Банктегі несиелік тәуекелділік. «Алматы сауда қаржы банкі» акцонерлік қоғамының несиелік қызметіне талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

Ι. БАНКТЕГІ НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДІЛІКТІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Несиелік тәуекелділікті басқарудағы банк тәуекелділігінің маңызы және оның теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Банктік тәуекелдердің пайда болу кезеңдері мен көздері ... ... ... ... ... ... ... ..16
1.3 Банктік тәуекелдердің классификациясы мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... .27

2 «АЛМАТЫ САУДА ҚАРЖЫ БАНКІ» АКЦОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТІНЕ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.1 Коммерциялық банктерде тәуекелдерді басқаруды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... 33
2.2 Банктің несиелік операциялары . активті операциялардың негізгі бөлігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47
2.3 Банктің несиелік операцияларының құрамы мен құрылымына талдау ... ... ..51

3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ НЕСИЕ ТӘУЕКЕЛІН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57
3.1 Коммерциялық банктерде тәуекелді бағалау және есептеу әдістерінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57
3.2 Коммерциялық банктің несие портфелін секъюритизациялау ... ... ... ... ... ... 62
3.3 Екінші деңгейлі банктердің қызметінде туындайтын тәуекелдерді басқарудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...72

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..74
Дипломдық жұмыстың өзектілігі қазіргі уақытта Қазақстанның қаржы жүйесінің тұрақтылығы банк саласы қызметінің сенімділігіне көп байланысты. Алайда дүниежүзілік дағдарыс кезеңдерінде елімізде банктердің барлық операциялары тәуекелділікпен жүргізілуі тиіс, дегенмен банк менеджментінің кемшіліктері көп жағдайда осы тәуекелділіктерге мән бермеуден туындауда. Тәуекел деп ־ банк қызметінің операциясын өткізу жөніндегі қабылданған шешімі кезіндегі болжанған нәтижелерден теріс жағына ауытқу мүмкіндіктерін түсінеміз. Тәуекел пайданы жоғалтуға, шығындарға, ресурстық базалардың азаюына, өтімділіктен айырылуына, және көп жағдайда банкротқа алып келуі мүмкін, банкіге қолайсыз сыртқы және ішкі жағдайлардың әсер етуі мен жиналуының ықтималдығымен көрінеді.
Тәукелдер ־ банк қызметінің өн бойында болуы заңдылықтан тұрады. Ал өз кезегінде қабылдаған шешімдерін парасаттылықпен, басқаруға келетін және қаржылық мүмкінділіктер мен шама шегінде болатын болса ғана банктер табысқа жетеді. Банк активтер қаржылардың қандай да болсын сыртқа кетуін, шығыстар мен зияндарды жаба алатындай жеткілікті өтімді болуы керек.
Тәуекелі жоғары аймақтағы қызметтер жетістіктерге жету үшін банктерге шешім қабылдаудың ерекше механизмін дамыту керек. Олар банктерге тәуекелдердің қандай түрлері және қандай көлемде екенін бағалауға мүмкіндік беру қажет; күтілген табыстылықтын сәйкес тәуекелділікті ақтайтындығын анықтау. Осының негізінде тәуекел факторларының әсерін төмендетуге мүмкіндік беретін шараларды құрастырып іске асыру қажет. Берілген мақсатты жүзеге асырудың әдісі болып банк басқармасына тәуекелділікті анықтауға, өлшеуге және бақылауға және сол арқылы оның әсерін минималдауға мүмкіндік беретін тәуекелді басқару жүйесін құрастыру болып саналады.
Қазіргі әлемдік дағдарыстың әсерлері қаржы институттарының қызметіне әсіресе екінші деңгейлі банктер үшін өте қауіпті де қатерлі сондықтан тәуекелді басқарудың маңызы өзектілікке әкеліп отыр. Өйткені, банктер нарықтағы конъюнктуралық өзгерістерді бірден қабылдайтын қаржылық институт.
Бүгінгі таңда банктер операциялардың көптеген жаңа түрлерін атқаруда. Ол операциялардың әрқайсысы белгілі бір деңгейде тәуекелмен байланысты болып келеді. Осы шешімдерді өз мойнына алу банк ісінің негізі болып табылады. Тәуекелдер міндетті түрде реттелуі керек және банктің қаржылық мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы мақсаттарға жету үшін банктер тарапынан тәуекелдерді басқарудың саясаты қалыптастырылады.
Қазіргі жағдайда банктік тәуекелдер жоғары деңгейде болады. Сондықтан банктер қосымша капиталды қажет етеді. Банктік қызметтер тәуекелсіз жүруі мүмкін емес, өйткені банктің кез-келген операциясы тәуекелмен байланысты болып келеді. Банк ісінің тарихында тәуекелдерді дұрыс басқармауына байланысты көптеген банктердің банкроттыққа ұшырағанына көз жеткізуге болады.
1. «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 30 наурыз 1995 жыл.
2. «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 31 сәуір 1995 жыл.
3. «Валюталық реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. Алматы, 28 сәуір 1997 жыл.
4. Положение Национального Банка Республики Казахстан о кредитном регистре от 31.12.1998 год. //Вестник Национального Банка Республики Казахстан - 1999 год.
5. Пруденциалдық нормативтер туралы ереже. 3 маусым,2002 жыл, № 213. Банки Казахстана, № 8, 2002 г.
6. «Қазақстан Республикасында валюта операцияларын жүргізу ережесіне толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы» Ұлттық банкі, 18 қаңтар 2002 жыл, №24 қаулы. Егемен Қазақстан 12 науырыз 2002 жыл, № 54.
7. Банковское дело. Учебник / Под ред. В.И.Колесникова, Л.П.Кроливецкой. Москва: Финансы и статистика, 1995год.
8. Банковское дело. Учебник / Под ред. О.И.Лаврушина. – Москва: Финансы и статистика, 1998 год.
9. Банковское дело. Учебник / Под ред. Г.С.Сейткасимова. – Алматы: Қаржы-қаражат, 1998 год.
10. Аленичев В.В., Аленичева Т.Д. Страхование валютных рисков, банковских и экспортных коммерческих кредитов. Москва, 1994 год. ИСТ-СЕРВИС.
11. Бор В., Пятенко В.В., Менеджмент банков: Организация, стратегия, планирование. – Москва: ИКЦ «ДИС», 1997 год.
12. Баканов М. Основы управления кредитными рисками в коммерческих банках. Москва: Финансист, 1996 год.
13. Вальравен К.Д. Управление рисками в коммерческом банке: Учеб. Пособие 2-ое изд.-Вашингтон: Институт экон. Развития Мирового Банка 1997 год.
14. Голобович А.Д., Кулагин М.В., Мирилеская О.М. Валютные операции в коммерческих банках. Москва: Менатеп-информ, 1994 год.
15. Грабовой П.Г. Риски в современном бизнесе, Москва: Аланс, 1994 год.
16. Жуков Е.Ф. Менеджмент и маркетинг в банках. Москва: Вузовская книга, 1998 год.
17. Ивасенко А.Г. Банковские риски, Учебное издание. – Москва: Вузовская книга, 1998 год.
18. Севрук В.Т. Банковские риски. – Москва: Дело ЛТД, 1995 год.
19. Спицин И.О. Маркетинг в банке. Москва, 1993 год.
20. Стратегия управления банковскими рисками. Новиков И.А., Чумаченко Б.П., Шалгимбаева Г.Н. Алматы, Қаржы-қаражат, 1998 год.
21. Хамитов Н.Н., Корнилова Л.П. Управление банковскими рисками. Алматы 2002 год.
22. Ахметов Д., Стратегия управления банковскими рисками и факторы, влияющие на ее выбор.\\ Қаржы - қаражат. №2, 2005 год.
23. Кондратюк Е.А., Понятие банковских рисков и их классификация.\\ Деньги и кредит. №6, 2004 год.
24. Козлов А.А., О типичных банковских рисках.\\ Деньги и кредит. №4,
2005 год.
25. Валениева Н.И., Красавина Л.Н., Проблемы управления рисками.\\ Деньги и кредит. №4, 2004 год.
26. Захаров В.С., О рисках банковской системы.\\ Деньги и кредит. №3,
2004 год.
27. Оситенко Т.В., Построение комплексной системы управления банковскими рисками.\\ Деньги и кредит. №3, 2004 год.
28. Сергеев С.С. Финансист 1996 год.
29. Платонов В.В. Банковкое Дело. Москва, 1998 год.
30. www.atfbank.kz сайтынан мәліметтер.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ …………………………………………………………………………….3
Ι. БАНКТЕГІ НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДІЛІКТІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
............................................................................
....6
1.1 Несиелік тәуекелділікті басқарудағы банк ... ... ... ... ... ... ... ... болу ... ... Банктік тәуекелдердің классификациясы мен
ерекшеліктері.........................27
2 «АЛМАТЫ САУДА ҚАРЖЫ ... ... ... ... ... ... банктерде ... ... ... ... ... - ... ... негізгі
бөлігі......................................................................
.....................................................47
2.3 Банктің несиелік операцияларының құрамы мен құрылымына
талдау..........51
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ
............................................................................
.....57
3.1 Коммерциялық банктерде тәуекелді бағалау және ... ... ... банктің ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді
басқарудың ... ... ... ... ... уақытта Қазақстанның қаржы
жүйесінің тұрақтылығы банк саласы қызметінің сенімділігіне көп ... ... ... ... ... банктердің барлық
операциялары тәуекелділікпен жүргізілуі тиіс, дегенмен банк менеджментінің
кемшіліктері көп жағдайда осы ... мән ... ... деп ־ банк ... ... ... ... қабылданған
шешімі кезіндегі болжанған нәтижелерден теріс жағына ауытқу мүмкіндіктерін
түсінеміз. Тәуекел пайданы ... ... ... базалардың
азаюына, өтімділіктен айырылуына, және көп ... ... алып ... ... қолайсыз сыртқы және ішкі жағдайлардың әсер етуі ... ... ... ־ банк ... өн ... ... заңдылықтан тұрады. Ал
өз кезегінде қабылдаған шешімдерін парасаттылықпен, басқаруға келетін ... ... мен шама ... ... ... ғана ... табысқа
жетеді. Банк активтер қаржылардың қандай да болсын сыртқа кетуін, шығыстар
мен зияндарды жаба алатындай жеткілікті ... ... ... ... ... ... жетістіктерге жету үшін
банктерге шешім қабылдаудың ерекше механизмін дамыту керек. Олар банктерге
тәуекелдердің ... ... және ... көлемде екенін бағалауға
мүмкіндік беру қажет; ... ... ... ... ... ... негізінде тәуекел факторларының әсерін
төмендетуге мүмкіндік беретін шараларды құрастырып іске ... ... ... ... ... ... ... банк басқармасына
тәуекелділікті анықтауға, өлшеуге және ... және сол ... ... ... мүмкіндік беретін тәуекелді басқару жүйесін құрастыру
болып саналады.
Қазіргі әлемдік дағдарыстың әсерлері қаржы институттарының қызметіне
әсіресе екінші ... ... үшін өте ... де ... ... ... маңызы өзектілікке әкеліп отыр. Өйткені, ... ... ... ... ... ... институт.
Бүгінгі таңда банктер операциялардың көптеген жаңа түрлерін атқаруда.
Ол операциялардың әрқайсысы ... бір ... ... ... ... Осы шешімдерді өз мойнына алу банк ... ... ... ... ... ... реттелуі керек және банктің қаржылық
мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы мақсаттарға жету үшін ... ... ... саясаты қалыптастырылады.
Қазіргі жағдайда банктік тәуекелдер жоғары деңгейде болады. Сондықтан
банктер қосымша капиталды қажет етеді. Банктік ... ... ... ... ... ... ... операциясы тәуекелмен байланысты
болып келеді. Банк ісінің тарихында тәуекелдерді дұрыс ... ... ... ... ... көз ... ... негізгі жаңалықтары қазіргі әлемдік дағдарыс
кезеңдері Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктерде кездесетін
тәуекелдерді басқару және оны ... ... ... ... ... мысалында қарастыруымызда дағдарыс жолдарынан шығудың көптеген
жолдарын ... мән ... ... ... банк ... ... ... және қазақстандық өзіне тән ... ... ... ... ... ... жұмысын жазу барысында біз
келесідегідей ... ... ... Банктік тәуекелдердің теориясына
талдау жасай отырып, олардың түрлерін, ... ... ... мен
тәсілдерін, сол сияқты олардың Қазақстанның банктік жүйесінде қолданылу мен
басқарылуының теориялық аспектілерін анықтау және ... ... ... ... ... ... ... мысалында және шетелдік
тәжірибе мен отандық ... ... ... коммерциялық банктер үшін
тәуекелді басқарудың жетілдіру жолдарын анықтау болып табылады.
Бұл мақсатқа жету үшін келесідей міндеттер қойылған болатын:
- банктік тәуекелдердің ... мен ... болу алғы ... ... негізін және басқарудың негізгі жолдарын зерттеу;
- шетел банктерінің тәжірибесінен банктік тәуекелдерді басқарудың ... ... ... ... ... ... банктеріндегі
олардың қолданылуына талдау жасау;
- Қазақстанның екінші деңгейлі банктерінің іс-әрекетінде ... ... ... ... ... ... және ... бағалау мен
басқару әдістерін анықтау.
Диплом жұмысының негізгі объектісі – ... ... ... ... ... басқару және оны «Алматы
сауда ... ... ... ... ... ... жұмысын жазуда теориялық – әдістемелік негізі ... ... мен ... ... ... ... және ... қарыз алушылардың несиелік қабілетін анықтау және оны бағалау
әдістерінің мәселелері туралы ғылыми ... мен ... ... ... ... ... құжаттары қолданылды.
Жалпы банк қызметі өзінің табиғаты бойынша банк өнімдері түрлерінің
қиындауына қарай тәуекелдер жүйесінің пайда ... ... ... ... – бұл ... ... бұл ... бақылау, бағалау
(өлшеу), сәйкестендіру күрделі процесі. ... ... ... ... ... тәуекелді басқару маңызды болып
саналады.
Ендеше, ... ... ... негізгі мақсаттары
мен ... ... ... қызметті дұрыс ұйымдастыру;
банкте лимиттерді белгілеу;
несиелік ұсынысты бағалау және қарыз алушының ... ... ... ... тәуекел деңгейіне байланысты неселерге рейтинг қою
және белгіленген лимиттермен салыстыру;
несиелер бойынша ... ... ... ... ала ... ... ... шешімдерді қабылдау барысында ... ... ... және ... мониторинг;
- несиелік портфельді басқару;
- ... ... ... ... ... ақпараттық базасы. Қазақстан Республикасының 1995
жылдың 30 наурызындағы ... ... ... ... және ... 31 ... ... Республикасындағы банктер және банктік
қызмет туралы ... ... ... ... ... ... қоғамының
2008 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған қаржы жылы бойынша ... есеп ... КАSЕ ... ... сауда қаржы банкі" акционерлік
қоғамының ресми сайттарының мәліметтерінен қарастырылды.
1 БАНКТЕГІ НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДІЛІКТІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 ... ... ... банк ... ... ... теориялық негіздері
Нарықты және нарықтық инфрақұрылымды шаруашылық байланыстарының жаңа
тетіктерін қалыптастыру және кәсіпкерлік пен ... ... ... ... ел аралық, республикалық, аймақтық ... ... ... ... ... ... әрбір
шаруашылық деңгейінде экономикалық тәуекелдіктер теориясын оларды ... ... ... ... ... ... ... Осы мәселелерді шешуде
банк жүйелері ... роль ... Бұл ел ... тұрақсыздығы
жағдайындағы банктер мен несие ... ... өсе ... ... ... ... ... Банктер ссудалық капитал,
бағалы кағаздар нарығы, валюта нарығын ғана қалыптастырмайды, сонымен бірге
тауар биржаларының және жаңа ... ... ... олардың
қызметін жүргізуге де қатысады. Негізінде ... мен ... ... тауар, сауда және валюта нарықтарының аймақтық
экономикалық қал-ахуалы туралы ... ... ... ... ... барлығы банктердің өз клиенттерінің сыртқы және ішкі
коммерциялық және саяси тәуекелдерін зерттеудің ... ... ... ... ... ... да бір шаруашылық операцияларының
өзіндік ерекшеліктерінен туындайтын әр қашанда ақша ұқыпсыздығының ... әсер ... ... ... ... ... қауіптердің
тәуекелдерін білдіреді.
Қазіргі қаржы қатынастардың ... ... ... ... өміріне нақты кіруде. Жоспарлы экономика ... ... ... КСРО ... ... ... нұсқауы бойынша
қызмет атқарды, сондықтан банктік тәжірибеде «тәуекелділік» деген түсінік
те болған жоқ. Егер клиенттіқ шотында есеп ... ... ... кезінде
ақша қаражаттары болмаған жағдайда банк автоматты түрде оған төлем ... ... ... нарық тәуекелсіз болуы мүмкін емес. Ол кез-
келген операцияда болады, тек ... әр ... ... ... ... да банктік қызмет үшін тәуекелділікті мүлдем жою, оны алдын-ала
болжап, ең төменгі деңгейге дейін жеткізу ... ... ... ... түсінігін қалай түсінеміз. Тәуекелділік негізінде
ықтималдылықты, ал нақтырақ айтсақ, банктік қаржылық операцияларды жүргізу
кезінде өз ресурстарының табысының бір ... ... ... ... шығын
шығару қаупін түсіндіріледі. Банктік қызмет зиянсыз болуы үшін келесі
категорияларды ескеруі ... ... ... және де ... ... тән ... ... жалпылама көрсеткіш
ретінде жоғалтуларды, банктік табыстың төмендеу алынады. Осы көрсеткіш
өзінде ... ... ... ... ... ... ... Тәуекелділік пен жоғалту түсініктері өзара тығыз байланысты.
Сол себептен де ... ... ... ... ... ... да ... болады. Бұл тәсіл тәуекел категориясының дамуы үшін
негіз болып табылады.
Шығындар. Банктердің өз ... ... ... бір шығындары
болады:
- салымшыларға төленетін пайыздар;
- басқа қаржылық институттардан қарызға алынатын несиелік ресурстар үшін
төлем;
- есеп ... ... ... бағалы қағаздар мен байланысты
шығындар;
- жұмыскерлерді, ғимараттарды, тағы басқаларды ұстауға кететін шығындар.
Шығын категориясына ... ... ... ... ... ... ... көбірек шығын шегу нәтижесінде пайда
болады.
Табысты толық ала алмай ... ... ... ... ... ... көрініс табатын залалдар алдағы операцияларды,
есептеулерге ... ... ... немесе жағдайдың
болжана алмауына ... ... Сол ... залалдар тәуекелділігі
нашар несиелік портфельмен (ресурстарды нашар орналастыру), конъюнктураның
толық есептелінбеуімен байланысты болғанда ... ... ... ... ... ... Жалпы кез- келген қызмет ... ... ... бір ... ... Нарық жағдайында жұмыс
істейтін кез-келген ... ... банк те ... мен ... ұшырауы мүмкін. Негізінде банк ... ... ... отырып, шығын мен зиянды барынша ... ... ... ... ... ... бір-біріне қарама-қайшылық
тудырады, оған банк иелері мен оның ... ... ... ... ... ... қосымша пайда табу үшін тәуекелділікке баруға
дайын болса, ал екіншілер ... ... ... тапсырылған қаражаттардың
сақталуы ең маңызды. Табыстылық пен ... ... ... ... ... ... басқарудың біршама күрделі ... - бұл ... жете ... ... оның ... мүмкін
зардаптары мен одан шығудың белгісіздік жа,дайын көрсететін кез- келген
өндірушінің оның ішінде банк ... ... ... ... ... жоғалту және берілген несиелерді уақытында
төлемеушіліктің ... ... ... болуы, ресурстың, базаның
қысқаруының, баланстық операциялардан сыртқары түрде ... ... ... ... ... болу ықтималдылығынан көрінеді. Сонымен
бір мезгілде тәуекел деңгейі неғұрлым төмен болса, жоғары пайда алуға ... де ... аз ... ... ... кез- келген өндіруші
тәуекел ... ... ... ... және ... баламалы
шешімдердің ішіен әрқашанда тәуекел деңгейі төменді таңдайды, екіншіден
іскер белсенділік, кірістілік дәрежелері мен ... ... ... ... қажет болады.
Егер:
- күтпеген жерден туындайтын болса;
- бұрынғы ... ... ... ... емес алдыға жаңа міндеттер
қойылған болса;
- ... ... ... ... ... ... және қосымша пайда
мүмкіндіктерін нашарлататын) қажетті және жедел шаралар қабылдау жағдайында
емес болғанда, жетілдірілмегендігі нақты ... үшін ... ... ... ... ... болса тәуекелдің деңгейі арта
түседі.
Банк операцияларының түгеліне жуық түрлері ... ... ... ... Қазақстанның коммерциялық банктеріне талдау жасай ... атап ... ... ... ұйымдардың өндірістік құлдырауы және қаржылық
тұрақсыздығымен бірсыпыра шаруашылық байланыстарының жойылуымен
байланысты ... ... ... жағдайлар;
- банк жүйелерін құрудың аяқталмаушылығы;
- кейбір негізгі заң актілерінің жетілдірілмегендігі, база мен
нақты ахуал арасындағы сәйкессіздік;
- инфляция.
Бұл жағдайлардың ... банк ... мен ... ... ... ... ... Дегенмен аталмыш ... ... ... даму ... ... ортақ
мәселелердің болуын жоққа шығармайды. Тәуекелдер нақты деректерден, ... мен ... ... баға ... ... ... пайда
болады. Бұл ауытқулар оң және теріс болуы мүмкін.
Тәуекел болуы мүмкін қауіп пен сәтсіздіктің ... ... ... үміт ете ... ... ... ... сәйкестендірсек онда тәукелге мыналар тән болып
саналады:
- белгісіздік;
- баламалықты ... ... ... ... ... ықтималдығына баға беру мүмкіндігі.
Көрсетілген элементтер ... бір ... ету ... ... ... ... қызметімен тәуекелділіне байланысты екендігін
анықтайды. Соған сәйкес тәуекел шешім қабылдау мен оны ... ... өмір ... ... баламалық, белгісіздік сияқты белгілермен
сипатталады.
Қарама-қайшылық мынадай жағдайларда көрініс табады деуімізге болады:
- тәуекел негізінен оң нәтижелер ... ... ол ... және де ... ... ... ... немесе одан да көп мүмкіндіктерді іс-қимыл жасау
нұсқасын ... ... ... жоқ болса, онда тәуекел де жоқ. Баламалық әр ... ... ... ең ... ... бір ... ... және объективті екі негізгі тұжырымдамасының
аражігі ажыратылады. Объективті тұжырымдаманы ... ... ... оның болуы немесе болмауы тәуекелдерден туындайды. Ал субъективті
тұжырымдама бойынша ... ... ... мен ... ... ескере, мінсіз-құлық ... ... ... болып саналады.
Сонымен шығындардың (тәуекелдердің) болуының мүмкіндігі күні бұрын
қарастырылғанда (арасалмағы есептелгенде) және ... ... ... ... ... да коммерциялық банктердің қызметіндегі
экономикалық тәуекелдік проблемалық ... ... ... ... ... ... ... ежелден-ақ таныс. Өйткені, тәуекел
біздің өміріміздің ажырамас бөлігі болып келеді. ... деп ... ... ... ... жүз ... ... болжай алмауын
айтамыз. Тәуекелдің жоғары деңгейімен ... банк ... банк ... ие болу үшін ... ... ... ... Банктер тәуекелдің мүмкін болатын деңгейін анықтап, оның табысты
қандай дәрежеде ақтайтынын есептейді. Осының ... банк ... ... ... ... ... байланысты іс-
шараларды дайындап жүзеге асырады. Банктердегі тәуекелдерді басқару жүйесі
төмендегі суретте көрсетілген ... ... ... Банк үшін
тәуекелдерді басқару өте маңызды болып келеді. ... ... ... ... ... Осы ... банк өзіндегі бар ... ... ... ... ... ... жоспарлау мен
басқарудың негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... нарықтық құнын жоғарлату мақсатында банктік
қызметтердің жаңа ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады.
Ондай шаралар стратегиялық басқару деңгейінде немесе ұйымдастырушылық
деңгейінде жүзеге асуы ... ... ... басқаруға байланысты
банктер тарапынан көптеген жалпы және ... ... ... 1- ... ... ... ... ішінде жиі кездесетіндер:
- диверсификация;
- нәтижелер туралы қосымша ақпараттарды алу;
- лимиттеу;
- өзін-өзі сақтандыру;
- хеджирлеу;
- ... ... ... ... ... операциялардың бір түріне байланысты
тәуекелділікті жояды немесе төмендетеді. Банк өзінің ... ... ... ... жиі ... керек.
a) Тартылған қаражаттың диверсификациясы:
- мерзімі бойынша;
- тартылу түрлері бойынша (заңды тұлғалардың депозиттері, жеке тұлғалардың
депозиттері, банк ... ... ... аралық қарыздар);
- тартылу көздері бойынша (сала, клиенттердің топтары бойынша);
ә) қолданылатын ... ... ... ... ... көп болу ... ... портфельдің диверсификациясы:
- мерзімі бойынша: көбінесе ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді болып
бөлінеді;
- ... ... ... ссудалық портфельде қарыздың аз ... ... ... ... ... ... мен таңдаулар туралы қосымша ақпараттарды алу практикада
келесі шаралардың көмегімен ... ... ... ... ... ... бөлімшесінің материалдары және
мерзімді басылымдар ... ... ... ... Телерейтер, Рейтер. Интернет сияқты маманданған фирмалардан
электрондық және ақпараттық қызметтерді алу және ... ... ... ... ...... ... шектеу мақсатымен партнерлар, құралдар
және көлемдері бойынша банктік операцияларды зерттеуді шектеу. Шектеудің
келесідей көп тараған ... ... әр ... ... бойынша лимиттер;
- әр құрал, актив түрі, нақты бөлімше немесе дилерге лимиттер;
- бір қарыз алушыға минималды қарыз мөлшері;
- ... тыс ... ... мөлшері;
- келесі күнге қалдыруға мүмкін ашық позицияның минималды мүмкін мөлшері;
- банктің әр бөлімшесі, әр құралы, әр ... ... ... мен ... ... ... ... ссуда бойынша үмітсіз қарыздарды ... және ... ... ... шығындарды жабу үшін мемлекеттен
немесе құрылтайшылардан қосымша алған құралдар ... ... ... ... қоры болуы керек. Мейлінше, тәуекел деңгейі бар банк
активтерінің ... ... ... ... ... Қаржылық құралдарды сату-сатып алу бойынша ашық ... ... ... ... керек;
6) Сапаны басқару – тәуекелді басқарудың ... ... ең ... түрі. Оның негізгі мәні болып банк басқармасының тарапынан
тәуекелдердің алдын алу ... ... ... ... ... үшін банкке
маманданған қызметкерлер керек.
Несиелік тәуекелді басқару. Банк үшін несиелік тәуекелді басқарудың
маңызы зор ... ... ... ... – негізгі қарызды және берілген
қарыз бойынша есептелген проценттерді қайтармауға ... ... ... ... тәуекелдің бірдей дәрежеде клиентке және банкке
қатысы бар. Ол мынадай ... ... ... ... кәсіби
белсенділіктің төмендеуі, сұраныс деңгейінің төмендеуі, келеңсіз жағдайлар
және тағы да басқа факторлар.
Банктердің несиелік тәуекелі негізінен екі тәуекелден тұрады: ... және ... ... ... тәуекел несиені уақтылы емес
немесе ішінара қайтаруға байланысты туындайды, ал ... ... ... ... ... ... ... байланысты туындайды.
Несиелік тәуекел немесе негізгі соманың қайтарылмау тәуекелі келесідей
өндірістік мәселелермен ... ... ... ... ... төмендеуі және жеке өндіріс саласындағы кризистік жағдай.
Банктегі несиелік тәуекелдің деңгейі келесідей факторларға байланысты:
- ұзақ ... ... ... ... банктің несиелік
саясатының жиі өзгеріп отыруы;
- ... ... ... ... ... арасында несиенің үлкен
бөлігін орналастыруы;
- жағымсыз конъюктуралық өзгерістермен сипатталатын географиялық аймақтар
мен салалардағы банк ... көп ... ... ... ... ... несиелер, қаржылық жағдайы нашар
клиенттерге берілген несиелердің үлес ... көп ... ... жаңа ... банк іс-әрекетінің тығыздығы.
Әр банк өзінің несиелік саясатын жеке құрастырады. ... да, ... ... ... ... ... сомасы мен есептелген
проценттерді өтеу ерекшеліктері бар. Банктің несиелік саясаты үш бөліктен
тұрады:
- ... ... ... ... ала ... ... ... қарыз алушының қаржылық жағдайын анықтау,
- несиенің қайтарылу ... ... ... ... ала ... ... тексеру
кезеңдерінен тұрады:
- Қарыз алушының әрекет қабілеттілігін тексеру. Әрекет қабілеттілігі
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... яғни қарыз алушының партнерлармен
және несие берушілермен кем дегенде бір жылдың ... ... Ол ... есеп және ... ... қызметінің материалдары
негізінде жүргізіледі.
- Кәсіпорынның меншікті капиталының көлемі. Дамыған ... ... ... ... ... өз ... ... деңгейде
жұмсамаса, ешқандай банк мұндай ... ... ... ... мен ... қаражаттардың ара қатынасы 70% / 30%-ға тең.
- Нарықтық конъюктураның жағдайы. Ұзақ мерзімді несиелендіру кезінде банк
қарыз алушының конъюктурасын ... ... ... яғни ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс қатынасы.
- Міндетті түрде қарыз алушының негізгі қаржылық коэффиценттері анықталады
және ... ... ... Банк ... ... ... оның нарықтық бағасының несие көлеміне қатынасын реттеп
отырады.
Несиелендіру процесінің ... ... ... ... ... ... сипатталады, яғни осыны тексеру арқылы банк клиенттің
ағымдағы қаржылық жағдайын ... ... ... ... талдау жүргізу үшін келесідей ақпараттар керек:
- Жылдық, кварталдық және айлық қаржылық есептері.
- ... ... ... ... және ... ... ... үлес салмағы.
- Қарыз алушының өндірген өнімінің өткізілу дәрежесіне талдау жасау.
- Қарыздың ... ... ... ... ... ақша ... кезеңде қарыз алушы несиені өтейді. Жоғарыда айтылып өткен
кезеңдердің әрқайсысы белгілі бір ... ... ... ... тәуекелді басқарудың тәжірибеде ең көп тараған тәсілдеріне
мыналарды жатқызуға болады:
- Банк, клиент іс-әрекеті туралы ... ... ... арқылы
қарыз алушыға байланысты тәуекелдерді ... Осы үшін ... ... деңгейін талдау жұмыстарымен айналысатын және
табыстарды басқаратын бөлімше құрылады;
- Қарыз ... жеке ... ... ескере отырып тәуекелдерді
бағалау.
- Қарыздың нақты сомасы мен қайтарылу мерзімін ... ... ... ... ... ... арнайы резервтер құру.
- Тәуекел деңгейі жоғары болса, қарыз беруден бас тарту.
- ... ... ... ... ... ... келісім шартты заңға сәйкес құрастыру.
Несиелік процесс кезінде қарыз алушының несие қабілеттілігі мен ... ... ала ... өте ... ... ... Бұл процессті
тәжірибеде алты әдіспен зерттеуге болады. ... ... ... ... ... өтеу ... ... тәуекелдерді талдау;
- менеджмент деңгейін талдау;
- қаржылық тұрақтылығын талдау: коэффиценттерді талдау және ақша қозғалысын
талдау;
- кепілдіктің жеткіліктік ... ... ... бағалаудың қорытынды нәтижелері болып мыналар
табылады – ... ... және ... ... ... ... күтілген шығындар құралған резервтердің ... ... ал ... ... ... ... ... орны толтырылады.
Несиелік тәуекел бойынша жеке бір операция бойынша ... ... мына ... ... = CE*PD*SL ...... шығындар;
CE – тәуекелмен байланысты сома;
PD – дефолттың ықтималдығы;
SL – ... ... ... ... ... байланысты күтілмеген шығындар сомасы:
UEL = CE*SL (2);
Мұндағы:
UEL – күтілмеген шығындар;
CE – тәуекелмен байланысты сома;
SL – ... ... ... ... ... несиелік тәуекелді бағалаудың екі негізгі әдісі
бар. Олар жеке және бір ... ... ... несиелік инспекторлар мен сараптаушылардың субъективті қорытындысы;
- автоматтандырылған скоринг ... ... ... ... ... ... ... Осы
модель арқылы банк бұрынғы клиенттерге ... ... ... ... қарызды уақытында қайтару ... ... ... тәуекелдерді басқару. Проценттік тәуекелдер дегеніміз –
тартылған қаражаттар бойынша төленетін проценттік ставканың орналастырылған
активтер ... ... ... ... ... ... ... болатын тәуекелдің түрі.
Жалпы қарастырсақ, банк ісінде көп қолданылатын ... ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты
активтер мен пассивтер ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерге талдау жүргізу үшін
активтер мен ... ... ... ... ... ... алу керек.
Проценттік тәуекелдерді басқарудың мынадай құралдар қолданылады:
- проценттік тәуекелдерді сақтандыру;
- ... ... ... ... беру;
- ФРА (Forvard Rate Agreement) операцияларын жүргізу.
Валюталық ... ... ... ... - әр түрлі бағам
бойынша валютаны сату және сатып алу кезінде шығынға ұшырау. Бір ... ... ... ... әр ... факторларға байланысты
өзгереді. Ондай факторларға мыналар жатады: валютаның ішкі ... бір ... ... ... ақша ... ... тәуекел
ашық позиция жағдайында пайда болады.
Валюталық тәуекел әр банкте әр түрлі әдіспен басқарылады. Банктер
тарапынан ең жиі ... ... бірі ... операцияларға шек
немесе лимит белгілеу болып ... ... ... ... ... ... мемлекеттеріне байланысты лимиттер;
- клиенттермен жүргізілетін операциялар бойынша лимиттер;
- әр дилерге байланысты лимиттер;
- ... ... ... тәуекелін басқару. Өтімділік тәуекелі банк өзінің қысқа
мерзімді міндеттемелерін орындау барысында ... ... ... ... ... болады. Өтімділік тәуекелі басқа банктік
тәуекелдердің ... ... ... яғни ... ... ... тыс жоғарлап кетуі өтімділік тәуекелінің жоғарлауына
әсерін тигізеді.
Өтімділік тәуекелінің ... ... ... ... жоқ ... дәрежесімен сипатталады. Өтімділік тәуекелінің
пайда болу көзі ретінде пассивтердің ... мен ... ... ... ... ... яғни банктердің ... ... ... үшін ... пассивтерді уақтылы тарта
алмауы.
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... қалыптасқан. Өтімділікті басқарудың базалық әдісі ресурстарды
активтер ... ... ... ... ... ... ... мынадай екі әдіске байланысты жүргізіледі: "жалпы қор" әдісі және
"банк ішіндегі ... ... қор" ... ... ... ... көздеріне
қарамастан пассивтер сомасын әр түрлі активтердің арасында ... ... бір ... ... ... ... осы әдіске сәйкес
ресурстардың қалыптасу көздерін ... ... Бұл ... ... ... бермейді, сондықтан ол қарапайым немесе жай әдіс болып
саналады.
"Банк ішіндегі банктер" әдісіне сәйкес банктер тарапынан ... ... ... ... ... көңіл бөлінеді. Осылайша,
мерзімсіз депозиттер ретінде тартылған қаражаттар қысқа мерзімді ... ... ... орналастырылуы керек.
Өтімділік кризисі банктің банкроттыққа ұшырауына дейін пайда болады.
Ол негізінен ... ... ... ... ... Өтімділік тәуекелін нашар басқару өтімділік кризисіне алып
келеді. ... банк ... ... ... ... ... тәуекелінің деңгейін төмендетуге тырысады:
- несиелік және проценттік тәуекелдерді тиімді басқару;
- өтімді ... ... ... ... ... тыс ... ... несиелік желі, овердрафт)
жоспарлау және реттеу;
- қызметкерлер арасында банктің қаржылық ... ... ... ... ... ... уақытта нарықтан қарыз алу үшін жоғары репутациясын
сақтау немесе қалыптастыру.
Өтімді активтердің жеткіліктігін қамтамасыз етудің мынадай ... ... ... ... әдісі болып, белгілі бір ... ... ... ... яғни ... ақша ... сақтау. Бірақ
бұл әдіс банк тарапынан жиі ... ... ... бұл ... ... ... бір ... жұмыс істемей, табыс деңгейі төмендейді.
Өтімділікті басқарудың екінші әдісі филиалдар жүйесін ашу арқылы тез ... және жеке ... ... ... ақша ... ... ... үшінші әдісі өтімді ... ... ал ... ... резервтік қаражат көздерін қалыптастыру
болып табылады.
1.2 Банктік тәуекелдердің ... болу ... мен ... ... қоғамда жеке тұлғаларда, заңды тұлғаларда қаржы жүйесінде
қауіп қатерден сақтану үшін тәуекел деңгейін төмендетуге тырысады. Өйткені
жағымсыз ... болу ... ... ... ... ... шегеді.
Тәуекел деңгейін төмендету мақсатында біз екі немесе одан да ... бар ... ... ... ... құқығына ие болғымыз келеді.
Тәуекел деңгейі мен табыстылық деңгейі өзара пропорционал болып ... ... ... ... жоғары болса, табыстылық деңгейі де соғұрлым
жоғары болады. Керісінше тәуекел ... ... ... ... та ... ... ... кәсіпорын табыс пен тәуекел деңгейлерінің
арасынан ең тиімді немесе ... ... ... айтылғандарды ескере отырып, банк үшін тәуекелді басқару ... ... бірі ... ... айтып кеткен жөн. Өйткені кез-
келген банктің қалыптасу ... ... ... ... ету ... ... көптеген тәуекелдерге тікелей байланысты болып келеді.
Сондықтан банктің болашақта банкроттыққа ұшырауы ... ... ... ... байланысты. Банк ісінде тәуекел деп банктің табысы
мен капиталына кері әсер ететін ... болу ... ... ... оқиғаның болу ықтималдығымен сипатталады. Бұл оқиғаларға
мыналар жатады:
- табыстың төмендеуі,
- берілген несиелердің ... ... ... ... ... ... азаюы,
- баланстан тыс операциялар бойынша төлемдердің төленбеуі және ... ... ... ... ... ... ... табыс алу
ықтималдығы да соншалықты төмен болады. Сондықтан кез-келген банк ... ... ... және ... ... ... іс-әрекеттерге
жұмсауға тырысады.
Тәуекел мен табыс ... ... ... ... ... ... ... Бұл сызбада табыс пен тәуекел арасындағы
байланыс бірнеше бөліктерге ... және әр бір ... ... ... ... де банк өз ... бірінші бөлікте ұйымдастырса, мұндай банктің
табыс деңгейі өте ... ... Банк ұзақ ... бұл ... қызмет етсе
үлкен мәселелерге жүгінеді. Бұл бөлікті ... ... ... деп ... екінші бөлікте қызметін ұйымдастыратын банк өзіне тәуекелділікті
қабылдайды. Бірақ ... ... ... табыс алу ықтималдығы төмендеп
кетеді. Бұл бөлікті бекер ... бару ... деп ... ... өз ... ... ... ұйымдастыратын болса, өзін қажетті
табыс ... ... ... және ... ... деңгейін
қабылдайды. Тәуекел мен табыс деңгейлерінің оптималды қатынасы осы ... ... 2- ... мен ... ... ... байланыс
Банктің басқармасы тәуекелдің пайда болу көздеріне және пайда болу
себептеріне аса маңызды көңіл бөледі ... ... ... ... ... атап ... болады.
Алғашқы екі түрі объективті сипатта, яғни ... ... ... тәуелсіз болады. Ал, үшінші түрі ... ... яғни банк ... ... ... ... ... тәуекел деп әр түрлі активтер құнының өзгеруіне тәуелді
қаржылық ... ... ... ... ... ...... проценттік тәуекелдің өзгеруімен байланысты
тәуекелдің түрі.
- Валюталық ...... ... ... ... тәуекелдің
түрі.
- Инвестициялық тәуекел – қор ... ... ... түрі.
2. Контрагент тәуекелі немесе несиелік тәуекел – контрагенттің ... ... ... ... несиені қайтармауына
байланысты тәуекелді айтамыз.
3. Басқару немесе менеджмент тәуекелі.
Сурет 3- Банктік ... ... болу ... ... ... ... ... – банктің кейбір функцияларымен байланысты тәуекелді
айтамыз. Оларға мыналар жатады: банктің ұйымдастырушылық ... және ... ... ... ... ... ... деңгейі, банктің өз қызметін жедел және нақты орындау
қабілеті.
- ... ... ... ... ... ... ... байланысты тәуекелдің түрі.
Олар:
- шешім қабылдау үшін ақпараттық базаның жеткіліксіздігі,
- қаржы нарығының математикалық модельдерінің ... ... ... болжау және жоспарлау әдістемелерінің толық еместігі.
Тәуекел дәңгейіне әсер ететін факторларды ішкі және сыртқы деп ... ... ... ... ... жиі ... ... пайда болуына себеп бола алады:
- Өтімділік тәуекелі активтерді тез ... ... ... ... орындау үшін керек ресурстарды тарту қабілетін жоғалтумен
байланысты.
- Проценттік ... ... ... ... ауытқуымен байланысты.
- Несиелік тәуекел қарыз алушының өз міндеттемелерін ... ... ... инвестициялық тәуекел бағалы қағаздардың мүмкін болатын
құнсыздануымен байланысты.
- Саяси тәуекел мемлекеттегі саяси жағдайдың тұрақтылығымен ... ... ... валюталық бағамның жоспарланған деңгейден ауытқуымен
байланысты.
- Операциондық тәуекел төлемдерді ... ... ... ... ... кезінде пайда болады.
- Экономикалық тәуекел өндіріс салаларында және қаржы нарығындағы болатын
жағымсыз жағдайларға байланысты ... ... ... ... тәуекелі табиғи апаттармен немесе төтенше жағдайлармен
байланысты пайда болатын тәуекелдің түрі.
Банктік ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушылардың, кәсіпорындар топтарының, салалардың
саяси және өзге де тәуекелдерді есептеу ... мен ... ... ... ... Ішкі ... ... түрімен өзіне тән белгілеріне,
қызмет сипатына және оның әріптестерінің құрамына қатысты болады. Банктің
түріне байланысты ... ... банк ... мемлекеттік және
жекеменшік болуы мүмкін. Өздерінің ... олар ... ... банктерге бөлінеді. Коммерциялық банктердің мамандандырылған,
салалық және ... үш ... ... ... түрлері олардың әрбірінде болады. Дегенмен,
олардың туындау ... ... мен ... ... банк
мекемесінің үлгісінің өзіне қатысты болады.
Әмбебап коммерциялық ... ... банк ... ... ... ... есеп ... қаржылық) айналысады. Соңғы кезде
әмбебап коммерциялық банктер әртүрлі бағалы кағаздар, лизинг, ... ... да ... ... ... ... ... ала бастады.
Мамандандырылған коммерциялық банктер-өздерінің қызметін негізінен
нақты қызметтер көрсетуге бағдарламалауда.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... және өзге де банктер.
Жекеленген банктер-өздерінің жұмыстарын салалық ауылшаруашылығы,
өнеркәсіп, құрылыс) немесе қызметтік (биржалық, сақтандыру, кооперативтік,
коммуналдық) белгілері бойынша бағдарлайды.
Сондай-ақ мамандандырылған коммерциялық ... ... ... ... яғни олар ... ... ... болуы
мүмкін. Мамандандырылған коммерциялық банктер, мысалы, инновациялық банктер
жаңа ... ... ... байланысты тәуекелдерге барады. Іріктеп
жасалынған статистикалық талдаулар ... ... ... ... ... ... баға берусіз технологиялық
жаңалықтарды іске қосу, ең үлкен тәуекелдерді білдіреді. Соған қарамастан,
инвестициялық банктердің көпшілігі, мысалы, қаржылық ... ... ... ие. ... ... ... ... қағаздардың несие
қоржындарын басқару бойынша әртүрлі қызмет ұсынады.
Банк ... ... ... ... баланстық немесе
баланстан тыс ... ... ... Олар ... ... ... ... бөлінеді.
Пассивті операциялар тәуекелі - банк осы ... ... ... банк операцияларын жүзеге асыру үшін өз ресурстарын
реттейді. Жарғылық капиталды қалыптастыруға пайдадан ... ... ... ... алынған несиелердің мөлшері, депозиттік операциялар
коммерциялық банктердің пассивті операцияларына жатады.
Пассивті операциялардың тек бірінші түрі яғни тобы ғана ... ... ... Депозиттік операциялар коммерциялық
банктердің пассивті операцияларына жатады. ... ... ... ... еткенге дейінгі немесе белгілі бір мерзімге заңды
тұлғалардың және жеке тұлғалардың қаражаттарын тарту операциясы.
Депозиттер ... ... ... ... жеке ... ... бағалы қағаздар түрінде болады. Пассивтік операциялар тәуекелі
активті операцияларды ресурстармен ... ... ... ... ... болады. Банктер депозиттерді қалыптастыру бойынша
тәуекелдің алдын-алу үшін пассивтік және ... ... ... ... ... ... ... орналыстырылған
салымдары арасындағы арақатынасты қарастырды. Активтік операциялар тәуекелі-
банктен өз қызметтерін жүргізу процесінде тұрақты ... ... ... деңгейі болып табылады. Пайыздық тәуекелдерді ... ... мен ... басқаруынан тұрады. Активтерді басқару банктердің
өзінің өтімділік деңгейінен және бәсекелестік дәрежесіне, ал ... ... беру үшін ... ала алу ... ... тәуекел- бағалы кағаздардың жекелеген үлгілері бойынша, сондай-ақ
ссудалардың бүкіл санаттары ... ... ... ... ... ... оның ішінде бірлескен банктердің қарызға
терген ... ... көп ... ... акционерлері мен
кұрылтайшылары үшін ... ... де ... жоғары болады. Өтімділік,
тәуекелі-бұл қаржы активтерінің нақты ақшаға жедел айналу қабілеті. Орталық
биржаларда акциялары.
Банктік қызметте тәуекелдікті ... ... ... тәжірибеде тәуекел әр түрлі операциялардың ... ... ... тәуекелі, өтімділік тәуекелі, ағымдағы
шығындардың өзгеру тәуекелділігі және тағы сол сияқты түрлерімен.
Сондықтан да банктің негізгі ... ... ... ... ... болу ... анықтау;
- шығындардың болу мүмкіндігінің масштабын бағалау;
- шыққан шығынды жабу көздерін табу немесе олардың алдын - алу ... ... ... ... ... ... мыналарды қарастырады:
1. Негізгі актив бөлімдерін үйрену - дебиторлар, тауарлық босалқылар және
негізгі қорлар. Бұл ... ... ... салмағы өндірістік
өнеркәсіптер үшін пайдалы.
2. Баланстың «қиын» қиын ... ... ... олар ... ... ... ... қарыз алушының қанағаттанарлықсыз ... ... ... ... төмен. Оларға: «шығындар» (табыссыздық жайында),
«несиелер және ... ... ... (төлей алмау қабілеттілігі
жайында айтылады), «Тауарлар және қызметтер үшін кредиторлармен ... (тек ... ... қарастырылады).
б) қарыз алушының жұмысындағы жетіспеушілігін анықтау. Оларға:
«Дебитормен есеп ... ... да ... ... ... қарыздарды талдау. Бұл оның өсуі байқалса, не үшін өскендігін
анықтауға ... ... ... ... = (А1 + А2 ) – ( П1 + П2 ) ... ... кезінде оң таңбасы шықса, бұл кәсіпорынның төлемді
ойлаған ... ... ... ... егер ... таңбасы
шықса–керісінше.
Перспективалық өтімділік формуласы
ПӨ = А3 – П3 ... ... ... болашақтағы түсімдер мен төлемдер негізінде төлем
қабілеттілігін болжауға болады. Қарыз алушының ... ... және ... тәуекелділігініңдеңгейі – бұл ... ... ... ... ... ... түсіретінін есте сақтау керек.
Жетіспеушілік ағымдағы операциялардың ... ... ... 1- ... ... ... және оларға ... ... ... мәні |
|сипаттама | | ... ... ... |Капитал мен резервтер |0,4 төмен болмауы |
|емес коэффициент – кәсіпорын |бөлім 4 пассив ... ... ... құны ... ... ... |0,5 ... (несие |
|иегерлердің үлесін көрсетеді. Ол|(актив бойынша) |берушілердің ... ... ... ... ... | ... | ... |
|Қаржылық тұрақтылық коэффициенті|Меншікті және ұзақ |0,6 ... ... ... көздерінің салыстырмалы |мерзімді қарыздардың |керек ... ... ... ... | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... | | ... ... | | ... коэффициент – ... ... |0,5 ... ... ... ... үшін ... (дебиторлық |керек. |
|өндірушінің меншік ... ... ... + | ... ... жеке ... ... материалдық | ... ... да бір ...... | ... ... ... ... – ссуда | ... және ... ... | ... ... меншікті | |
| ... | ... ... ... ... құны |0,5 - 0,6 ... ... негізгі қордың нақты |Баланс валютасы | ... ...... | ... | | ... ... яғни | | ... ... | | ... ... ... қарыз | | ... ... ... | | ... ... | | ... ... |Аммортизациясы |0,3 - 0,5 ... ... ... ... ... Негізгі | ... ... ... ... | ... Кәсіпорынның |құны («материалды емес»| ... ... ... ... | |
| ... кіреді). | |
| ... ... ... ... ... ... ... |
|– ... ... ... ... + орта және |байланысты өседі. |
|сипаттайды, тұрақты көздермен |ұзақ мерзімді несиелер.| ... | | |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... айналым қаражаттарының |4 бөлім + 5 бөлім – 1 |Мерзіміне ... ... ... яғни 490 бет + ... ... |
| |590 бет – 190 бет | ... ... ... ... |(4 бөлім + 5 бөлім – |Дұрыс мәні – ... ... ... |610 бет) – 1 ... ... ... қаржылық жағдайдың|яғни 490 бет + 590 бет |көрсетеді, теріс |
|тұрақсыздығымен сипатталады |+ 610 бет – 190 бет ... – |
| | ... |
| | ... ... ... мәліметтері автормен 34 ші әдебиеттің 72 бетінен алынған. |
Өтімді қаражаттардың жетіспеушілігіне ... ... ... ... бұл ... жиналған соммадан көп капиталды
салымдар. Қаржылық тұрақтылықты басқа ... 2 ... ... ... ... ... үшін ең алдымен жоғарыда айтылған
коэффициенттерді шығарады және оны оптималды мәнімен салыстырады. Егер
коэффициенттердің ... мәні ... ... тең ... онда ... ... себебі несиелік тәуекелдің деңгейі минималды. Кейбір
жағдайларда көрсеткіштер ... ... ... ... ... ал ...... жағдайды көрсетеді. Енді, кестеге мән
беріп қарайық.
Қарыздық көрсеткіштер компания иелері мен ... ... ... ... көрсетеді.
Активтер жеке яғни негізгі қорлардың ... ... ... ... ... Қарыз құрылымының қатынасы қаншалықты
жоғары болса, несие ... ... ... ... болады.
Компанияның банкротқа ұшырауы, берілген қарыздарды дер кезінде ... ... ... ... бірі қаржыландыру коэффициенті:
Кқаржы == меншікті көздері
қарыз ... ... ... коэффициенттің мәні 1 ден кіші болмауы ... ... мәні 1 ден кіші ... онда мекеменің төлеу өабілеттілігіне қауіп
туады, несие алуға ... ... = ... қорлар__
меншікті капитал
Тәуекелді талдау оның шығу көздерін және әр түрлі ... Сол үшін ең ... ... ... ... маңызы зор екенін
анықтау керек және мүмкін ... мен ... ... ... ... ... тәуекел әдетте шығынға әкеледі, бірақ оны дұрыс
және де ... ... іс - ... ... ... ... болады.
Сондай-ақ тәуекелді бағалауға әр түрлі жағдайлар маңызды ролге ие, ... ... ... ... жағдайларда қажет болады. Сондай-ақ бұл
есептеулер бірін-бірі толықтырып отырады.
Нарықтық экономикаға көшу ... ... ... дұрыс
бағалануының маңызы зор. Нарықтық қатынастарда әрбір субъект заңға сүйене
отырып, өзінің ережесі негізінде ... ... ... ... ... өз бәсекелестерінің,
клиенттерінің барлық жағдайын, сонымен ... ... ... ... ... қажет.
Жалпы банктердің басты ... ... ... ... ... ... ... көп ... ... ... ... ол ... тәуекелдік ... ... де ... ... ... ... ... оның негізінде банктік тәуекелдердің неше
түрі туындайды. Қандай ... ... ... ... ... ... ... қажет. Сондай ақ банктік қызмет пайыздық мөлшерлеменің,
валюталық ... тағы сол ... ... ... «тәуекел-
табыс» ойынын болжайды. Сонымен қатар ... ... ... үлкен тәуекелге барған сайын, соншалықты табыс та жоғары
болуы керек деп ... ... да ... ... және ... ... үйлесіміне қол жеткізу.
Егер тәуекел жоғары болса, онда алынатын табыста көбірек болуы керек.
2 – суреттегі көрсетілген ... ... ... деп ... және ... ... қосымша тәуекелдің орнын толтыруды көрсетеді. Тәуекелді
экономикалық категорияны қолдана отырып сандық сипатта бейнелуге ... ... ол ... және ... ... түрінде көрінеді.
Абсолютті түрінде тәуекел белгілі бір операциялардың жүргізілуі нәтижесінде
мүмкін шығын көлемін ... ... ол ... дәлме–дәл анықтау
әрқашанда мүмкін бола бермейді. Егер мүмкін шығындардың мөлшерін қандай-да
бір қызметті, яғни банктік қызметті ... ... ... ... ресурстардың мөлшеріне, табыстар мен шығындарға байланысты
мөлшеріне, банктік бір операцияның жүзеге асуы негізінде тәуекелдің атысты
түрдегі ... ... ... ... Абсолютті түрде тәуекел қандай-
да бір келісім шарт ... ... ... ... ғана ... Әр ... ... операциялар соңында банктік ... ... ... ... ... барлық факторын есепке алу мүмкін ... ... ... бір негізге сүйене отырып ... ... ... ... ... ... ... алатын
болсақ, ол банк шығынының ... ... ... табу және
олардың туындау ықтималдылығын атап кетуге болады. Бұл байланыстылық қисық
ықтималдылықта ... ... ... ... ... мүмкін. Оның құрастырылуы үшін мынандай әр ... ... ... ... және ... – аналитикалық
әдістері.
Эксперттік бағалау тәсілі-бұл тәжірибелі ... ойын ... ... ... ... әр түрлі операциялар бойынша зиянның
туындалу ықтималдылығына өз ... ... Олар ... ... ... мәні ... және ықтималдылықты болу қисығының
графигін құруға болады.
Есептеу аналитикалық тәсілі-бұл математикалық әдістерге негізделеді.
Банктік тәуекелді талдаудың бұл ... ... ... көп ... тіпті мүлдем қолданылмайды десекте болады.
Статистикалық әдістің мәні яғни ... ... ... үшін ... ... бір операцияларды жүргізу нәтижесіне қатысты
барлық статистикалық мәліметтер талданады. Сонымен қатар ... ... болу үшін ... әдіс ... ... ... ... мына формуламен анықталды:
Р (х) = m / n (5);
Бұл жерде:
m- ... ... ... ... ... саны;
n - жалпы жағдайлардың саны.
Ықтималдық бұл жағдайлардың болу мүмкіндігінің сандық сипаттамасы.
Әрбір ... ... ... ... ... анықталған мәнімен
сәйкестендіреді. Тәуекел жағдайлары ықтималдылықтың бөлінуімен сипатталады,
бұл күтілген табыстық ... ... ... мүмкіндік береді.
Ықтималдылықтың бөлінуі барлық мүмкін жағдайларға әсер етеді, яғни ... ... ... және ... ... ... ... кезінде шығындардың кейбір деңгейлерінің
туындауының салдарынан оның көп мәнін табу ... яғни әр ... ... ... ... ... үшін ... облысы түсінігін енгіземіз. Тәуекел
облысы негізіне сүйене отырып аймақ түсіндіріледі, бїл ... бір ... Ол ... бір деңгейді ұстап шығынды көбейтпейді. Ал,
төмендегі кестеде ... ... ... ... және ... аса көңіл бөлуі тиіс.
Шығындар ... қиын ... ... ... ... ... ... |
|жағдайдағы облыс |емес облыс ... ... | ... |Б |А |0 А |
| | | |Б В ... - ... табыстық өлшемі;
А1 - есептелетін табыстық өлшеміне тең көлемі;
Б - есептелетін түсімнің өлшемі;
Б1 - есептелетін ... ... тең ... - банктің меншік құралдарының өлшемі;
В1 - банктің меншік құралдарының өлшеміне тең көлем.
Тәуекел ... ... ... ... ... ... табыстың өлшемін
жоғарылатпайтын шығын деңгейімен сипаталады. Бұл ... ... ... ... орындалуы мүмкін, себебі банк мынадай
тәуекелдерге барады яғни, өзінің қызмет ... ең ... ... ... ... ал ... өндірістік шығындар қайта сатып алынады.
Тәуекел болуы мүмкін емес немесе болмайтын облыс көлемі есептелетін
табыс өлшемін көбейтумен сипатталады, ... де ... ... түсімнен
көп емес. Тәуекелдің мұндай деңгейі ... ... ... банк ... ... ... ... ал бұл дегеніміз ол тек уақытын ... ... ... ақша ... да құр бекер кетірген болар еді.
Өте қиын ... ... ... шығындармен сипатталды, ол банктің
меншік қаражаттарының көлемімен салыстырылады, ал ол банктің ... ... ... ... табу ... негізгі көздер мыналар 0, А1
Б1 В1.
Қысқа мерзімді несие беру ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша шығандардың болу мүмкіндігінің ықтималдылығының
есептелуі төрт ... ... яғни 0, А1 Б1 В1 ... ... ... ... ол ... субъективті
бағалауынан құрылады, бірақ әйтсе де мүмкін тәуекелдің ... ... ... оптимальды деңгейінің құрылуы -бұл әрбір банктің жеке
ерекшеліктеріне байланысты. ... ... ... ... үшін ... ... ... мәні төмен болады, нарықта
тәуекелділікке көп ... ... ... 2-суреттегі қисық
сызығы банк кірістерінің шығындарын ... ... ... ... тәсілі-бұл тәжірибелі мамандардың ойын өңдеу
жолымен. Жүзеге асырылады эксперттер әр түрлі ... ... ... ... өз ... ... Олар бойынша эксперттік
бағалаулардың орташа мәні анықталады және ықтималдылықты болу ... ... ... ... ... математикалық әдістерге негізделеді.
Банктік тәуекелді талдаудың бұл тәсілі банктік ... көп ... ... ... қолданылмайды десекте болады
1.3 Банктік тәуекелдердің классификациясы мен ерекшеліктері
Банктер өздерінің операциялар жүргізу (іс-әрекеттері) нәтижесінде
тәуекелдердің сан ... ... ... Ондай тәуекелдер пайда ... ... болу ... ішкі, сыртқы факторларға және тағы басқа
көптеген критерияларға байланысты ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан тәуекелдің бір түрінің ... да ... ... ... себеп болады. Осы себептерге
байланысты банк үшін әр ... ... ... оның ... ... байланысын анықтау қиынға соғады.
Осылайша банктік тәуекелдердің түрлерін жіктеу мақсатында тәуекелдерді
мына элементтер бойынша топтаймыз:
- коммерциялық ... түрі мен ... ... ... ... ... болу ... ықпал ету аясы;
- банк клиенттерінің құрамы;
- ... ... ... ... ... ... ... уақыт тұрғысынан үлестіру;
- тәуекелді есепке алу ... ... ... ... ... банктердің қызметі белгілі бір қызметті көрсетумен
байланысты болып ... Банк ... ... ... ... тән
тәуекелдердің түрі жиі кездеседі. Мысалы, инновациялық банктер жаңа
технологияларды несиелендірумен ... ... жиі ... ... ... тәуекелдің барлық түрлері жиі кездесуі мүмкін.
Банктік тәуекелдердің пайда болу ... ... ету ... ... пайда болу немесе ықпал ету аясына сәйкес ішкі
және сыртқы деп екігі бөлінеді. Сыртқы ... ... ... ... тәуелді емес тәуекел жатады. Сыртқы тәуекелдің ... ... әсер ... Олар: саяси, экономикалық, ... ... және тағы ... Ішкі ... ... ... клиенттерінің іс-әрекеттерімен байланысты пайда болатын тәуекелдерді
жатқызуға болады. Ішкі тәуекелдерге ... ... банк ... ... белсенділігі, тиімді маркетингтік саясатты ... және ... ... ... ерекшелік сыртқы тәуекелдердің басқарылатын және
басқарылмайтын деп ... ... ... ... Ал ішкі тәуекелдер
әкімшілік, қаржылық және ұйымдастырушылық деп үшке ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Басқарылмайтын сыртқы тәуекелдерге ... ... ... валюталық, инвестициялық, проценттік тәуекелдер жатады. Ал
әкімшілік тәуекелдерге құрылымдық, ... ... ... ... жатады. Қаржылық тәуекелдерге қаржыландыру,
өтімділік, диверсификациялық, табыстылықтың ... ... ... ... ақпараттық, персоналдық, жаңа технологияларды
қолданумен байланысты тәуекелдер жатады.
Коммерциялық банктердің түрлері немесе мамандану саласы. Қазіргі кезде
коммерциялық банктердің ... ... ... үш ... ... ... ... және әмбебап (сурет-4).
Сурет 4- Коммерциялық банктердің мамандануына байланысты жіктелуі
Кәсіпорынның көлеміне ... ... ... орта және ірі ... ... ... болады. Кіші және орта қарыз ... ... ... өзгерістерге тез бейімделеді. Олардың ... өте ... ... ... ... ... жоғары табыс алу мақсатында
кәсіби бағытын жедел өзгерте алады. Бірақ мұндай кәсіпорындардың меншікті
капиталы аз ... ... олар ... ... экономикалық өзгерістерге,
қатаң бәсекеге төтеп бере алмай банкроттыққа ұшырайды. Ал ірі ... ... ... ... өте жай ... және
өздерінің кәсіби бағыттарын мүлдем өзгертпейді. ... ... ... капиталы үлкен болады, сондықтан олар нарықтағы
жағымсыз экономикалық өзгерістерге төтеп бере алады.
Меншікке ... ... ... ... ... ... жеке, акционерлік, кооперативтік деп бөлінеді. Меншікке
қатысына ... әр ... ... тәуекелдің деңгейі де әр түрлі
болуы мүмкін. Сондықтан банк ... ... ... бұрын немесе
несие берместен бұрын клиенттер портфелінің сапасын тексереді. Осылайша
банк өз өтімділігін сақтау үшін және ... ... бір ... үшін ... түрде клиенттер портфелінің сапасын тексере отырып нақты
және потенциалды клиенттердің артықшылықтарын анықтайды.
Сыртқы тәуекелге мемлекеттік ... ... ... ... тәуекелі жатады, ал ішкі тәуекелдерге банк клиентінің құрамы,
банктік операциялардың ... және ... ... ... қазақстандық экономистер ішкі және сыртқы тәуекелдерді жоғарыдағы
кестеге қарағанда біраз өзгеше топтастырған (сурет 5)1.
Сурет 5- Банктік тәуекелдер
Банк ... ... ... ... байланысты әр банк
тәуекелді есептеудің ... және ... ... ... ... банк ... байланысты тәуекелдердің толық құрылымын
анықтауға болады.
Тәуекелді есептеу (талдау) әдістері. Тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... шектеуге тырысады. Тәуекелді
талдау келесі кестедегідей жүргізіледі ... ... 6 - Банк ... ... ... ... бір бірімен тығыз байланысты екі әдісті
қолдануға болады. Олар: сандық және сапалық. ... ... ... болып
келеді. Оның негізгі мақсаттары – тәуекелдің факторларын, пайда болу
кезеңдерін, пайда ... ... ... анықтау болып табылады. Тәуекелді
анықтау жүйесі үш элементтен тұрады: ... ... ... Қазіргі уақытта тәуекелді сандық талдаудың жиі ... ... ... табылады: статистикалық, аналитикалық, сараптамалық
және тағы басқалары.
Банктік тәуекелдің деңгейі. ... ... ... ... болу
ықтималдығымен сипатталады. Ол процент түрінде немесе коэффицент түрінде
анықталады.
Қазақстан Республикасы ... ... 2002 ... үшінші шілдесінде
бекіткен "Коммерциялық банктер үшін пруденциалды нормативтер туралы ережеге
" сәйкес тәуекелдің деңгейіне байланысты банк ... ірі бес ... ... ... ... кассадағы қолма-қол ақша,
аффинирленген бағалы металдар, үкіметке ... ... ... ... несие, Ұлттық Банктегі депозиттер, мемлекеттік ... ... тағы ... ... Бұл ... ... тәуекелділік деңгейі 0-
ге тең. Екінші топтағы активтерге жергілікті ... ... ... ... ЖАҚ ... ипотекалық компаниясының" бағалы
қағаздары. Бұл активтердің тәуекел ... 0.2-ге тең. ... ... ... бағалы металдар және тағы басқалары жатады және
олардың тәуекелі 0.5-ке тең. Төртінші топтағы ... ... ... ... ... құралдар, материалдық қорлар жатады және бұл топтағы
активтердің тәуекел деңгейі 1-ге тең. ... ... ... құны ... ... ... ... лицензияланған
программалық жабдықтау жатады. Бұл топтағы активтердің тәуекел деңгейі 1-ге
тең.
Сурет 7 - Тәуекелді ... ... ... ... ... жағдайында тәуекелдерді
уақыт тұрғысынан үлестіру банк үшін маңызды ... бірі ... ... ... ... ... ... және
өткен деп үшке бөлінеді. Өткен тәуекелдерді талдау арқылы біз ағымдағы және
болашақтағы тәуекелдердің деңгейін ... ... Бұл үш ... бір ... өте тығыз байланысты болып келеді. Мысалы, ағымдағы
кезеңде несие берілсе, ол ... ... ... ... келешекте
көрініс табады. Сондықтан да банк үшін тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру
маңызды болып ... 8 - ... ... уақыт тұрғысынан жіктеу
- Тәуекелді есепке алу сипаты. ... алу ... ... ... және ... тыс, ... және ... операциялар бойынша
тәуекел деп бөлінеді.
- Банктік тәуекелдерді басқару ... ... ... ... ашық және ... ... бөлінеді. Ашық тәуекелдер реттелуге
жатпайды, ал жабық тәуекелдерді реттеуге болады.
2 ... ... ... ... ... ... ... ҚЫЗМЕТІНЕ
ТАЛДАУ
2.1 Коммерциялық банктерде тәуекелдерді басқаруды ұйымдастыру
Қазіргі ... ... ... ... несиелеу қызметтері
экономикалық дамудың негізгі элементі болып ... Оны ... мен ... орта және кіші бизнес иелері, ауылшаруашылық
және сауда құрылымдары қолданылады. Бірақ отандық банктерде ... ... беру ... ... әсерінен несиені өтемеу тәуекелімен тығыз
байланысты болып келеді. Қазақстанның бүгінгі ... ... ... ... көп ... ... Бірақ банктер тәуекелдің жоғары
дәрежесін ескере отырып экономиканың қажеттіліктерін ... ... ... ... үшін несиелік ресурстарды тиімді орналастыру туралы
шешімді дұрыс қабылдау банктің экономикалық ортада табысқа жету көзі ... ... ... ... ... даму ... несие беруден
көп жағдайда бас тартады, өйткені қарыз алушы несиені өтемеген жағдайда
банк шығындалып ... ... ... байланысты қазақстандық банктер үшін несиелік тәуекелді басқару
ең негізгі проблемалардың бірі болып ... ... ... ... тетіктері банктің жүргізетін
ішкі саясатымен тығыз байланысты. Банктік тәжірибеде ... ... ... ... ұйымдастыру шаралары сауатты және дұрыс
жасалған несиелік саясатта қолданылады. Өз ... ... ... ... ... ... ... мен әдістерінен құралады.
Тиімді несиелік саясат несиелік тәуекелді басқарудағы құралдардың бірі
болып табылады. Ол негізінен ... ... жүру ... ... ... төмендету мақсатында жасалады.
Шет ел әдебиеттерінде «несиелік саясат» пен оны жүзеге ... ... ... ... ... іс-шаралардың жиынтығы деп
түсіндіріледі.
Банктегі несиелік саясаттың қажеттілігі ... ... ... ... дамыту, оның тиімділігін арттыру ... ... ... ... ... негізгі басыңқы жолдарын
анықтаумен түсіндіріледі.
Банктің несиелік саясаты ... ... ... тәуекелдердің пайда
болу мүмкіндігін қарастыруы керек және банктің ... ... ... ... төмендетуге байланысты ақпараттармен қамтамасыз
ету керек. Бірақ тәуекел ... ... ... ... ... де ... болады, көп жағдайда тәуекел дәрежесі жоғары ... ... ... ие бола ... ... ... негізгі мақсаты
тәуекелді дұрыс басқару нәтижесінде тәуекел дәрежесі мен табыс деңгейінің
арасында ең тиімді ... ... ... ... несиелік саясаты банк қызметкерлерінің несиелеу объектілерін
клиенттің несие қабілеттілігін, төлем қабілеттілігін және ... да ... ... факторлардың нәтижесінде дұрыс анықтау қабілеттіліне
негізделеді. ... ... ... ... ... ... де
тығыз байланысты. Олардың нәтижесінде банктің табыстылығын қамтамасыз ету,
тәуекелді төмендету және реттеу органдарының талаптарына сай келу ... ... ... ... несиелік портфель құрастыру керек.
Осыған байланысты банктің несиелік саясаты нарықтық конъюктураның өзгеруіне
байланысты және банк ішіндегі ... ... ... ... ... икемделіп отырылуы керек.
Қазақстандық банктердің несиелік саясатында көрініс ... ... ... ... ... ... және жеке ... несие беру шарттары;
- банк қызметкерлеріне несие беру шарттары;
- несиелік комитеттің қызметтері мен өкілеттігі, ұйымдастырушылық құрылымы;
- берілетін ... ... ... ... ... ... рәсімдеу.
Коммерциялық банктердің несиелік саясаттарының мақсаттары ... ... ... немесе ұқсас болып ... Олар ... ... ... ... ... ... несиелік
портфельдің сапасын жоғарлатуға бағытталған. Кез-келген несиелік саясатта
несиелеу процесіне қатысатын клиенттердің ... ... ... ... және уақытына байланысты топталудың шарттары көрсетіледі.
Банктердің несиелік саясатында ... ... ... ... Ол ... тәуекелдерді жалпы талдау, тәуекелдің деңгейін
төмендетуге байланысты қолданылатын ... ... ... ... ... банктерде несиелік тәуекелдерді басқару келесідей
ұйымдастырушылық шараларды қолданудың нәтижесінде іске асады:
- банктің ... ... ... ... ... несиелердің қайтарылуын қамтамасыз ету немесе кепілзат;
- провизияларды (резерв) құру;
- қарыз алушының несие қабілеттілігін талдау.
Банктің ... ... ... ... бір ... қарыз мөлшерін төмендету, яғни қаражат мөлшерін көп тұлғаға,
бірақ аз мөлшерде ... Бір ... ... ... ... шамадан көп
болса, онда банктің несиелік тәуекелінің деңгейі жоғарлап кетеді. ... ... ... ... ... ... дейін апарады.
Диверсификацияның негізгі мазмұны - бір немесе бірнеше тұлғаға берілетін
несиенің мөлшері банктік ... ... бір ... ... ... ... ... басқарудың бұл әдісі егер банк қарыз
алушының ... ... ... болған жағдайда қолданылады.
Берілетін несиенің аз мөлшері ... ... ... қайтара алмаған
жағдайында банктің шегетін шығынының мөлшерін төмендетеді. Диверсификация
екі бөліктен тұрады: әр қарыз алушыға шаққандағы ... жеке ... ... ... ... ... сомасы.
Тәуекелдерді топтау елдің белгілі бір аймақтарын немесе ... ... мен ... ... ... ... ... көп шоғырлануы кезінде қажетті болады. Мысалы, ... тек бір ғана ... ... ... онда ол ... бірнеше
кәсіпорындарды несиелендіру қажет. Диверсификацияның маңыздылығы осымен
түсіндіріледі, яғни ... ... бір ... ... ... ... ... табылады. Бұл әдіс қарыз алушылардың
несиені қайтаруға қабілетсіз болып табылған жағдайдағы ... ... ... ... ... ... дәрежесі көлемі мен сипаты
бойынша әр түрлі тәуекелдердің бірінің ... орын ... ... ... Несиелік портфельдің диверсификациясын келесідей
сипаттамалар бойынша жүргізілуі мүмкін:
- ... ... ... даму ... ... ... бойынша деңгейлері;
- қарыз алушыларды бірдей несие қабілеттілік дәрежесі бойынша жіктеу;
- несиелік тарихының мерзімі бойынша.
Осы сипаттамалар бойынша банк ... ... ... тәуекелді хеджирлеудің ең тиімді және арзан ... ... ... ... ... ... портфельдерінің
қажетті дәрежедегі дивесификациясының негізгі ... ... ... ... ... ... мерзіміне, проценттік ставкалардың
түрлеріне және несиені берудің басқа да шарттарына байланысты несиелеуге
қатаң және икемді ... ... ... ... шаралардың
жиынтығы. Бір қарыз ... ... ... байланысты шектеулер
Қазақстан ... ... ... ... ... ... 1) берілген. Қарыз алушылардың топтарына, яғни екі
немесе одан да көп ... ... ... алушыларға байланысты несие
шектеулері бір қарыз алушыға қойылатын шектеумен бірдей болады. Бір қарыз
алушыға ... ... ... ... ... ... ... мақсатында жасалады. Егер қарыз алушы банк немесе несиелік мекеме
болып табылса, онда тәуекелдің деңгейі ... ... ... ... ... ... тарихы, корреспонденттік қатынастардың даму
деңгейі және ... ... ... ... ала ... ... Өтімділік тәуекелін шектеу мақсатында банк жеке ... ... ... сала ... ... жіктейді. Экономиканың жеке
бір салаларының даму қарқынының өзгеруіне байланысты банктер
экономиканың әр бір ... ... ... шоғырлану
қарқынына талдау жасайды. Талдаудың нәтижесінде портфельдің сапасын
басқарудағы басыңқылар анықталады, және ... ... жеке ... ... ... Несиеге байланысты алынатын кепілзат бойынша ... ... мен ... ... ... ... ... ету
мерзіміне және тағы басқа сипаттамаларына байланысты топталады.
- Несие бойынша әр түрлі сыйақыларды қолдану;
- Несие портфелін мерзімі әр ... ... ... ... 2- Бір ... алушыға шаққандағы тәуекелдің ең жоғарғы мөлшері
|Бір қарыз алушығы шаққандағы |Бір ... ... ... ... ең ... ... |тәуекелдің меншікті капиталға |
| ... % ... ... ... ... % ... ... ... | |
| |25% ...... құрастырылған: Севрук В.Т. «Банковские риски» |
|мәліметтері ... ... ... ... банк үшін ... өте зор, өйткені мерзімі әр түрлі
несиелердің ... ... де әр ... ... ... ... № 2).
Несиелік портфельді дұрыс диверсификациялау банктік тәуекелдерді
сақтандырудың ең тиімді жолы болып келеді, бірақ бұл әдіс ... ... ... ... кезінде қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Несиелік комитет қарыз алушының қажеттіліктерін
толық қамтамасыз етуге, қаржылық жағдайы тұрақты клиенттерді ... ... ... көп ... ... ... Бұл үшін банк
қаржылық нарықтықтың өзгерістеріне маркетингтік зерттеулер ... ... және ... ... керек.
Тәуекелдерді басқарудың келесі бір әдісі тәуекелдерді сақтандыру болып
табылады. Мұнда банк тәуекелдердің дәрежесін ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекел
жағдайында банк несиенің қайтарылмауына ... ... ... ... Несие қайтарылмаған жағдайда несиені ... ... ... ... ... ... ... Сақтандыру
объектісі-қарыз алушының несиені және несие бойынша ... ... ... банк ... ... ... ... жауапкершілікті сақтандыру болып табылады. ... ... ... ... ... ... несиеге байланысты
міндеттемелер мен құқықтар жатқызылады. ... ... ... ... ... кейін, қайтару күнінен бастап есептегенде қарыз алушы жиырма
күн ішінде несиені қайтармаса, онда несиені қайтаруға ... ... ... ... Егер сақтандыру шартында ... ... онда ... ... ... ... тоқсан процент аралығында қайтаруға міндетті болады;
Кесте 3 - Несиелерді мерзіміне байланысты қойылатын шектер
|Несиенің сипаттамасы ... ... ... ... ... айналым капиталын |1,5 жылға дейін ... үшін | ... Жеке ... ... ... |5 ... ... ... | ... Банк ... ... |5 жылға дейін ... | ... ... үшін берілетін несие |2 айға ... ... ... ... |2 ... ... ... ... ... | |
|- ... ... ... |1 ... дейін |
|- орта ... ... |1 ... 3 жылға дейін |
|- ұзақ ... ... |3 ... ... ... ... ... |1 айға ... ... ... |5 ... ... ...... ... Баканов М. «Основы управления кредитными |
|рисками в ... ... ... ... ... |
- ... несие бойынша қарыз алушының сақтандыру міндеттемесі. Мұнда
сақтандырушы несиелік ресурстарды алған тұлға, ал ... ... ... банк ... ... ... ... міндеттемесі болып
табылады. Шарттары несиені қайтарылмауынан сақтандыруға ұқсас болып келеді.
Қазіргі уақытта қазақстандық коммерциялық банктердің көбісі сақтандыру
компанияларының өнімдерін ... ... ... сауда Қаржы Банкі»
Акционерлік Қоғам несиелік тәуекелдің мөлшерін төмендету үшін сақтандыру
компанияларының көмегін қолданылады. ... банк ... ... ... ... ... толығымен қамтамасыз етеді. Шартқа
отыру барысында екі жақты келісім шарт ... үш ... ... ... Екі ... ... шарт ... алушы мен сақтандыру
компаниясының арасында, ал үш жақты келісім шарт қарыз ... банк ... ... ... жасалады. Қарыз алушы жеке немесе заңды
тұлға банк пен ... ... ... қолдану этаптары туралы
ақпаратпен қамтамасыз етеді.
Сақтандыру ... ... ... бойы ... ... нәтижесінде
мынандай тұжырымға келуге болады: несиені сақтандыру несие ... ең ... ... ... ... оны тек ... ... төмендету әдісі ғана ретінде қарастыруға болады.
Тәуекелдің деңгейін ... ... ... ... ... орнын толтыруды қамтамасыз ету болып табылады. Бүгінгі таңда
кепілдің көп ... ... ... ... ... ... ... Банк клиенттен несиені қайтармаған жағдайда мүлікті заң
негізінде клиенттен талап етудің ... ... ... ... алушының қарыз сомасын қайтармаған жағдайда банк кепіл
затты өз ... ... ... нәтижесінде банк несиеге байланысты
шығындардың орнын толтырады. Кепілдік банк үшін несиені ... ... тек ... ... қамтамасыз ету формасы болып ... банк үшін өз ... ... үшін ... ... ... үшін кепілді өз балансына ... ... ... ... ... ... ... табылады. Кепілдікті алуға байланысты банк өте
көп шығынға ұшырайды. Мұнда банк кепіл затқа ... жан ... ... ... ... деген меншікті құқығын заң негізінде анықтау,
мүлікті бағалау, мүліктің нарықтық құнын, оған деген қазіргі кездегі ... ... ... және тағы ... ... ... қарыз алушының банк алдындағы өзміндеттемелерінің орындалуын
қамтамасыз ету және тәуекелді ... ... ... ... ... ... қайтарылуын қамтамасыз ету формасы ретінде
қарастырылып келесі іс-әрекеттердің ... ... ... ... заты
ретінде белгілі бір мүлік анықталады, кепілдің банк иілігіне берілуі немесе
қарыз алушының өз иелігінде қалу ... және ... ... шектеулер анықталады. Кепілзатқа байланысты шарт банк ... ... ... ... ... ... ... осы шартқа байланысты мүлікті сату арқылы өз шығынын қайтарып ... ... банк ... ... ... ... ... барысында ең төменгі маржаның мөлшері 25% құрайды, яғни берілетін
несиенің сомасы ... ... ... ... құндылықтың 75%-ін
құрайды.
Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету формасы ретінде ... ... ... ... ... сапасы жағынан екінші орында тұрады. Мұндай
жағдайда банк кепіл ретінде мемлекеттік бағалы қағазды қалдырған ... ... ... ... ал кәсіпорындардың бағалы қағаздарынан 80-
85%-ін несие ретінде бере алады. Біздің мемлекетімізде мерзімді депозиттер
мен валюталық есеп шоттар несиенің ... ... ... ең ... ... ... Несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің тағы бір
формасы кепілдік пен ... болу ... ... Олар ... Қазақстан
Республикасының Азаматтық Кодексінің 329-336 баптарында жазылған. Несиенің
қайтарылуын ... ... ... формасы жоғарыда айтылып өткендерге
қарағанда ерекше ... ... ... ... ... ... алушыға
жүктеледі, бірақ қарыз алушы өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда
несиенің ... ... ... қайтаруға міндеттенеді. Қазақстан
Республикасың ... ... ... ... ... және ... тұрақты кәсіпорындардың міндеттемелерін де жатқызуға болады.
Кепілдік ... жеке ... ... болып қарастырылмайды,
өйткені олар ... ... ... ... ретінде
қарастырылады. Кепілдік операциялар несиенің толығымен және ... ... ... ... ... ... әдісі резервтер немесе
провизия құру болып табылады. Резервтер потенциалды тәуекелдердің ... үшін ... ... ... және тәуекелді басқарудың формасы
болып табылады. Резервтер тек қайтарылуы күмәнді несиелер бойынша құралады.
Мұндай несиелерден ... ... ... де өте ... ... Банк ... экономика саларына жұмсау арқылы резервтер құрау ... ... ... ... ... ... ... екі
әдіс бойынша құрастырылады: нормативтік және эмпирикалық.
Нормативтік әдіс ... ... ... ... коэффиценттер
қолданылады және келесі факторлар есепке алынады:
- есептік несиелер;
- ... ... ... ең ... ... ... жылдың соңында банк тарапынан өтелетін несиелердің жалпы нақты
сомасы;
- ағымдағы жылда өтелген ... ... ... ... ... ... қорға түзетілген аударымдардың ең жоғарғы мөлшері.
Эмпирикалық әдіспен қорға аударымдарды есептеу барысында ... ... ... ... ... ... сомасы;
- ағымдағы жылда банк тарапынан өтелетін ... ... ... ... ... ағымдағы жылда резервтік қорға жіберілген аударымдардың ең жоғарғы
мөлшері;
- ... ... ... банк тарапынан өтелетін несиелердің жалпы нақты
сомасы;
- ... ... ... банк ... ... ... жалпы
сомасы;
- түзету коэффиценттері 3-6;
- ... ... ... ... ең ... ... ... клиенттің несие қабілеттілігі клиентке байланысты
емес ... ... ... ... ... факторларға
мемлекеттегі экономикалық және саяси өзгерістерді жатқызуға болады. Бұл
жағдайда банк тарапынан екі ... ... ... ... ... кезең – коммерциялық тәуекелдің деңгейін төмендетуге арналған резерв;
2 кезең – мемлекеттік тәуекелдің деңгейін төмендетуге ... ... ... іс-әрекетіне байланысты резервтердің құрылуы 23.05.97
жылғы № 218 «Положением о классификации активов и внебалансовых требований
и расчета провизии по ним ... ... ... РК» ережесіне сәйкес
жүргізіледі ( кесте № ... ... ... ... ... ... өте
жоғары болып келеді. (кесте № 4).
Кестеде көрсетілген мәліметтерге қарап келесідей тұжырымдамаға келуге
болады. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ең ... мөлшері (60%) Казкоммерцбанкке келіп отыр,
яғни бұл банктің ... ... ... ... жоғары.
Басқа банктерге қарағанда Казкоммерцбанктің несиелік портфелінің
көлемі жоғары ... ... Ол 01.01.07 жылы 35%-ке тең ... ал ... 32%-ке тең болды. Халық банкі мен Банк Каспийскийдің үлесіне барлық
несие сомасын шаққанда ... 11% және 10,1% ... ... ... ... банкінің, Банк Каспийскийдің, ЦентрКредит банкінің және
басқа да екінші ... ... ... ... ... және
субстандартты несиден құралғанын көруге болады. ... ... ... ... ... ... несие көлеміне шаққанда 10%-тен
аспайды.
Кесте 4 - ... ... ... ... ... тыс
талаптары мен активтері бойынша құралатын резервтердің көлемі
| ... ... ... құру шарттары ... ... ... % | |
| ... | ... ... активтер |0 |- ... ... |5 ... ... ... және ... | ... өтеген жағдайда; |
|тыс міндеттемелер |10 ... ... |
| | ... өтеген жағдайда; |
|3. Қанағаттанарлықсыз |20 ... ... ... мен ... | ... ... ... ... ... |25 ... ... |
| | ... ... ... ... ... тәуекелі |50 ... ... ... ... мен | | ... тыс | | ... | | ... Үмітсіз активтер мен |100 ... ... ... тыс | | ... | | ...... о ... ... и внебалансовых требований и |
|расчета провизии по ним банками второго уровня РК» 23.05.97 года № 218 ... ... ... ... деңгейін төмендетудің тағы бір әдісі клиенттің ... ... ... ... табылады. Банк клиентке несие бермес
бұрын оның несие қабілеттілігіне талдау жасауға ... ... ... ... ... ... ... келісімге сай несие
сомасын өз уақтысында және толығымен қайтара алу ... ... ... барысында банк қарыз алушының алған
несиесін қайтару қабілетін бағалаудың шешім қабылдау үшін аса ... ... 5 - ... ... ... ... ... деңгейін төмендетуге байланысты құрылған резервтер (млн.
теңге)
|Банктер ... ... ... |
| | | ... ( %) |
| | | | |
| | ... |01.01.08 | |
| ... ... есеп ... ... ... Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау кезеңі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті — қарыз алушының алған ... ... ... және ... көлемде қайтару қабілетін бағалаумен
сипатталады. Несиені ... ... ... ... ... әсерінен
болуы мүмкін, сондықтан да банк клиентке несие беруге ... ... оның ... ... талдайды. Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне
ықпал етеді.
Қарыз алушының несиелік қабілетіне талдау жасау ... ... ... ... Несиеге қатысты қабілеттілігі. Қарыз алушыға несиені бере отырып, ... ... ... ... ... анықтайтын құжаттармен танысуға
тиіс.
- Қарыз алушының іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті бедел деп қарыз
алушының ... ... ... ғана ... ... ... ... барлық міндеттемелерді орындауы түсіндіріледі.
- Табыс алу кабілеті. Банк қарыз алушының несиені қайтаруға жеткілікті
қаражатты табу ... баға ... ... ... ... алу ... анықтау барысында сату көлеміне,
баға шығындарына, шығыстарға әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... орналасқан жері, оның тауарлары мен
қызметтерінің сапасы, шикізат құны, ... ... ... шетелдік тәжірибеде бұл факторларға қоса жарнамалау тиімділігі
бәсеке сияқты факторлар ескеріледі.
ІІ кезең. Несиелік және кепіл ... ... ... ... ... ... ... банк қарыз алушының несиелік қабілетін
тексеріп болғаннан кейін, несиелік шарт жасасу үшін несиелеу субъектісімен
қатынасқа түседі. Несиелеуге ... ... ... банк пен ... ... шарт ... шешеді.
Несиелік келісім шарт екі ... ... ... ... ... Онда мыналар көрсетіледі:
- несиелеу мақсаты және объектісі;
- несиенің мөлшері;
- ... беру ... және ... ... ... қамтамасыз ету формасы;
- несие үшін төленетін сыйақы мөлшерлемесі;
- ... ... және ... қаржылық жағдайын бақылау үшін
қарыз алушының беретін құжаттарының тізімі;
- несиелеу процесіндегі ... ... ... ... ... мазмұнын келісуші жақтардың өздері анықтайды.
Несиелік қатынастарды ұйымдастыру тәжірибесінде кепіл ... орны ... ... ... шарт кепіл затына байланысты
ажыратылады.
Кепіл затына: заттар, бағалы қағаздар, басқа да мүліктер жатады.
Материалдық зат ... ... ... ... ... топтарға
бөлінеді:
1) Клиенттің мүліктерінің кепілі, тауарлы-материалдық құндылық-тар кепілі:
- ... ... ... ... кепілі;
- тауарлар және дайын өнімдер кепілі;
- валюталық бағалар (нақты валюталар), алтыннан жасалған ұйымдар кепілі;
- ... да ... ... ... ... ... (вексельдер) кепілі;
- сол банктегі депозиттер кепілі;
- жылжымайтын мүлік кепілі (ипотека).
2) Мүліктік құқықтар кепілі:
- жалгерлік құқық ... ... ... ... жерге құқық кепілі.
Кепіл туралы келісімшартта мынадай мәселелер қарастырылады:
- келісімшарт жасасушы тараптар туралы мәліметтер;
- келісімшарт ... ... ... ... мен міндеттері;
- кепіл ұстаушының құқықтары мен міндеттері;
- талап ету ... ... ... мүлікті қайта рәсімдеу, басқа мүлік есебінен;
- кепілге қойған мүліктің бұзылуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... ерекше шарттар;
- дауларды шешу;
- басқа шарттар;
- кепіл туралы келісімшарт ... ... ... жайы мен өзге ... ... ... беру ... Бұл кезең ағымдық шот ашу, несиені беруді
құжаттау тәртібін (қосымша құжаттар толтырылуы ... ... ... ... несиелеуді ұйымдастыру және техникалық шарттарын
қамтиды.
Несиенің көлеміне байланысты әр ... ... ... ... - ... клиенттің шотына толығымен аударылып, қажет болған
жағдайларда жүмсалынады. Екіншісі - несие алу ... ... ... ... ... ... ... іске асады. Үшіншісі -
белгілі бір соманы алуға клиенттің құқығы бола ... ол оны ... ... ... ... ... төлегісі келмейді).
Несиенің мөлшері оны беру ... ... ... ... кезең. Несиені қайтару және оған сыйақы төлеуіне бақылау жасау
несиелік операцияның ... ... ... ... ... қайтару
тәсілі банк қаражаттарының пайдалану ұзақтығына және олардың ... ... ... ... ... ... несиені қайтарудың бірегей жасалған үлгісі
жоқ.
Іс жүзінде несиені қайтарудың ... ... ... ... міндеттемелер негізінде депозидтың қайтарылуы;
- меншікті қаражаттардың жинақталуының және несиеге деген есеп ... ... азаю ... қарай қайтарылуы;
- алдын ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде ... ... ... ... ... қарызды жабуға есептеу;
- несиенің қайтарылу мерзімін созу;
- ... ... ... ... ... ... ... аудару;
- банк резерві есебінен мерзімі өткен несиелерді шегеру.
Несиелік қарызды қайтару туралы қарастырылган варианттар бұл ... ... ... ... ... ... толық қайтару;
- несиені жартылай қайтару.
Қайтару жиілігіне қарай:
- несиені бірден қайтару;
- несиені ... ... ... ... ... қарай:
- несиені жүйелі түрде қайтару;
- несиені эпизодтық ... ... ... ... мерзімді қайтару;
- несиенің уақытын созып қайтару;
- несиенің мерзімін өткізіп барып қайтару;
- несиені мерзімінен ... ... ... ... ... ... қаражаттары;
- жаңа несиені пайдалану;
- кепіл берушінің шотынан ... ... ... ... ... ... ... түсім және т.б.
Несиенің қайтарылуын арнайы құжат арқылы жасауға да, жасамауға да
болады. Несиенің ... ... ... ... ... банктің өзінің үкімі, соттың бұйрықтары жатады. Клиенттің ... ... ... ... ... ... үкімі жазбаша да және
ауызша да болады. Несиенің қайтарылуы ... яғни ... ... да ... ... ... ... жасау үшін банкте несиелер бойынша
мерзімді міндеттемелердің картотекасын жүргізеді. Банк ... ... ... жеткен несиелерге қарап отырып, ... есеп ... ... қаражаттарды шегеруге үкім-ордерін береді.
Жартылай қайтаруға байланысты төлемдер уақыты жеткен ... ... ... ... тиісті белгілерін жасайды. Егер қарыз алушының
ағымдық шоты басқа банкте ашылған болса, ... ... ... және
сыйақыны қайтару қарыз алушының төлем тапсырмасы негізінде ... ... ... ... уақытша қаржылық қиындықтарға
кезігуіне байланысты банк қайтару мерзімін ... ... ... ... бірақ бұл қарыз жоғарғы сыйақымен құжатталады.
Сыйақы мөлшері оны ... ... және ... ... ... механизмі несиелік келісімшартта анықталады. Сыйақы ай сайын,
тоқсан сайын және т.б. есептелуі және қайтару ... ... ... ... барысында шартты түрде айдағы күндер саны — 30, ал
жылдағы 360 ... ... ... ... ... ... ... алған несиені
пайдалануына және оны толық қайтаруына бақылау жасайды. Осы ... ... ... ... ... оның ... жағдайына талдау жасап
қажет болған жағдайларда, ... ... және есеп ... құжаттарын,
бухгалтерлік жазуларды, есептік материалдарды тексереді. Осы жерде қарыз
алушыдан алған барлық ... ... ... мен ... да ақпараттар,
сондай-ақ басқа да көздер пайдаланылады. ... ... ... ... ісін жүргізу жүйесі болады.
Несиелік келісімшартқа байланысты өз міндеттемелерін ... банк ... ... әрі ... ... ... ... ескерту
жасауға; несиелік шартында қарастырылғандай несиені беруді тоқтатуға ... ... ... ... ... ... ... түрде орындамаған
жағдайда банк несиені мерзімінен бұрын қайтаруды талап етуге құқылы.
Несиелеу ... ... ... ... ... ... ... тексеріп отырумен толықтырылады. Өйткені банктің несиелік
портфелі оның табыс көзі және несиелік операцияларды ... ... ... ... ... ... ... табыстылығы банктің берген несиелерінің
сапасына, яғни оның қайтарымдылық дәрежесіне тікелей ... ... ... банктің зиян шегуіне итермелейді. Сондықтан да банктер
несиелік ... ... ... ... ... ... тиіс.
Несиелік тәуекел — қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша
қарызын немесе оған есептелінген ... өз ... ... ... ... зиян ... сипаттайды.
Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің негізгі элементтеріне жататындар:
- ... ... ... ... ... ... ... бағалау және қарыз ... ... ... несиелік тәуекел деңгейіне байланысты несиелерге рейтинг қою ... ... ... ... ... мүмкін болар зияндарлы есепке ала
отырып, сыйақы мөлшерлемесін анықтау;
- несиелік шешімдерді қабылдау барысында құзіретті бөлу ... ... ... несиелік портфельді басқару;
- проблемалық несиелерді қалпына келтіру.
Кез келген банктік несие белгіленген мөлшері шегінде ... ... ... банк мекемесі қарыз алушы мен бірлесе отырып, материалдық
қорлардың сұралу қажеттілігін зерттеу негізінде шығындарды, өндіріс ... ... ... ауыл ... ... оның қайта өңделуін және
басқа да шығындарын ескере отырып анықтайды.
Қарыз алушыға берілетін несиенің мөлшері әр ... ... ... келеді. Біріншіден, қарыз алушыға берілетін несие сомасы
қарыз алушының жасаған өтінішіне байланысты. ... та бұл ... ... ... қайтарудағы нақты мүмкіндіктер мен, сондай-ақ банктің нақты
есебімен сәйкес келмеуі мүмкін.
Екіншіден, несиенің мөлшері экономикалық жағдайларға байланысты ... ... ... ... айналымындағы алынған шамасына;
- несиені ... ... ... тауарлы-материалды бағалылар қорына
және олардың өтімділік дәрежесіне;
- маржа ... ... ... ... және ... клиентке деген сенім
дәрежесіне;
- банкте бар ресурс көлеміне және т.б.
Несиелерді авторизациялау — ... ... ... ... ... және ... ... мониторинг — несие бойынша туындайтын мәселе ... ... ... ... өзгерісін қадағалап отыруға байланысты
шаралар жүйесі болып табылады.
Несиелік портфельді басқару — бұл банк ... ... ... ... ... ... ... және олардың ең жоғары жететін
денгейін анықтауды талап ететін жоғарғы жетекшілер ... ... ... ... басқаруды іске асырудың ортақ алғышарттарына
жататындар:
- нақты қарыз алушылар мен олардың топтары үшін
несиелеудің ішкі банктік лимитін ... ... ... ... болатын жекелеген қарыз
алушылардың тәуекел деңгейін көрсететін несиелік тәуекелді
талдау формасын жасау;
- әр түрлі салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау;
- ... ... ... бар ең ... салаларды анықтау;
- несиеге баға белгілеу саясатын дайындау.
Несиелеу лимиттерін белгілеу - несиелік ... ... ... ... ... үшін ... басты тәсіл.
Проблемалық несиелерге:
- несиелік келісімшартта ... ... ... ... және қосымша келісім берілген несиелер;
- сақтандыру, кепілхат немесе кепілдемемен қамтамасыз
етілген несиелер бойынша сақтандыру компанияларының ... ... ... ... банк ... ... ... несиелерге есептелетін пайыздық несиелік келісімшартта
көрсетілген күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған несиелер жатады.
Сондай-ақ, проблемалық несиелерге қарсы шараларға мыналар жатады:
- ... ... ... ... ... ... қайтару кестесін өзгерту;
- пайыз (сыйақы) төлеу тәртібін ... үшін ... ... ... ... - несиенің
бағасын білдіреді. Оның мөлшері жалпы жағдайда тартылған ресурстарға төлем
мен сыйақы ... ... ... ... ... туралы ақпаратты банк ... ... ... табыстары және шығындарына байланысты
құжаттарынан анықтай алады. Осы құжаттарды дұрыс ... ... ... ... даму ... ... ... болашақта
қайтара алу мүмкіндігін анықтайды.
Осылайша қазақстандық банктер үшін тәуекелдерді басқару өте маңызды
болып келеді. Тәуекелдерді басқаруда ... үшін ең ... ... басқару, өйткені банктің негізі қызметі несиені орналастырумен
байланысты болып келеді.
2.2 Банктің несиелік операциялары - активті операциялардың ... ... ... ... табыс табу және өтімдлігін қамтамасыз
мақсатымен орналастыруын актив операциялары деп атайды.
Банк операциялары-бұл банктердің табыс алу және ... ... ету ... ... бар ресурстарды орналастыруда жүзеге
асыратын операцияларды білдіреді банктердің активтік операциялардың ең көп
тараған түрлеріне мыналар жатады:
ссудалық ... ... ... ... да ... және ... ... қарай банк активтерін төрт топқа
бөлуге болады.
Бірінші топ-бірінші реттегі резервтер жатады. Бұл ... ... және ... ... ... ... ... пайдалануға болатын ең өтімді активтерді білдіреді. ... ... ... ... қор ... құжаттар, инкассалау
процесіндегі чектер және басқа да құжаттар жатады.
Екінші топқа-екінші реттегі резервтер жатады. Бұлар ... ... ... ... жоғары өтімді активтер ретінде комплекс кешігіп
барып, ең төменгі тәуекелмен ... ... ... ... векселдер қысқа мерзімді бағалы қағаз, сұранымды ссудалар, басқа да
ссудалар жатады.
Банк активтерінің үшінші бір маңызды бөлігін банктік ... ... ... ... ... ... және өте ... тәуекелді болып
табылады.
Төртінші топты-банктің бағалы қағаздар портфелі құрайды. Коммерциялық
банктердің ... ... ... ... яғни ... және жоғары тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын орналастыру
қызметіндегі несие беру операциясы. Бұл несие ... ... ... 60-70 ... ... ... Банк ... басым бөлігі
осы операцияларды жүргізуден түседі.
Ендігі кезде кестеде көрсетілген көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... банктің активті операцияларының көлемі өткен жылмен
салыстырғанда 185 167 047 мың теңгеге өсіп отыр, яғни 106,5 ... ... Оның ... ... ... ... ... 2008 жылғы есеп
беру мәліметтері ... ... ... Оның ... айтарлықтай
өзгерістерге ұшыраған активтердің бірі сатуға арналған инвестициялық бағалы
қағаздардың көлемінің ... ... ... өсу ... ... ... ... Сонымен қатар сақтандыру бойынша резервтер, қайта
сақтандырушының үлесінің көлемі 2164,0 пайызға ... 2008 ... ... 3537255 мың ... ... ... ... бағалы қағаздардың
аталмыш түрі әділетті құны бойынша қайта ... ... ... ... ... ... Бұл ... түскен табыс немесе зиян өз
меншігінідегі капиталда қаржы актвитернің әділетті құнымен есептеледі.
Табыстарды банк ... ... ... ... ... ... клиенттерді несиелеуден түскен табыстар, орналастырылған
депозиттер бойынша, бағалы қағаздармен ... ... ... ... және ... да операциялардан түскен
табыстар. Бұл ақпарат нарықтағы жалпы ... және ... ... ... ... мониторингінің құралы ... ... ... ... динамикасын бағалауға және оларды өсірудің
резервтерін табуға мүмкіндік береді. Табыс түрлерін табыс ... ... ... ... ... ... табысты қызметке
дәстүрлі банктік операциялар жатады. Тұрақсыз табыс көздеріне корпоративтік
бағалы қағаздармен ... ... ... спикулятивті
операциялар, активтерді қайта бағалау жатады.
ҚР-да коммерциялық банктердің ... ... есеп ... ... ... ... Банк табыстарының келесі шоттарын
бөлуге болады: проценттік, комиссиондық, басқа да ... ... ... ... пайда. Банк табыстарының негізгі көзі -
проценттік табыстар. Олар ... ... ... және ... ... ... табыстарды банктер клиент талап еткенге дейінгі шоттарды
есепті-кассалық ... ... ... ... операциялар, бағалы
қағаздармен операциялар, баланстан тыс және басқа да ... ... ... Табыстар оның әртүрлі түрлерін 8-кластың ... жазу ... ... Бұл ... ... ... ... басқа банктерден алынған табыстары есептеледі. Бағалы қағаздар бойынша
проценттік табыстарға ағымдағы кезең соңына жинақталған проценттерді ... ... ... ... ... ... ... қатар
эмитенттерден қарыздық бағалы қағаздар алуына проценттер жатады.
Кесте 6 - ... ... ... ... ... қоғамының активті
операцияларының құрылымы
| |2008 |2007 ... |өсу |
| |Мың тг. ... тг. ... тг. ... | |% | |% | | ... қаражаттары |33049 949 |9,2 |14047880 |8,1 |19002 069 |235,3 ... ... |4 264 255 |1,2 |2 389 710|1,4 |1 874 545 |178,4 ... |3 391378 |0,9 |3 511 038|2,0 |-119 660 |96,6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... мен |26379 619 |7,3 |8 650 301|5,0 |17729 318 |304,9 ... ... есеп| | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... құнды |33015 441 |9,2 |707475 |0,4 ... ... ... | | ... |15,0 |6008120 | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |68,2 ... |64,4 |132 784 |218,5 ... ... | | | | |232 | ... ... |5 240 414 |1,5 |3 316 174|1,9 |1 924 240 |158,0 ... ... |3 537 255 |1,0 |156 257 |0,1 |3 380 998 |2 264,0 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |385 626 |0,1 |180 294 |0,1 |205 332 |213,9 ... | | | | | | ... ... | | |514 982 |0,3 |-514 982 |0 ... ... | | | | | | ... |169 480 |0,1 |313 143 |0,2 |- 143 663 |54,1 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |359 068 |100,0 |173 901 |100,0 |185 167 |206,5 ... |943 | |896 | |047 | ... ... сауда қаржы банкі» АҚ-ң 31.12..2008 жылы аяқталған қаржы |
|жылындағы ... есеп беру ... 24 ... 2006 ж., ... ... /1 бет/ |
| ... ... ... ... және ... ... ... әсер етеді. Ең алдымен проценттік ставкалар деңгейіндегі
өзгерістер, процент есептелу тәртібі, айналымдағы ... және ... мен ... ... ... және пассивтерінің көлемі мен
жылдамдығындағы, банктің ... және ... ... және ... ... ... ... әсер етеді.
Банк шығындары - бұл актив пен пассив операцияларын жүргізумен,
банктің әкімшілік-шаруашылық ... іске ... ... ... бюджеттен тыс қорлар алдындағы міндеттемелерді орындаумен, күмәнді
активтерге, ... және ... ... ... ... шығындар
жиыны іскерліктің жаза бағытын дамыту, банктің төлем және ... ... ... және банк ... ... ... ... білумен
негізделеді.
Банк шығындары ірі үш топқа ... ... ... ... емес ... және ссудалар бойынша шығындарды компенсациялау
үшін резервтер. Өз ... ... емес ... ... ... шығындар, банктік қызмет етуін қамтамасыз ету ... ... ... шотында 1,3 және 4-кластардың шоттары бойынша
қарыздардың нәтижесі болып табылатын барлық проценттік төлемдер ... ... ... несиелік операцияларының жоғары табысты
операциялар деген тұжырымдамамен толық ... ... ... ... 7 - «Алматы сауда қаржы банкі» ... ... ... динамикасы (мың теңге)
|Көрсеткіштер |2008 |2007 ... мың ... |
| | | | ... ... |21690 614 |10 992 017|10 698597 |197,3 ... қағаздар |1 964 704 |1 465 739 |498 935 |134,0 ... ... |766 093 |185 902 |580191 |412,1 ... ... |24 421 411 |12 643 ... 753 |193,1 ... |(5 ... 351 701 |184,1 ... ... |(2 ... |1 318 847 |191,7 |
| | ... | | ... бағалы |(7 318 762)|(1513 328)|5 805 434 |483,6 ... | | | | ... ... ... ... |853 446 |1 463,6 ... ... |(16 |(5807 918)|10 329428 |277,8 |
| ... | | | ... ... ... |8 284 065 |6 835 740 |1 448 325 |121,2 ... ... сауда қаржы банкі» АҚ-ң 31.12.2008 жылы аяқталған қаржы |
|жылындағы консолидерленген есеп беру мәліметтері. 24 ... 2008 ж., ... /2 бет/ ... ... ... әсер ... ... жағдайы,
банк қызметін мемлекеттік реттеу сипаттамасы, салық салу тәртібі, инфляция
темпі, банк типі және т.б. ... ... ... ... ... резервтік талаптар деңгейі және Орталық банктің есеп саясаты,
макродеңгейде - тартылған депозиттердің орташа қалдықтарының көлемі ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Банктің
проценттік шығындарын ... ... ... ... ... үшін және заңды және жеке тұлғалардың тартылған ақша құралдары
үшін төленген проценттерді ... ... ... ... ... ... ... тереңірек зерттеледі.
Пайыздық шығыстар клиенттердің талап ету және ... ... ... депозиттері бойынша басқа да банктерден сатып алынған
несиелік ресурстар үшін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... несие саясатының дұрыс жүргізілуін көрсететін ... ... бірі ол ... ... динамикасы мен таза табыс
көлемі. Осыған байланысты банктің ... ... ... ... ... ... көз жүгіртейік. Мұнда банктің қарыздар
бойынша тапқан табысы 97,3 пайызға артқан, басқа ... ... ... ... ... 412,1 пайызға артып отыр. Соның есебінен
банктің ... ... 93,1 ... артып., көлемі 24 421411 мың теңге
құрап отыр. Бұл өз алдына пайыздық таза ... ... 2008 жылы ... беру ... ... 21,2 ... артуына ықпал еткен.
2.3 Банктің несиелік операцияларының құрамы мен құрылымына талдау
Несие - нарықтық экономиканың тірегі ретінде экономикалық ... ... ... Оны барлық шаруашылық субъектілермен қатар,
мемлекет те, ... те, ... жеке ... да ... ... ... пайыз төлеу және қайтару шартында уақытша пайдалануға ... ... ... ... ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамасу ете
отырып, несие ... мен ... ... арасындағы несиелік қатынасты
бейнелейді. Несиенің көмегімен ... және жеке ... ... ... мен ... экономикалық жүйе төңірегінде жинақтала отырып,
уақытша және ақылы негізде пайдалануға берілетін ... ... ... ... ... ... несиесінің жиынтығы арқылы
банктің несиелік портфелі қалыптасады. Несиелік операциялар бұл ... ... ... ... ... Оның ... ... банктің
активтерінің құрамындағы тәуекелді операциялар көлемі анықталады. Сондықтан
бұл операциялар ... ... ... ... ... және орынды
қалыптастыру банктің қаржы нәтижесінің жағымды болуына себепші болады. Яғни
банк ісіндегі бұл мәселе қазіргі өзекті ... бірі ... ... ... жүргізуде ресурстардың 70% жуығы осы салаға орналастыру
керек және де ... ... ... ... байланысты, қарыз
алушының қаржы жағдайына, оның ... ... ... ... ... ... қарыз алушының бұрын банктен алған несиесі
және есептелген пайызбен қоса бастапқы қарызды толық қайтару ықтималдығына
әсер ететін барлық ... ... ... ... ... ... ... 8 - «Алматы сауда қаржы банкі» акционерлік қоғамының несие
мекемелеріндегі қаражатының құрамы мен ... |2008 |2007 ... ... |
| |Мың ... |Мың ... |Мың ... ... ... ... |% |
| | |% | |, % | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |3235378 |95,4 |1548577 |44,1 |1686801 |208,9 ... ... |156 000 |4,6 |783 389 |22,3 |- 627389 |19,9 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... банктердегі |- | |1180322 |33,6 ... |- ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |3391378 |100,0 |3512288 |100,0 |-120 910 |96,5 ... резервке | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ...... | | |(1 250) | |- 1 250 | ... | | | | | | ... ... |3391378 | |3511038 | |-119 660 |96,6 ... ... | | | | | | ... АСЌ ... АҚ-ң ... жылы ... ... ... ... есеп беру мәліметтері. 24 наурыз 2008 ж., Алматы, ... /1 бет/ ... ... ... ... ... ... белгілерге
байланысты топтастыруға болады:
борышкердің типіне байланысты - кәсіпорынға, үкіметке және ... ... ... ... ... ... қарыз;
пайдаланатын мерзіміне байланысты- қысқа мерзімді (1 ... ... ... (1 ... 5 ... ... ұзақ ... (5 жылдан жоғары);
қызмет ортасына байланысты - өндіріс аясына ... ... және ... ... ... қай ... ... қарай- өнеркәсіпке, саудаға, ауыл
шаруашылығына, көлікке берілетін ... ... ... - ... қорғаулы, қауіпсіз және қамтамасыз
етілмеген (бланктік);
өтеу тәсіліне қарай - бір уақытта және біртіндеп өтелетін қарыз.
Осыған ... ... ... ... ... ... ... Мұнда біз ең алдымен банктің басқа қаржы мекемелеріне берген
несиелері мен ... ... көз ... ... қаражат 2008 жылдың 31 желтоқсанында мынадай ... 9 - ... ... ... банкі» акционерлік қоғамының
коммерциялық заимдары мен аванстары
|Көрсеткіштер |2008 |2007 ... ... |
| |Мың ... |Мың ... |Мың ... ... |салмағы,|теңге |салмағы,|теңге |% |
| | |% | |% | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |251 385 |99,5 |117 016 |99,5 |134 368 |214,8 |
| |322 | |420 | |902 | ... |1 137 |0,5 |577 135 |0,5 |560 739 |197,2 |
| |874 | | | | | ... аударымға |252 523 |100 |117 593 |100 |134 929 |214,7 ... ... |196 | |555 | |641 | ... | | | | | | ... - құнсыздануға |(7 648 | |(5 503 | |(2 145 |(139,0) ... |807) | |398) | |409) | ... ... |244 874 | |112 090 | |132 784 |218,5 ... ... |389 | |157 | |232 | ... АСЌ ... АҚ-ң 31.1.2008 жылы аяқталған қаржы жылындағы |
|консолидерленген есеп беру мәліметтері. 24 ... 2008 ж., ... ... /1 бет/ ... ... есеп беру жылы ... орналастыру бойынша өз қызметін
белсендіргендігіндігін байқап отырмыз. Оның өсу ... 108,9 ... ... - Ал оның үлес ... 2008 жылы 95,4 ... құраған. Өткен жылмен
салыстырғанда екі есеге артып отыр. ... банк ... ... мекемелеріне
қарыз беру қызметін айтарлықтай қысқартқандығын көріп отырмыз. Бұл ... ... ... ... мекемелеріндегі қаражатының көлемін ұлғайту
және банкаралық ... ... ... белсендіру керек деген ұсыныс
жасалады.
Кесте 10 -«Алматы сауда ... ... ... ... ... ... салалары бойынша жіктеу
|Көрсеткіштер |2008 |2007 ... ... |
| |Мың ... ... теңге |Үлесі|Мың теңге |Қарқыны|
| | |, % | |, % | |, % ... ... ... |18,6 ... |18,3 ... |217,3 ... ... |34516206 |13,7 |17855641 |15,2 |16660565 |193,3 |
|соның ішінде: | | | | | | ... ... алу - ... 804 |1,9 |1 756 685 |1,5 |2 994 119 |270,4 ... сатып алу - сату |4 046 702 |1,6 |1 730 482 |1,5 |2 316 220 |233,8 ... |2 223 669 |0,9 |- |- |2 223 669 |0 ... сату мен ... |1 318 531 |0,5 |222 259 |0,2 |1 096 272 |593,2 ... тұлғалар |42208255 |16,7 |17017001 |14,5 ... |248,0 ... ... ... |12,7 |4 648 118 |4,0 |27538024 |692,4 ... ... |11,6 ... |9,0 ... |277,5 ... өнеркәсібі |25641601 |10,2 |17023359 |14,5 |8 618 242 |150,6 ... ... ... |5,4 |8 773 040 |7,5 |4 785 830 |154,5 ... ... ... |4,1 |6 231 723 |5,3 |4 098 327 |165,8 ... үй ... |7 652 057 |3,0 |3 208 190 |2,7 |4 443 867 |238,5 ... |5 876 032 |2,3 |3 930 903 |3,3 |1 945 129 |149,5 ... ... |5 197 151 |2,1 |4 875 541 |4,1 |321 610 |106,6 ... ... |3 637 970 |1,4 |1 211 382 |1,0 |2 426 588 |300, 3 ... |2 480 430 |1,0 |1 727 231 |1,5 |753 199 |143,6 ... | | | | | | ... саласы |2 492 672 |1,0 |2 390 743 |2,0 |101 929 |104,3 ... және газ ... |2 331 378 |0,9 |3 123 715 |2,7 |- 792 337 |74,6 ... ... |1 694 110 |0,7 |776 564 |0,7 |917 546 |218,1 ... және |723 044 |0,3 |1 866 056 |1,6 ... |38,7 ... | | | | | | ... және көңіл |639 559 |0,3 |264 287 |0,2 |375 272 |242,0 ... ... | | | | | | ... ... ... |7,8 |8 390 597 |7,1 ... |234,7 ... | | | | | | ... ... |100 ... |100 ... |214,7 |
|Ескерту: АСЌ банкі АҚ-ң 31.1.2008 жылы аяқталған қаржы жылындағы ... есеп беру ... 24 ... 2008 ж., ... ... /1 бет/ ... ... қызмет көрушілеріне берген несиелерінің құрамына баға
беру үшін келесі кестені құрастырып отырмыз. ... ... ... ... 2008 ... 31 желтоқсанында мынадай түрде берілген:Бұл
кесте көрсеткіштері банктің ... ... ... ... ... байқаймыз. Оның көлемі өткен жылмен салысырғанда
114,8 пайызға ... ол ... ... резервтердің де өсу қарқыны
214,7 пайызға тең болып отыр.
Енді осы несиелердің қай салаға қанша ... ... ... ... ... ... экономиканың келесі кестеде
көрсетілген салалары бойынша бөлістірілген.
Енді осы берілген несиелердің несиелерін экономика салалары ... ... 11 - ... ... ... ... ... |
| ... қарыз|қаражат | ... |(3 397203) |- |(3397 ... |(2 892 856) |(1 250) |(2894 ... шығару |1 141 021 |- |1 141 021 ... ... |(354 360) |- |(354 360) ... |(5 503 398) |(1 250) |(5504 ... ... |(2 102 252) |1250 ... |
|Есептен шығару |2 729 875 |- |2 729 875 ... ... |(2 640115) |- |(2640 ... ... эффектісі |(132 917) | |(132 917) ... 2008 |(7 648 807) |- |(7648 ... АСҚ ... АҚ-ң ... жылы аяқталған қаржы жылындағы ... есеп беру ... 24 ... 2008 ж., ... ... бет/ ... оның ішіндегі үлес салмағы айналым капиталына, оның ішінде сатып
алу - сатуға көп көңіл ... ... ... ... банк жеке
тұлғаларға, кәсіпорындарға қызмет көрсетуге, құрылыс және ... ... ... ... ... байқауға болады. Тағы
айта кететін жағдайдың бірі кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... салыстырғанда едәуір өсіп отыр. Бұл банк
несие портфелінің құрылымы болса, енді оның ... ... ... банк ... ... мен жылжымайтын мүлік алуға, яғни ипотекалық
несиеге берген несиелерінің өсу қарқынының өткен ... ... ... ... ... ... 12 - ... қозғалыс
|Көрсеткіштер ... да ... ... |
| ... |мен ... |
|31.12. 2003 |(84 188) |(158 964) |(243 152) ... |11754 |(94 715) |(82 961) ... ... |4 916 |- |4 916 ... келтіру |(2 089) |- |(2 089) ... |(69 607) |(253 679) |(323 286) ... |(105 513) |(28 969) |(134 482) ... шығару |12 758 |- |12 758 ... ... |(86) |(622) |(708) ... 2006 |(162 448) |(283 270) |(445 718) ... АСҚ ... АҚ-ң ... жылы аяқталған қаржы жылындағы |
|консолидерленген есеп беру ... 24 ... 2006 ж., ... |
|Қазақстан /21 бет/ ... ... ... ... ... қозғалысы келесі кестеде
берілген. Мұнда соңғы екі есеп беру ... ... ... мен ... ... жоғалтулар мен құнсыздануға резервтерге
түсініктеме беріліп отыр. Басқа резервтердегі ақша қаражаттарының қозғалысы
келесі кестеде берілген.
Банк негізінен ... ... ... ... ... болады.
Бұл резервтердің барлығы дерлік жылдан жылға өсіп отыр, ол жалпы
банктің ... мен ... ... оның ... ... ... көлемінің өсуіне байланысты.
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ НЕСИЕ ТӘУЕКЕЛІН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Коммерциялық банктерде ... ... және ... ... тәуекелдерді бағалау кезінде тәуекел туралы толық ақпаратты
алу бірнеше ... ... ... алынады. Неғұрлым
ақпараты сапалы болып банктік тәуекелді бағалауда салыстырмалы көрсеткіштер
болып табылады. Мысалы, ... ... Ал ... ... ... ... ... нәтижелердің негізінде қолданылады.
Тәуекелді бағалау кезінде ... ... ... ... зор ... ... Банктік тәуекелдің деңгейін ... ... ... жоспарланған көрсеткіштерден ауытқуын есептеп қана
қоймай, сонымен қатар теріс ауытқулардың оң ... ... ... тәуекелді бағалаудың келесідей әдістері мен көрсеткіштері ... at Risk (VаR) ... ... ... ... ... сома ... мағынаны береді. VaR - тәуекелдің құнын бағалаудың
әдістемесі болып табылады. Бұл көрсеткіш белгілі бір ... ... ең ... ... ... ... VaR-дың көлемі инвестордың
n күн ішінде белгілі бір ықтималдық деңгейінде шегуі мүмкін шығындардың ... ... ... VaR-ды ... ең ... параметрлері уақыт
және ықтималдық болып табылады. VaR мына ... ... ... ... болады: бағалық тәуекел, валюталық тәуекел,
несиелік тәуекел, өтімділік тәуекелі.
VaR-ды есептеудің үш әдісі бар:
- ... ... ... модельдеу әдісі;
- Монте-Карло әдісі.
Параметрлер әдісінде портфель базистік активтерге бөлінеді. ... ... ... ... ... оның ... орташа
квадраттық ауытқуымен және ковариация матрицасымен анықталады.
Тарихи әдіс – активтер құнының бұрындағы ... ... ала ... ... ... ... бағалау.
Монте-Карло әдісі – портфельге кіретін ... жеке ... ... ... ... құнының өзгерісін модельдеу.
"АЛЬФА-БЕТА" моделі:
"Альфа-бета" моделі бойынша қаржы құралдары құнының (P) өзгеруі тәуекел
индексі (I) құнының ... ... Ол мына ... регрессия
формуласында көрсетілген:
P = (+(((+( (6);
мұндағы:
( - құрал құнының тұрақты өсімі;
( - құрал құнының индекстен ... ... ... ... Егер коэффицент 1-ден ... ... онда ... ... ... ... келеді. Егер коэффицент 1-мен 0-дің арасында
болса, онда ... ... ... индекстің өзгерісіне онша тәуелді
емес, ал егер коэффицент мәні 0-ден төмен болса, онда құрал құнының өзгеруі
индекстің ... ... ... яғни ... жағдайда индекспен
байланысты тәуекелді хеджирлеуге мүмкіндік туады.
( - ... емес ... ... және ... ... 0-ге
тең кездейсоқ шама.
"Gap" әдісі:
Gap дегеніміз- проценттік ставканың өзгеруіне тәуелді ... ... ... ... тәуелді пассивтердің айырмасы болып
табылады. Осы ... ... ... банктің негізгі міндеті
айырманың мәнін минимумға дейін жеткізу болып табылады.
Gap-тің көлемі төмендегі формула ... ... = a – п = Пп – Ап ... – өзгермелі ставкамен есептелетін активтердің көлемі;
п - өзгермелі ставкамен есептелетін пассивтердің көлемі;
Ап – тұрақты ставкамен есептелетін активтердің көлемі;
Пп – ... ... ... пассивтердің көлемі.
Бүгінгі күні несиелік тәуекелді төмендетуде өте көп тәсілдер ... ... ... ... ... ... алушылырдың сапасын
бағалау әртүрлі статистикалық үлгілердің ... ... ... асырылады. Оның басты мақсаты – қарыз ... ... ... үшін ... ... ... болашақтағы клиенттерді сенімді
және сенімсіз деп бөлу үшін ... ... ... ... ... ... ... жылдардың соңында американдық экономистердің тобымен
құрастырылып шығарылған, несиелік талдау кезінде ... ... ... ... Е.Альтман коэффициентін көрсетуге болады. Бұл ... ... ... бағалау үшін арналған. Егер коэффициенттің
мәні белгіленген шекті мөлшерден ... ... онда ... ... қатарына жатады. Ал егер коэффициенттің мәні белгіленген шекті
мөлшерден ... ... онда ... ... ... жағдайы қауіп
тұғызады және ол кәсіпорынға несие беру тиімсіз ... ... ... ... коэффициенті төмендегі формуламен анықталады:
Z = айналым ... ... ... ... ... ... ... пайда/барлық активтер*3,3+ жай және
артықшылығы бар акциялардың нарықтық құны/ барлық активтер*0,6+ сатылған
өнімдердің көлемі/барлық ... Z-ң ... ... ... ... тең ... ... ұшырау ықтималдығы өте
жоғары;
- 1,81-2,7 ... ... ... ... ... ... 2,8-2,9 арасында болса, банкроттыққа ұшырауы мүмкін;
- 3,0 және одан жоғары, ... ... ... ... ... Альтман коэффициентін есептеу банкроттыққа
ұшырауды болжау үшін ғана емес, сонымен ... ... өз ... ... анықтау үшін қолданады.
Жалпы, банктер несиелеу туралы шешім қабылдамас бұрын , ... ... ... ... ... есепке алып отыру керек.
Сонымен қатар, несиелік тәуекелді болдырмау үшін банк келесідей
жағдайларға ... бөлу ... банк ... ... ... маркетинг, қаржылық жағдай
мүмкіншіліктері тұрғысынан жақсы біледі ме? Негізінен ол жаңа ... ... ... несиелік мәлімдеме дұрыс құрастырылған ба?
Экономикалық және іскерлік тұрғысынан бүгінгі күнге лайық па?
Үшіншіден, несие беру банк үшін ... ма? ... банк жаңа ... ... оның ... ... ... өзгеретінін анықтау керек.
Сонымен қатар, бұл ... ... ... ... ... Яғни ... ... тәуекелін азайтады ма, әлде керісінше көбейтеді
ме?
Банк ... ... да бір ... ... ... білімі
жеткіліксіз болса, онда бұндай саладағы кәсіпорынға банк тарапынан ... ... ... тағы бір ... ...... алушының
менеджмент деңгейін бағалау. ... ... ... ... деңгейінің жоғары болуы. Көптеген кәсіпорындардың менеджмент
сапасын анықтау үшін, олардың ... ... ... Ол үшін кәсіпорынның соңғы 3-5 жылдарындағы даму динамикасын,
оның ... ... ... ... ... деңгейін анықтау қажет.
Неғұрлым кәсіпорын жақсы жұмыс істесе, соғұрлым бұл кәсіпорынның менеджмент
сапасы жоғары ... ... ... ... ... тұрақтылығы да несиелік
тәуекелді бағалаудың негізгі көрсеткіші болып табылады. Қаржылық жағдайды
талдау – ... ... ең ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы және несиелік тәуекел
арасында кері пропорционалды функционалдық байланыс бар. ... ... ... ... ... ... соғұрлым несиелік тәуекелдің
дәрежесі азаяды.
Математикалық функциялармен, қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... отырып, бұл байланысты
көрсетейік.
Бұл талдау үшін қаржылық ... ... ... ... қана екеуін қолданамыз. Олар: өтімділік коэффициенті және қаражат
көздерімен қамтамасыз ету ... Біз ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын бағалауды анықтау бойынша
әдістемелік нұсқасында берілген бұл екі ... ... ... ... ... мәні ... 1,5-ке дейін; қаражат
көздерімен қамтамасыз ету коэффициентінің мәні 1-ден 2-ге ... – екі ... ... сомасы болсын.
L = K1 + К2 (8);
бұл жерде:
К1 - өтімділік коэффициенті;
К2 - қаражат көздерімен қамтамасыз ету коэффициенті.
Енді L-дің максималды және ... ... ... ... ... ... ... бойынша тәуекелдің мүмкін болатын нүктелерін
анықтайды.
Талдау жасау үшін келесідей математикалық функцияларды қолданамыз:
- ФУ=2L – ... ... және ... ... байланыс.
Мұндағы:
ФУ – қаржылық тұрақтылық;
L – коэффициенттердің мәні.
- R=1/L – несиелік тәуекелмен қаржылық тұрақтылық арасындағы байланыс.
Мұндағы:
L тең емес ...... ... ... мен ... ... ... байланысты анықтау
үшін, (1) және (2) теңдікті шешіп, табылған мәндерді графикке ... ... ... өсін қаржылық тұрақтылық деп, ал абсцисса өсін ... деп ... ... ... ... (III) қаржылық тұрақтылық
және коэффициенттер арасындағы байланыс графигін құрастырамыз. График түзу
сызық ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым
коэффициенттердің мәні көп болған сайын, соғұрлым қаржылық тұрақтылықтың
мәні жоғары ... ... ... ... екінші график коэффициенттердің
мәндерінен несиелік тәуекелдің тәуелділігін бейнелейді.
Сурет 9 - Несиелік тәуекел мен қаржылық тұрақтылық арасындағы байланыс
Коэффициенттердің мәндері өскен сайын, несиелік ... ... ... III және IV ... ... және несиелік тәуекелдің ФУ(L), R(L) коэффициенттеріне
тәуелділігін бейнелейтін график құрастырылған. ... ... ... 45 градус бұрышта жүргізілген түзу арқылы, I ... ... ... тәуекел және қаржылық тұрақтылық ... ... R(ФУ) ... ... Ол үшін У(L) және (L)
графиктерін біріктіреміз. I ... ... ... және ... ... мәндерінің барлық ... ... ... ... нүктелер орны. 9 суретте көріп отырғанымыздай,
қаржылық тұрақтылық көбейген сайын, несиелік тәуекел азая түседі.
Егер де қарыз ... ... мәні ... 3,5-ке ... ... несиелік тәуекел осы берілген шамалардың шегінде болады.
Осылайша біз, несиелік тәуекелдің шамасы қаржылық жағдай және қаржылық
тұрақтылық көрсеткіштерімен кері ... ... ... ... ... қызметін экономикалық талдау негізінде келісім-шарт жасау
туралы шешімдер ... ... ... ... ... ... жағдайын бағалаудың өзіндік критерийлеріне ие.
Осы мақсатта банктер қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың әр
түрлі әдістемелерін қолданады. Бұл әдістемелер ... ... ... ... ... ... талаптардан тұрады.
Жалпы, банктер несиелеу туралы шешім қабылдамас бұрын, ... ... ... ... ... есепке алып отыру керек.
3.2 Коммерциялық банктің несие портфелін секъюритизациялау
Қазіргі уақытта еліміздегі қаржы институттары олардың ... есеп ... ... ... кең ... және ... үшін ашық бола ... Сондықтан бұл қағаздарға деген қызығушылық
артуда.
Қазақстандағы облигация нарығы әлі жақсы дамыған жоқ. ... ... ... ... ... ... биржада мүмкін емес.
Осыған байланысты нарық субъектілерін несиелерді секъютеризациялау көп
қызықтырып отыр.
Секъютеризация ... сөзі - ... - ... ... - ... ... ... қарыздарды инвесторларға сату.
Секъютеризация процессі - компания тәуекелін төмендетеді.
Қарыз портфелін секъютеризациялау ... ... ... ... ... ... қарыз бойынша резервтер құру
шығындарын төмендетумен, өз қызметің әрі қарай ... ... ... нығайтумен байланысты мәселелерін шешуге ... ... ... ... ... енгізу үшін
банктерге арнайы технологиялық дайындық керек. Ол ... ... ... ... ... ... мен ... тұрады. Бұл жүйе немесе әдістер мен процесстер
жиынтығы банкте арнайы құрылымдық бөлімшені талап ... Ол ... ... ... ... ... ... шешумен
айналысады.
Секъютерзация тәсілімен инвестицияларды компанияға жұмылдырудың ... ... ... ... Оны жасау компания өткізу нарығының
сыйымдылығын бағалаудан басталады.
Компанияның бизнес-жоспарында келесідегілер ... ... ... оның іс ... және ... жағдайы, өнім мен
қызмет сипаттамасы, даму жоспары. Сонымен қатар талап етілетін ... ... және ... ... ... ... ... кейін компания құрал-жабдықтарды және шикізатты сатып алу
шығындарын, ғимаратты жалға алу және жалақы ... (бір ... ... және жоспарланған бизнес рентабельділігін бағалайды.
Несие алу үшін қарыз ... ... ... өз ... ... ... тарихын ұсынуы керек.
Банк тұрғысынан клиенттің қаржы менеджментін келесідегідей бағалауға
болады:
* клиент ... ... ... ... оның ... және сатып алушылармен байланыс;
* қаражат айналымдылығы, есептегі бос қолдық ... ... ... ... қарыз көлемінің өзгеруі;
- ... ... ... ... ... ... ... құралдарын пайдалану көмегімен клиенттің қаржы
ағымдарын оптимизациялау.
Сонымен қатар кез ... банк ... ... сенімді кепілдікті талап
етеді. Кепіл ретінде компания ... ... ... ... құрал-жабдықтар, бағалы қағаздар, басқа банктердің кепілдемесі
қолданылады.
Секъютеризация клиентерге берілген несиелері мен ... ... ... ... ... ... кезінде клиент облигациясын шығарғаннан кейін,
оған банк штампы ... және ол ... ... мерзімде жабылады. Бұл
процедура 1 күнде жасалуы керек. Өйткені несиелендіру лимиті өсіп кетеді.
Купон ... және ... өсуі ... ... ... ... ... мен негізгі қарызды өтеумен бірдей болады.
Облигация шығарғаннан кейін эмитент купондық төлемнен 0,5% ... ... ... ... ... облигацияны шығару құрылымы мен
параметрлерін келіседі. Банк пен клиенттің өзара ... ... қор ... ... шығару
Облигация сатып алу
|Клиент |
Несие өтеу
|Банк ... 10 - ... пен ... ара ... ... келтірілген процедураларды дұрыс іске асыру үшін келесі
шараларды іске асыру керек:
эмитент акционерлерінің жалпы жиналысын өткізу, мұнда эмиссия құрылымы ... ... ... ... ... ... керек., эмитентті
тіркеуші мен бағалаушыны анықтау;
кепіл бойынша құжаттарды банкке рәсімдеу;
бағалаушының қорытындысын алу;
банк пен ... ... екі ... ... ... ... Ол келісім шартта
шығарылған облигациялардың барлығы міндетті түрде сатып алу туралы шарт
болуы керек.
Қарыз ... ... ... ... ... ... активтерә мен міндеттемелерді тиімді басқарудың тиімді ... ... ... ... ... ыңғайлы құралы болып табылады;
ссуда бойынша мүмкін шығындарға резерв көлемін төмендетуге болады;
облигациялық қарызға қызмет көрсету ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
сыйақы мөлшерін болашақта клиенттің төмендету мүмкіндігінің болмауы;
банк активтерінің өтімділігін көтеруге мүмкіндік береді;
банктің кейбір құрылымдық бөлімшелеріне ... ... ... алуға
мүмкіндік береді;
филиалдар облигацияларды шығару бойынша ... ... ... ... ... бонус алуға болады,
егер де клиентері басқа аймақтарда орналасқан болса.
Эмитент ... ... ... ... ... ие болады:
1. шығарылатын облгациялар пайыз төлеу кезінде ... ... ... ... ... өз есебіне ҚР ҰБ-ң қайта қаржыландыру
ставкасының 1,5 бөлігін жылдық жиынтық ... ... ... ... ... ... жүйесі болуы мүмкін;
3. РК компания қор ... ... ... ... яғни ... шыққан
нарығының жаңа сегментінде өткізу мүмкіндігі.
Бағалы қағазды шығару облигацияны ... ... ... ... ... эмиссиялау қазіргі нарық жағдайында қаржы нарығында
ресурстардың ... ... ... ... банктердің қызметінде туындайтын тәуекелдерді
басқарудың шетелдік ... ... ... ... ... ... саласында
ең жақсы зерттелген мәселе ретінде қарастыруға болады. Банктік тәуекелдерді
басқарудың ... ... ... ... ... ... банктерін
қарастырғанды жөн көрдім. АҚШ-тың банктерінде несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... ... несиелік комитет
екі бөлімнен тұрады – несиелік саясат бөлімі (CRESCO) және несиені ... ... ... несиелік тәуекелді анықтау және бағалау,
- банктегі несиелік саясатты дайындау,
- несиелік лимиттерді белгілеу,
- несиелік портфельді ... ... ... ... критерияларын белгілеу.
Оның негізгі маңызды функцияларының бірі – несиені табыс
есебінен өтеу шешімін ... яғни оны ... деп тану ... табылады.
Осыған қоса, бұл комитет CRESCO-ға банктің несиелік саясатына өзгертулер
еңгізу туралы ұсыныс ... Бұл ... ... ... ... және айына бір реттен артық құрылмайды.
Тәуекелдің дәрежесін анықтауға банк қажетті ақпараттарды жинау үшін
CREVCO мен CRESCO ... ... ... ... ... Олар мемлекеттік тәуекелдер мен салалық тәуекелдерді анықтап,
жиналған ақпараттардың нәтижесінде талдау жұмыстарын ... ... ... беру ... ... ... ... ұсынысты
қарастыру, несиелік талдау процесін жүргізу, басқа банктермен несиеге
байланысты ақпараттарды ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... алушының
несие қабілетін бағалау болып табылады. Қарыз алушының несие қабілетін балл
бойынша бағалау әдісі қазіргі ... көп ... ... ... ... несие қабілетін бағалау критериялары әр түрлі болып келеді.
Англияның клирингтік банктерінде PARSEP және CAMPARI ... PARSEP ...... алушының репутациясы;
A – алынған несиенің сомасы;
R – өтеу қабілеттігі;
S – қамтамасыз етілу дәрежесін бағалау;
E – несиенің ...... ... үшін ... ... сыйақы сомасы.
Ал Америка банктерінде "5 си" ережесі қолданылады. Мұнда қарыз алушыны
бағалау кезінде қойылатын талаптар ағылшын тілінің "с" әріпінен ... ... ...... өтеу ... – қарыз алушының репутациясы;
CAPITAL – капитал;
COLLATERAL – кепілзаттың ... ету ...... ... ... ... ... көрсетілген жүйелерімен қоса,
батыс елдерінде соңғы он жылдықта потенциалды қарыз ... ... ... ... ... ... әдіс ... "Z"
моделін қарастыруға болады. Бұл модельді американдық экономистер ... ... ... "Зет" ... қарыз алған кәсіпорынның
банкроттыққа ұшырау ықтималдығын бағалауға арналған. "Зеттің" мәнін бірнеше
айнымалылары бар теңдеу ... ... Осы ... қолдана отырып
американдық экономист Альтман бес айнымалыны ұсыныс етті:
Х1 – ... ... ... сомасына қатынасы;
Х2 – бөлінбеген табыстың активтер сомасына қатынасы;
Х3 – операциондық табыстың активтер сомасына қатынасы;
Х4 – акцияның ... ... ... ... ... ... – сату көлемінің активтер сомасына қатынасы.
Егер "Z" мәні 2,675-тен төмен ... ... ... қатарына кіргізуге болады, ал егер "Z"мәні 2,675 ... ... ... ... ... тумайды.
Коммерциялық қарызды бағалаудың моделін американдық экономист Чессер
ұсыныс етті. Оның моделі ... алты ... ...... ... мен ... қолма-қол ақшаның активтер сомасына
қатынасы;
Х2 – сату көлемінің ... ... мен ... ... ...... ... тұрғандағы табыстың активтер сомасына қатынасы;
Х4 – жалпы қарыздың активтер сомасына қатынасы;
Х5 – негізгі капиталдың акционерлік капиталға ...... ... таза сату ... ... мемлекеттерде валюталық тәуекелдердің негізгі үш түрі ... ... ... ... ... сауда операцияларымен, қаржылық инвестициямен және
дивидендтік төлемдермен байланысты. ... ... ... ... мен табыс деңгейі ұшырайды.
Трансляциялық тәуекел шетелдік инвестициямен және шетелдік қарыздармен
байланысты болып келеді. Ол табыстар мен шығындарды ұлттық валюта ... ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Ал экономикалық тәуекел болса, болашақта жасалатын келісім шарттық
мәмілелермен байланысты тәуекелдің түрі болып табылады. Ол ұзақ ... ... және оны ... ... тәжірибесі ретінде өтімділік тәуекелін басқаруды қарастырып
өтейін. Коммерциялық банктердің өтімділігі мына үш ... ... ... ... ... банктің меншікті капиталы, тартылған және
орналастырылған қаражаттар. Осыны ескере ... ... ... ... өтімділігін сақтау ... ... және ... ... қолданылады. Осыған байланысты, әр
мемлекеттің орталық банктері өтімділікке ... ... ... ... сараптама баға беруге мүмкіндік беретін әдістердің бірі
CAMAL болып табылады. Бұл әдіс АҚШ-та және ... да ... ... ... – (capital adequaty), капиталдың адекваттылығы;
A – (assets quality), активтердің сапасы;
M – (management), басқару;
E – (earnings), табыс ... ...... ... ... өтімділікті басқарудың ... ... ... ... әдісі;
- қордың пул әдісі;
- резервтік позицияны басқару әдісі;
- несиелік позицияны басқару әдісі;
- портфельді белсенді басқару әдісі.
- ... ... ... ... ... ... көп ... кезде
қолданылады да, активтер мен пассивтер мерзімі бойынша сәйкестендіріледі;
- Қордың пул әдісі ақша ... ... шек ... ... әдіс ... ... өтімділік дәрежесі мен оның орнын толтыруға
арналған банктік қаражаттардың көзін сәйкестендіру қолданылады. Яғни, оның
негізгі ... ... ... ету үшін ... ... ... және
екінші ретті резервтерді құру.
- Резервтік позицияны басқару әдісі ... ... ... ... ... екінші ретті резервтер алдын ала құрылмайды.
- Несиелік позицияны басқару әдісі бойынша банк өтімділігін сақтау үшін
қысқа ... ... ... ... Портфельді белсенді басқару әдісі. Бұл ... ... яғни ... ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен қатар вексель мен облигацияны қолдану арқылы
жүргізіледі.
Валюталық операцияларды ... және ... деп ... бөлуге
болады. Кассалық мәміле нарығы келісім шарт жасалғаннан кейін екі күннің
ішінде ... ... ... ... Сондықтан мұндай
операциялардың тәуекел деңгейі өте төмен. Оларға спот пен ... ... ... мәмілелер бойынша тәуекел инвестордың ... ... Бұл ... неғұрлым жоғары болса, соғұрлым
бағамның өзгеру тәуекелі де ... ... ... өз ... ... үшін осындай мәмілелерді қолданылады, ал банктер өз
клиенттеріне қызмет көрсету мақсатында осындай ... ... ... ... ... ... болғандықтан, банк өз кезегінде өзі де мұндай
операцияларды сақтандырады.
Мерзімді валюталық мәмілелерге мыналар жатады:
- форвардтық ... ... ... ... ... ... своп операциялары.
Форвардтық мәмілелер кезінде айырбас бағамы бірден келісіледі, ... ... ... ... ... ... бар:
- валюталық операция келісім шарт жасалған күннен бастап кем ... ... ... ... ... ... болашақтағы валюталық курс келісім шартта көрсетіледі;
- төлем уақытысы келмегенге дейін ... ... ...... бір ... ... бір валютаны екінші
валютаға ... ... ... Мұнда спотпен форвард
операциялары бір ... ... Своп ... ... ... ... ... ауытқуын реттеу құралы ретінде қолданылады. Сол сияқты
своп проценттік ставканың төмендеу тәуекелін сақтандыру құралы ... ... ...... ... мен ... ... валютаны болашақта сатып алу келісімі болып табылады. Мұнда
валютаны сатып алушы ... бір ... ... ... сатып алуға құқығы
бар, бірақ ол міндеттеме болып табылмайды. Опцион ... ... ... ... ... ... валюта бағамы терісжаққа өзгерсе
опционды ... ... ... ... ... ... ... валюталық шектеудің ең тиімді әдісі ... ... ... ... ... валюта бағамы өскен жағдайда, сатып алу құқығы бар
және де егер валюта бағамы төмендесе бас ... құқы бар. ... ... ... ... ... ... өткен валюталық тәуекелден сақтану әдістері валюталық
операцияны келісілген ... ... ... ... ... бекіту
болып табылады. Шет ел экономисті К. ... ... ... ... ... ... 6 кестедегідей әдіспен шешудің жолын ұсыныс
етті. Валюталық тәуекелдерді басқарудың тағы бір ... ... ... ... табылады. Мұндай талдау өз кезегінде фундаменталдық
және техникалық болып екіге бөлінеді.
Валюта ... ... ... ... ... ... ... валютаны шығыратын елдің макроэкономикалық факторына
байланысты деп есептеледі. Сондықтан валюта бағамының өзгерісін талдау ... ... ... ... ... ... ... техникалық талдау әдісінің тұжырымдамасы бойынша мемлекеттің қысқа
мерзімдегі макроэкономикалық көрсеткіштері бағамның өзгерісінде көрініс
таппайды деп ... ... ... және ... ... ... нақты болжамдар есептеледі. Мұнда есептік база ретінде
орта ғасырладың математигі Фибоначи ұсынған сандар қатары ... 11 - ... ... ... ... ... әдісі валюта бағамының өзгерісін реттеп отырады және
валютаны сату, сатып алу туралы сигналдарды ... ... ... ... ... өтейік:
- «Фильтр» ережесі.
Сату сигналы – валюта бағамы бұған дейінгі жоғары ... ... Х ... ... алу ...... бағамы бұған дейінгі төмен ... ... Х ... ... ... бағамының ауытқуының орташа дәрежесін есептеу ережесі.
Сату сигналы – бес күндегі орташа валюта бағамы отыз ... ... ... жоғары;
Сатып алу сигналы – бес күндегі орташа валюта бағамы отыз күндегі валютаның
орташа бағамынан төмен.
Мақсаты – ұзақ ... ... ... ... күш көрсеткіші валюта бағамының шамадан тыс көтеріліп кетуін
немесе шамадан тыс ... ... ... ... көрсеткіш болып
табылады. Бұл көрсеткіш арқылы белгілі бір ... ... ... ... анықтай аламыз. Бұл көрсеткіш процент ... Егер бұл ... ... ... ... аралығында болса,
онда валюта бағамы бейтарап болып табылады. Ал егер оның ... ... ... ... ... шамадан төмен, ал егер 75%-тен ... ... тыс ... ... ... Мысал ретінде, келесі кестені
қарастыруға болады.
Кесте 13 - Валюта бағамының өзгерісі
|Күн ... ... ... ... ... ... |
|1 |1,5010 |- |- |
|2 |1,5045 |35 |- |
|3 |1,5000 |- |45 |
|4 |1,5075 |75 |- |
|5 |1,5075 |- |- |
|6 |1,5100 |25 |- |
|7 |1,5125 |25 |- |
|8 |1,5110 |45 |15 |
|9 |1,5155 |60 |- ... |1,5215 |- |- |
| ... |265 |60 ...... құрастырылған: Аленичев В.В. Страхование валютных ... ... ... ... ... ... ... үшін жалпы бағамның өсуін ... ... ... ... ... мысал бойынша бұл коэффицент былай
есептелінеді 265 / (265+60) = 81,53% ... ... ... ... ... бағамының өзгеруіне талдау жасап валюта бағамы шамадан тыс
жоғары болып кеткен деген ... ... ... ... жағдайына валюталық тәуекелді техникалық талдау әдісімен
анықтау қиынға соғады. Мұндай талдау ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның коммерциялық банктер үшін "тәуекел"
категориясының мәні мен мазмұны ... ... өз ... ... ... ... ... дейін көптеген коммерциялық банктер тәуекелді
дұрыс басқармау нәтижесінде банкроттыққа ... ... ... ... ... басқару мен бағалаудың жеткілікті әдістері мен ... банк ... ... ету ... ... ... тән тәуекелдің
түрлерін, оларды бағалаудың оптималды әдістерінің жиынын анықтайды. Банк
үшін тәуекелдердің түрлерін ... және ... ... қиынға соғады. Осы
мәселені шешу үшін банк алдын ала ... ... ... мүмкін барлық
тәуекелдердің түрін және оларға төтеп беру мүмкіндігін анықтап алады. Егер
де тәуекел жеткіліксіз ... ... ... нәтижесінде банктің
банкроттыққа ұшырау мүмкіндігі артады. Сондықтан нарықтық ... ... ... талдаудың, бағалаудың маңызы өте зор.
Банк үшін тәуекелді басқару ең маңызды мәселелердің бірі ... ... ... ... ... процесінен бастап бүкіл қызмет ету
уақытысында банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге ... ... ... ... ... ... банкроттыққа ұшырауы немесе
ұшырамауы банктің тәуекелді басқаруымен байланысты.
Банктік тәуекелдердің түрлерін жіктеу мақсатында тәуекелдерді мына
элементтер ... ... ... ... түрі мен мамандану саласы;
- банктік тәуекелдің пайда болу немесе ықпал ету аясы;
- банк ... ... ... ... ... банктік тәуекелдің деңгейі;
- тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру;
- ... ... алу ... ... ... басқару мүмкіндігі.
Банк ісінде тәуекел деп банктің табысы мен капиталына кері әсер ететін
оқиғалардың болу ... ... ... ... оқиғаның болу
ықтималдығымен сипатталады. Бұл оқиғаларға мыналар жатады: ... ... ... ... ... ... пайда
болуы, базалық ресурстардың азаюы, баланстан тыс операциялар бойынша
төлемдердің төленбеуі және тағы ... ... ... деңгейі қаншалықты
төмен болса, жоғары табыс алу ықтималдығы да ... ... ... ... банк өзінің қаражаттарын табысы жоғары және тәуекел
деңгейі ... ... ... ... тәуекелдерді басқаруға байланысты банктер тарапынан көптеген
жалпы және арнайы әдістер қолданылады. Олардың ішінде жиі кездесетіндер:
- диверсификация,
- нәтижелер ... ... ... ... ... ... ... хеджирлеу,
- сапаны басқару.
Осы әдістердің банк тарапынан дұрыс ... ... ... ... негізі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... негізгі
әдістерімен бірге шетел тәжірибесіндегі әдістерін де жиі ... ... ... ... ... ... жоқ. Әр банк ... сәйкес өзінің жеке тәуекелді бағалаудың ... ... ... ... ... ... ... нормативтеріне сәйкес коммерциялық банктердің дерліктей
барлығы ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару процесінде ... ... ... ескеру қажет:
- меншікті капитал мүмкіншілігінен асатындай тәуекелге бармау;
- тәуекелдердің әкелетін қиыншылықтарын әрқашан ескеріп отыру қажет;
- аз үшін ... ... ... болмайды;
- тәуекелмен байланысты оң шешім тек қана ... ... ... ғана
асалу керек;
- тәуекел мәселесін шешудің әрқашан ... ... ... ... салалық жолы ресурстарды ... ... ... ... ... жақсартуға мүмкіндіктер жасайды.
Қорыта келе, банктің кез келген іс-әрекеті тәуекелмен байланысты ... ... ... ... ... әсерлері жәнеде нарықтық
өзгерістерге, бәсекелестікке тек тәуекелді дұрыс басқара ... банк ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Қазақстан
Республикасының ... 30 ... 1995 ... ... ... банктер және банк қызметі туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы. 31 сәуір 1995 ... ... ... ... ... ... ... Алматы, 28
сәуір 1997 жыл.
4. Положение Национального Банка Республики Казахстан о кредитном
регистре от ... год. ... ... ... Республики
Казахстан - 1999 год.
5. Пруденциалдық нормативтер туралы ереже. 3 маусым,2002 жыл, № ... ... № 8, 2002 ... ... ... валюта операцияларын жүргізу ережесіне
толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы» Ұлттық банкі, 18 ... жыл, №24 ... ... ... 12 ... 2002 жыл, № ... ... дело. Учебник / Под ред. ... ... ... и ... 1995год.
8. Банковское дело. Учебник / Под ред. О.И.Лаврушина. – Москва: Финансы
и статистика, 1998 год.
9. Банковское дело. ... / Под ред. ...... 1998 ... Аленичев В.В., Аленичева Т.Д. ... ... ... и ... коммерческих кредитов. Москва, 1994 год. ИСТ-
СЕРВИС.
11. Бор В., Пятенко В.В., ... ... ... ...... ИКЦ «ДИС», 1997 год.
12. Баканов М. Основы управления кредитными рисками в коммерческих
банках. ... ... 1996 ... ... К.Д. ... ... в ... банке: Учеб.
Пособие 2-ое изд.-Вашингтон: Институт экон. Развития Мирового Банка
1997 год.
14. Голобович А.Д., Кулагин М.В., ... О.М. ... ... в
коммерческих банках. Москва: Менатеп-информ, 1994 год.
15. Грабовой П.Г. Риски в современном бизнесе, Москва: Аланс, 1994 год.
16. Жуков Е.Ф. Менеджмент и ... в ... ... ... ... год.
17. Ивасенко А.Г. Банковские риски, Учебное издание. – Москва: Вузовская
книга, 1998 год.
18. Севрук В.Т. Банковские риски. – Москва: Дело ЛТД, 1995 ... ... И.О. ... в ... ... 1993 ... ... управления банковскими рисками. Новиков И.А., Чумаченко
Б.П., Шалгимбаева Г.Н. ... ... 1998 ... ... Н.Н., ... Л.П. ... ... рисками. Алматы
2002 год.
22. Ахметов Д., Стратегия управления банковскими рисками и факторы,
влияющие на ее ... ... - ... №2, 2005 ... ... Е.А., ... ... рисков и их классификация.\\
Деньги и кредит. №6, 2004 год.
24. Козлов А.А., О типичных ... ... ... и ... ... ... ... Н.И., Красавина Л.Н., ... ... ... и ... №4, 2004 ... ... В.С., О рисках банковской системы.\\ Деньги и кредит. №3,
2004 год.
27. Оситенко Т.В., Построение комплексной системы ... ... ... и ... №3, 2004 год.
28. Сергеев С.С. Финансист 1996 год.
29. Платонов В.В. Банковкое Дело. Москва, 1998 год.
30. ... ... ... Платонов В.В.\\ Банковское дело \\ М., 1998 г.
1 Новиков И.А., Шалгимбаева Г.Н. // Стратегия управления банковскими
рисками. // Алматы. Қаржы-Қаражат, 2004г.
1 ... П.Г. ... в ... ... Москва, Аланс, 1994 г.
-----------------------
Ақпараттық аналитикалық қызмет
Тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
Мониторинг
Қауіпсіздік қызметі
Несиелік саясатты жасау және жүзеге асыру
Жеке салаларға байланысты ... ... ... ... ... және пассивтерді басқару
Құжат айналымына және есеп беруге байланысты талаптарды белгілеу
Қаржылық талдау мен ішкі басқармашылық есептің ... мен ... баға ... мен ... ... ... болу ... тәуекелі
несиелік тәуекел
нарықтық
тәуекел
стратегиялық тәуекел
операциондық тәуекел
инвестициялық тәуекел
валюталық тәуекел
проценттік тәуекел
Коммерциялық банктердің түрлері
маманданған
әмбебап
салалық
Нарықтық:
Аймақтық;
Аймақаралық;
Трансұлттық.
Функционалдық:
биржа;
сақтандыру;
трасталық;
кооперативтік;
коммуналдық.
Салалық:
ауылшаруа-шылық;
өндірістік;
құрылыстық.
Товарлық:
иновациялық;
инвестициялық;
ипотекалық;
депозиттік;
клирингтік.
Банктік тәуекелдер
ішкі
сыртқы
Ұйымдастыру
шылық
Қаржы
лық
әкімшілік
басқарылмайтын
Басқарылатын
Банк клиенттерінің құрамы
Меншігіне байланысты
Көлеміне байланысты
Салаға жатқызылуына байланысты
мемлекеттік
кіші
өндірістік
жеке меншік
орта
келеңсіз жағдай
Акционерлік ... ... ... ... ... ... әсерін тигізетін ішкі
және сыртқы факторларды анықтау
Анықталған факторларға талдау жасау
Төмендегі екі әдісті қолдана отырып нақты тәуекелді ... ... ... ... ... анықтау
Жобаның қаржылық тұрақтылығын анықтау
Тәуекелдің минималды рұқсат етілетін деңгейін анықтау
Тәуекелдің алынған деңгейі бойынша жеке операцияларға талдау ... ... ... ... ... тұрғысынан алғандағы тәуекел
келешектегі
ағымдағы
өткен
Форвардтық келісім шарт
Фьючерстер, валюталық овердрафт
Мерзімі белгілі
Мерзімі белгісіз
Валюталық ссудалар немесе форвордтық келісімдер, фьючерстер.
Своптық немесе валюталық несиелер
Ұзақ мерзімді
Қысқа және орта ... ... және орта ... ... ... ... ... бағалау

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
А.байтұрсынов пен ә.бөкейхановтың әлеуметтанымдық ойлары3 бет
Билер соты7 бет
Орыс Географиялық Қоғамы45 бет
Философияның даналық және адамзат қоғамының дамуы15 бет
Халық ағарту ісі12 бет
Қазақстан және орыс зиялылары20 бет
"Алматылифт" ЖШС- нің шаруашылық – өндірістік қызметіне баға беру8 бет
"Қазақстан Халық Банкі" Ашық Акционерлік Қоғамының несие қоржынының жағдайын талдау53 бет
«Delta Bank» акционерлік қоғамының тәжірибесі негізінде тұтыну несиеcін ұйымдастыруды72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь