Исламда сауда-саттықтың орны

1. ИСЛАМДА САУДА.САТТЫҚТЫҢ ОРНЫ
2. Ә. ИСЛАМИ САУДАҒА ҚАЖЕТТІ ЕРЕКШЕЛІКТЕР
3. Пайдаланылған әдебиеттер
Адамзат тарихына қарайтын болсақ қоғамдық өмірді саудасыз елестету мүмкін емес. Адам жаратылыс тұрғысынан мәдениетке жақын; қаумаласып өмір сүруі тиіс, жалғыз өмір сүре алмайды. Мәнді де мағыналы өмір сүруі үшін міндетті түрде бір-біріне сүйеу болуы керек. Бұл жағдай адамдар арасында байлыныстың маңызды екендігін айқын көрсетеді. Сонымен қатар өмір талаптарының ішінде сауда-саттықтың орны ерек. Өйткені бір адамның барлық қажеттіліктерін жалғыз өзі шешуі мүмкін емес. Әртүрлі мамандардың болуы осының айғағы болса керек. Егер сауда болмағанда әрбір адам өз қажеттілігін өзі өтеуге тура келген болар еді. Ал бұл жағдай өмір сүруді қиынға апарып соқтырары талассыз. Міне сауданың маңызы осы жерде анық байқалады. Сондықтан да барша адам баласы қажетті дәрежеде саудамен айналысып келеді. Сауда материалдық әрі рухани тұрғыдан екіге бөлінеді. Сауданың материалдық жағы, сатылатын зат және ақша болса, рухани жағына саудагерлердің ар-ожданы мен есеп беру сезімі кіреді.
Біз аталмыш еңбегімізде сауданың рухани жағын қарастыратын боламыз. Осы рухани жағы, сауда сияқты қоғамдық ара-қатынаста жеке тұлғалардың байланысының нығая түсуіне септігін тигізіп қана қоймай, қоғамда келеңсіз жайттардың орын алуына тосқауыл болады. Өйткені адам бойындағы ар-ождан, жауапкершілік пен есеп беру сезімі олардың сауда-саттықта қалағанын істеуге, алдап-арбауға, айлакерлік жасауға мүмкін бермейді.
Исламда сауда
Сауда – затты сату мен сатып алу айналымы жөніндегі шаруашылық әрекеті./1/
Ислам діні сауда-саттыққа ерекше көңіл бөледі. Құран Кәрімнің көптеген аяттарында сауда-саттық пен оны адал түрде жасаудың жолдары жайлы айтылған. Сондай-ақ Пайғамбардың (с.а.у.) көптеген хадистерінде Исламдағы сауда-саттықтың үлгісі, мұсылмандардың өз араларында яки өзге дін өкілдерімен сауда жасағанда қандай мәселелерге мән беру керектігі баяндалған. Фикһ кітаптарында да сауда-саттыққа байланысты жайттарды «Сауда» атты бөлімінде кеңінен қарастырған.
Сауданың негізі; туралық, сенімділік, заманның талабын назарда ұстау, тұтынушыларға барынша сыпайылық көрсету әрі әдептілікті сақтау. Аталған мәселелердің біреуінде ағаттық жасаған саудагер, сауданың жанына жара салған болып есептеледі. Исламның экономикалық жүйесі, сауданы туралық пен шындыққа негіздеген.
Сауда, тұтынушы мен саудагердің арасын байланыстыратын көпір. Сауданы өндірілген заттарды айналымға әрі тұтынуға жіберетін процес десек те болады. Осыған орай сауда, екі жақты да, яғни өндіруші һәм өңдеушінің қызметі әрі екеуінің нәтижесінде туындаған пайдалы іс-шара. Сауда болғандықтан мұнда тек ұту ғана көзделмейді, мұнда ұтылу да болады.
1. İbn Manzur, Cemâlüddin Muhammed bin Mükerrem, Lisanü’l Arab, Beyrut 1955.
2. Muhammed Esed, Kur’an Mesajı Meal-Tefsir, İstanbul 1999.
3. Ebû Dâvud, Süleyman bin Eş’as es- Sicistani Sünenü Ebi Davud, İstanbul 1992
4. Buhari, Ebu Abdillah Muhammed bin İsmail, Câmiu’s-sahih, İstanbul 1992.
5. Müslim, Ebul-Hüseyn bin Haccac el-Kuşeyri, el-Camiu’s-Sahih İstanbul1992.
6. İbn Mace, Ebu Abdillah Muhammed bin Yezid el-Kazvini Süneni İbn-i Mace, İstanbul 1992.
7. İbrahim Canan, Hadis Ansiklopedisi, Kütüb-i Site, İstanbul.
8. Münziri, Abdulazim bin Abdulkavi, et-Terğib ve’t- Terhib, Kahire 1934.
9. Osman Nuri Topbaş, Son Nefes, İstanbul 2003.
10. Hamdi Döndüren, Delilleriyle Ticaret ve İktisat İlmihali.
11. İskender Cerrahoğlu, Ekonomi Sözlüğü, İstanbul 1991.
12. Ömer Nasuhi Bilmen, Hukuk-u İslamiye ve Islalahat-ı Fıkhıyye Kamusu İstanbul 1967.
13. İbn Abidin, Muhammed bin Emin, Reddü’l-Muhtar matbaatul babi el halebi Mısır
14. Malik bin Enes, Muvatta, Mısır1951.
15. Yazır, M. Hamdi, Hak Dini Kuran Dili, İstanbul 1993.


Сілтемелер:

1. Қазақ тілінің сөздігі, беті 560. Алматы 1999.
2. Бұхари, Бүю, 24.
3. Суюти, әл-Жамиус-сағир, І, 113 б.
4. Бұхари, Зекет, 18.
5. Топбаш, Сон нефес, 204 б.
6. Кутуб, Физилал, ІІ, 438.
7. Тирмизи, Бүю, 4; Ибн Маже, Тижарет, 1.
8. Тирмизи, Бүю, 4; Ибн Маже, Тижарет, 3.
9. Жанан, Хадис энциклопедиясы, І, 423.
10. Тирмизи, Қиямет, 46.
11. Бұхари, Бүю; 16; Тирмизи, Бүю, 75.
12. Бұхари, Бүю; 17-18; Мүслим, Мүсакат, 26-31.
13. Зүхайли, Фикһ энциклопедиясы, Ү, 371 б.
14. Бұхари, Бүю 45; Мүслим, Бүю 44.
15. Бұхари, Бүю 19, 22, 42, 44, 46; ; Мүслим, Бүю 47.
16. Бұхари, Мәзалим 10, Рикак 48.
17. Мүслим, Имаре 119.
18. Мүслим, Имаре 120.
19. Бұхари, Бүю 48, Истикраз 19; Мүслим, Бүю 48, Әбу Дауыт, Бүю 68; Тирмизи, Бүю 28.
20. Мүслим, Иман, 164; Тирмизи, Бүю, 74; Әбу Дауыт, Бүю, 52; Ибн Маже, Тижарет, 36.
21. Бұхари, Бүю 19.
22. Муватта, Кәлам, 19.
23. Бұхари, Бүю 19, 22, 42, 44, 46; ; Мүслим, Бүю 47.
24. Тирмизи, Бүю, 4; Әбу Дауыт, Бүю, 1; Несай, Бүю, 26
25. Мүслим, Иман, 171, Әбу Дауыт, Либас, 28; Тирмизи, Бүю, 5; Несай, Бүю, 5.
26. Бұхари, Бүю, 26.
27. Диһләуи, Һүжжетуллаһи-Балиға, ІІ, 346.
28. Исра, 17/35
29. Кутуб, Физилал, ІХ, 319 б.
30. Мұтаффифин, 83/1-5
31. Тирмизи, Бүю, 9.
32. Бұхари, Бүю, 58; Мүслим, Бүю, 11; Ибн Маже, Тижарет, 14.
33. Бұхари, Бүю, 60; Мүслим, Бүю, 13; Ибн Маже, Тижарет, 14.
34. Бұхари, Бүю, 64,70, 71; Шурут, 8; Никаһ 45; Мүслим, Никаһ 49.
35. Ибн Маже, Тижарет, 6.
36. Мүслим, Мүсакат, 129; Әбу Дауыт, Бүю, 49; Тирмизи, Бүю, 40.
        
        ИСЛАМДА САУДА-САТТЫҚТЫҢ ОРНЫ
Адамзат тарихына қарайтын болсақ қоғамдық өмірді саудасыз елестету мүмкін
емес. Адам жаратылыс тұрғысынан мәдениетке ... ... өмір ... ... өмір сүре ... Мәнді де мағыналы өмір сүруі үшін міндетті
түрде бір-біріне сүйеу болуы керек. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар өмір талаптарының ішінде
сауда-саттықтың орны ерек. Өйткені бір ... ... ... өзі ... мүмкін емес. Әртүрлі мамандардың болуы осының айғағы болса
керек. Егер ... ... ... адам өз ... өзі ... ... ... еді. Ал бұл жағдай өмір ... ... ... ... Міне сауданың маңызы осы жерде анық байқалады. Сондықтан да барша
адам баласы қажетті дәрежеде саудамен ... ... ... ... ... ... екіге бөлінеді. Сауданың материалдық жағы, сатылатын
зат және ақша ... ... ... ... ... мен есеп ... кіреді.
Біз аталмыш еңбегімізде сауданың рухани жағын қарастыратын боламыз. Осы
рухани ... ... ... ... ... жеке ... нығая түсуіне септігін тигізіп қана қоймай, қоғамда келеңсіз
жайттардың орын алуына тосқауыл болады. ... адам ... ... пен есеп беру ... ... ... қалағанын
істеуге, алдап-арбауға, айлакерлік жасауға мүмкін бермейді.
Исламда сауда
Сауда – ... сату мен ... алу ... жөніндегі шаруашылық
әрекеті./1/
Ислам діні сауда-саттыққа ерекше көңіл бөледі. ... ... ... ... пен оны адал ... жасаудың жолдары жайлы айтылған.
Сондай-ақ Пайғамбардың (с.а.у.) көптеген хадистерінде Исламдағы сауда-
саттықтың ... ... өз ... яки өзге дін өкілдерімен
сауда ... ... ... мән беру ... ... ... да ... байланысты жайттарды «Сауда» атты бөлімінде
кеңінен қарастырған.
Сауданың негізі; туралық, сенімділік, заманның талабын ... ... ... ... ... әрі әдептілікті сақтау. Аталған
мәселелердің ... ... ... ... сауданың жанына жара
салған болып есептеледі. Исламның экономикалық жүйесі, сауданы туралық пен
шындыққа ... ... мен ... ... байланыстыратын көпір. Сауданы
өндірілген заттарды айналымға әрі ... ... ... ... ... ... орай ... екі жақты да, яғни өндіруші һәм өңдеушінің
қызметі әрі екеуінің ... ... ... ... ... ... тек ұту ғана ... мұнда ұтылу да болады.
Ислам дінінде сауданы жан-жақты ... оның ... ... де ойластырып, сауда жасауды құптап, тіпті ... ... Хз. ... ... ... ... маңыздылығын айта отырып, оған үгіттеген. «Адам ... ... ... ... адал ... ... табыс жоқ». «Адамның өзіне,
жанұясына, бала-шағасы мен қызметшілеріне ... ... ... оннан тоғызы саудада»/3/ хадистерінен ... не ... оңай ... ... Енді бір жағынан Исламның бес негізінің
қаж және зекет бай-бақуат мүміндердің міндеті болуы, байлықтың ... Хз. ... ... «берген қол алған қолдан жоғары»/4/
деген жолдар осыны меңзейді./5/ Аллаһ Тағала адамдар арасындағы ... ... әрі ... болуы үшін саудаға да белгі-бір қағида құралдар
қойған.
Құран Кәрімнің көптеген аяттарында туралық пен шындыққа сай әрі ... ... ... ... ... ... ... мүміндер! Өзара малдарыңды бұзықтықпен жемеңдер. Бірақ ... ... ... Және ... ... ... ... ерекше мейірімді». (Ниса, 4/29)
«Араларыңдағы малдарыңды бұзық жолмен жемеңдер. Сондай-ақ біле тұра
адамдардың малынан бір бөлім жеу үшін ... ... ... ... ... мүміндерге «Өзара малдарды бұзықтықпен жеуге» тыйым
салып, мал-дүние табудың адал жолы ... ... ... ... деген мағына, адамдар арасында орын алатын Аллаһтың рұқсат бермеген
жолдардың барлығын қамтиды. ... ... ... аса ... ... ... ... сақтап қою сияқты жолдармен табыс ... ... ... Өсім де ... ... кіреді. Өйткені өсім,
қанаудың бір түрі болғандықтан ... ... ... ... ... ... арасындағы келісім арқылы жүргізілген ... ... ... ... ... жолмен табыс табуға тыйым салынған.
Атақты тәпсірші ... М. ... ... (ө. 1360/1942) Хақ діні Құран тілі
деген тәпсірінде бұзық жолмен табыс табу мәселесін былай ... ... ... ... ұрлық, тартып алу, құмар, өсім, уәдені бұзу,
ысрап және осы ... ... ... ... мен оны жұмсау жағын да
қамтиды. Алайда мал дүниенің екі ... ... ... ... ... ... Екі ... келісім арқылы болған саудаға рұқсат беріліп
қана қоймай оны істеуге ... Осы ... ... ... ... ... беру сияқтыларға да рұқсат берілген. Аятта сауданың арнайы
айтылуының себебі, сауда кең тараған әрі табыстың көзі ... ... бар. ... ... ... ... түскен табысты қалай болса
солай орынсыз жұмсамай, қолдағы дүниені ... ... өз ... ... ... де ... ... шашпай орнымен қолдану қажеттігі
айтылған./7/
Осы аяттар мен тәпсірлерден адал сауданы, арадағы разылық әрі ... ... ... өсім мен ... араласпаған сауда деуге болады. Аталған осы
сипаттардың біреу ғанасы саудаға араласар болса, аят бойынша бұл ... ... ... ... (с.а.у.) бұл тұрғыда былай дейді:
«Сенімділік пен туралыққа берік ... ... ... ... және ... бірге болады»./8/ «Қиямет күні ... ... ... игі іс ... мен ... ... күнәһар ретінде қайта тірілтіледі»./9/
Ә. ИСЛАМИ САУДАҒА ҚАЖЕТТІ ЕРЕКШЕЛІКТЕР
Жоғарыда айтып өткеніміздей ... ... ... ... заманның талабын назарда ұстау, тұтынушыларға барынша сыпайылық
көрсету әрі әдептілікті сақтау. Аталған ... ... ... ... ... ... жара салған болып есептеледі. Исламның
экономикалық жүйесі, сауданы туралық пен шындыққа негіздеген. ... ... ... ... ... ... қағида құралдар қойған. Егер
қағида-құралдар болмаған жағдайда келеңсіз жайттарға ... ... да ... ... ... еркіне берілгенде айлакерлік,
өтірік, шектен тыс баға, кемшілігі бар малдарды сату кең етек ... ... ... ... еді. ... ... ... әлемнің
билеушісі болған Аллаһ Тағаланың билігіне берілуі тиіс. Техника мен ғылым
қаншалықты дамыса да Оның ... ... ... өтуге болмайды./10/
Міне сондықтан да Ислам, саудаға да белгі-бір қағида құралдар қойған. ... ... ... һәм ... ... ... ... да пайдасы көзеделеді. Енді аталмыш қағидалар мен шарттарға ретімен
тоқталып өтелік:
1. Сауда-саттықта жеңілдік ... діні ... адам ... ... мен ... ілипат көрсетуді әмір
етеді. Дөрекілік пен тас жүректі болудан тыйған. Осы әмір саудада да аса
қажетті. Бұл ... ... мен ... ... ... ... әрі жеңілдік жасалады. Осыған байланысты Хз. Пайғамбар бір хадисінде
былай деген: «Өзі отқа харам болған әрі от та оған ... ... ... ... ... ... ... бе? (Халыққа) жақын жүретіндерге, мейірбан әрі
адамдарға жеңілдік жасағандарға от харам қылынды»./11/
«Сатқанда, сатып алуда, қарыз ... ... ... ... ... рахметі мол болсын»./12/ «Аллаһ ... ... әрі ... ... қол ... жақсы көреді», Аллаһ Тағала, сендерден бұрын
өмір сүрген ... ... ... ... ол ... ... ... жасап,
сатып алғанда жеңілдік жасайтын, әрі алашағын ... да ... ... ... екі ... да разы ... ... жеңілдік жасауға шақырып, қол алысып екі жақ та түсіністікпен қарау
керектігіне назар аудартады. Сондай-ақ жеңілдік жасаған адамға Аллаһ ... ... әрі ... ... үшін ... ... хабар береді:
«Сендерден бұрын өмір сүрген бір адамның жанын алу үшін періште келіп,
былай ... ... ... ісің бар ма?» ... ... деп ... берді. Одан тағы да:
- «Ойланып көр, бәлкім есіңе түсер» деді. Адам:
- «Ойыма ... ... ... жоқ, бірақ мен саудамен айналысатынмын. Осы
саудада байларға өтеудің ... ... ... ... ... ... ... Тағала оны (осы жақсылығы үшін) жұмаққа
кіргізді»./14/
Исламдағы ... ... ... бір түрі ... таңдаудағы
құқықты айтуға болады. Таңдау, келіскен адамның, келісімді қабылдау яки
қабылдамауға деген ... Бұл ... мен ... бірбіріне деген
жеңілділігі болып табылады. Таңдау еркіндігінде тек бір жақтың құқығы емес,
екі жақтың да құқығы ... ... ... ... ... екі жақтың
біреуі айлакерлік жасағанда немесе алдаған ... ... ... болады. Егер мұндай ерік берілмеген жағдайда сауданың соңы орны
толмас өкініштерге жол ашып ... ... ... ... діні ... ... ... болуы үшін таңдау құқығын берген. Хз. Пайғамбарымыз бұл
жайында былай деген:
«Екі адам сауда-саттық жасағанда, олар бір-бірінен ... ... ... ... еркін бергенге дейін екеуі де ерікті. Біреу
екіншісіне ерік ... осы ... ... жаса ... ... ... сөз. ... біткеннен кейін бір-бірінен айырылысқаннан ... ... бас ... ... ... ... нақты
болмақ»./16/
«Сауда-саттық жасағандар бір-бірінен айырылғанға дейін ерікті. Егер
туралықтан айнымай заттың барлық ерекшеліктерін ... ... ... үшін де игі ... ... жасырып, өтірік айтар болса, сауданың
берекесі болмайды»./17/
Сауда-саттықта заттың ... ... ... екі ... да ... ... ... қажет. Хадисте саудаға салынып отырған ... ... ... шарт екендігі айтылған.
Исламдағы саудада көрсетілетін жеңілдіктердің ендігі бір түрі қарсы
тараптың ... ... үшін ... ... ... ... Бұл
келісім екі жақтың разылығымен бұзылуы шарт. Егер сатып алушы алған затына
қатты өкініп ұтылар ... оған ... ... ... ... ... екендігі айтылады. Мұндай жеңілдік жасағандарға қаншалықты сый-
сияпат берілетіндігі жайлы Хз. ... бір ... ... ... ... мұсылманның ұсынысын қабылдаса, Аллаһ да оның қателігін кешіреді»./18/
«Сатқанда, сатып алғанда, ... ... ... жасаған мен
жеңілдік жасағандарға Аллаһ Тағала мейірірім етсін»./19/
Икаленің қабыл ... үшін екі ... да ... ... Өйткені икаледе
екінші бір жаққа зияны тиетіндіктен негізі разылықты сол беруі керек.
2. Саудада алдау-арбауға жол берілмейді
Аллаһ Тағаланың ... ... ... ... ... бір түрі құл ... ... бір адамның өзге адамдардың құғығына қол сұғып, рұқсатсыз
алуы, тартып алу мен көз салуына харам етілген. Хз. ... да құл ... және ... ... де ... ... сұрауы керек. «Кімде-кімнің
мойынында мұсылман бауырының ар-намысы немесе дүние-мүлкіне ... ... ... мен күмістің ещқандай пайда ... ... ... ... ... Адалдық сұрамаған жағдайда оның ізгі
амалдарынан ... ... ... сауабынан алынып иесіне беріледі.
Егер ізгі амалдары ... ... ... ... күнәларынан алынып
оның мойнына жүктеледі»./20/ ... ... ... болған адамның құл
ақысынан басқа күнәларының барлығын ... ... ... ... өлу, құл ... ... барлығына кепіл болады»./22/ Аллаһ
Тағала құл ақысын кешіруді иесіне қалдырған. Оны тек қана ... ... ... Міне осы ... ... да ... ... яғни көзбояшылық
яки алдау-арбау болса құлдың ақысын жегендік болып ... ... ... ... ... ... ... Ибн Омардың айтуына
қарағанда: «Бір ... ... ... ... саудагердің алдап
сатқанын айтады. Расулуллаһ оған: ... ... ... барып айт:
«Алдауға болмайды»./23/ Осы алдаудың ... ... бар. ... ... ... ... затын сату үшін айла қолдану құл ақысын жегендік болады.
Саудагер ... ... ... ... ... ашып ... сыртын жылтыратып әдемі қылып көрсетуі мен ... ... ... кемшілігі көрінбейтін жағын көрсету алдап-арбауға жатады. ... ... ... ... ... осы ... тілге тиек етіп үмбетіне
ескертулер жасаған: «Расулуллаһ (с.а.у.) базарда үйіліп ... ... ... ... бір уыс алды. Саусақтарына суланғандары ілікті.Адамға:
«Әй сатушы мынауың не?» деп ашу ... ... «Уа ... ... суы ғой, ... ... су ... үстіне шығарып, барлық адам
көретіндей етіп қоймадың ба? Кімде-кім ... ... ол ... ... Тағы бір хадисінде былай дейді: «Мұсылман, сатқан затының
кемшілігін біле тұра, сатып алушыға ... ... ... ... сапасын, кемшілктерін айтып, жарамды уақытын білдіруі,
шамадан тыс қымбаттатпауы сауданың ... ... ... ... ... ... әлсіздігін пайдаланып, қолынан келгенше алдап
соғады. Олар мұны ... ... ... ... ... мұның үлкен
күнә екенін әрі оның арты өкінішке апарып соқтыратынын ұмытып, тек ... ... ... мәселенің арғы жағына көңіл аудармайды. Сатушыларға
түскен пайда ... одан ... көр ... ... ... неше түрлісін ойлап табуда. Бұл жайт қоғамға едәуір зиянын
тигізетінін ойлағылары да келмейді.
ә) Тұтынушының айласы
Сауда-саттық екі жақты ... ... тек ... ғана ... ... Тұтынушының алдауға мүмкіндігі болады. Мұндай жағдайда сатушы
сияқты құл ақысын жегендік болып саналады. Мәселен затының сапасы мен ... ... ... ... ... ... оның тәжірибиесіздігін
пайдаланбау, затты сатып алғаннан кейін затты бүлдіріп оны ... ... ... ... ... ... келіскен уақытта ақшасын беруі, сатып алғаннан кейін әртүрлі
жала жабудың түрлерінен сақтануы тұтынушының туралығын білдіреді. Сондай-ақ
әделеттілікті ... ... ... ... ... ... жөн.
б) Саудаға өтірік араластырмау
Өтірік айту Исламда үлкен күнәларға ... Бұл ... ... ... ... ... да қамтиды. Өйткені саудада айтылған өтірік құл
ақысын ... ... ... ... бин Сүләйім Хз Пайғамбардың мына бір
хадисін ... ... «Уа ... ... ... ... бола ма?» деп
сұрадық. Сонда Ол: «Иә!» ... ... ... ... ... бе?» ... ол
тағы да «Иә!» деп жауап берді. Біз тағы да: ... ... бола ... «Жоқ!» деп жауап берді./26/Мұсылманға жат ... ... ... Хз. ... бір ... ... дейді: «Сауда-саттық
жасағандар бір-бірінен айырылғанға дейін ерікті. Егер ... ... ... ... ... ... сауда-саттық екеуі үшін де игі
болмақ. ... ... ... ... ... ... берекесі
болмайды»./27/ Қайс б. Әби Гаразе ... ... ... ... ... ... алып-сатарлар деп атайтын. Бір күні Мадинада Хазіреті Пайғамбар
келді де ... ... да ... есім ... ... ... «Әй саудагерлер,
саудаға, ант пен бос сөз араласады...». Басқа бір риуаятта былай ... ант пен ... ... ... (Раббын азабын өшіретін) садақаны
араластырыңдар»./28/
Сондықтан да мұсылманға өтірік айтуға болмайды. Бұл да құл ... ... ... ... ант ... араластырмау
Сатқан затын шект тыс мақтау әрі тұтынушыны сендіре түсу үшін немесе
басқа да себептерге ... ант ішу ... ... ... ... ... сатушының затқа деген ынтықтығын арттыру үшін ... ... ... ант ішу ... ... ... ... ант ішу харам.
Сатушының анты затқа деген ынтықтықты артыра түскенімен табыстың ... ... ... ... ... ... бос ант пен өтіріктен аулақ
болғаны жөн. Бұл тұрғыда Хазіреті Пайғамбардың бір хадисі бар: ... ... ... ... ... сөйлеспейді, назар аудармайды, күнәларынан да
арылтпайды. Олар үшін күйзелтуші азап ... деді де мұны үш рет ... «Уа ... ... Олай болса олар үлкен азапқа душар болады екен.
Олар кім сонда?» дедім. Оларды былай атап ... ... ... ... жүрген) сүйретіп жүрген, істеген жақсылығын міндетсінген,
затын жалған анттар арқылы ... ... Тағы бір ... ... ... ... ... асыра сілтеп мақтау заттың сапасын
арттырғанымен табыстың берекесін кетіреді»./30/
Жалған ант ету, затты құрдымға ... ... ... ... ... ... ... өкініштісі берекесін алады. Береке
періштелердің қайырлы дұғаларымен болады. Пеірштелер болса, ... ... ... ... жүреді, тіпті оған теріс дұға қылады./31/
г) Тартып, өлшегенде тура тарту
Алдаудың тағы бір түрі өлшеп-тартқанда кемейту. Құран Кәрімнің көптеген
аяттарында осы ... ... ... ... ... ... тура
таразымен тартыңдар! Осы хайырлы һәм нәтиже тұрғысынан да жақсы»./32/
Тура ... ... ара ... ... арттырады,
сонымен қатар жүрек тазалағының нышаны. Осылайша әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... артады.
Мұның екі дүниеде де нәтижесі зор./33/
Тартып-өлшеудегі сараңдық - айлакерлік, қулық-сұмдық пен арамдыққа
жатады. Бұл ... ... ... ... ... тудырады.
Қоғамдағы беркеттің азаюына себепші ... Олар ... ... ... деп ... шындығы олай емес. Олар құрдымға ... ... ... ... ... дүние, өткінші болып есептеледі. Алайда
мұның зияны жалғыз адамға ... ... өте келе ... ... ... ... өлшеп-тартқанда қулық жасағандарды былай сипаттайды:
«Өлшеу, тартуда кеміткендерге нендей өкініш! Олар ... ... ... ... алады да; Қашан олар, өлшеп немесе тартып беретін болса; кемітеді.
Олар қайта тірілетіндіктерінойламай ма? Ол зор күн ... ... ... және Хұд ... ... мән ... бұрынғы
қауымдардың соңы не болғаны жайлы баяндайды. Осы қауымдардан Шұғайыптың
(а.с.) қауымы Әйке мен Мәдян қауымдарының ... ... ... кетуіне
саудадағы айлакерліктері себеп болған. Мұны былай баяндайды: «Әй ... ... ... ... ... нәрселерін кемітпеңдер!
Сондай-ақ жер жүзінде бұзғыншы болып жүрмеңдер»./35/
Қазіргі таңда кең етек алып отырған мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... ұрлықпен ешқандай айырмашылығы
жоқ. Мұнда құлдың ақысын жеу де бар. ... ... ... ... ... ... адам баласына үлгі болсын деп Шұғайыптың қауымын Мәдян ... ... ... қулық-сұмдық қосып азғындап кеткеннен кейін жер
бетінен жойып жіберуі, ... ... ... ... рухани кеселге
ұшырап, ақыретте күйзелтуші азапқа душар болатындығын хабарлап тұрғандай.
Ибн Аббастың (р.а.) ... ... Хз. ... ... мен таразды
қолданғандарға былай деген: «Сендер ... ... өмір ... қауымдарды
жойып жіберген екі істі істеп отырсыңдар»./36/ Сондықтан да саудада
айлакерлік ... ... ... ... табу, әлсіздерді езіп-жаншу, бір
қауымның жер ... ... ... ... ... ауыр іс.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. İbn Manzur, Cemâlüddin Muhammed bin Mükerrem, Lisanü’l Arab, Beyrut
1955.
2. Muhammed Esed, Kur’an Mesajı ... ... ... Ebû Dâvud, ... bin Eş’as es- ... Sünenü Ebi Davud,
İstanbul 1992
4. Buhari, Ebu Abdillah Muhammed bin İsmail, ... ... Müslim, ... bin Haccac ... ... İbn Mace, Ebu Abdillah Muhammed bin Yezid ... Süneni ... İstanbul 1992.
7. İbrahim Canan, Hadis Ansiklopedisi, Kütüb-i Site, İstanbul.
8. Münziri, Abdulazim bin Abdulkavi, et-Terğib ve’t- Terhib, Kahire 1934.
9. Osman Nuri Topbaş, Son Nefes, ... ... Hamdi ... ... Ticaret ve İktisat İlmihali.
11. İskender Cerrahoğlu, Ekonomi Sözlüğü, İstanbul ... Ömer Nasuhi Bilmen, Hukuk-u ... ve ... ... ... ... İbn Abidin, Muhammed bin Emin, Reddü’l-Muhtar matbaatul babi el halebi
Mısır
14. Malik bin Enes, Muvatta, Mısır1951.
15. Yazır, M. Hamdi, Hak Dini Kuran Dili, ... ... ... ... ... беті 560. ... 1999.
2. Бұхари, Бүю, 24.
3. Суюти, әл-Жамиус-сағир, І, 113 б.
4. Бұхари, Зекет, 18.
5. Топбаш, Сон нефес, 204 б.
6. ... ... ІІ, ... ... Бүю, 4; Ибн ... Тижарет, 1.
8. Тирмизи, Бүю, 4; Ибн Маже, Тижарет, 3.
9. ... ... ... І, 423.
10. Тирмизи, Қиямет, 46.
11. Бұхари, Бүю; 16; Тирмизи, Бүю, 75.
12. Бұхари, Бүю; 17-18; Мүслим, Мүсакат, 26-31.
13. Зүхайли, Фикһ ... Ү, 371 ... ... Бүю 45; Мүслим, Бүю 44.
15. Бұхари, Бүю 19, 22, 42, 44, 46; ; Мүслим, Бүю 47.
16. Бұхари, Мәзалим 10, ... ... ... ... ... ... Имаре 120.
19. Бұхари, Бүю 48, Истикраз 19; Мүслим, Бүю 48, Әбу ... Бүю ... Бүю ... ... ... 164; ... Бүю, 74; Әбу Дауыт, Бүю, 52; Ибн Маже,
Тижарет, 36.
21. Бұхари, Бүю 19.
22. Муватта, Кәлам, 19.
23. Бұхари, Бүю 19, 22, 42, 44, 46; ; ... Бүю ... ... Бүю, 4; Әбу Дауыт, Бүю, 1; Несай, Бүю, 26
25. Мүслим, Иман, 171, Әбу Дауыт, Либас, 28; Тирмизи, Бүю, 5; ... ... ... Бүю, ... ... ... ІІ, 346.
28. Исра, 17/35
29. Кутуб, Физилал, ІХ, 319 б.
30. Мұтаффифин, 83/1-5
31. Тирмизи, Бүю, 9.
32. Бұхари, Бүю, 58; Мүслим, Бүю, 11; Ибн ... ... ... ... Бүю, 60; ... Бүю, 13; Ибн ... ... 14.
34. Бұхари, Бүю, 64,70, 71; Шурут, 8; ... 45; ... ... ... Ибн ... ... ... Мүслим, Мүсакат, 129; Әбу Дауыт, Бүю, 49; Тирмизи, Бүю, 40.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлемдік ғалымдардың пәтуаларын назарға ала отырып, ислам фиқһындағы жалға берудің үкімдері56 бет
Банк ұғымы,пайда болуы және дамуы3 бет
Инвестициялық жобаның техникалық негізделгендігін және сатып алынуын бағалауға қойылатын талаптар5 бет
Заманауи тұлғалардың ислам дIнIн қабылдау себептерI5 бет
Ислам діні Қазақстанда8 бет
Исламның әлемге таралуы5 бет
Исламдағы адам өмірі44 бет
Исламдағы бала тәрбиесінің ерекшеліктері74 бет
Исламдағы бала тәрбиесінің маңыздылығы52 бет
Исламдағы жастардың кейбір мәселелері27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь