Зоология

Ертедегі халықтар арасында зоология қандай дәрежеде дамығандығын біз зоологияның ертедегі гректерде даму дәрежесіне қарай шамалап аламыз. Гректің аса ірі философы және жаратылыс зерттеушісі Аристотель (біздің жыл санауымыздан бұрынғы 384—322 жылдар) зоология жайында да көп әдеби мұралар жазылған көп кітаптар қалдырған. Аристотель өз заманындағы білімді толық меңгерумен қатар, өзінің зерттеулері арқылы сол білімді, әсіресе жануар систематикасы олардың морфологиясы және эмбриологиясы жөнінде толықтырып кеңейтті. Аристотель жануарлар дүниесін төмендегідей негізгі екі топқа бөлді: қызыл қанды жануарлар және «қансыз» жануарлар. Осылайша омыртқалылар мен омыртқасыздар бір-бірінен бөлінді, өйткені Аристотель қызыл қанды жануарларға, осы кездегі омыртқалы жануарлар класына сәйкес келетін мынадай бес майда топты жатқызды: 1) «тірі туатын төрт аяқтылар» - бұлар осы кездегі сүтқоректілерге сәйкес келеді бірақ кит тәрізділер бұл топқа кірмейді; 2) құстар; 3) «жұмыртқа салатын төрт аяқтылар» және жорғалаушылар мен қос мекенділерге сәйкес келеді; 4) «өкпемен тыныс алып тірі туатын аяқсыздар» — кит тәрізділер және 5) «желбезекпен тыныс алатын қабыршакты аяқсыздар» — балықтар.
Қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушыларды бір топқа біріктіру көп уақытқа дейін зоологиядан кең орын алып келді, тіпті үстіміздегі ғасырдың бас кезінде шыққан кітаптардан да «жыландар» (қосмекенділер +бауырымен жорғалаушылар) тобы деген айрықша топты кездестіруімізге болады. Бұл сияқты топқа бөлу, кездейсоқ белгілердің ұқсастығына сүйенетін жасанды система деп аталатын, табиғи системаға үйлеспейтін, системаға айқын мысал бола алады; осы кездегі бізге мәлім белгілерін түгел алып қарағанда бауырымен жорғалаушылар қосмекенділерге қарағанда құстарға жақын. Ал, омыртқасыздардың орасан көп тобын Аристотельдің өте майда топтарға бөлуі онша дұрыс емес еді, бұл омыртқасыз жануарлар тобына жататын жануарлардың саны орасан көп екендігін және әртүрлі екендігін еске алсақ өзінен-өзі түсінікті болады. Аристотель омыртқасыз жануарларды «қансыз» деп санады. Аристотель жануарлардың небәрі 520 формасын сыйпаттап жазған. Ал, кәзіргі кезде жануарлардың бізге белгілі формалары жүз мыңдап саналады; сірә, Аристотель жануарлардың өзіне белгілі формаларын сыйпаттап жаза беруге тырыспаған болу керек.
        
        Зоология
Ертедегі халықтар арасында зоология қандай дәрежеде дамығандығын біз
зоологияның ертедегі гректерде даму дәрежесіне қарай ... ... аса ірі ... және ... ... ... (біздің жыл
санауымыздан бұрынғы 384—322 жылдар) зоология жайында да көп әдеби ... көп ... ... ... өз ... ... толық
меңгерумен қатар, өзінің зерттеулері арқылы сол білімді, ... ... ... ... және ... ... толықтырып
кеңейтті. Аристотель жануарлар дүниесін төмендегідей негізгі екі топқа
бөлді: қызыл қанды жануарлар және «қансыз» ... ... ... ... ... бөлінді, өйткені Аристотель қызыл қанды
жануарларға, осы кездегі омыртқалы жануарлар класына сәйкес келетін мынадай
бес майда ... ... 1) ... ... төрт ... - ... осы
кездегі сүтқоректілерге сәйкес келеді бірақ кит тәрізділер бұл топқа
кірмейді; 2) ... 3) ... ... ... және жорғалаушылар мен қос мекенділерге сәйкес келеді; 4)
«өкпемен тыныс алып тірі ... ... — кит ... және ... тыныс алатын қабыршакты аяқсыздар» — балықтар.
Қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушыларды бір топқа ... ... ... зоологиядан кең орын алып келді, тіпті үстіміздегі ғасырдың
бас кезінде шыққан кітаптардан да ... ... ... тобы ... ... ... ... болады. Бұл сияқты
топқа бөлу, кездейсоқ белгілердің ұқсастығына сүйенетін жасанды система деп
аталатын, табиғи системаға үйлеспейтін, системаға айқын мысал бола ... ... ... ... ... ... алып қарағанда бауырымен
жорғалаушылар ... ... ... ... Ал,
омыртқасыздардың орасан көп тобын Аристотельдің өте майда топтарға бөлуі
онша дұрыс емес еді, бұл ... ... ... ... жануарлардың
саны орасан көп екендігін және әртүрлі екендігін еске алсақ өзінен-өзі
түсінікті ... ... ... ... ... деп ... жануарлардың небәрі 520 формасын сыйпаттап жазған. Ал, кәзіргі
кезде жануарлардың бізге белгілі ... жүз ... ... сірә,
Аристотель жануарлардың өзіне белгілі формаларын сыйпаттап жаза беруге
тырыспаған болу керек.
Орта ғасырдағы ... ... ... та ... ... қысымы табиғатты тікелей зерттеуге кедергі болумен қатар, тіпті
христиан діні шығудан бұрын, ескі авторлардың жазғандарына да ... ... ... ... кітаптар өте ерте дәуір авторларының шығармаларынан да
төмен дәрежеде, нашар жазылған.
Тек ... ... ... ғана ... ... жұмыстары жолға
қойылып, жандана бастайды. Жануарларды сыйпаттап жазумен қатар медицина
тілектеріне сәйкес адам анатомиясын зерттеу ... ... ... ... ... ... (1514—1564), Евстахий, Варолий, ... және ... осы ... ... істей бастады, бұлар тұңғыш рет
өлген адамдар денесінің анатомиясын ... ... Ерте ... ... ... ... жануарлар анатомиясын зерттеп, содан ... ... ... адамға қолданған, ал орта ғасырда, ... ... ... ... ... ... деуге болады.
Жануарлардың анатомиясын зерттеу тағы ... ... ... ... табу мақсатымен жүргізілді, оны да Аристотельді зерттегендей
ынтамен ... ... ... ... сол ... білу мақсатында зерттейтін болды. Осылайша, кейінірек шыққан
салыстырмалы анатомияға материал құрастырған ... ... ... ... Сол ... ... да ... дамый бастады.
Бұл дәуірдің физиологтарының ішіндегі ең атақтысы, қан айналысын зерттеген
Гарвей (1578—1657); ол өзінің эмбриологиялық ... ... ... ... ... ... ... қортынды жасаған.
XVI ғасырда тұңғыш рет көзілдірік және үлкейтіп көрсететін шынылар
пайдаланыла бастады. Бұларды ептейсіз ... ... ... ... ... бұл ... өте азғаға үлкейтетін және майда насекомдар
сыяқты ірі объектілерді ғана көрсете алатын. Микроскопты жақсарту ... ... ... ... байланысты болатын, бұл жұмысқа шебер Левенгук
(1632—1723) жақсы "микроскоп жасап алып, сол арқылы жұмыс істей бастады, ... қан ... ашты және ... ... ... ... деген оқымысты екеуі). Мальпиги (1628—1694)
линза арқылы жұмыртқада балапанның өсіп-дамуын зерттеді және жібек ... ... ... ... ... өте көп жұмыстар істеді.
Сөйтіп, микроскопты қолдану арқасында ... мен ... және ... ... ... зерттейтін
микроскоптік анатомия дейтін пән ... ... ... дербес ғылым —
гистология тек XIX ... ... ... ... ... К.Биша
(1801) тканьдардың құрылысы туралы өзінің ілімін жарыққа шығарғаннан кейін
бөлінді. Шванның 1839 жылы ... ... ... ... ... үлкен себеп болды.
Жануарлардың дамуын зерттеуде микроскопті қолдану — эмбриология дейтін
дербес пән ... ... ... ... XVII ... бастап бірқатар
зерттеушілер: Фабриций (1537 —1614), Мальпиги ... ... тағы ... ... ... ... және ... жыныс
клеткалардың құрылысын зерттеді.
Микроскоптің табылуы XVII ғасырдан ... ... ... ... дамый бастауының тек жеке мысалдарының бірі ғана. Бірқатар Европа
елдерінде бұл ... ... ... капитализмге көшумен байланысты
болды. Бұл ... ... ... ... ... еді. ... тараулары (тау-кен, металлургия, тоқыма, былғары, кеме жасау және
т.б.) орасан тез өсе ... Жаңа ... ... ... бұл
көптеген саяхатшылық сапарларға шығуға себеп болды, мұның нәтижесінде
көптеген ұлы ... ... қол ... ... ... басқа жерлерді мекендейтін жануарлар мен
өсімдіктер ... ... жаңа ... жыйналды, Англияда және
Францияда ғылым Академиялары ашылды, зоологиялық ... мен ... ... саяхатшылардың әкелген қол-лекциялары жыйналды.
Зоология дербес ... ... ... ... оған ... систематикасы
және биологиясы кірді; адам анатомиясы мен физиологиясы дербес пән ... ала ... ... бас ... жануарлар анатомиясын зерттеу көп ілгері
басты. Әсіресе, Линней ... ... ... деп ... ... ... көп мәліметтер жыйналды, бұларды Ламарк (1744—1828)
10 класқа бөлді. Ламарк сонымен қатар жануарлар дүниесін ... ... ... деп ... ... ... келтіріп жолға қойды, мұны ол
организмдер құрылысының күрделену ... ... ... ... есептеді. Сипаттама анатомия салыстырмалы анатомияға айналды және
жануарлар системасын құруға негіз болды, бұл ... ... ... Жорж ... (1769—1832) осы кездегі және қазба омыртқалы
жануарларды салыстырып зерттеу жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... басты-басты төрт ірі тарауға (кейін тип деп
аталған) бөлді (1812), ... ... ... ... тәрізділер. Екінші типке — ... — осы ... ... басқа буылтық құрттарды да ... ... ... моллюскалардан басқа мұртаяқты ... де ... ... бұл қате ... ал ... ... сол
кезде толық зерттеліп болмаған жануарлардың бәрін — ... ... ... паразит құрттарды жатқызған. Кювье бұл
типтердің аралық формаларын таба ... олар ... ... де, кәзіргі
уақытта да бір-бірінен жеке болған және Линнейдің түрлер тегі ... ... ... ... ... деп ... Кювье де типтер бір-
біріне байланыссыз, тұрақты, өзгермейді деп санаған.
Кювьенің тип - ... сол ... ... жаңа туып ... ... жануарлардың құрылыс тегі бір, ұқсас ... ... ... Бұл. өкінші теория ... ... етек алып ... ... бұл ... сатысы» деп аталған ілік түрінде шыққан,
бұл ілім бойынша организмдер өзінің күрделілігі және ... ... ... ... ... ... керек. Организмдер сатысы теориясын
ең қызу қолдаған Боннэ (1720—1793) ... оның ... ... ... ... от, ауа, су және жер, ал ең жоғарғы басқышында ... ... ... періштелер, құдай болады. XVIII ғасырдың соңғы он
жылында және XIX ... ... ... ... ... ... ... сатысы идеясын қолдады және бұл идеяны
ұрықтық даму кезеңіне де қолданды. Жоғары сатыдағы жануарлар ... ... ... ... ... өзінен төмен тұрған төменгі сатыдағы
жануарлардың күйін басынан өткізеді. XIX ғасырдың бас кезіндегі эволюцияны
қолданушылар да ... ... ... ... өйткені жануарлар
дүниесінің бірлігі және үздіксіз өсуі эволюция көзқарасына сәйкес ... ... (1809) ... ... туралы, олардың құрылысы
бірте-бірте күрделене беретіндігі туралы ілімін еске ... ... ... ірі ... және ... ... ... Э. Жоффруа
Сент-Илер (1772—1844) барлық жануарлар дүниесі құрылысының ... ... ... бұл ... Кювьенің тұрақты төрт тип туралы оқуына қайшы
келді.
1725 жылы Ғылым Академиясы және 1755 жылы ... ... ... ... орыс ... тез құрала бастады. 1720 ... Ұлы Петр ... ... дейтін оқымысты дәрігерді Сибирьге
жіберген болатын, ол 7 жыл бойы ... ... ... ол жақтан құстар
мен аңдардың көптеген коллектициясын әкелген еді. ... ... ... ... ... ... ... Гмелин, Стеллер көп материал жыйнап, ғылми табыстарға ие болды.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру70 бет
Омыртқалылар зоологиясы. Қауырсын қанатты балықтардың өкілі. Алабұғаның ет және нерв систематикасы25 бет
Асыл тұқымды еділбай қой тұқымының өнімділік және биологиялық ерекшеліктері43 бет
Биология сабағында қосмекенділер класын оқыту69 бет
Блок экскурсиятану32 бет
Жануарлар әлемі5 бет
Жануарлар әлемі туралы6 бет
Ламарктың эволюциялық концепциясы5 бет
Табиғат қорғаудың негіздері туралы18 бет
Туристік аудандардың қалыптасуының алғы шарттары. аумаққа рекреациялық баға берудің әдістемесі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь