Л.Н.Гумилев – аса талантты шығыстанушы

І Кіріспе
1 Өмір.өзен
ІІ Негізгі бөлім
1 Арыстандай айбатты...
2 "Дала трилогиясы"
3 Ғалымның хаты өлмейді, жақсының аты өлмейді
ІІІ Қорытынды
Лев Николаевич Гумилев. Бұл есім басқа ұлт өкілі болғанымен де, Ресей тарихшысы болғанымен де қазақстандықтар үшін жат емесі. Ол кім? Немен шұғылданған, қандай еңбегі бар, Қазақстан үшін орны қандай дегенде, айтарымыщ да жеткілікті. Ең алдымен, Лев Николаевич – үлкен ғалым. Оның өмірі мен шығармашылығы тағдырдың талай тәмсегіне ұшыраған. Зорлық-зомбылық көрген. Бірық тумасынан қайсар болып жаратылған ол барлық қиыншылықты, барлық ауытпалықты жеңе білген, қорлық пен зорлықты қасқайып тұрып қарсы алған өжет адам. Оның өмірі шырғаланға толы, аттыған сайын кедергіге ұшырады.
Л. Н. Гумилев 1912 жылдың қазанында орыстың текті ақсүйегі, атақты ақыны Николай Степанович Гумилев пен ақын Анна Андреевна Ахматованың отбасында дүниеге келеді. Ата-анасының ұзамай ажырасып кетуіне байланысты көп қиыншылықтар көреді. Бойы өсіп, бұғанасы қатқанша Санкт-Петербург түбіндегі Бежецк қаласында әжесінің қолында өседі. Оның үстіне әкесі революцияға қарсы әрекет жасады деп айыпталып (бұл әлі анықталмаған шүбәлі жәйт) атылуы – дарынды, ойлы жастың былайғы тіршілігіне тұсау салады. Ресми органдардың оны "халық жауының жұрнағы" санап қуғындауы тым ерте басталады. Орта мектепті бітіріп, жоғары оқу орнында оқып жүргенде сол қарғыс таңбасы алдынан тосып, институттан қуылады. Сөйтіп трамвай паркінде жұмыс істейді.
Памир тауларына геологиялык, экспедиция құрамында болып, ащы-тұщының дәмін тартады. 1934 жылы Ленинг¬рад облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы және сонымен бірге Орталық партия комитетінің хатшысы С. М. Кировтың қастандықпен атылуына байланысты, жазалаушы аппарат күшіне еніп, саяси террор күшейеді де, мыңдаған адам тұтқындалып, жер аударылады. Солардың қатарында 23 жасар Гумилев те абақтыға қамалады. Бұл оның институттың тарих факультетінде оқып жүрген кезі еді. Түрме тергеушісі оған: Гумилев, сен білімді шәкіртсің. Ал бар бәле білімді бастан шығады. Неге ұсталғаныңды біліп қой! – деп оны теріскейге айдаттырады. Оған таққан айыбы – ол күдікті адам. Ал совет қоғамын күдіктілерден тазарту – парыз.
Алайда талантты жасқа арашашы азаматтар табылады. Ең алдымен анасы Анна Ахматова Сталинге тікелей хат жазады. Ал, Лев Николаевичтің ұстазы, атақты ғалым М. Артамонов та оны босатуға белсене қатысады. Сонда ол "Ахматованың баласы үшін" емес, аса талантты шығыстанушы болғаны үшін арашалайды. Осының арқасында ол босанып шығып, институтты "азар алламен" әрең бітіріп шығады. Бірақ ол ұдайы бақылауда, НКВД-нің көз қырында болады.
        
        Тақырыбы:   Л.Н.Гумилев – аса талантты шығыстанушы
Жоспары:
І Кіріспе
1 ... ... ... ... айбатты...
2 "Дала трилогиясы"
3 Ғалымның хаты өлмейді, жақсының аты өлмейді
ІІІ Қорытынды
Кіріспе
Өмір-өзен
Лев Николаевич Гумилев. Бұл есім басқа ұлт өкілі ... де, ... ... де қазақстандықтар үшін жат емесі. Ол кім? ... ... ... бар, ... үшін орны ... ... да ... Ең алдымен, Лев Николаевич – үлкен ғалым. Оның
өмірі мен шығармашылығы ... ... ... ... Зорлық-зомбылық
көрген. Бірық тумасынан қайсар болып жаратылған ол ... ... ... жеңе ... ... пен ... ... тұрып қарсы
алған өжет адам. Оның өмірі шырғаланға толы, ... ... ... Н. ... 1912 ... ... ... текті ақсүйегі, атақты
ақыны Николай Степанович Гумилев пен ақын Анна ... ... ... ... ... ... ... кетуіне байланысты
көп қиыншылықтар көреді. Бойы ... ... ... ... ... ... әжесінің қолында өседі. Оның үстіне әкесі
революцияға қарсы ... ... деп ... (бұл әлі ... шүбәлі
жәйт) атылуы – дарынды, ойлы жастың былайғы тіршілігіне тұсау салады. Ресми
органдардың оны ... ... ... ... ... тым ерте ... ... бітіріп, жоғары оқу орнында оқып жүргенде сол ... ... ... ... қуылады. Сөйтіп трамвай паркінде жұмыс істейді.
Памир тауларына геологиялык, экспедиция құрамында болып, ащы-тұщының
дәмін ... 1934 жылы ... ... ... ... бірінші
хатшысы және сонымен бірге Орталық партия комитетінің ... С. ... ... ... ... ... аппарат күшіне еніп,
саяси ... ... де, ... адам ... жер аударылады.
Солардың қатарында 23 жасар Гумилев те абақтыға қамалады. Бұл ... ... ... оқып ... кезі еді. ... ... Гумилев, сен білімді шәкіртсің. Ал бар бәле ... ... ... ... ... қой! – деп оны теріскейге айдаттырады. Оған таққан
айыбы – ол күдікті адам. Ал ... ... ... ...... талантты жасқа арашашы азаматтар табылады. Ең алдымен анасы
Анна Ахматова Сталинге тікелей хат жазады. Ал, Лев ... ... ... М. Артамонов та оны босатуға белсене ... ... ... ... ... ... аса ... шығыстанушы болғаны үшін
арашалайды. Осының арқасында ол босанып ... ... ... ... ... ... Бірақ ол ұдайы бақылауда, НКВД-нің көз қырында болады.
1942 жылы Л. Гумилев екінші рет қамауға алынып, бес ... ... ... ... ... ... өзі сұранып, 1944 жылы майданға
аттанады. Маршал Жуков басқаратын ... жыл бойы ... ... ... өз көзімен көреді. Бірақ соғыстан кейін де оның ғылыми жұмысы көп
кедергілерге ұшырайды. Ол кандидаттық диссертациясын 1948 жылы ... ... ... ... (546-569 жж.) ... жөнінде қорғайды.
Бірақ ғылыми зерттеу саласында еркін қанат жаюына пұрсат бермейді, сол жылы
тағы да қамауға ... ... ... ... ол ... ... ... "Хуннуды" түрмеде жазған тәрізді.
Өйткені абақты әкімшілігі оған: - Сен өлең ... қой, ... ... ... ... - ... екен (С. Смирнов. "Знание – сила" ... ... ... да ... ... ол ... ... айналысуды
бостандыққа шыққаннан кейін ғана қолға алады. 1961 жылы ... ... ... тақырыбында докторлық диссертация қорғайды.
Бұдан кейін ол Ленинград университеті география факультетініц профессоры
ретінде өндіріп жұмыс істейді. Оның Ұлы Дала ... үш ... со ... көреді.
Арыстандай айбатты...
1992 жылдың маусымында Лев Николаевич көз жұмды. Оны жерлеу кезінде
бір кісі Эйнштейннің қазасы кезінде айтылған: - ... ... ... қайтып
кеткендей-ақ" ол Әлем тұңғиығына батып көрінбей кетті" – ... ... ... Шынында да ол Жер-анаға ... ... ... ... артына
қорқуды білмейтін ақыл-ойының зәулім ескерткішін ... ... ... ... оны ... ... бүлікшіл деп атады. Сонда ол
қандай тыныштық еді? Бұл ... ... ... ... ... ... жойылып, ал аман қалғаны "аязы - әлін, ...... және ... ... ... ... да ... қорымның өлі
тыныштығы болатын. Ал Гумилевтің оққағары бар ма, әйтеуір, құдай оңлап,
қартайғанша қаламын тебірентіп ұзақ ... ... ... ... ... ... ... Одағына түгел жайылды. Ал оның қаншама тұрғылас-
тустастары қатыгез өкіметтің тақалы ... ... ... ... ... ... ... еді.
Ал, "Дамокл семсеріне" түспеген азғантай алыптар тобын кейінгі ұрпақ
"Зубрлар – қодастар" деп атап ... ... ... ... ... Лихачев, Гумилевтер жататын. Олардың бәрі де абақтыда отырып,
тұтқын ... қара ... ... ... Лев Гумилев осынау
Сталин лагерін этнограф пен этнолог ғалымның ... ... ... Ол ... ... рет ... он төрт жыл айдауда жүреді.
Құдай-ау, о жақта Ресейдегі күллі халықтардың өкілі болады. Бәрі де ... ... ... ... азап пен жәбір-жапа ортақ мұңлы жандарұғын.
Бірде одан көп шәкірттерінің біреуі: лагерде сіз көрмеген, бақыламаған
халық өкілдері ... ма? – деп ... ... ... ... ойланып тұрып,
күмілжи тіл қатады: ... ғана ... ...... ... ... ... мен қытайлардың бәрі де болды...
Орыстар арасынан – ... ... ... кездестірдім деп жауап береді. Барша халықтардың өкілдері
көз алдыңда және ешкім өзінің жан сырын ... ... көп ... көп ... көп ... ала-құла қалың жұртпен
етене араласуы, солардың мінез-құлқын зерттеуі орыс ғалымын Ресей мен Дала
қарым-қатынасына, ең алдымен ... ... ... жіті ... түрткі болса керек. Мұның үстіне Лев Николаевич те, сан мыңдаған
балалар сияқты, мектепте индейлер туралы кітапты бас көтермей көп ... ... өз ... де ... ... және оларды бірде-бір тарихшы ... ... ... Ұлы Даланың тарихын сонау хұндардан ... мен ... ... қуалай отырып баяндап шығуға болады. Оның
бұл ойы тым жас ... ... 1935 жылы ... ... ... ең бір жеміс берер үлкен бір белесі тағдыр талқысына түсіп, көп
жылы – ... бір ... ... Отан ... өтеді. Осынау жылдары, жас
күнінде пайда болған көңілдегі күдігі күшейе түседі.
Мәселен, римдіктер мен пунийліктер өзара көп ... ... тең ... ал оны біз ... ... ... ... Сонда олардың әділ
жазылғанына кім ... бере ... ... ... ... ... орыс ... талап-тонағаны жәйлі өте көп жазылады. Ал,
Владимир Мономах қыстың көзі ... ... ... ... ... да
шарасыз қалған көшпелілерге жортуыл жасамады дейсің бе? Міне, осы жолменен
Гумилевтің тарихи бастаухаттарға деген көзқарасы ... ... ... ... ... ... ... өзі де, сіз бен біз сияқты,
құмар-құштарлықтан, сезім-түйсіктен тұратын ақылды да ... ... ... ... өз ... ... бейімдеп, бір жүйеге
түсіреді, оған сәйкес келмегендерін көзге ілмейді ғой.
Міне, тап осы ... ... ... пен оның ... ... ара жігі ... Гумилев бастаухатқа көзсіз
табынбай, күдіктене қараса, аналар заманның ... ... ... ... деректердің әрбір әрпін құдайдың ақиқатындай көреді де, өз ... де, ... ... де ... шүбәлана қарайды.
Лев Николаевичтің кітаптары мен ... ... ... ... бір ... сүйенетін: "Цзин-шудың авторында бұл
басқаша жазылған; ... ... ... Ал, неге керісінше емес.
Қытай сарайының тарихшысы, әлбетте, "теріскей тағыларына қарсы жүргізілген
қанды ... ... жете ... оның со бір ... ... ... ... өз пікірінің болуы да мүмкін. Бұл пікірдің
тіпті Көк Перзентінің ... ... ... да ... ... Бірақ оның сол
пікірі ресми тарих мәтініне енгізілді ме? Міне, гәп қайда жатыр. Фин, ... ... ¥лы Отан ... ... ... ... ... қалай түсіндіріліп жазылғанын еске алайықшы.
Өзімен тұрғылас басқа авторлар ... ... ... ... оның – Лев – ... ... аты мен өмірбаяны ғана еместі.
Ғалымның еңбектерін оқудың өзі қызық, өйткені оның өзі де айналысатын ісіне
жан-тәнімен құмарта ... ... о ... ... оқулықтары Еуропамен
ғана тұйықталады екен. Сол оқулықтарда оның ... ... ... ... мүлде ұмыт қалса, Азия мен Америка жөнінен де ... ... ... ... ... құштарлық, ынта-ықылас оны кітаптан бас
көтертпей қойғаны былай тұрсын, кез келген ұлттың әр ... ... ... ... ... ... ... жетелейді, Ол
расында да елгезек оқырманға б. з. ... І-ІІ ғғ. ... ... ... ғғ. дейін ғұндар мен түріктер қандай болғаньн,
Хазарияның қайда ... ... XIII ғ. ... не істеп, не
қойғанын кемеліне келтіріп айтып беруге шын ... ... ... ... ... ... тарих кісіні жетелей жөнеледі ғой.
Әлбетте, Л. Н. Гумилевтің тарих ғылымына қосқан соны терминдері ... ... ... болуға тиіс, өйткені совет қауымының салт-
санасына сіңіп ... ... ... ұлт ... қайта қаралуға жатпайтын
сталиндік анықтауыштардан арыла қою оңай еместі. Ал, мына автор ...... ... ... оған ... әлеуметтік, марксистік мән
бермей, құлағынан сүйреп әкеп кіргізе салады. Сол ... ... ... де ... тосын естіледі. Біздер Долорес Иббаруридің
пассионарлығын білетінбіз, ғашықтардың махаббат құштарлығынан да ... ... ... ... ... ... ... Сент-
Экзюперидің құштарлығына, Александр ... мен ... онша мән ... Тек осы бір от ... құштарлық, мүлде
басқа жаңа, үлкен өмірге ұмтылу, күнделікті дағдылы тіршілік ағымында тіпті
де қажеті жоқ, ... ... ... ғана адамзат тарихын
жасайтын қозғаушы күш болып табылады ғой.
Гумилевтің айтуына қарағанда, со пассионарлык, теориясының өзі ... ... нары ... құжынаған тұтқындардан мезі болып, темір
тордан күн шұғыласына ойлана қарап отырғанда туған тәрізді.
Ал, пассионарлық ... өзі не? Мұны ... ... ... ... ... ... "құштарлыққа берілу". Бұл бірақ ер мен әйел арасыидағы
махаббат құштарлығы емес. Гумилевтің айтуынша, ол іс ... ... ... ... ... ... Мәселен, Александр Македонский –
Ескендір Зұлқарнайын жер шетіне ... ... өз ... ... пен Батыс арасын қосуды аңсап, армандап өткен. Бүл баяғы "герой" мен
"тобыр" жөнінде Т. Карлейль жазатын гәп те ... Л. ... ... ... ... ... табанымен жер тіреп тұрса да, жалғыз
адам аз. Этноста, халық арасында ерекше жаратылған, ... ... шыға ... ... ... ... керек. Этностық
қауымдастықты құратын да осындай адамдар. Бұларға қоса күнделікті жұмысын
істеп, ... ... ... ... ... қара ... және
тіршіліктің ас ішіп, аяқ босату, шарап гәйпі, тән ... ... ... бола ... идеяға қызмет етуге әзір тұратындар да
(субпассионарлар) ... ... ... ... ... жаңа белеске көтерілді.
Осынау ғылымның ... ... ... ... жөніндегі келелі
бір тақырыбы төңірегінде қызу айтыс болады. Лев Николаевич те бұл айтыстан
қағыс қалмайды, қайта оның ... ... ... ... ... мен ... атты әйгілі еңбегіне жүгінсек, кез келген этнос,
ең алдымен, биологиялық-географиялық феномен, ал әрбір этностың түпкі ... ... ... ... ... ... ... Академик Ю. Бромлей бастаған Ленинградтағы этнография ғылми-
зерттеу институтының ғалымдары, ... оның бұл ... ... ... ... ... ... арқа сүйеген мамандар этникалык,
қауымдастықты тарихи-табиғи жолмен қалыптасқан әлеуметтік категория деп
біледі ғой. ... ... ... "еретиктің" этносты био-географиялык,
категория дегенін қайдан мойындасын.
Л. Гумилевтің ғылми қағидасы бойынша, кез келген этнос "піл ... ... тау мен ... шөл мен көк ... ... дала мен тау тәрізді
әртектес ландшафтары тоғысқан өңірлерде өсіп өнеді. Осындай өңірлерде өмір
сүріп, тіршілік еткен адамдарға ... ... ... әсер етеді, соның игі
әсерінен от жігерлі, қайратты пассионер тұлғалар өсіп жетіледі, Еті ... ... ... пассионар адамдар ... ... ... ...... ... қаратып, өзіне дейінгі "мәдени
жаралымды" жойып, "этнос" – халык, деп аталатын жаңа қауымдастықты ... ... ... ... ... ең ... ... құбылыс, ендеше олардыц өлшеулі жасы ... ... ... өмір ... ... 1200 ... ... Осындай өлшеулі уақыт
аясында этностың дүниеге келіп, өсіп-өніп, өркендеп дамып, құлдырап ... ... ... деп ... ... өмір жолы және ... ... жөніндегі ой
тұжырымдары міне осындай. Енді оның түркі тектес елдер, халықтар жөніндегі
трилогиясы және оның "Хазарияны тану" (1966) атты ... ... ... ... жөніндегі шағын кітабы кезінде көп айқай-шу туғызды.
Өйткені Еуразияны ертелі-кеш мекен еткен ... ... ең ... мол
халык, осы хазарлар. Олар ежелгі орыс және византия-рум тарихында өз ізін
қалдырған, Тіпті Византияның бір ... Лев ... деп ... ... ... иудаизм тарихында еврей дінін жаппай қабылдаған да ... ... ... Л. ... ... бұл жағына онша
көңіл бөлмейді. Сол елдің құпия сырын бүгіп, ... ... ... ... Жұрттың көбіне Гумилев қорытындысы тосып ... ... ... ... ... апат та, эскери-соғыс апаты да
емес, табиғаттың зұлмат күші болып шығады.
Кітапта Каспий мен Арал теңіздері өңіріндегі табиғи ... ... ... ... ... гүлденген шағы Каспийдің деңгейі Әлемдік
мұхиттан 36 метр төмен болған кезіне тура келеді. ... су ... ... түгелдей басып қалады. Экология дерті онша басталмай ... со ... ... ... тасуы мен қайтуы сияқты уақ-түйекке мән беру байсалдылық
белгісі болып саналмайтын. Сол ... де ... ... және
биологиялық детерминизмге ұрынды – соңғы екі фактордың рөлін тым асыра
бағалады – деп ... ... те ... ... ... ... ... ешқандай да детерминист емес екенін, бірақ та адамзат тарихын
дамытуда ... ... ... рөл ... ... ... Ал со ... автор ойын қуаттағандай-ақ Каспий қайтадан тасып,
Арал суы тартыла бастайды. ... ... ... бұл ... ... Қанша айтқанмен отандық тарихшылар назарын табиғи ... ... ... екеніне ешбір дау жоқ. Кейінірек хазар
тақырыбы автордың "Байырғы Русь және Ұлы Дала" кітабында жалғасын ... ... ... ... ... ... "Дала трилогиясының" бірінші бөлімі
болып табылады. Батыс және шығыс тарихы ... ... ... ... ... ... жеңіл бедерлі тілмен жазылған осы бір еңбекті ... оң ... ... ... ... ... ... бейнетқорлығымен әйгілі болған Қытайдың солтүстік жағындағы беймаза,
көшпелі көршісі ретінде ... және ... саны ... 30 есе кем
болса да, ұлы көршісінің тынымсыз шабуылынан ... ... ... ... қалған шалымды да шақар халық ... ... ... олардыд мемлекетінің әлеуметтік-экономикалық,
саяси құрылысының ... бай ... ... қызғылықты
баяндайды.
Әсіресе қатыгез көршісінің залымдық ... ... мен ... салдарынан алты бақан алауыз болып бөлініп, ең ... ... ... ... ... ... ... жерінің Арқа
жағын басып өтіп, Еділ-Жайық аймағына барып қоныстанып, жергілікті ... ... ... ... ... ... ... тебірентеді.
Олар сол арада екіжүз жыл тұрып, нығайып алғаннан кейін ... ... ... ... ... ... қаптай шауып Еуропаға
ауыз салады. Сөйтіп сол көне ... ... жан ... ... да ... қаталдығымен бүкіл батысты жанын түршіктіре жаулап алған
атышулы ғүндар эпопеясын бастайды.
Л. Гумилевтің өз сөзіне қарағанда, байырғы түріктерге арналған кітабын
1935 ... ... ... ... ... ... 1967 ... шықты. Кітапта қамтылған тақырып аса маңызды еді. Өйткені ... ... ... ... ... мәні бар ... құрып, Батыс пен
Шығыс арасын ... ... ... ... болуы "белгілі бір дәрежеде
адамзат тарихының бетбұрыс кезеңі болады, өйткені сол уақытқа дейін Жерорта
теңізі ... мен қиыр ... ... ... өмір ... ... де аралары қосылмаған еді", - деп жазады автор. Түріктердің
далалық империясы кемеліне келіп, ... ... ... ... жерлер батысында Кавказ ... ... ... Иран, Үндістанмен шектесіп жататындағы, шығысында Қытай ... еніп ... еді. Сол ... де ... ... мына ... асқақ сөздер тегіннен тегін жазылмаған болуға
тиіс:
- Биікте көк Тәңі і,
Төменде қа а же жа ... а ... адам ... жа ... ... ... ... Бумын
қаған, Істеми қаған оты ған,
Оты ып, ту ік халқынын. ел-жұ тын
Қалыптасты ған, иелік еткен.
Тө т бұ ыштын, бә і дұшпан ... ... ымен ... т бұ ... ... ... бә ін ... еткен,
Бастыны – еңкейткен,
Тізеліні – бүкті ген...
Ұлы түрік қағандары ... ... ... ... ... ... ... атты, ұзын найзалы түрік сарбазы жортуылда шөл дала, ... ... ... ... асып ... жүре берген. Шығыс пен Батыс
арасындағы, Ұлы Жібек жолы деп аталатын керуен жолы негізінен түріктер ... ... ... ... ... әлемдік саясаттың аса маңызды тұрақты
факторына айналады. VI және VII ғасырлар тоғысар кезеңде қағанат Батыс және
Шығыс қағанаттары ... ... ... 625 жылы "екі ... зор коалиция
құрылады. Бірінші жағында – Қытай, Батыс түрік ... мен ... ... жағында – Шығыс түрік қағанаты, Иран мен аварлар
мемлекеті" болады. Олардың ... ... ... ... соғыс деп
атайды. Осы алапат соғыстың кесірінен екі ... ... де ... Батыс қағанаты біржолата жойылса, Шығыс ... ... ... көк ... атын ... 679 жылы ... ... келтіреді. Кейін
Ұйғыр қағанаты оның мұрагеріне айналады.
Лев Гумилев осы кітабында: - Сібір мен Орта Азияның байырғы халықтарын
Қытай мен ... ... ... ғана ... ... ... ... мен мәдениеті өз бетімен дербес дамыды деген даусыз ... ... ... ... ... ... ... тіпті
болашақтың да қайнар көзі өткен ... ... ... ... ... ... ... Одағының көптегеп халықтарының арғы тегі емес пе!? –
деп әділін айтады. Рас, одан бері ... ... өзі ... ... ... түркі елдері тарихтың маңызы кемімейді. Әсіресе "түріктердің қоғамдық
тұрмысы мен әлеуметтік институттарының маңызы зор: ел, ... ... ... ... ... ... үрдісі, сол сияқты көрші
елдердің идеологиялық жүйелеріне қарама-қарсы ... ... ... ... таң ... ... орда мен тайпалардың қатар өмір сүруінің бір
түрі. Бұл жүйе қағанаттың күші мен ... ... ... еді. ... жүйе ... ... әкеден балаға мирас етіп қалдыру емес,
ағадан ініге қалдыру, оның ... ... ... – ол ... ... халықтарға тарайды және печенегтер арқылы оны Байырғы Русьтер де
қабылдайды. Автор көне түріктердің қоғамдык, құрылысьн "әскери ... ... Бұл ... ... ... бірақ өзіңдік ерекшеліктеріне орай,
ол германдарда, ... ... ... мен ... ... халықтарында
әртүрлі болып келеді. Десек те, сарбаздар қоғамның негізін құрайтын болған.
Гумилев түріктердің идеялық жағынан өздерін – ... ... ... қойып отырғанын бірнеше рет атап өтеді. Бәрінен бұрын Қытай
мәдениетінің қысымы қатты еді, ...... өз ... ... ... ... ... пассеиз – өткенді аңсау идеясы басым болды. Мұның
үстіне ... ... да ... рөл атқарды. Таң империясы мен арап
халифатының Орта Азияға өз ықпалын ... ... ... ... ... сосын олардың орнын ... ... ... ... ... Хош, сонымен түрік халықтарын ислам аясына алу
әрекеті VIII ғасырда ... ... ... ... ханы Сұлу ... ... ... – шаштараз да, ұста да, тігінші де ... сол ... де ... ... лайықсыз, - деп мәлімдейді.
Гумилев оның сөзін өз еңбектерінде бірнеше мәрте келтіріп, ... ... ... заңы мен ... ... ... ... сонда күллі түрік халықтарының түгелдей мұсылман болғаны ...... ... Автор бұған тікелей жауап бермейді, бірақ ел билеуші ... ... ... алға тартады. Мұның үстіне түріктер көрші
халықтармен тіл табыса білген. Байырғы түріктер ... ... ... ... ... ... ... трилогиясының қорытынды бөлімі "Қиял патшалығын ... ... Сөз ... ... патшалық – пірәдар Иоанның ... ... ... ... орта ғасырдағы еуропалықтар сол патшалықтан көмек
аламыз деп дәметеді. Кітапта ... ... тууы ... ... ... ... пайда болуын баяндау арқылы анықталады.
Аңыздағы рас нәрсе, ХІ-ХІІІ ғғ. Орталык, ... ... ... тармағы кеңінен жайылғандығы. Лев Николаевич пірәдар ... ... ... Елуи ... (1087-1143) алынған дейді, ол ханзада
XII ғ. казіргі Жетісу жерінде үлкен қуатты мемлекет орнатады, оның ...... діні ... ... ... ... та әуелде несториан
дінін қабылдаған, еуропада аңыз болып кеткен Давид ханзаданың түп-төркіні,
бәлкім, сол болуға керек. ... жж. ... де ... ... Ал XII ғ. аяқ ... ... деп ... Тоғрыл керейттер көсеміне
айналады және Темучин-Шынғысханның одақтасы, әрі оның өкіл-әкесі ... ... олар ... ... жау ... кетеді. Рас, батыстың
бірсыпыра авторлары Оң-ханды пірадар Иоанның нағыз прототипі деп ... мен ... ... ... ... қарап, олар
моңғолдар қолбасшысының өзін батыс христиандарына көмектесуге келе жатқан
ханзада Давид не шығыс христиандарының елшісі деп ... ... Л. ... ... Иоанның патшалығы туралы және ол жіберген
әскердің келе ... ... ... ... аздығынан немесе
көкейіндегі нәрсені шын екен деп ойлап қалудан туған құр дақпырт қана ... ... Оның ... бұл елді ... үшін ... ... түрде
ойдан шығарылған жалған сыбыс. Сирия мен Иерусалим ... ... ... Еуропадан қосымша әскери күш келуіне мүдделі болатын,
бірақ олар жаңадан келушілерге жаулап алған ... ... ... олар ... ... ... ... түскен жаңа жауынгерлерді алысырақ,
қиялдан туған одақтас-қаруластарына қарай жөнелтуі қажет еді. Орталық
Азиядағы ... ... ... ... ... ... саналы өтірік
деп жариялайды да, Л. Гумилев несториан ... ... ... ... ... Моңғолияда тіпті Шыңғысхан қолдайтын тұтас ... ... ... бағзы бір кездері оны Шыңғысханның өзі де
қолдап ... ... ... ... ... саналы түрде ойлап
тапса, олар шын мәніндегі көмекті моңғолдардан алады. 1275 жылы Хулағу ... мен ... ... ... ... қол ... ... өзі
бұддашы болса да, оның айналасында христиандар көп еді. ... ... ... Л. ... ... ... қорғаушысы" деп атайды. Осынау
сабаз Батыс ... ... ... ... ... ... ... кейін қайтарады, тап сол кезде Рим патшасы моңғолдарға ... ... ... ... ... мен ... ... әтрәттарының командирлері бұны пайдалана қояды. Олар моңғолдар
қоластындағы Газыға шабуыл жасап, оны ... ... ... ... Бұның есесіне Кетбұқа Сидонды ойсырата шауып ойранын
шығарады.
Әрине, мұнан кейін одақ ... ... ... Таяу ... ... ... ... идея жүзеге аспай қалады. Л.
Гумилевтің айтуына тоқтасақ, өздерінің ... ... ... ... ... ... қасақана ойлап тапқан. Кейінірек
еуропа ... ... ... ... ... ... ... мәмлеге келу мүмкін еместігін сан саққа жүгіртіп, ... ... Лев ... - ... ... ... бәрін түгелдей
тағылық пен күйкілік деп ұғатын мәдениетті еуропалықтың ... ... ... ... ... мен
тамплиерлердің опасыздығын түсіну әлдеқайда оңай! – деп жауап береді.
Л. Гумилевтің "Қиял патшалығын іздеу" ... ... ... ... ... автор мұнда тұңғыш рет Моңғол бұғауы ... ... ... қарайтынын білдірді: ол моңғол ... ... ... апат болмағанын ашып айтты. Қираған ... мен ... ... сапы орыс кінәздарының іштей, өзара қырқысуларынан артық болмаған.
Ал моңғолдар рақымсыз қатыгездікті тек ... ... ... ... ... үшін жасаған. Дінге, оның ішінде Православие дініне
төзімді кеңпейілдік ... сол ... де орыс ... ... қарым-қатынас орнатқан. Сартақ хан – христиан, Берке хан – мұсылман
болған, бірақ олар дінге араласпаған.
Алым-салықты жан ... ... ... ... ... ... 1262
жылдан бастап Берке хан орыс жерінен алынған салық ақшасын ... "Бұл ... туы ... ... жасалса да, Шығьтс Еуропаны
моңғол езгісінен азат ету болатын". Л. Гумилевтің пайымдауына қарағанда,
1275 ... ... ... ... жауласып келген православие мен
несториандардың ара қатынасы жақсара бастайды. Хан ... ... ... бұл орыс ... ... қызметін, әскери міндеттерін
орындауға қолайлы болған. Бұл-бұл ма, ... хан ... ... ... мен ... ... босатылады.
Хандық астанасында православие ғибадатханалары болады, Сарай мен ... ... ... Орда ... ... қауымының тұтас бір жұрты
болғандығьшың дәлелі іспетті. Гумилев осынау еңбегінде Орда жеріне тек ... ... деп шүбә ... адамдар ғана ауып кеткенін жазады.
Кейін Орда толығынан ислам дініне өткен кезде христиан-татарлар орыс ... ... Енді олар жаңа ... ... ... орыс қызметін
атқарады. Орыс жерін өзгелердің жортуыл-жорығынан, оның ішінде татарлардың
да жортуыл-жорығынан ... ... ... сонау Александр Невский
заманынан бері Батыстыц басқыншылығына ... ... екі ... әскери
одағы өзек болған өзара қарым-қатынасы тым күрделі де қиын болған.
Автордың "несториандық фактордан" өзге ... бәрі ... ... ... еді. ... ... Совет Одағының қалың
оқушы қауымын былай ... ... ... өзі ол ... ... ... емес еді. Сол ... Гумилевтің мектеп
қабырғасынан жатталып қалған татар-моңғол езгісін ... ...... ... ... ... ... ашу-ызасын тудырады.
Алайда бұл кітаптың "Игорь жасағы туралы жырға" қатысты тараулары,
моңғол қысымы мәселесінен де ... ... ... ... ... ... осынау бірегей туындысының ... ... ... ... ... мәлім. Бұл ғажайып туындының тұпнұсқасы XVIII ғ. ... ... ... да, Мәскеудегі өрт кезінде жанып кетеді, сөйтіп
зерттеушілердің ... ... мен ... ... жол ... ... соны болжау мен жорамал айтылған сайын, ғылми және ... оған ... ... ... ... ... ... шығатын
басты қорытынды - "Игорь ... ... жыр" ... әдебиеттің жанды
туьндысы, қатып-семігі қалған тарихи мүрде емес.
Л. Гумилевтің бұл кітабы шығар алдында орыстың аса көрнекті ... ... ... шығуы туралы өз концепциясын ұсынады. ... ... ... ... ... ... "Игорь полкі туралы сөз", ... XVIII ... ... оның ... авторы, әсілі, ... ... тиіс – ... ... ... А. Зиминнің басына,
опырыльш түскен таудай ... сын ... ... оның ... ... ғалымның еңбегі ротапринтпен басылғаны болмаса, шықпай қалады.
Беделді ғалымдар мен ресми орындардағы әкімдер ... ... ... ... ғ. ... ... ізін суытпай шығарылған, орыс кінәздарын қыпшақтарға
және басқа жауларға қарсы қойындаса күресуге шақыратын патриоттық туынды
деп ... ... ... ... ... ... "Жыр..." туралы тағы бір "дінбұзар" сөз
айтылады. Л. Гумилев бұл туындыны XVIII ғ. жатқызбайды. Ол ... ... ... деп ... ... ... көне дастан мазмұнын талдауы
ғылымда қалыптасқан тұжырымнан аулақ еді. Лев Николаевич 1249-1252 жылдары
туған ... сол ... ... ... ... ... ... ағымдағы ақын ретінде, моңғол басқыншыларымен ... ... ... ... Александр Невский
саясатын айыптайтынын ашық көрсетеді. Сонда "Жырдағы..." қыпшақтар дегенді
моңғолдар деп түсінген жөн, ал ... ... ... сөзді Троица туралы
(Үштік туралы – Құдай, Ұлы және Киелі рух) ілім деп ... ... ... ... ... ... ... осыдан кейін авторға академик Б. А. Рыбаков бастаған ... бас ... ... ... ... (1971, №3) ... мақаласында
академик Рыбаков автордың өзіне де, оның ... ... ... де ... қорлауға дейін барады. Бұл ... ... гөрі ... ... ... актісі сияқты мақала еді. Л. Гумилев оған ... ... ... ... бір ... оны тарихи бастаухат ретінде
де пайдалануға болатынын ... ... ... ... ... айтқысы келген Я. С Лурьеге тек Л. Гумилевті ғана ... ... ал Б. А. ... ... ... ... ... кітабынан туған дау-жанжалдың шаңы басылмай жатып,
"Игорь жасағы туралы жыр" төңірегіндегі ... ... ... ... оған ... ... ... баспасынан 1975 ж. шыққан „Аз и Я"
кітабы ... ... ... ... XII ғ, ... ешбір күмән
келтірмейді, бірақ оның авторы түрік тілін жақсы білетін және орыстар ... ... ... ... ... жақтайтын кісі болуға тиіс
деп есептейді. Олжастың пікірі Л. ... ... ... келіп жатса
да, бұл көзқарас бұрынғыдан әлде қайда күшті ... ... Оның ... О. Сүлейменов „Аз и Я"-ның қазақша 1992 ж. ... ... ... әдемілеп түсіндіреді:
"Кейбір еркөкірек, ұлттық намысы қозғыш шамшылдарға қатты батқаны:
көне орыс ескерткішіне басқа ұлт ... ... ... пікір айтқаны.
Олардьщ ойынша мұндай зерттеу, мұндай пікірді, ... ... көне ... және ... ... ... ... әуелгі
пікірді басқа ұлттың өкілі емес, тек орыс халқының өкілі ғана айтуы тиіс
болатын. Ал "Игорь жасағы ... жыр" ... ... ... сөз ... ... бұл ұлы орыс ... мұрасы болғандықтан, тек орыстар ғана
зерттей алады деген ... ... ... ... еді. ... намысқой шамшылдардың: "Қазақстанның бұл кітабын Ресей ешуақытта
кешіре алмайды" – деуі ... ... ... хаты ... ... аты ... бар ма, Лев Гумилев тарих ғылымында қалыптасқан ескі схеманы:
Ресей мен ... ... ... ... ... адамзат тарихына
еуроцентристік көзқарасты қиратты. Сөйтіп тарихшылар назарын мүлде соны
салаға – ... ... ... ... ... ... аударды. Тек аударып қана қоймай, өз көршілері Қытай, Индия,
Иран ... ... да ... ... ... ... айтылған
кітаптарында және басқа еңбектерінде дәлелдеп, дәйектеп берді. Біз ғалым
ұзақ ғұмыр кешті ... Ол рас, ... ... қулағаның әкесінің
ақталғанын көрді. Өзі ойына алған ісін түгел ... ... ... жерге тимей, бірінен соң бірі шығып жатты. Оның "Ежелгі Русь ... ... (1989) ... ... алды. Бұл әрине ең алдымен ғалымның
өз еңбегі.
Оған ешкім де күмән келтірмейді. Бірақ кеңес өкіметінің өгей баласына
айналып ... ... ... болған оған кейде қатыгез тағдырдың
тосын тарту жасайтын кездері де болған. ... ... ... ... ... жатқан кітаптарын өзі жуырда ғана ... ... ... шыққан кісі А. Лукьянов басуға көмектеседі. Ол абырой-
беделін салып, жоғарыдан ... ... ... ... кезде қысым да
көрсетеді. Әрине, мұндай жақсылықты ұмытуға болмайды. Сол сияқты өз кезінде
Николай-І де ... ... ... көмектескен, Гогольдің "Ревизорын"
цензураның шеңгелінен құтқарған. Әрине, бұл ... ... ... ... оқыс ... де ... ... А. Лукьяновтың
бүткіл ғұмырындағы ең бір елеулі ісі, ... осы бір ... ... ... ... ақ патшадан кейінгі екінші адамы
деп есептелген және Эрмитажды өз қолымен құрған кінәз Юсупов жұртқа жасаған
барша игі ... гөрі ... ... ... "от ... оков
освобождая мир" өлеңі оның атын елге молырақ жаятынын түсінген ... б. з, ... VI ғ. ... Ұлы ... ар жағында, Қытайда бір есті
қолбасшы өз елінің ең ұлы ақыны Ли Боны ауыр жазадан ... осы бір ... ... ... ... ... өз атын өшпестей етіп тарихта
қалдырғанын Л. Гумилев ... ... ... етіп ... оған ... тағы бір сыйы – ... 53 жасында қосылған
жан жары Наталья Викторовна еді. Ғалымның жай-күйі бір ... ... ... оған осы бір ... орыс ... кез ... Шыққан тегі
ақсүйектен, қабылетті суретшілер қатарындағы осы біркесек пішінді орыс
сұлуы "аяушылықтан" жаралғандай әзиз кісі еді. Ол өз ... ... бар ... Лев ... ... еңбегіне көмектесуге
арнайды. Үйдің күллі ұрызғарын, қам-харекетін ол өз мойнына алады. ... ... ... жайлылық, тазалық, дәмді-берекелі дастарқан ... ... ... ... ... ... ... қонақты қарсы алуға жарайтын нағыз қожайым еді. Оның дворяндық
асыл тегі осыдан да көрінеді, Сол себепті де Лев ... ... ... көбі оны ... ... ... ... бір соавторы деп
есептейді.
Хош, сонымен Ұлы Дала жыршысының ғұмыры мен творчестволық жолының
қысқаша ... осы ... ... ... ... ... ... ой-идеяларына қатысты
болар, қазақстандықтар Лев Николаевич Гумилевті айрықша ... ... ... ... ... ... бар. Ол ... Астана қаласында
– Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті деп аталады. ... ... көше ... ... деп ... Лев ... тұңғыш рет ғылыми-көпшілік фильм түсірушілер де қазақстагндықтар
болды. ... ... ... ... ... "Байырғы түркілер" деп
аталатын көлемді кітаптары қазақ тіліне ... ... ... Лев ... 80 ... тіс жармап еді.
Шүкір, әйгілі ғалымның одан ... 90 ... ... ... ұмыт ... ... тап өтуді дәстүрге айналдырған,
"Уақыт бәрін де өз орнына қояды" деген осы

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тараз қаласының тарихы4 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет
Дарынды балаларды айқындау және дамытудағы жұмыс істеудің жолдары6 бет
Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері6 бет
Пассионар14 бет
Талантты лирик-ақын Жүсіп ҚЫДЫРОВ рухымен сырласу5 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь