Дәндібай-Беғазы мәдениеті

Дәндібай-Беғазы заманынындағы ( б.з.б Х-VIII ғасырлар) тайпалар мәдениетінің дамуы бірінен кейін бірі келетін үш кезеңге: өтпелі, дамыған және соңғы кезеңдерге бөлінеді.
Атасу заманынан Дәндібай-Беғазы заманына дейінгі өтпелі кезең Атасу өзенінен Ертіске дейінгі байтақ далада таралған көптеген ескерткіштермен сипатталады. Олардың қатарына Ақсу-Аюлы-2, Ортау-2, Байбала-2, Бесоба, Бұғылы-3 кешендері жатады. Бұл ескерткіштерге, бір жағынан, Андроновтық дәстүрлердің сақталуы, екінші жагынан, мәдениеттің жаңа элементтерінің: тұрпаты ерекше бейіт тамдардың, жатаған, домалақ ыдыстардың пайда болуы тән. Жерлеу ғұрпы да Андронов мәдениетіне тән емес. Әдеттегі бүктетілген қаңқалармен қатар аяақтарын созып, шалқасынан жатқызылған қаңқаларда кездеседі. Мұндай жерлеу ғұрпы кейінгі, ерте темір дәуірінде Қазақстан аумағында тұрған малшы тайпаларда кеңіннен тараған.
Соңғы қола дәуірінің өтпелі кезеңін, яғни алдыңғы Беғазы дәуірін Ақсу-Аюлы-2 ( Қарағанды қаласының оңтүстігіне таман ) жерлеу кешені бәрінен де гөрі толық сипаттайды. Бұл кешен біріне-бірі ұқсас төбешік обалардан құралған; обалардың етегі қырынан қазылып орнатылған ірі гранит тақталармен айнала белдеуленген. Бұлар патриархаттық-әлеуметтік қауымдардың рулық бейіттері емес, патриархаттық рулық қоғамның неғұрлым көрнекті мүшелерінің қабірлері. Ішкі құрылыстары ауқымды мұндай бейіттер тұрпатының пайда болуы соңғы Андронов дәуірінде ( б.з.б. XIII-XI ғасырлар) мүлік теңсіздігінің шығуы нәтижесінде Орталық Қазақстан тайпаларында байқалған өндірістерді көрсетеді.
Ақсу-Аюлы-2 кешеніндегі ең үпкен обаның биіктігі 2 метр, диаметрі 30 метр. Үйіндінің астынан бір-біріне жалғасқан төрт тас құрлыс: үш қоршау және үлкен-үлкен төрт тақта тастан жасалған шомбал тас жәшік шықты. Бірінші, сыртқы қоршау қырынан қазылып орнатылған ірі гранит тақталардан құралыпты. Екінші қоршау әдейі іріктелген тік бұрышты тақталардан көлденең қалау техникасы арқылы салынған. Қалау сол кездегі жердің бетінен басталыпты. Дуалдардың төменгі жағы тіп-тік, ал жоғарғы жағы аздап ішке қарай иілген. Бұл-cоңғы қола дәуіріндегі құрылыс техникасына тән әдіс; мұнда артылта қалау арқылы жалған күмбез жасау шешімінің бастамасы көрінеді. Үшінші кіші қоршау екіншісіне жалғастырылған. Ол тік бұрышты түрде салыныпты, бұрыштары иілген. Екінші қоршау сияқты, бұл қоршау да эллипс бітімдес. Оның батыс және шығыс дуалдарының маңдайшасына қосымша бір-бір үлкен тақта орнатылған. Құрлыс төбесінің негізгі салмағы осы тақталарға түсірілген.
Қазақстан тарихы.Көне заманнан бүгінге дейінгі төрт томдық.
Қ.18.Iтом-Алматы:«Атамұра».1996-544 бет.авт:Асылбеков М.Х
        
        Дәндібай-Беғазы мәдениеті. Дәндібай-Беғазы заманынындағы ( б.з.б
Х-VIII ғасырлар) тайпалар мәдениетінің дамуы бірінен кейін бірі келетін үш
кезеңге: өтпелі, дамыған және соңғы кезеңдерге ... ... ... ... ... ... ... өзенінен Ертіске дейінгі ... ... ... ... ... ... қатарына Ақсу-Аюлы-2, Ортау-2,
Байбала-2, Бесоба, Бұғылы-3 кешендері ... Бұл ... ... ... ... ... ... жагынан, мәдениеттің
жаңа элементтерінің: тұрпаты ерекше бейіт тамдардың, жатаған, ... ... ... тән. ... ғұрпы да Андронов мәдениетіне тән емес.
Әдеттегі бүктетілген қаңқалармен қатар аяақтарын ... ... ... ... ... ... ғұрпы кейінгі, ерте темір
дәуірінде Қазақстан аумағында тұрған малшы тайпаларда кеңіннен тараған.
Соңғы қола ... ... ... яғни ... ... ... ( ... қаласының оңтүстігіне таман ) жерлеу
кешені бәрінен де гөрі толық сипаттайды. Бұл ... ... ... ... ... обалардың етегі қырынан қазылып орнатылған ... ... ... ... ... ... ... бейіттері емес, патриархаттық рулық ... ... ... ... Ішкі ... ... ... бейіттер
тұрпатының пайда болуы соңғы Андронов дәуірінде ( б.з.б. XIII-XI ғасырлар)
мүлік теңсіздігінің ... ... ... ... тайпаларында
байқалған өндірістерді көрсетеді.
Ақсу-Аюлы-2 кешеніндегі ең үпкен обаның биіктігі 2 ... 30 ... ... ... ... ... төрт тас ... қоршау және үлкен-үлкен төрт тақта тастан ... ... тас ... Бірінші, сыртқы қоршау қырынан қазылып орнатылған ірі гранит
тақталардан ... ... ... ... ... тік ... ... қалау техникасы арқылы салынған. Қалау сол ... ... ... ... төменгі жағы тіп-тік, ал жоғарғы жағы
аздап ішке қарай ... ... қола ... ... техникасына тән
әдіс; мұнда артылта қалау арқылы жалған күмбез жасау шешімінің бастамасы
көрінеді. ... кіші ... ... ... Ол тік ... салыныпты, бұрыштары иілген. Екінші қоршау сияқты, бұл қоршау ... ... Оның ... және ... ... ... ... бір-
бір үлкен тақта орнатылған. Құрлыс төбесінің негізгі салмағы осы ... ішкі ... ... бір екі ... және ... қоршалған үй сияқты. Бейіт тамның ортасында, ... 4 ... ... 1.5 метрден астам шұңқырдан шомбал тас жәшік шықты; ... екі ... ... тас ... Бір ... тігінен орнатылған және там
төбесінің орталық тірегі болған нақ ... ірі ... ... ... ... ... ... тапталған және қалыңдығы
жарты метрдей балшық, құм, қиыршық, түйір тас араласқан қабатпен жабылған.
Бұл қабат дуал ... ... ... мұның өзі дуалдар мен басқа
тіректердің орнықтылығын қамтамасыз етіп, бүкіл құрылыстың негізін бекітіп
тұрған. Қиыршық, түйір тас, саз ... ... ... да ... ... бір қатар басқа бейіттік құрылыстардың құрылымы да осындай немесе
осыған жақын.
Дәндібай-Беғазы мәдениетінің өтпелі және ... ... ... ішкі ... ағаш ... ... бұл төбе ... жақтау түрінде
бөренелермен жабылған. Бөренелерден қалған көмір мен күлдің ... ... ... қалы ... ... жабылған ағаштарды өртеу рәсімі
жасалғанын көрсетеді. Ағаш құрлыстарды өртеп бата ... ... ... аумағында соңғы қола дәуірі тайпаларында кеңінен таралған.
Мәселен, Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... ұқсас ғұрып болған.
Ақсу-Аюлы-2 кешеніндегі үлкен обаның тас жәшігінен ... ... ... ... ... ... мәдениетінің басқа
ескерткіштерінде созылып жатқан қаңқалармен қатар әдеттегідей ... ... да ... ... табылған қыш көзе өтпелі кезеңдегі ... ... бола ... Түрі мен өрнектелуі жағынан ол Андронов
ыдыстарына жақын. Оның ернеуі үзік ... үш ... және ... ... ... ... жағын белдеулей әсем меандр мен
бұршақ көлеміндей ... ... ... ... ... ... ... көлденең сызықтары бар ірі тарақ ... ... ... Орталық Қазақстандағы соңғы қола дәуіріне тән. ... ... ... ... түбірінен өзгеріске ұшырап, көшіп-қонымы көп
тұрмыс салтына барған сайын бейімделе түседі.
Соңғы қола дәуірі тайпаларының шаруашылықта ... ... ... ... ... кейін көшпелі мал шаруашылығына көшуге
байланысты мал санының ұдайы көбеюі жерлеу ... да ... ... ... ... қоса ол ... деп ет ... болған. Қабірлерде үй
жануарларының сүйектері көп. Құрбанға ... ... үшін ... арнаулы
тас жәшіктер койылған .
Дәндібай-Беғазы мәдениетінің дамыған дәуіріне ... ... ... ... ... Саңғыру-1 зираттары,
Ұлытау, Шортанды бұлақ, ... ... және ... ... мен ... тұрғын үйлері мен ғұрыптық-табыну үйлерінің сәулет-
құрылыс жағынан жетілгендігімен, шар тәрізді ... жаңа ... ... ... ... ... тауының сілемдерінде орналасқан
Беғазы тақта тас қоршаулары айта қаларлық.
Беғазыдағы ескерткіштер ... бір ... алты ... ... жағынан бұлардың екеуі көзге түседі. Беғазы ... ... ... ... мен ... тас бағандары бар
аралас тұрпаттық ... ... ... ... 0.8-1.2 ... жерге көмілген. Беғазы Монументтері бір немесе екі бөлікті төрт
бұрышты құрлыстардан тұрады; ал төрт ... төрт жағы ... төрт ... бағдарланған, тігінен қойылған жалпақ гранит тақталармен қапталған
немесе қырлы тастардан ... ... ... ... ... тас ... өте тығыз ертіндімен ... ... ... ... жоғары, жер бетінде, биіктігі бір метрдей дуал бар. Ол ... ... ... ... ... бір-біріне ... ... ... ... ... ... ескерткіштерін салу үшін сұр түсті граниттың өте
үлкен кесектері іріктеліп алыныпты; мұндай гранит құрылыстарға жақын жерден
шыққан. ... ... тік ... ... салмағы үш тоннаға дейін
жетеді. Дуалдар берік, әрі орнықты ... үшін бұл ... ... бірі ... көмілген, соның өзінде олардың жазық жерден биіктігі 2-2,5
метрдей.
Жақсылап ... төрт ... ұзын тас ... тік
тіреулер мен қосымша тіреулер етіп орнатылған. Тігінен қойылған ... ... ... ішкі және ... ... ... ... солармен нығайтылған. Оның үстіне, дуалдармен бірге олар
бейіттік құрылыстың ауыр тас төбесін тіреп тұр. ... ... ... саны 14-жетеді. Құрылымы мен орнатылу мақсаты жағынан олар қола
дәуіріндегі тұрғын үй құрылыстарының ... ағаш ... ... ... ең ірі ... бірі-шаршы
түріндегі тақта тас қоршау; оның сыртқы орамасы 9,6х9,6 м, ішкі ... ... ... ішкі дуалдары қапталып 0,7 метрдей қазылып орнатылған. Дуалдың
жалпы ... 2,1 м, ал жер ... ... биіктігі 1,3 м. Екінші,
сырттағы дуалдың да биіктігі сондай-1,3 м. Қаланған қаптамамен екі ... ... ... ... лай ... ... ... Осы
екі метрдей дуалдың мұқият тегістелген үстіңгі беті қыш ыдыстарды және
басқа заттарды қоятын сөре ... ... тым ... ... ... жұқа ... ыдыс тұрса керек. Құрылыстың сыртқы
дуалдарын қаптаған үлкен гранит тақталар сөрені жауып тұрған. Солардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша айналма галерея
жасалған. Құрылыстың барлық ... төрт ... ... ... ... тұр. Ішкі ... төбесі бірнеше қатар тақта ... ... жабу үшін ... ... ... ... жағынан ішкі үй
тіректерінің аралығына сай келеді, ал ішкі үй тас бағандар ... ... екі ... ... Ішкі ... ... екіге бөлу алты метрлік
ұзындықты қысқартып, оны үш ... ... ... жабу үшін ету ... ... төбенің бір шеті мықты дуалға, екінші шеті құрылыстың ұзына
бойына қатар-қатар орнатылған ішкі бағандарға тіреледі. ... ... ... ірі, ... ... ... қапталған; бұл-
мәжусилік бейіт тамның маңыздылығын білдіретін болған. Кіреберісте ұзындығы
-9м, көлденеңі 4м дәліз салыныпты. Ол ... ... ... ... ... Табыттан алыстаған сайын дәліз дуалының қалыңдығы мен ... ... бай ... ... ... ерекшеліктернің
бірі-діни-ғұрыптық заттарды қою үшін және құрбан шалу үшін арнайы істелген
мехрап ... ... ... ... ... ор ... қалдырылған
жер үстел немесе сөре.Ішкі үйдің батыс қабырғасына жалғастырыпған ... ... үш тас ... ... ... ... ... мен органикалык қалдықтар сінген.Мұнда толып жатқан қой сүйектері
түрінде құрбан ... және ас ... ... ... шалу
үстеліне көптеген қыш ыдыстар қойылған.Әр түрлі керек-жарақтар да, ... мен ... та ... тұрған.
Шаруашылықтың көшпелі қалыпқа бейімделуімен сипатталатын
кейінгі даму кезенінде бір кезде ... ... ... Дәндібай-Беғазы
мәдениеті жаңа сатыға көшеді.Өткен замандағы күрделі бейіттік ... ... ірі тас ... ... ... ... пайда
болады.Бұлар-Қарқаралы манының Кент тауларындағы, Айдарлы, ... ... ... ... ... дәстүрлер әлі
сақталады.Бірақ қазан тәрізді, бүйірі өте шығыңқы, мойны қысқа, ... ... ... ... деп аталатын, ернеуі сыртына қарай
кеңейтілген, ақырында, ... ... ... жапсырылған ыдыстар көбейе
түседі.
Ыдыстардағы өрнектер қарадүрсінденіп, ... ... ... салынған қиғаш кертпелер,біріне-бірі көлденең
сызықшалар, көлбей ... ... ... түрінде болып келеді.Кейбір
көзелерде таяқшаның ұшымен ... ... ... ... ... тәрізді өрнектер кездеседі.Кейбір ыдыстардың мойны
аталатын шығыңқы шенберлермен ... ... ... ... ... басу ... жасалған.Жоғарыда айтылғандай, соңғы қола
дәуіріне бейіттік құрылыстардан басқа Қарқаралы қаласы ... ... ... ... поселкесі маңындағы, Қызылтаудағы
(Тағыбайбұлақ) және ... ... ... ... ... ... құрылымында өткен
уақыттағы дәстүрлі белгілер сақтала отырып, жердің үстіндегі құрылыстар
көбейе бастайды.Қызылтау ... ... ... ... ... қонысы осындай;ол жер үстіндегі алты үйден ... тік ... ... ... ... және ... жағынан оларға шығатын
аузы бар тас қоралар жалғасады.Құрылыстың сыртқы дуалдары өте қалың-1,5-1,7
метр; олар екі ... ... ... ... ... ... қаланған;
бұлардың арасындағы қуыс топырақ араластырылған ұсақ тас қиыршықтарымен
толтырылған.Үй мен ... ... ішкі ... да ... олар онша қалың емес.
Керамикалық 130 ыдыстың ... ... ... > ... бар, қазан тәрізді үлкен көзелер мен кертпе
және тырнақша тәрізді өрнекпен ... ... ... ... осы
сынықтардың ішінен шүмекшесі бар сақ құмырасы сияқты ыдыстыңфрагменті
кездесеі; оның ... ... ... ... және ... ... ... ал ернеуінің төменгі жағы >
белдеумен көркенделген.
Орталық Қазақстанның ... ... ... ... де үйді жертөле және жартылай жертөле түрінде салатын ... ... ... қоныстарындағытұрғын үйлердің түрі дәстүрлі қалпында
қалды, бірақ басқа құрылыс материалы – ... мен ... ... ... де көп ағаш ... ... ... үй орларының
қабырғаларына ортасынан жарылған ағаштар ұсталды, ал ... ... ... ... ағаш ... тірелді. Жер ошақтар дөңгелек шұңқыр
түрінде жасалып, олардың ... ... ... ... заманының төл-тума мәдениеті бар
тұрғындары Қазақстан ... ... ... ... ... жаңа
этникалық мәдени құрамдардың бір компоненті болды.
Орталық Қазақстанның соңғы қола дәуіріндегі тайпалары
Оңтүстік Орал сыртындағы (замараев мәдениеті), ... мен ... ... ... ... дала ... бұл ... материалдық
мәдениетін сипаттайтын керамикалық заттар, қола құралдар, тұрмыстық және
сәндік заттар ... ... ... өзі ... ... арасында тығыз
мәдени және экономиялық байланыс болғанын дәлелдейді. Бұл мәдени алан
масуда ... ... ... дәнекер болған Қазақстан
палеометалы (мыс, қалайы, алтын)елеулі рөл ... ... ... ... қола ... мәдениетінің өзіне тән белгілері оның, негізінде,
жергілікті жерде қалыптасқанын көрсетеді.
Қазақстан тарихы.Көне заманнан бүгінге дейінгі төрт томдық.
Қ.18.Iтом-Алматы:«Атамұра».1996-544 ... М.Х

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Андронов және Дәндібай-Беғазы мәдениеті17 бет
Андроновтықтар. Беғазы-Дәндібай14 бет
Орталық Қазақстанның қола дәуірі5 бет
Қазақ хандығы туралы ақпарат15 бет
Қазақ өнері9 бет
Қазақстан аумағындағы алғашқы қауымдық құрылыс,ежелгі Тас дәуірі, Мезолит, Неолит және Қола дәуірі7 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстан тарихы пәнінен лекциялар69 бет
Қазақстандағы қола дәуірі жайлы35 бет
Қазақстандағы қола дәуірінің археологиялық ерекшеліктері34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь