Сөз бостандығы және оның келешегі

I Кіріспе

Қазақстандағы сөз бостандығының жай.күйі

II Негізгі бөлім

1. Бұқаралық ақпарат құралдары қызметінің құқықтық негіздері

2. Ақпараттық даулардың пайда болу төркіні және оларға ықпал ететін факторлар

3. БАҚ тың даулылығы. Дауларға қатыстылығы

4. Журналистермен және Бақ.пен кім дауласады.

5. БАҚ өкілдерінің құқығының бұзылуы


III Қорытынды

БАҚ туралы заң жобасы жайлы
"Бетпе-бет келгенде бет-жүз көрінбейді" дегендей, көп жылдар бойғы журналистік және, тіпті өз жарияланымдарымның кейіпкерлері айып тағылып, ары мен намысы аяққа басылуына баршамыз куә болып жүрміз.
Қазақстандағы сөз бостандығының бұзылуының мониторингін жүргізуге "Әділ сөз" қорына Ресейде Жариялылықты қорғау қорының президенті Алексей Кириллович Симонов “ақ жол” айтты. Ресейдегі Жариялылықты қорғау қоры (ЖҚҚ) мүндай жүмыспен көптен бері айналысады, оның сыртында Мәскеуде журналистердің құқығын қорғайтын басқа да қоғамдық үйымдар бар. Әділ сөз қоры жұмыс істей бастағанда Қазақстанда БАҚ жүйесіндегі қүқық қорғау саласы біз анықтағандай шынында да игерілмеген тың болып шықты. Осы және басқа да көптеген себептерден мониторингтің қүрылымы мен формасын көп жағдайда өзіміз біздің БАҚ-тың жағдайы мен талап-қажеттіліктерінен шыға отырып дербес жасап шығуымызға тура келді. Сөз бостандығының жағдайын тұрақты түрде бақылау үшін Қордың өзінің түрақты өкілдері бар 9 облыс қамтылды. Олар - Батыс Қазақстан, Атырау, Ақтөбе, Оңтүстік Қазақстан, Ақмола, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Қарағанды облыстары және Алматы қаласы. Әділ сөз қоры өз жүмысын бастаған соң кеп үзамай-ақ өз бастамасымен ақпараттар беріп отырған ерікті журналистер де пайда болғанын айту керек. Дегенмен де ақпараттар алу оңайға түскен жоқ - журналистер өздеріне көрсетіліп отырған қысым немесе қудалаулар туралы ашық айтуға тәуекел ете алмады және әлдебір белгісіз Қор, нендей көмек берері белгісіз, мүмкін, араңдату шығар деп сақтанды.
Көп ақпараттарды баспасөздің, электрондық бүқаралық ақпарат қүралдарының хабарлары берді. Жүмыс барысында қор, көзқарастары мен дүниетанымдарына қарамастан, бірқатар саяси партиялармен, қоғамдық бірлестіктермен, азаматтар бірлестіктерімен, мәжіліс депутаттарымен, бас прокуратурамен, Қазақстан Республикасының Жоғарғы сотымен тұрақты түрде байланыста болды. Қор мемлекеттік органдар, сондай-ақ қоғамдық ұйымдар өткізген ресми форумдарға, бейресми шаралар мен баспасөз мәслихаттарына қатысты. Олардан алынған ақпараттар да мониторинг жасауға пайдаланылды.
Мониторинг дегеніміз - тек деректерді жүйелі түрде жазып, тіркеп отыру, ал біз көмек көрсеткіміз келді. Дәлірегі, біз өзімізді көмектесуге міндеттіміз деп санадық, өйткені, көптеген бүқаралық ақпарат қүралдарында заңгерлік көмек беретін қызмет жоқ, журналистер өздеріне қатысты қандай да бір қүқықтық (әсіресе, бейқұқықтық) қимыл-қарекеттерді қалай қабылдауды, оған қалай сауатты түрде жауап қайтаруды білмейді. Ал күтпеген деуге болатындай қимыл-қареткеттер қолдарында ақпарат бар шенеуніктер тарапынан да, әділ сот жолын қуушылар тарапынан да байқалды,-деді Әділ сөз қорының төрайымы Тамара Калеева.
1. Саясат журналы 2004ж қазан-қыркүйек айлары.

2. “Континент” 2003- қаңтар

3. Интернет материалдары.

4. “Әділ сөз” қоры ұсынған Қазақстандығы

БАҚ маниторингісі
        
        Сөз бостандығы және оның келешегі
"Бетпе-бет келгенде бет-жүз көрінбейді" дегендей, көп жылдар бойғы
журналистік және, тіпті өз ... ... айып ... мен ... ... ... ... куә болып жүрміз.
Қазақстандағы сөз бостандығының бұзылуының мониторингін жүргізуге "Әділ
сөз" қорына ... ... ... ... ... Алексей
Кириллович Симонов “ақ жол” айтты. Ресейдегі Жариялылықты қорғау ... ... ... ... бері ... оның сыртында Мәскеуде
журналистердің құқығын қорғайтын басқа да қоғамдық үйымдар бар. Әділ сөз
қоры жұмыс ... ... ... БАҚ жүйесіндегі қүқық қорғау саласы
біз анықтағандай шынында да игерілмеген тың болып шықты. Осы және басқа ... ... ... ... мен ... көп ... біздің БАҚ-тың жағдайы мен талап-қажеттіліктерінен шыға отырып
дербес жасап шығуымызға тура келді. Сөз ... ... ... ... үшін ... ... түрақты өкілдері бар 9 облыс ... - ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан, Ақмола, Шығыс
Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Қарағанды облыстары және ... ... сөз қоры өз ... бастаған соң кеп үзамай-ақ өз ... ... ... ... ... де ... ... айту
керек. Дегенмен де ақпараттар алу оңайға түскен жоқ - ... ... ... ... ... қудалаулар туралы ашық айтуға тәуекел ете
алмады және әлдебір белгісіз Қор, ... ... ... ... ... ... деп ... ақпараттарды баспасөздің, электрондық бүқаралық ... ... ... ... ... қор, ... ... қарамастан, бірқатар саяси ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Жоғарғы сотымен тұрақты түрде
байланыста болды. Қор мемлекеттік органдар, ... ... ... ... ... ... ... мен баспасөз мәслихаттарына
қатысты. Олардан алынған ақпараттар да ... ... ... ... - тек ... жүйелі түрде жазып, тіркеп отыру,
ал біз көмек көрсеткіміз келді. Дәлірегі, біз ... ... деп ... ... ... ... ақпарат қүралдарында
заңгерлік көмек беретін қызмет жоқ, журналистер өздеріне қатысты қандай ... ... ... ... ... ... ... қалай сауатты түрде жауап қайтаруды ... Ал ... ... ... ... ақпарат бар шенеуніктер тарапынан
да, әділ сот жолын қуушылар тарапынан да байқалды,-деді Әділ сөз ... ... ... ... ... ... ... Бүл алғашқы
тәжірибе. Мүмкін сөз бостандығы мен БАҚ-тың ... ... ... (жасырын) бүзылған жағдайлары едәуір көбірек шығар.
Біздер үшін БАҚ қартасында күні бүгінге дейін ақтаңдақтар бар, ... сөз ... ... ... ... ... ... игеру келешектің шаруасы. Дей түрсақ та мониторингтің көмегімен
Қазақстандағы сөз ... ... БАҚ ... толық болмағанмен
де шынайы картинасын көруге болады.
1. ... ... ... ... құқықтық негіздері
Қазақстандағы бұқаралық ақпарат құралдары қызметінің құқықтық ... ... ... ... ... ... ... мен сөз
бостандығының негіздерін салған және оған тікелей де тура әсер ететін
тиісті ... ... ... заң, ешбір заңға қосымша акт бүған ... ... және ... заңшығарушы, атқарушы һәм сот органдарының
барлығыда осы нормаларды тікелей басшылыққа алуы ... Бүл ... ... ... ... онша ... және Конституцияның
көлеңкесінде қалғандай көрінетін"Қазақстан Республикасындағы Конституция
туралы"Жарлығын да атап айту керек. Дей ... бүл ... акт ... ... биліктің келісім-шарттың негізінде дүниеге келгенін
және оның өкілеттілік ауқымын заң жүзінде ... ... оның ... ТМД және ... ... ясында жасалған көп
жақты және екі жақты ... және ... ... ... ... БАҚ үшін ... ... өнімдерінің
айналымға түсу режимі туралы,Қазақстан1997жылы бекіткен және ... ... ... беймәлімдеу 1950 жылғы Флоренция келісімінің, сондай-ақ
ақпараттық саладағы ... ... ... ... және ... (1998 ж.)
келісімдерінің ерекше маңызы бар.
Бүл келісім-шарттармен біз, ең болмағанда, Кедендік ... ... ... ... жасауға, ал Флоренция келісімі бойынша импортталатын
газет-журнал өнімдерінің салықтық ... ... ... ... режимінен
нашар болмайтынына кепілдік бердік;
- Қазақстан Республикасының 1999 ... 23 ... ... ... туралы" заңы. Заң, біздіңше, кейбір кемшіліктері,
күмілжіңкі және толық емес ... ... ... ... ... ... құқықтар мен бостандықтар арнасында жасалған;
* Қазақстан Республикасының 1995 жылдың 17 сәуіріндегі, кейіннен ... ... ... ... және ... таратудың лицензиялық
(рүқсаттық) тәртібін бекіткен "Лицензиялау туралы" заңы;
* Қылмыстық Кодекстің тыйым салатын және шектейтін ... ... ... сөз ... ... шектеуге бағытталғанда ережелер
* ҚР ҚК-нің 154-і бабы ... ... ... бастарту)
және155-бап(журналистің заңды түрде кәсіби қызметін жүргізуге кедергі
жасау);
Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ... және жеке ... қадір-қасиет және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін күмәнді
ақпараттарды таратқаны үшін азаматтың ... ... ... 141-145 және ... ... ... кодексінің ұлтаралық араздықты қоздатуға
бағытталған материалдарды ... және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ баспасөз және басқа да
бұқаралық ақпарат құралдары заңдарын ... үшін ... ... 1998 ... 26маусымдағы, Қазақстан Республикасы бұқаралық ақпарат
құралындағы шетелдік тұлғаның тікелей немесе жанама қатыстылығы 20 пайыздан
аспауын бекіткен, ... ... ... ұлттық қауіпсіздігімізге
зиянды баспа өнімдері, теле және ... ... ... ... ... Республикасының "Салық және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... атап ... осы ... ... және ... өндірістік айналымымен таратылуына ... ... ... ... 57- ... 17-тармағы;
Қазақстан Республикасының, сырттан әкелінетін газет-журнал өнімдерін мерзім-
мерзіммен толығымен көрсетпеуге, сондай-ақ оларды уақытша сақтау ... ... ... ... туралы" Заңы;
Үкіметтің 1996 жылдың 25 ... ... пен ... ... ... ... ... туралы
Ережені бекіткен № 1443, 1999 ... ... ... ... үшін ... ... № 1387 қаулылары;
Үкіметтің 1997 жылдың 29 маусымындағы "ҚР аумағында шетел
мемлекеттері бұқаралық ақпарат құралдарының тілшілерін тіркеу және
тілшілік бөлімдерін ашу ... № 903 ... ... сотының нормативтік қаулылары,оның ішінде1992 ... ... ... мен ... ... ... ... № 6 және 1995 жылдың 22 ... ... ... ... № 10 қаулылар
- ҚР министрліктері мен ... өз ... ... ... ... ... ... олар белгіленген тәртіп
бойынша Әділет министрлігінде тіркелген болса); Оның ішінде:
Мәдениет, ақпаратжәне қоғамдық ... ... ... ... № 228 және 2000 ... 5 ... № 4 бұйрықтарымен
бекітілген бұқаралық ақпарат қүралдары мен ақпараттық агенттіктерді есепке
алу ... ... ... ... мен өзге де ... ... ... Ережесі;
Қазақстан Республикасында Денсаулық сақтау, білім және спорт
министрлігінің 1999 ... 9 ... № 338 ... ... ... жарнамалауға рұқсат беру және жарнама берушінің тиісті
рұқсат қағазын көрсетпеген жағдайда ... ... ... ... ... ... БАҚ-қа берілетін лицензияларға нормативтік-қүқықтық ... де ... ... ... жекелік-нақтылық сипаты болуы
тиіс қосымшалар. Осыған қарамастан оларда ... және ... ... азаматтық-қүқықтық нормалар бар.
ҚР Кеден Комитетінің нормативтік-қүқықтық актілері.
Келтірілгендерден көрініп отырғандай, БАҚ қызметін реттеу үшін шығарылған
заңдар аумағы көлемді, ... ... кей ... ... ... ... ... және тәжірибе жүзінде дүрыс қолдануда елеулі қиындықтар
тудырады.
БАҚ қызметін қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... саны көбейіп отырғанын және іс жүзінде
заңдардың өзінен де асып кеткенін атап айту керек. Және бүл ретте мұндай
актілер ... заң ... ... аясынан шығып кететін, яғни кейде
заңцы толықтыратын, ал кейде оған ... ... ... ... ... алғанда, жекелеген кемшіліктеріне ... ... ... ... ... ... заңы бүрынғы
қалданыста болған заңмен салыстырғанда барынша озық және, мәселен, Ресей
Федерациясының ... ... еш кем ... ... ... ... ... іс жүзіндегі жағдайына әсері
болмай қоймайтын қарама-қайшылығы аз емес күнделікті емірде және ... ... күн ... ... ... ... Ақпараттық даулардың пайда болуына ықпал ететін факторлар
Ақпараттық салада даулардың пайда болуына ықпал ететін ... ... ... ... ... ... айтуға болады:
* экономикадағы тоқыраудың қандай да бір шектен асып кетуі және
оның қоғам мен ... ... ... ... кері ... ... ... мәслихаттардың сайланатыны несепке алмағанда,
демократиялық институттардың жоқтығы, атқарушы биліктің жоғарғыдан бастап
төменгісіне дейін тағайындалатыны, ... ... есеп ... ... ... бейімділгіштігі.Осының салдары ретінде жүйенің өз
мәртебесін сақтауға ұмтылысы,
оның қоғам үшін, оның ішінде ... үшін ... ... және ... ... ашық дамымауы
және осыдан келіп ол рынокта үстемдік танытып отырған белгілі бір
топтардың қалыптасқан ... ... ... жабықтығы;
* өкімет пен бизнесті басқаруда әкімшілік таптаурындар мен ... ... ... пен ... ... ... ёместік;
* қүқықты жүзеге асыру мен басқару тәжірибесінде ведомстволық
нормативтік ... мен ... ... ... ... ... оның ... мемлекеттік те ақпарат құралдарының,
өзінің ең ақырғы тұтынушысы қаржының жалғыз көзі болып табылатын оқырманға
объективті түрде бейімделуі, және ... ... ... ... ... оның ... жабық тақырыптарға да материалдар беріп ... ... мен ... ... ... ... ... ететін факторларға сондай-
ақ жарияланған материалдардың жеткілікті ... және ... ал оның ... ... ... ,экономикалық, заң қызметтерін ұстауға қажет қаржыны
үнемдеуді;
* жүмыс істеп жүрген журналистер кәсібилігінің ... ... ... қатарына, шамасы,
* қоғамда ескі таптаурындардың басымдығын,кез-келген басқаша көзқарас жала
жабу, намысқа тию, абыроймен қадір-қасиетке тіл тигізу немесе кемсіту ... ... ... ... ... ... ... болады.
3. БАҚ-тың даулылығы. Дауларға қатыстылығы
Ақпараттық саладағы даулардың табиғаты нақты уақыттағы нақты өмірді, яғни
оған тән барлық қарама-қайшылықтарымен және ... қоса ... ... ... ез ... түп ... ... Әйтпесе
бүл салада бизнес жасау мүмкін емес. Бүл, өз ... ... ... ... БАҚ пен ... шын ... және
жалған құқықтарына, өзге құқық ... ... мен ... ... ... көп немесе аз мөлшерде ... ... бар ... ... Бұл ретте жарияланған материалдарда сын
неғұрлым жоғары болса, БАҚ-тың дауларға солғұрлым ... көп ... ... ... да, жеке БАҚ үшін де ... ... түсудің елеулі бөлігі мемлекеттік әкімшілік, оның жекелеген
уәкілдері мен ... ... ... ... ... ... қатысты туады. Дауға түсудің бұдан да көп бөлігі, белгілі бір
мүдделерді көздейтін және іс жүзінде бүқаралық ақпарат құралдарын әсер ... ... ... ... Санама-ланғандардың бәріне де
заң жүзінде ... ... ... ... сөз ... ұнап ... қалудың деңгейі мен БАҚ үшін ойдағыдай шешілуіне мына жағдайлар да
әсер етеді:
* бұқаралық ақпарат ... түрі ... ... ... ... үш есе ... ҚР "Бұқаралық ақпарат құралдары туралы"
Заңның 26-бабына сәйкес эфирден күмәнді мәліметтер таратқаны ... егер ... ... ... ... болмаған жағдайда, жауапкершіліктен босатылады.
Оның үстіне электронды БАҚ аталған Заңның 16-бабында көрсе-
тілгендей,эфирлік хабарлардың ... бір ай ғана ... ... сонымен ісжүзінде талапкердің өз ... ... ... ... ... жойылады.
* БАҚ-тыңмемлекеттік аталатын немесе ресми ... ... ... ... ... БАҚ жеке ... дауға едәуір аз түседі.
Оның үстіне олармен дау-дамайлар, әдетте,алдын-ала шешіледі, өйткені ... та ... әрі ... ... ... емес.
* БАҚ-тың қоғамдағы орны елеулі немесе билік құрылымдарында айтарлықтай
байланыстары бар жеке ... ... ... ... ... ... іжәне ешқандай ілік
таптырмауы, жазылу шеберлігі.
4. Журналистермен және БАҚ-пен кім ... пен ... ... ... бір - ҚР ... 1 және ... ... принциптері негіз болатын демократиялық мемлекет құру,
дегенмен де ... ... ... дені биліктіңбарлық бұтақтарының
өкілдерімен болып отыр. Және де бұл ... ... ... ... ... қолданылып жүрген заңда ... ... ... ... ... ... ... көпшілігін, бір қызығы, ... және ... ... және жұртшылықпен байланысты жүзеге
асыруға, Үкімет жүргізіп отырған саясатты насихаттауға және ... ... ... ... ... тиіс баспасөз қызметтерінің және өзге де
бөлімдерінің қимыл-қарекеттері тудырады.
БАҚ-тың өзіне ... бар ... мен ... ... және ... ... министрлігі, Көлік және коммуникациялар
министрлігі және оның аумақтық органдарымен қарым-қатынасы шиеленістілеу
болғаны ... ... ... министірлігінде жыл ішінде БАҚ-тың
жағдайын нашарлататын екі нормативтік-қүқықтық - БАҚ-ты тіркеудің ... ... ... акті ... ... де, ... ... ҚР "Бүқаралық ақпарат құралдары туралы" Заңында белгіленген
қүқықтық аядан шығып кетеді немесе оған қайшы ... Осы ... ... ... қазіргі үкіметке бейтараптығы принципіне қарай
сыныптамақ болды.
Көлік және коомуникация министрлігінің ... ... ... ... енді ... ... бір электронды БАҚ-тың қызметін мүлдем тоқтатуға
немесе тоқтата тұруға және ... ... мен ... орай ... ... ... ... негізсіз
талаптарға, сот жүзіндегі таластарға шырмалып отыр. Мәселе ... өз ... ... ... дейін жетті.
Ал, осы министрліктердің барлығы табиғатында және қызмет жағдайына ... ... ... ... пен ... ... аяғынан тік
тұруы мен дамуына мүдделі болуы ... сот ... ... ... да ... бола ... жоқ. ... инстанциядағы соттардың БАҚ-қа деген
негізсіз талаптарды қанағаттандыру пайызы елеулі. Кей соттар бұрынғысынша
мүліктік емес жеке ... ... ... ... құқықтарын
ажырата алмайды, жөн және баға беретін пікірлерді ... ... ... ақпарат құралдары туралы" Заңының БАҚ-ты жауапкершіліктен
босататын нормаларын пайдаланбайды. БАҚ-қа прокуратураның аудандық ... ... ... ... ... ... мен ... жағдайлар өте көп. Шамасы, прокурорлар өздерін бүрынғысынша тек
мемлекеттік институттар мен олардың шешімдерін өзге ... ... ... ... ... де ... "мемлекеттің көзі" санайтын
болуы керек.
Бір таң қаларлығы, журналистер мен ... ... бұзу ... органдары
тарапынан аздау. Бұл мүмкін олардың нақты жүзеге асыратын және тергеудегі
істермен ... және ... ... ... алыстау
екендіктеріне байланысты болуы керек. Сонымен қатар олардың тарапынан БАҚ
пен журналистердің құқығын бүзу жағдайлары мемлекеттік өзге ... мен ... ... ... ... ... және қүқық мәселелеріне қатысты органдардың барлығы ... ... мен ... ... мен ... және оларға
көрсетілген заңсыз әрекеттерге бүрынғыша керең қалып танытып ... ... ... жеткен жағдайлардың журналистерге шабуыл
жасау, оларға жала ... ... ... ... кедергі келтіру,
қоғамдық маңызы бар ақпараттарды беруден бас тарту сияқты жағдайлардың
барлығына тиісті әсерлестік ... ... олар ... ... аяғына
дейін жеткізілмеген.
БАҚ пен журналистер қүқығының бүзылуының елеулі пайызы аудандық ... ... ... ... халыққа қызмет көрсететін
муниципалды қүрылымдары мен бөлімшелеріне тиесілі. Бүқаралық ... ... яғни ... ... ... ойдан шығарылған
себептермен қоғамдық маңызы бар ... ... бас ... ... ... ... ... жасалатын қүқық бұзушылықтың толық емес
тізімі осындай.
Меншіктің әр түрлі нысандарындағы шаруашылық субъектілерімен де дауласу
жағдайлары көп. Мүнда ... ... ... ... ... алуды шектеу, қоғамдық маңызы бар ақпаратты беруден бас
тарту және журналистердің заңды кәсіби қызметіне тікелей кедергі ... ... ... Еш ... жоқ ... қойылатын жагдайлар аз ... ... ... ол ... езі ... тек ... ... немесе мүлдем ештеңе жазылмағанын тәуір кереді.
БАҚ-пен дауласушылардың бір тобы жеке ... яғни жеке ... ... көп ... ... берілген бағамен, өзіне айтылған сынмен
келіспейтін қазіргі және бүрынғы бастықтар, шенеуніктер және коммерциялық
құрылымдардың ... ... Және де ... ... қатарынан
бірнеше дауды бастайтын әрі, олардың есімдерін атаған БАҚ-тың барлығымен
дауласатын жағдайлары жиі кездеседі.
Дауға қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... құраса да, өте аз. Ал, даулардың барлығы
жинақтала келе бүқаралық ақпарат қүралдарының күн ... және ... ... ... ... ахуалын қүрайды. Ал, осындай ахуалдың
қалыптасуына, өз ... ... пен ... ... лауазым иелері
тиісті нүсқаулары, қимыл-қарекеттері мен шешімдері арқылы ықпал етіп отыр.
5. ... ... ... мен ұстанымдары
Қүқық бүзушылық пен даулардың мониторингі жыл бойы әр ай сайын, яғни
2004 жылдың 1 қаңтарынан 31 ... ... ... Жыл бойы ... 612 қүқық бүзушылық пен даулар анықталды. Олардың 85 пайыздан
астамын бүқаралық ақпарат ... ... мен ... ... және ... ... бүзу қүрайды.
Мониторингтің негізіне қолданылып жүрген заңдарда белгіленген құқық
бұзушылықтар немесе нақты қимыл-қарекетті жүйелеуден ... ... ... ... ... мәні алынды. Сонымен
мониторингтің ... ... ... ... және ... ... сыныпталуын басшылыққа ала отырып жасалды..
Нәтижесінде мониторинг анықтаған даулар объективті түрде ... ... ... ... ... ... ... айқындайтын саяси, әлеуметтік,
қүқықтық және әкімшілік ахуалдың ерекшеліктері;
2. БАҚ пен ... ... ... БАҚ пен журналистерге телінетін айыптар.
Алғашқы бөлім тұтасымен әдеттегіден гөрі ... ... ... ... аймақтардың және бизнес-элитаның, жоғары лауазым
иелерінің үлкен қоғамдық-саяси маңызы және осыған сай ... бар ... ... ... ... Мәліметтер мүндай қимыл-
қарекеттердің БАҚ-тың шын мәніндегі жағдайына қолайлы немесе қолайсыз әсер
ету мүмкіндігі ... ... ... және ... ... ... болжамдар қоса берілді.
Бөлімдер, өз кезегінде, құқық бұзушылық түрлеріне ... ... ... ... ... үйлестіруші құқықтық, нормалармен және
белгілі бір бөлімшеге енгізілген даулардың ең типтік дегендеріне ... ... ... ... ... нақты жағдайын айқындайтын саяси, әлеуметтік,
қүқықтық және әкімшілік ахуалдың ерекшеліктері
Бұл бөлімге мемлекеттің жоғары лауазым ... ... ... ... ... мен бизнес-элита өкілдерінің БАҚ
қызметіне қатысты мәлімдемелері, бағдарламалы сөз-дері, көпшілік алдында
білдірген пікірлері, ... ... ... ... ... ... ... қарауына енгізілген нормативті
актілер жобасы ... ... ... ... өте ... жағдайларда
болмаса, теріс әсерлі, яғни бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... түсуге әсер еткен болып шықты.
Мониторинг осы сипаттағы 87 ... ... ... ... ... ел Президентінің БАҚ ... ... ... және ... сөйлегені болды. Және де жыл бойында ... ... БАҚ, ... ештеңе байланысты еместіктен де, тәуелсіз деп
аталады..." (2004 жылдың ақпанында ... ... ... ... ... ... әсіресе мемлекеттік емес БАҚ-ты өтірік айтты, Қазақстанның
қазіргі жағдайын қаралап ... ... ... қол ... ... ... дейін таң қаларлықтай өзгеріп отырды.
Өзі сез бостандығы ... және оны ... баса айта ... ... ... бостандыққа деген қарым-қатынасты езгерту қажеттігін
талап етуге қүқылы және онысы дүрыс болып шығады деп ... Ол ... ... үшін ... да, ... ... қаржыланып
отырғанын, олардың иесі кім екенін және ... ... ... және ... қауіпсіздік туралы" заңдардың қалай орындалып
отырғанын тексеруге тапсырмалар берді, тексеру нәтижесінде ... ... ... ... деген жорамал білдірді. Бұл ... ... дәл және ... ... ... ... ... деңгейде қадағалауы тиіс Бас прокурорға Парламент Сенатында
айтқан сөздері есте қаларлықтай:
"Мен оған баспасөздің, саяси ... ... ... ... ... қаншама рет айттым..." "Құқық қорғау органдарының басшыларына баспасөз
бетінде аз сөйлеп, көп жүмыс істеген ... ... Заң" ... ... ... керек, езгелер жүмыс істеуі тиіс." Осы тұрғыдағы ... іс ... ... де қалысқан жоқ. Мысалы, Үкіметтің 2004
жылдың қаңтарында өткен мәжілісінде сөйлеген сөзінде үкімет басшысы ... ... ... ... деп ескертті:
"БАҚ-тардың алдында сөйлеуге ешкімге тыйым салынбайды... Солай ... да бір ... ... ... ешқандай ауытқу, пікір түю, пікір
таластыру не қиялға берілу ... Егер ... ... ... әлде бір ... ... ... әдейі пікірталасқа
түскілеріңіз келсе, бұл мәселелер оп-оңай ғана шешіледі. Пікірталасқа
түскісі ... ... ... ... ... жоғалтатын
біраз жағдайлар бар..."
Тағы да қаңтарда Үкімет мәжілісінде былай ... ... өз ... ... ... болуы керек. Әсіресе БАҚ-
тағы сөздеріне. Партияның, Парламенттің мүшесіне, кәсіподақ қайраткерлеріне
рүқсат етілген нәрселерге министрге ... ... ... мониторингі мемлекеттің жоғарғы лауазым иелерінің осы
сияқты сөйлеген сөздері мен мәлімдемелерінің 9-ын анықтады.
Парламент те, ... оның екі ... ... ... де,
Президент пен Үкімет ... ... де ... ... ... аса бір ... ерекшеленген жоқ жоқ. Мәселен,
Парламент Мәжілісі ақпанда депутаттық сүраныстарды мәжілістің тек соңында,
залда журналистер болмайтын ... ... ... ... ... ... баспасөз қызметінің жеткешісі Парламентте ... ... ... ... ... әуес деп ... олардан Парламент
жүмысын көрсетудің сарынын өзгертуді талап ... ... ... ... ... соңғы кездері БАҚ ... ... 6 ... ... ... ал ... газетіне елдің
аумақтық тұтастығын бүзуға үндеді деген айып ... ... ... ... ... те, ... да бұл деректерді растамады.
Жоғарғы органдардан кейбір аймақтардың, оның ішінде бүқаралық ақпарат
қүралдарының ... ... ... пен ... ... да ... ... берілген екпін, әрине, төменгі органдар мен қызмет ... де ... ... ... ... ... министрлігінің айыптауларымен сотта бірқатар БАҚ-тың
тоқтатылуын, эфирге шықпауын талап ... ... ... қозғалды, бақытқа
орай, іс алғашқылардың пайдасына шешілмеді. Журналистерге Президентке тіл
тигізді (ҚР ҚК 318-бабы), ал БАҚ пен ... ... ҚР ... ... ... - конституциялық құрылыстың негізіне
қастандық жасағаны, ұлтаралық араздықты қоздырғаны үшін ... айып ... ... ... мен ... қараулар қозғалды. Қарағанды
облысында ІІБ бастамасымен және облыстық прокуратура, Әділет басқармасы,
Мәдениет, ақпарат және ... ... ... ... ... ... жөніндегі Кеңес құруға әрекет жасалды. Және, ақыры
тағы да Қарағанды облысы ... ... ... және ... ... ... олардың Президентке, Премеьер-министрге және басқа
да ықпалды қайраткерлерге, "Қазақстан - 2030" даму ... ... ... ... ... ... және ... деп
жіктеуге, олардың қоғамдық санаға әсер ету ... және ... ... ... іргелес мемлекеттер мен аймақтарға ... ... ... ... Мұндай жұмыстардың кімге бағытталып
отырғаны туралы түсіндірменің қажеті аз деуге болады.
Осындай жағдайда ресми адамдардың ... ... ... де, әлде ... ... ... да бас ... БАҚ-ты мемлекеттік және
мемлекеттік емес деп бөлу және олармен алалап қарым-қатынас жасау, көпшілік
шараларында "Қазақстан ... ... ... Заңның қызмет етуін
қамтамасыз етпеу, өзгеше ойды ұстанушыны тіркеуден бас ... ... ... емес.
Осы бөлімде 2000 жылы ... ... ... ... БАҚ пен ... құқы бүзылуының қоғамдық маңызы бар
68 жағдайы тіркелді. 2000 жылы ... ... ... жасауына да
мемлекеттік шендердің БАҚ-қа ... ... ... ... ... ... Жыл бойы БАҚ ... қатысты бар болғаны 4 заңдық
және өзге де ... акт ... Заң ... тағы ... ... ... және ... үстінде. Олардың ҚР "Ұлттық
қауіпсіздік туралы" Заңына ... БАК ... ... ... ... ... туралы өзгерістен басқасының бәрі БАҚ ... ... ... ... ... ақпарат және қоғамдық келісім министрінің бүйрығымен
бекітілген "Журналистерді тіркеу ережелері..." ҚР "Бүқаралық ... ... ... ... ... өзі тіркелуін
қарастыратын 22-баптың 1-тармағын бүзып, бүл мәселені журналисті тіркейтін
органның ... ... ал ол ... ... ... ... қүқы
бар, мүның өзі журналисті тіркейтін органға басымен беру деуге болады.
Қылмыстық Кодекстің 172-бабындағы ... ... ... ... мәліметтерді жариялағаны үшін ғана емес, осындай мәліметтерді
жинағаны үшін де жауапкершілік белгіледі, және бүл ... іс ... ... ... ... ... бар.
|Дегенмен де ҚР Салық кодексінің жаңа жобасы және ҚР "Бүқаралық ... ... ... ... ... ... 2004 ... үсынылған екі жобасының біріншісі ерекше алаңдаушылық
туғызады. Үкімет үсынған редакция ... ... ... олар БАҚ-тың
жағдайын едәуір нашарлатып қана қоймайды, ... ... ... ... ... ... нарықтағы жағдайды түбірімен
өзгертеді.
Мысалы, Салық кодексінің жаңа жобасында баспа БАҚ-тарын, қазіргі
Кодекстегідей, ... ... ... және ... қүқығына қосымша
салықтан босату қарастырылмаған (Заңның ... ... ... ... - жаңа жоба қабылданған жағдайда отандық БАҚ-тың да, сондай-ақ ... ... ... де, - Флоренция келісімі бойынша мүндай
өнімдердің салықтық режимі, іс жүзінде ... БАҚ ... ... ... ... керекті болғандықтан, -айналымына ҚКС салынады деген
сөз. Мүның бәрі БАҚ енімдеріне деген сүраныстың төмендеуі және таратылуының
азаюы жағдайында болып ... ... ... ... шенеуніктердің
көрсетілген мәселелерді 2030 жылға дейін шешу туралы уәделеріне сенім аз.
ҚР "Бұқаралық ақпарат ... ... ... езгертулер енгізу жобасында
виртуальді көрсетілім беттерін қоса барлық веб-сайттарды, олар да,
принципінде, ... өте кең ... ... ... ... санатына жатқызу және осыған байланысты тіркеуден өту, ... ... ... туралы ұсынысжасалған. Әрине, Интернет бетіндегі
ақпараттық "терроризмді" емін-еркін жүзеге ... ... ... ... ... де ... ... мүндай "террористі" анықтау
және жауапкершілікке тарту жолында нақты жүмыс істеудің орнына әлемдік
ақпараттық жүйенің ... ... ... БАҚ ... ... ... қоюы екіталай. Қару-жарақ айналымына деген мұндай әдістер өзіні"
жемістерін іс жүзінде берді де - ... өмір ... ... ... бүкіл қылмыс әлемі қаруланды. Жоба сондай-ақ:
* шетелдік БАҚ-тың теле және радиобағдарламаларының жалпы
көлемінің 20 ... ғана ... ... бүл ... ... ... ... жүрмейді;
* БАҚ-ты тіркеуге алуды іс жүзінде рүқсат берумен ауыстырады;
* БАҚ-тың тіркелу куәлігінің өз ... ... ... мен ... ... жыл, және өзге БАҚ бір жыл жарық көрмеген, эфирге
шықпаған жағдайда сотсыз-ақ жою ... ... ... ... ... ... ... ал мүның өзі баспа
және электроңды БАҚ-тың жүмыс ерекшелігінен туындайды, жауап-
кершіліктен ... ... ... азайтады;
Бүл жаңалықтардың барлығы Қазақстанның ТМД және Кедендік одақ ... ... ... ... ... ... ... азаматтық туралы заңцарға қайшы келетіні көрініп түр.
Бұлардың азаматтардың мемлекеттік қүпиялардан өзге ... ... ... ... салынбаған жолдармен еркін алуға және тарагуға ... ... ... де ... ... өзгертулердің
барлығы кіріспесі бойынша: "бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы
қоғамдық ... ... ... ... ... ... орнатуға енгізу үндейтін заңға ... өзі ... ... ... ... ... мониторинг
мәліметтеріне сүйенсек, елімізде 2004 жылы бұқаралық ... ... кешу ... қолайсыз болды және бүл ахуал одан әрі де ... ... ... ... ақпарат қүралдары қүқығының бұзылуы
Аталмыш бөлімге жыл бойы мемлекеттік органдар, іскерлік ... мен ... ... бір мағыналылығы және қүқықтық
табиғаты бойынша бұқаралық ақларат құралдары мен ... ... ... бүзу және ... аяқ асты ету деп бағаланатын
қимыл-қарекеттері жинақталды.
Мониторинг жыл бойы ... 282 ... ... ... ... пен мүддені аяқ асты етушілік іс жүзінде едәуір көп, БАҚ-тың өзі
айыптап, сондықтан да мониторингтің үшінші бөлімінде ... ... ... ... ... ... ... дәлелденбеді, демек, бүл даулар
БАҚ-тың мүліктік емес жеке құқықтарын ... ... ... ... нүқсан келтіреді.
Қүқық бүзушылық пен мүддені аяқ асты етушілік ... ... ... ... ... ... бастап, бір қарамаққа ... ... ... ... ... Заңның жұмыс істеуін
қамтамасыз етпеуге дейін мейлінше әртүрлі болып келеді. БАҚ-тың қызметін
реттейтін ... мен ... ... да бір ... ... қалмағандай әсер туады.
БАҚ пен журналистердің мониторингтің осы белімінде жазылған барлық қүқық
бүзушылықтар олардың ... ... және ... ... қарай
шартты түрде 5 бөлімше мен топқа бөлуге болады:
- журналистер мен ... жеке ... ... ... да ... мен ... қатысты қүқық бұзу-
шылықтар;
* БАҚ тәуелсіздігіне, БАҚ пен журналистердің шығармашылық
еркіндігіне,ақпараттарды алу және ... ... ... ... ... тіркелуі, жарық көруін (эфирге шығуын) тоқтату және
біржолата тоқтату тәртібіне қатысты қүқық бүзушылықтар;
* бүқаралық ақпарат қүралдарының мүліктік қүқының бүзылуы;
- БАҚ пен ... ... ... да ... жайлары. Барлық қүқық
бүзушылықтардың ішінде өзінің тікелей зардабы ... да, ... және ... ... ... ... ... жағынан да ерекше
қоғамдық қатерлігі, сөз жоқ, журналистер мен бүқаралық ақпарат қүралдары
редакцияларының ... ... мен ... ... (шабуылдар) жасау болып табылады. Жыл бойында ... қаза ... 1 ... ... ... жасалған, соның
салдарынан редакцияның үйымдық техникасы істеп шыққан 1 шабуылды жазды.
"Диапазон" газетінің бір ... - ... ... қаза ... 7
журналист, олардың ішінде "Диапазон" газетінің тілшісі Елтай Дауленов,
Шымкент қаласы әкімінің баспасөз ... ... ... ... ... ... тілшісі Анна Калашникова, "Республика -2000"
газетінің бас редакторың Лира ... ... ... (Шымкент
қаласы) тілшісі Игорь Погорелов, "Мегаполис" газетіні" фототілшісі Михаил
Сорокоумов, КТК (Алматы ... ... ... ... ... ... дене ... алды. Қалған жағдайда, оның біреуін - КТК
тележурналисі ... ... ... ... ... әрекет деп
анықтауға болғанмен де, журналистер жеңіл қорқынышпен ғана ... ... ... ... ... кеп ... ... тапсырыспен жасалатыны туралы болжам жасауға болады. Тек
кей жағдайларда ғана шабуыл жасаушылардың қимыл-қарекеті ... ... ... көп ... ... ... ... қылмыстық істер қозғалмаған, ал қозғалған жағдайда қылмыстық
істер шабуыл жасағандарды соттау ... ... ... Ал,
жеткізілген жағдайлар болды деген жайттар бізге белгісіз.
Журналистер мен БАҚ-тың конституциялық құқықтары мен ... ... ... алып ... мен жаппай кездесуінің, біздің
ойымызша, зардаптары мен теріс әсері де қауіпті. Олардың ішінде, ... ... ... қызметтерін жүргізуге ҚР ҚК-нің 155-бабында
қарастырылғандай қылмыс қүрамына жататын, әлдебір әдістермен кедергі жасау
және ҚР ... ... ... ... ... ... ... бас тарту жағдайларын ерекше атауға болады.Жыл ... ... ... 25 және 82 ... ... ... Көрсетілген
деректердің бірде-бірі бойынша қылмыстық іс қозғалған жоқ. Журналистер
құқығын бүзушылықтың осы тобына, ... ... беру ... ... ... - 10 рет ... және ... тартылатын қылмыстық
қарекет деп танылмағанмен де журналистер мен ... ... ... қүқығын елеулі шектейтін ақпарат алуды әлде бір себептер тауып жанама
жолдармен, ... - 43 рет ... ... ... ... ... ... тобын БАҚ-тыңтәуесіздігін, шығармашылық
еркіндігін, ақпаратты алу мен тарату еркіндігін ... ... ... Саны аз болса да БАҚ үшін ... ... ... бұл ... ішкі ... ... тираждауға кедергі келтіру, жарияланатын
материалдарды алдын ала цензурадан өткізу немесе материалды яки ... ... ... ... керісінше, ана немесе мына материалды
міндетті түрде жариялау туралы талаптар. Автордың ... ... ... ... ету, ал, ... ... орны жоқ деп табылған
материалдарды алдырып тастауға тікелей қарекет ... аз ... ... ... кепілдемелер мен ҚР "Бұқаралық ақпарат құралдары
Заңының нормаларын бұзуға келіп ... ... ... реформалар
өткізіліп отырғалы тұтас бір он ... ... ... ... ... ... ... жергілікті органдарына БАҚ-тың
штатына аудармашы енгізу (Қарағанды) туралы бұйрық беру, эфирде белгілі бір
ақпараттың ... үшін ... ... және ... ... уәде беру ... немесе соттың өз күшіне енбеген шешіміне
сүйеніп газет шығаруға тыйым салу (ШҚО).
Кейбір прокуратура өз атына ... ... ... ... шыққан кез-
келген сынды "Прокуратура туралы" Заңға сүйене отырып БАҚ-тың қазіргі
заңдарды бүзуына ... ... ... ... ... ... ... Жарияланған ақпараттардың алдын-ала көрсетіліп
алынбағаны үшін ҰҚК ... ... ... ... ... ... ... лауазымды қызметкерлерінің өз мүддесіне орай ... ... ... немесе, көшедегі сауданы реттеу деген
желеумен сол жерде сатылып түрған ... ... ... ... ... ... ... бүзушылықтардың зиянды салдарларын реттеуді біршама
үйренді, бірақ, олардың тарапынан заңсыз ... ... ... ... ... ... ... бірде-бір рет
пайдаланылған жоқ.
Құқық бұзушылықтың үшінші тобын бұқаралық ақпарат құралдарын тіркеу және
жарық ... ... ... ... ... ... ... және қүқық
қорғау құрылымдарының қимыл-қарекеттері құрайды. Мысалы, БАҚ-ты тіркеуге
қажетті, ... ... ... туралы" Заңының 11 -бабымен
бекітілген ... ... да ... ... ... бұрынғысынша қүрылтайшылық және ішкі ұйымдастырушылық
құжаттарды талап ... ... ... БАҚ ... рүқсат беруге
айналдырды. БАҚ-ты тіркеу мерзімі, ... ... 10- ... 15 күн ... - ... және ... ... кейбір органдары (Қарағанды,
Алматы), іс жүзінде, теле және радиостанциялардың қызметін тоқтату туралы
негізсіз сот талаптарымен басы ... ... өз ... ... сөйтіп,
БАҚ қызметін сотсыз тоқтату жағдайлары да болды.
"XXI век" ... ... ... ... және "СолДат" пен
"Начнем с понедельника" газеттеріне моральдық зиянды өтеу үшін еш ... ... ... ... іс ... ... жабылуына және сондай-
ақ қайта тіркеуден өтуіне әкелді.
Құқық ... жеке бір ... БАҚ ... ... қүқық
бұзушылықтар құрайды. Оларға мейлінше ортақ сипаттарды атағанда
* заңдарда ... емес деп ... ... мәртебе және
іскерлік беделді қорғау үшін берілген талаптарды орындау барысында
соттардың ... ... мен есеп ... ... туралы негізсіз
ұйғарымдары,
* соттар мен сот орындаушыларының газет тиражын мүлік ретінде
тәркілеу туралы негізсіз шешімдері,
* тиражды, бұл зат пен ... ... мың ... ... ... ... ... құндылығы жоқ ерекшелігін ескермей,
контрабандалық тауар ретінде алып қою және құрту,
- БАҚ мәліметтерінің компьютерлік базасына рұқсатсыз ... ... ... ... ... ... тіркелген,мемлекеттік
органдарды" "Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы" заңның 26-
бабындағы ережелердің жүзеге ... және оның ... ... ... ... орыс ... ... қамтамасыз етпеушілікті,
жасалған қылмыс бүзушылықтар туралы БАҚ ... ... ... дау-таласты сотқа дейін реттестіру, ... ... т.б. ... заң ... бұзушылықты жатқызуға болады.
БАҚ-қа қатысты қолданыстағы заңдарды өзгерту жобалары
ҚР Үкіметі 28.11.2000 ж. 71770 қаулымен "БАҚ туралы" ҚР ... ... ... мен толықтырулардың жобасын Парламент ... ... ... ... 2-1 ... ... Бұқаралық ақпарат құралдарының немесе ... ... ... ... органдар мен өзге де ұйымдар келіп түскен ... бір ... ... ал ... ... ... ... - 15 күннен кешіктірмей қарауға ... ... ... ... ... ... ... кірмейтін
мемлекеттік органдарға немесе өзге де ұйымдарға келіп түскен жағдайда ол
арыз-шағым 5 ... ... ... ... ... бүл ... ақпарат құралдарына хабарлануы тиіс"
Жоспар
I Кіріспе
Қазақстандағы сөз бостандығының жай-күйі
II Негізгі бөлім
1. Бұқаралық ... ... ... құқықтық негіздері
2. Ақпараттық даулардың пайда болу төркіні және оларға
ықпал ететін факторлар
3. БАҚ тың ... ... ... Журналистермен және Бақ-пен кім дауласады.
5. БАҚ өкілдерінің құқығының бұзылуы
III Қорытынды
БАҚ туралы заң жобасы жайлы
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Саясат журналы 2004ж қазан-қыркүйек айлары.
2. ... 2003- ... ... ... ... сөз” қоры ұсынған Қазақстандығы
БАҚ маниторингісі

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңдылық және құқықтық тәртіп11 бет
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
«Бас бостандығынан заңсыз айыру қылмысының құқықтық сипаттамасы»86 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
Іргелі елге – ізгі заңнама5 бет
Бас бостандығынан айыру жазасы11 бет
Бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны атқарудың ерекшеліктері34 бет
Бас бостандығынан айырудың қылмыстық құқықтық мәселелері57 бет
Бас бостандығынан заңсыз айыру және адамды саудаға салу79 бет
Бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыс40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь