Қазақ композиторларының балаларға арналған шығармаларының педагогикалық маңызы мен тәрбиелік мәні

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І тарау. Қазақ композиторларының бағдарламадағы балаларға
арналған шығармаларының педагогикалық тәрбиелік
мазмұнына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
ІІ тарау. Қазақ композиторларының балаларға арналған шығармаларын музыка сабағында пайдаланудың тиімділігі мен әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37.39
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40.45
Бүгінгі қоғамның жаңа саяси, рухани және әлеуметтік – экономикалық дамуы мектеп оқушыларының оқу мен тәрбие сапасын түбегейлі жақсартуды талап етеді. Осыған орай музыкалық – педагогиканың таңдаулы мұраларын жан-жақты зерттеп, оқу-тәрбие процесінде пайдаланудың маңызы зор.
Осы тұрғыдан қарағанда Қазақ композиторларының музыкалық шығар-маларының ішінде балаларға арналған әндерінің педагогикалық тәрбиелік ықпалының маңызы зор.
Өткендегі ұлы педагогтардың-ғалымдар мен әдіскерлердің мұрасын, олардың көзқарастарын, мұрагерлік идеяларына көптеген зерттеушілер назар аударған.
Қазақстандағы ең алғашқы ағартушы ұстаз Ы.Алтынсариннің музыка тәрбиесіне ерекше көңіл бөлгендігін академик А.Жұбановтың анықтаған мына фактісінен көруге болады. “Ы.Алтынсаринның ұстаздық тәжірибесінде көрініс тапқан балаларға музыкалық – эстетикалық тәрбие беру идеясы өзінің педагогикалық құндылығын қазіргі кезде де жойған жоқ. Ән сабақтары Жетісу облысының бағдарламаларында да міндетті түрде өтілетін пән ретінде, жоспарланып отырған” - деген сөздері растайды.
Соғыс жылдарынан кейін ән мамандарымен белгілі, көптеген ғалым, педагог-музыканттар: И.Лебедов, В.Н.Шацкая, Е.Малинина, Н.Л.Гродзенская, О.А.Апраксина, В.Белобородова және т.б. еңбектерін негіз-ге ала отырып, музыкалық-методикалық арнайы бағдарламалар құрылып, оқулықтар шыға бастады. (2, 15, 35)
Балаларға арнап музыкалық шығармалар жазған Қазақ композиторлары: А.Жұбанов, М.Төлебаев, Л.Хамиди, Б.Ғизатов, Б.Байқадамов, Ә.Бейсеуов, К.Қуатбаев, И.Нүсіпбаев. Ө.Байділдаев, Е.Хасанғалиев, Ш.Қалдаяқов, А.Ес-паев, М.Маңғытаев (20, 11, 16, 30) т.б.
1. Ахметова М. Ән өнері уақыт.-Алматы: Жазушы, 1970-306 б.
2. Апраксина О.А. Становление и развитие музыкального воспитания в Советской общеобразовательной школе: Дис...д-ра пед.наук.-М.:1971.-432-б
3. Арикайнен Г.Л. Қазақстандағы хор әні.-Алматы: Қазақстан,1965-167 б.
4. Әсімбекова К. Хор жүргізу негіздері.-Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1994-82 б.
5. Ән-күй сабағының бағдарламасымен әдістемелік нұсқауы (4 сыныпқа арналған) /Ш.Б. Құлманова, Б.Р. Сулейменовамен авторлық бірлестікте.-Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1997./
6. Бержанов Қ.Б. Из истории культурно-просветительной и общественной деятельности учительства Казахстана (1917-1941): Дис….канд.пед. наук –Алма-Ата, 1951-245 с.
7. Байділдаев Ө. Симфония сазы (қазақ совет композиторларының симфониялық шығармларына шолу) Жұлдыз.-1971.-№-132-142 бб.
8. Байділдаев Ө. Ән еркесі // Қазақ әдебиеті.-1967. -№84.-9 сәуір-10 б.
9. Брусиловский Е. Дүйім дүлдүлдер.-Алматы, 1995.-384 б.
10. Байқадамова Д. Өткен күндер белгісі // Ақ Желкен.-1997. №3-52-56 б.
11. Байқадамов Б. Біз Отанның бөбегі /Құраст.: С.Ұзақбаева, Б. Жәкеева, Б. Махметова.-Алматы, 1999.-102 б.
12. Байқадамов Б. Әндер. Хорлар, романстар. / Құраст Б.Ғизатов.-Алматы: ҚМКӘБ, 1957.-247б.
13. Байқадамов Б. Жанашырлық сөз керек // Қазақ әдебиеті. 1973.-23 наурыз.-№78.-12 б.
14. Бесінші класқа арналған музыка программасы. // Құрастырған : Б.Ғизатов т.б-Алматы,1990,63-Б
15. Гродзенская Н.Л. Школьники слушают музыку.-М.;1969
16. Ғизатов Б., Жәрдемалиева Р., Қарамолдаева Г. Төрт жылдық бастауыш мектептің 2-4 кластарына арналған музыка програмалары.-Алматы, 1990.-84 б.
17. Елім-ай ән-күй программасы (төрт жылдық бастауыш мектептің 1-класына арналған) // Құраст. Балтабаев М., Ұзақбаева С., Т Қышқашбаев т.б. –Алматы.-56 б.
18. Жұбанов А. Мукан Тулебаев. –Алматы. 1963,64-б
19. Жұбанов А. Қазақ композиторының өмірі мен творчествосы.-Алматы, 1942.-215 б.
20. Жұбанова Ғ. Музыка мәдениеті даму жолында // Социалистік Қазақстан.-1968.-17 март.-№65-4 б.
21. Жураковский Г.Е. Педагогические идеи Макаренко.-М.: Просвещение, 1989.-253 с.
22. История педагогики /Н. Константинов, Е.Н. Медынский и др.-М.: Просвещение, 1982-278 с.
23. Кабалевский Д.Б.Прекрасное побуждает доброе ,-М.: Педагогика1979
24. Қазақ орта мектебі 3-сынып ән-күй сабағының бағдарламасы және әдістемлік нұсқау. Сорос Қазақстан қоры /Ш.Б. Құлманова, б.Р. Сулейменовамен авторлық бірлестікте.- Алматы; Өнер, 1997.-54 б.
25. 29.Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» заңы. // Қазақстан // Қазақстан мұғалімі, 1991, 21 қазан, 2-б.
26. 30.Қазақ мектептері мен мектепке дейінгі балалар мекемелеріндегі имандылық-эстетикалық тәрбие берудің кешенді программасы. // Қазақстан мұғалімі, 1990,8 маусым,2-б
27. 31.Қазақстан Республикасы халыққа Білім беру министрігінде // Қазақстан мұғалімі, 1991,27 желтоқсан,2-б
28. Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін мектептері тұжырымдамасы // Қазақстан мектебі, 1992, 4 желтоқсан, 3-б.
29. Қазақ орта мектебінің ІІ-ІІІ және ІҮ кластары үшін музыка программалары. // Құрастырған Б. Ғизатов, т.б., Алматы, 1987, - 131–б.
30. Қазақ орта мектебінің 6-класына арналған музыка программасы // Құрастырған Ө. Бәйділдаев, Алматы, 56-б.
31. Нұрлы жүрек. М. Төлебаев туралы естеліктер мен мақалалар // Құраст:Л.Гончароват.б.-Алматы.Өнер.1983.20,21,87,88,199,198- самодеятельности
32. Райымбергенов Э., Райымбергенова С., Жалпы білім беретін қазақ орта мектебінің ән-күй сабағына арналған “Мұрагер” бағдарламасы 1-4 кластар. –Алматы: РБК, 1994.-79 б.
33. Тәжібаев Т.Т. Педагогическая мысль в Казахстане во второй половине ХІХ века: Общественно-педагогическая деятельность и педагогические идеи И. Алтынсарина.-Алма-Ата, 1985.-С.93-105
34. Ұзақбаева С.А. Қазақтың халықтық педагогикасындағы эстетикалық тәрбие. Автореф.дис. ...-д-ра. Пед. Наук – Алматы.1993,220,226,227-б.
35. Шацкая В.Н. Музыкально-эстетическое воспитание детей и юношества.-М: Педагогика. 1975.-200-б
        
        ҚАЗАҚ КОМПОЗИТОРЛАРЫНЫҢ БАЛАЛАРҒА
АРНАЛҒАН ШЫҒАРМАЛАРЫНЫҢ
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ МЕН ТӘРБИЕЛІК МӘНІ.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
..........................3
І тарау. Қазақ композиторларының бағдарламадағы ... ... ... ... ... ... ... балаларға арналған
шығармаларын музыка сабағында пайдаланудың
тиімділігі мен әдіс-тәсілдері........................
.......................... 15
Қорытынды
............................................................................
............... 36
Әдебиеттер ... ... ... жаңа ... ... және ...... мектеп оқушыларының оқу мен тәрбие сапасын түбегейлі жақсартуды талап
етеді. ... орай ...... ... ... ... оқу-тәрбие процесінде пайдаланудың маңызы зор.
Осы тұрғыдан ... ... ... музыкалық шығар-
маларының ішінде балаларға арналған әндерінің педагогикалық ... ... ... ұлы педагогтардың-ғалымдар мен әдіскерлердің мұрасын,
олардың көзқарастарын, мұрагерлік ... ... ... назар
аударған.
Қазақстандағы ең алғашқы ағартушы ұстаз Ы.Алтынсариннің музыка
тәрбиесіне ерекше көңіл бөлгендігін ... ... ... ... ... ... “Ы.Алтынсаринның ұстаздық тәжірибесінде көрініс
тапқан балаларға музыкалық – ... ... беру ... өзінің
педагогикалық құндылығын қазіргі кезде де ... жоқ. Ән ... ... ... да ... ... өтілетін пән ретінде,
жоспарланып отырған” - ... ... ... жылдарынан кейін ән мамандарымен белгілі, көптеген ғалым, педагог-
музыканттар: И.Лебедов, В.Н.Шацкая, ... ... ... және т.б. ... ... ала ... арнайы бағдарламалар құрылып, оқулықтар шыға
бастады. (2, 15, ... ... ... ... ... Қазақ композиторлары:
А.Жұбанов, М.Төлебаев, Л.Хамиди, Б.Ғизатов, Б.Байқадамов, ... ... ... Е.Хасанғалиев, Ш.Қалдаяқов, А.Ес-
паев, М.Маңғытаев (20, 11, 16, 30) т.б.
Жалпы білім ... орта ... ... ... саласы бойынша
“ән-күй” пәні бағдарламасын жасаған: Б.Ғизатов, ... (1-3 ... ... ... ... ... сабақтастырылған әдебиет”, Ә.Райымбергенов “Мұрагер” ... ... ... ... оқушыларына арнап
ұлттық музыка не-гізінде жаңа “ән-күй” пәні бағдарламаларын атап айтуға
болады.(5, 16, 17, 32)
Музыкалық-педагогикалық ... ... ... ... балаларға арналған шығармаларының ... ... ... ... ... ... мақсаты – Қазақ композиторларының ... ... ...... тұрғысында негіздеп, әдістемелік
жағынан қамтамасыз ету.
Зерттеу ... - ... ... балаларға арналған
шығармалары.
Зерттеу пәні - Қазақ композиторларының балаларға арналған шығармаларының
тәрбиелік мазмұнын оқу – тәрбие процесінде пайдалану ... ... ... арналған шығармалардың тәрбиелік сипатын айқындау;
- балаларға арналған шығармалардың мектеп бағдарламасында ... ... ... ... әндердің тәрбиелік мазмұнын оқу-тәрбие процесінде
пайдалануға әдістемелік ұсыныстар жасау.
Зерттеу әдістері: педагогикалық, өнертану, музыкалық ... ... ... ... ... ... және мектеп
бағдарламаларын талдап, қорытындылау.
Зерттеудің практикалық мәнділігі: зерттеудің ... ... ... мен ... ... ... білім беретін мектептердің
оқу – тәрбие процесінде пайдалануға болады.
Диплом жұмысының құрылымы: кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және
пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... бағдарламадағы балаларға арналған
шығармаларының педагогикалық тәрбиелік мазмұнына сипаттама.
Жас өспірімдерді музыка ... ... ... талғампаздығын
тәрбиелеуде, эмоциялық сезімталдығын қалыптастыруда, білімді, мәдениетті
болып өсуіне әсер етуде ... ... ... ... орны ерекше.
Қазіргі кезде мектептерде музыкадан теориялық және практикалық ... ... ... ... бар ... бола ... да, ... саба-ғын
жүйелі түрде оқыту, әсіресе Қазақ композиторларының ... ... аз ... ... ... ... ... тәрбиелік мазмұнын мектеп репертуары арқылы музыка
сабағында игеруде оның әдіс-тәсілдерінің тигізетін ықпалы зор.
Қазақ композиторларының балаларға арналған ... ... мен ... ... және оқушыларға ұғынықты етіп аша
түсуде мұғалімнің атқаратын рөлі зор.
Қазақ композиторларының ... ... ... ... ... және басты мақсаты мен міндеті - әр ... ... ... ойлау қабілетін дамыту, терең сезімін оятып, өмірге
шынайы құштарлық қуатын орнықтыруға жол ... ... ... ... ... ... ... мен ынта-ықыласын тудыру арқылы оның рухани
байлығын арттыру, жаман әдеттерден жирендіріп, ... ... ... ұмтылдыру, азаматтық, адамгершілік, ... ... ... ... ... ән айту, музыка тыңдау, музыка сауатын
меңгеру тәрізді ... ... ... ... ... қалмай,
оны нақтылы өміршындығымен, қоршаған орта туралы түсініктермен ... ... ... ... ... бері ... 1989 жылғы 28
тамыздағы №617 бұйрығына сәйкес құрылған Уақытша ғылыми-зерттеу ұжымы жалпы
білім беретін қазақ орта ... ... ... ... ... мектепті жаңартудың көкейкесті бағдарламаларын (оны ұлттық
және дүниежүзілік ... ... ... ... отырып
дамытуға, ізгілендіруге), сондай-ақ мектептің ұлттық мәдени жасампаздық
қызметін қалпына келтіруге негізделген. Бұл құжат ... 1991 ... ... ... ... ... ... бекітілді. Алайда Қазақстан
Республикасының дербес мемлекет мәртебесіне ие болуы, Тілдер туралы, ... ... ... қабылда-нуы тұжырымдаманы бүгінгі күн талабына сай
қайта қарауды қажет етті. Сондықтан алғашқы дайындалған қазақ ... ... ... Республикасындағы барлық білім беретін
ұлттық мектептерге арналған ортақ тұжырымдама ... ... ... тұжырымдама Уақытша ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... ... министрлік
мәжілісінде талқыланып, мақұлданды.
Уақыт озған сайын ... ... ... беру ... ... ... ... жаңғырып отырады.
1995 жылдың 1 қыркүйек айында талқыланған “Мемлекеттің білім беру
саласындағы саясаттың тұжырымдамасында” /14/ ... ... ... білім
беру саласында қордаланып қалған проблемаларды талдап саралау, ... ... ... даму ... айқындау мәселелері алға
қойылды. Білім беру саласындағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер адам
санасындағы ... ... ... ... ... ... осы тұжырымдамадағы мына проблемаларға назар
аударылды: “Бастауыш сыныптың өзінде ... ... және ... ... ... ... ... білім алудың
қаншалақты маңызды екеніне көзін жеткізу қажет. Бұл кезеңде гуманитарлық-
эстетикалық бағыттағы пәндерді кеңінен ... ... ... осы ... ... әрі ... келеді. Бала бастауыш мектепті бітірген кезде
төңірегіндегі оқиғалар жайындағы әсерін қисынды да ... ... ... ... ... ... ... жасауды
үйренуге, алған білімін түйсініп, өмірде ... ... ... ... ... ... тиіс”.
Жоғарыда келтірілген Қазақстан Республикасының жалпы білім мен тәрбие
беру жөніндегі тұжырымдамалары мен негізгі ... ... ... ... өз ... ... алатын негізгі міндеттері мен мақсаты болып
табылады. ... ... ... осы ... мен ... ... ... жауапкершілікпен қарап, балалардың рухани сана-сезімін
шынайы сұлулық пен әсемдікке бағыттау міндетін ... ... ... ... ... беру мен ... ... белгілі
бір тарихи даму жолы болады. ... ... ... ... мақсаты мен жолдары белгілі кеңес педагогтары
А.С.Макаренко, А.Луначарский, ... ... ... Музыкалық-эстетикалық тәрбиенің негізгі принциптерін
ұйымдастыру ... ... ... ғылымы мен мәдениетінің
белгілі ... ... ... С.Көбеев, Т.Тәжібаев,
А.Жұбанов, А.Сембаевтың ... ... ... жылдардан бастап халық музыкасы мен кеңес композиторларының
шығармаларын оқытуға ... ... ... мен ... ... оқу құралдары шыға бастады.
1984 жылдардан бастап музыка пәніне арналған ... ... ... ... ... ... ... мектептері музыка пәнін жүргізуде
ССРО Педагогика ғылым ... ... ... ... ... жасалған музыка бағдарламасын негізге алды. Бұл
бағдарламада шын мәнісінде РСФСР ... ... еді. Сол ... орыс ... ... ... бұл бағдарламаны өзгеріссіз
пайдаланады. Ал қазақ мектептері болса, екі ... ... ... ... сол ... ... –дің Ғылыми зерттеу ... ... ... де, ... ... Д. Кабалевскийдің
бағдарламасының принципі негізінде жасалған жаңа бағдарламаны пайдаланды.
(Авторлары: Б.Ғизатов, Р.Жәрдемалиева, Г.Қарамолдаева).
Бұл мәселеге ... ... ... ... өркендеуі 80-жылдардың
аяғында жан-жақты көңіл бөліне бастады. Жеткіншектердің болашағын ойлаған
Қазақстан ғалымдары, ұстаздары оларды халықтың ежелден келе ... ... ... ... ... бет ... ... мен талаптарды ескере отырып 1990 жылы Білім
министрлігінің алғашқы «Қазақ ... мен ... ... балалар
мекемелерінде имандылық-эстетикалық тәрбие берудің кешенді ... ... ... ... көркем мәдениет, эстетика, музыка, бейнелеу және
халықтық әсемдік қолданбалы өнер ... ... ... ... ... ... ... білім берудің барлық цикліне арналған. Бағдарлама
мектепте, мектепке ... және ... тыс ... ... ... ... ... ерекшеліктерді, баланың өсіп-
жетілетін ортасындағы хал-ахуалды ескере отырып қайта құруға, отбасымен
мектептің ... ... ... ... бойында имандылық,
ізгілік, сезімталдық қасиеттерді қалыптастыруға, оның болмысы ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге
бағытталды.
Мектепке дейінгі балалар мекемелеріндегі ... ... ... ... баланың сезімталдығын оятып, оның бойында
эстетикалық мағлұматтарды қалыптастырып, музыкаға, сурет салуға, сөз ... ... ... ... айту қабілетін дамыта бастауға, айналадағы
ортаға, оның әртүрлі құбылыстарына көзқарасын орнықтыруға бағытталды.
Мектептегі имандылық-эстетикалық ... ... ... ... ... ... тұрмыс, мінез-құлық және әдеп ән-күй, ... ... биі, ... ... ... ... ... бейнелі
ойлау қабілетін, жалпы адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруды көздейді.
Бағдарламаның негізгі мақсаты - оқушыны ... ... ... ұлттық әдепке, қазақша ән салып, би билеуге үйрету, ... ... ... ... ... ... оқушының
бойына өнердің мәні мен алатын орнын, оны қабылдау деңгейін дамыта отырып,
туған елінің, өз халқының ұлттық дәстүрлеріне, мәдениетіне ... ... ... ... ... жағдай жасауға көмектеседі.
Бағдарлама жергілікті ерекшеліктер мен мүмкіндіктерді ескере отырып,
оқушыны ... ... ... ... ... қабілетін
дамытуға, бүкіләлемдік мәдениетпен, бейнелеу өнері тарихымен, ... ... ... мен ұлыстардың өнерімен таныстыру арқылы оның жалпы
білімін, ... ... ... ... ... түсуге
ықпалын тигізеді.
Бағдарламада оқу жоспарының сабақ кестесі берілген. ... ... ... ... ... ... мен
жаңа бағыттар көрсетілген, перспективалық міндеттер қойылған.
Оқушының бос уақытын дұрыс пайдалану жағдайы да ... Бұл ... ... тыс ... ... үйірмелерді ұйымдастыруды
ұсынады: қазақша би, халық әуендері, шыршылық, ... ... ... ... оркестрі (ансамблі), ... ... ... ойындары,
эстетикалық және дүниежүзілік мәдениет клубы, Қазақстанның эстетикалық және
көркемдік мәдениет клубы, көне және қазіргі сәулет өнері клубы, ... ... ... ... ... құру және ... ... клубы.
Бағдарламада сондай-ақ қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан отбасы
тәрбиесі ... де ... ... ... халықтық педагогика принциптері негізінде жаңа оқу
бағдарламалары мен оқулықтар ... ... ... ... ... үшін ... ... ұжымдары құрылды. Айналасы
бір-екі жылдың арасында бұл мәселе өзінің шешімін таба бастады. ... ... ... ... ... атты 1 ... арналған ән-
күй пәнінің бағдарламасы да дүниеге келді. Оның авторлары ... ... ... ... ... ... С.Ұзақбаева, Т. Қышқашбаев, М. Быковский, Б.Әлмұхамбетов,
К.Г.Жолымбетова) (17).
Бұл ... ...... ... ... ... дарыған
өнер түрлері: ән, күй, ою-өрнектер, би қимылдары, ұлттық ойын түрлері, ауыз
әдебиеті үлгілері ( мақал-мәтелдер, жаңылтпаштар, ... ... т.б.) және ... ... ... ... Тоқсан
тақырыптарының аттары да: 1 тоқсан – ... II ... ... – « ... IV тоқсан – «Достық», ұлттық ерекшеліктерден туындайды.
Бағдарлама ... ... ... ізденісті талап етеді.
Кейінгі жылдары 2-3 кластарға арналған бағдарламалар да жарық көрді ... ... ... ... авторлар: Б. Ғизатовтың, ... ... ... ... ... 2-4
кластарға арнап жасаған бағдарламасы ... ... ... мектеп
оқушыларына ұсынылды (16).
Бұл бағдарламаның басты ерекшелігі – ол ... ... ... ... өз тақырыбы бар. Оның мазмұны бірте-бірте күрделеніп, ... ... ... ... ... тақырыптары бір-бірімен іштей
сабақтасып, барлық қосымша және ... ... ... ... ... жағдай жасайды.
Бағдарламаның мұндай жүйемен орналасуы сабақтың біртұтастығын қамтамасыз
етеді. Қолданылған материалдардың бір тақырыпқа бағынуы, ... ... ... (ән ... ... тыңдау, музыка сауаты) жеке-
жеке өз алдына тоқтауды қажет етпейді, барлық іс-әрекет бір-бірімен ... ... ... мақсатқа орай өрбиді.
Бағдарламада материалдарды игеруде қолданылатын өте ... ... ... ... ... ... «шолу жасап»,
өтілетіндерге «қайта оралу» «ілгері озып кету», «кері ... ... бұл ... ... ... ... ... қабылдауға қаншалықты
дайын екендігін, осыған дейін алған ... ... ... жаңа ... ... ... ... балаларға таныс музыкаға
немесе таныс композитордың музыкасына ... ... ... соң ғана ... ... әдістің ерекшелігі – педагогикалық тәрбиелік жағынан маңызы ... тілі ... ... ... ... ... ... туғызады. Яки, оқушылар белгілі бір шығарманы естеріне сақтап
қана ... оны ... ... ... ... талаптанады.
Сол себепті материалдарға алдын-ала «шолу» ... ... ... оралу» баланың музыкалық мәдениетін қалыптастыруға, әрбір қаланған
қабаттың берік болып, әрі қарай даму үшін негіз болуына ... ... ... ... халық композиторлары –
Құрманғазы, Дәулеткерей, Тәттімбет, Ықылас, Дина, Жаяу ... ... ... ... ... композиторлары-М.Төлебаев, А.Жұбанов,
Ғ.Жұбанова, Е. Рахмадиев, С.Мұхаметжанов, Б.Ғизатов, Ө. Байділдаев, Ә.
Есбаев, Қ.Қуатбаев, т.б. ... орын ... ... практикада бұған дейін қолданылып келген
халықтық ән-әуендері де енген. Халықтық ән-әуендердің бағдарламаға енуі ... ... ... ... және ... дұрыс есту
қабілеттерін арттыруына, ән-әуенін тез жаттап алуына, ... ... ... аса зор ... ... ... оқушыларының алыс және жақын шетел композиторларының
(П.Чайковскийдің, М.Глинканың, С. ... О. ... ... ... ... ... ... Ф.Шопеннің т.б.) шығармаларымен жүйелі түрде танысуы
да ескерілген.
Бағдарламаның түпкі ...... ... ... тоқсанында
оқушыларды алған білімдеріне байланысты аталмыш композитордың творчестволық
ерекшеліктерін ажырата ... ... ... ... ... ... ... Құрманғазы мен Тәттімбеттің ... ... ... ... ... ... ... игеру (екінші жарты
жылдықта – бірінші класта), музыканы қабылдау және түсіне білу, нота арқылы
тақырыптық ... оқып ... ... қойылды. Бірінші
кластықтардың II ... ... ... ... білу ... ... Хор жұмыстарын жүргізу, ... ... ... көп дауысты орындаудың алуан түрлерін үйрету қарастырылған.
1990 жылдардың басында жарық ... 6 ... ... ... ... ... (автор Ө.Байділдаев. (30))
М.Төлебаев балалар мен жастардың музыкалық-эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... көздеген.
Бағдарламада Мұқан Төлебаевтың ... ... ... ...... ... күші» деп аталады. 9 сабақтан
тұрады. Мұқанның «Қырман жыры» әні екі дауыста төрт сабақ бойы (6, 7, 8, ... ... ... ... ...... ... тақырыбы жалғастырылады. 7 сабақтан
тұрады. Мұқанның «Отан» әні 5 сабақтан тыңдалады.
Үшінші тоқсан - ... күші ... - деп ... 10 ... Мұқанның «Біржан-Сара» операсынан Көкшетау көрінісі екі сабақ (5, 6
сабақтарда) көлемінде тыңдалады.
Төртінші тоқсанда – үшінші ... ... ... 8 ... ... ... ... суреттемесінен үзінді 1 сабақта
тыңдалады.
3-класта (1-4 тоқсан) – 35 ... төрт ...... «Естайдың термесі» және «Тоғай арасында» әні тыңдалады.
4-класта (1-4 тоқсан) – 34 сабақтың екі ... екі ... ... Социалистік Республикасының әнұраны», «Қойшының әні»)
тыңдалады.
5-класта (1-4 ... – 34 ... екі ... екі шығармасы
(«Коммунизм оттары» кантатасы мен «Той» симфониясынан үзінді) тыңдалады.
6-класта (1-4 тоқсан) – 34 ... бес ... үш ... ... әні ... ... әні және «Біржан-Сара» операсынан Көкшетау
көрінісі тыңдалады.
Кейінгі ... тағы бір ... ... жай – ... тәуелсіздік мемлекет мәртебесіне ие болуына, Тіл туралы,
Білім беру туралы Заңдарының қабылдануына байланысты ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы барлық
жалпы білім беретін ұлттық мектептерге ... ... ... ... ... ... тұжырымдама уақытша ғылыми-зерттеу ұжымы
өкілдері, ... ... ... ... ... министрлік
мәжілісінде талқыланып, мақұлданды (32.3). Онда жалпы ... ... ... ... мен ... ... мен түрлері
қаралады, тұжырымдаманы жүзеге асырудың негізгі жолдары мен шешуші ... ... ... ... – жас ... ұлттық игіліктер мен
адамзат мәдени мұрасының сабақтастығын сақтай отырып ... ... ... жеке ... деп ... оның ... ... мүмкіндік жасау.
ІІ тарау. Қазақ композиторларының балаларға арналған
шығармаларын музыка ... ... ... мен ... ... ... ән салу, балалар аспабында ойнау, музыка
тыңдау ... ... ... ... ... жүргізілетін басқа пәндік сабақтарға тән
ортақ ұқсастықтары және өнер саласына тән ... ... ... ... ... ... ... сияқты музыка сабағында да
педагогикалық-психологиялық заңдылықтарға ... ... яғни ... жас ... ... ... қиялы т.б.
2. Жалпы дидактикалық принциптерге негізделіп құрылады: “Оқыта
отырып тәрбиелеу принципі”.
Мұғалім оқушыларға білім беріп қана ... сол ... ... ... ... жүзеге асырады.
Музыка сабағында әрбір іс-әрекеттерді өткізу барысында, ... ... үшін ... ... ... ... берілетін тапсырманың қандай маңызы бар
екендігіне есеп беруі тиіс.
Мысалы, жаттығу жасатпас ... ... нені ... етіп ... не ... ... жаттығу арқылы әдемілікке, дыбыстардың, дауыстың ... ... ... ... сабақта қолданылатын музыкалық материалдарды таңдай білудің мәні
зор, өйткені, ол шығармалар арқылы балалар өмірдің сан қилы ... ... ... да ... ... ... өткен сайын
өзгеріп отырады, толықтырылады немесе ... ... ... ... ән ... өте ... ән ... барысында кездесетін қиындықтарды
балалар оны әдемі, мәнерлі орындауға ... ... жол деп ... ... ... ... әрі қарай дамытуда,
музыкалық ой-өрісін кеңейтіп, талғамын тәрбиелеуде тыңдауға арналған
репертуардың мәні зор. ... ... ... тыңдай отырып, балалар
композитордың өмірі мен ... ... алып қана ... ... оның образын ашуда қолданылған мәнерлік құралдарын
анықтап, олардың шығармаға ... ... ... ... қарастырады.
Осылай музыкаға қызығушылығы, оған эмоциялық көзқарасы қалыптасады. Әр
шығарманың мәнерлік құралдары болатынын ажырата ... ... ... ... ... ... ... терең, саналы түрде түсіне, ол
ән айту ... ... ... ... ... болса (керек
екендігін түсініп), ол ән тексін дұрыс үйренуге, қателер ... Ең ... ... ... ... ән айту қалыбының, сөзді
дұрыс, анық айтудың, тыныс алудың не үшін қажетті екенін түсінуі тиіс.
Көрнекілік принципі.
Әнді ... ... ... оны өзі ... ... бұл
көрнекілікке жатады. Дирижерлік қимыл, ... ... ... да ... пен ... ... ... өту үшін мұғалім оның жан-жақты әдіс-тәсілдерге бай,
түсінікті болуын ... ... ән мен ... ... ... ... ... тиіс. Егер балалар сабаққа қызықса,
олардың белсенділігі де артады.
Ұғымдылық принципі.
Мұғалім өтілетін материалдардың балаға қаншалықты ұғымды болатынын
білуі ... ... ... бір ... 20 оқушы үйренер болса, оның 5-уі
өте тез, 10-ы біраз қиындықпен ... 5-уі ... ... ... ... ... әдетте алғашқы кезде қолданады. ... ... ... ... әр ... ... келегн жағдайда аталған
принципті қолданудың маңызы зор.
Ұғымдылық принципі ... пен ... ... ... Бұл принциптің негізгі заңдылықтары: оңайдан – қиынға, жақыннан
– алысқа, белгіліден – белгісізге қарай жылжу. ... ... ... осы ... ... және жеке ... ескеру принципі.
Әрбір үйретілетін ән балалардың жас ерекшеліктеріне қарай таңдалып
алынады. ... ... ... ... ... үйірмелерге тартылады.
Дауыс мүмкіндіктері шамалы, бірақ музыкаға ... ... ... ... ... ... басқа түріне тартуға болады. ... ... мүше етіп алу, ... оқыту, лекция-концерт жүргізуге
баулу т.б.
Білімнің берік болу принципі.
Мұндағы ең маңызды мәселе – қайталау мен пысықтау. Ол ... есте ... ... ... ... ... принцип.
Сабақта белгілі бір нәтижеге жету – ғылымның музыка саласындағы
жетістіктерін пайдалана ... ... ... Егер ... ғылымның жетістіктерінен, филология, психология салаларынан
хабарсыз болса, сабақ өз ... ... ... ... ... ... ... көтеру үшін мұғалім ән айту аппаратының анатомиясы мен
физиологиясын, әр жасқа байланысты оның даму ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... сияқты музыка сабағында да
оқушылар ерекше қабілеттілігіне, ... ... ... Бәрі ... тәлім алуы тиіс, сонымен қатар сабақтың ұзақтығы,
жаңа материал түсіндіру, пысықтау, өткен сабақтардан алған білімін тексеру
т.б.
Сабақта ... ... ... ... ... ... ... бір сабақта қолданылатын іс-әрекет түрлері оның мақсатына,
тақырыбына қарай ... ... ... ... ... ... ... жағдай
туғызу т.б.
Ал музыка сабағының басқа ... ... ... ... ... ең ... – оның өнер ... екендігі. Музыканы
оқыту барысында ақыл-ой мен эмоция, түйсіну мен ... ... ... ...... – оны тыңдау, қабылдау барысында адамның
психологиясына, физиологиялық процестеріне кешенді түрде әсер етеді.
Оқушы тек қуанышты, ... ... ... қана
қоймайды, оның ағзасында еркінен тыс өзгерістер болуы ықтимал: мысалы,
тамыр соғысының, қан қысымының ... ... ... ... ... мен ... бірлігін қамтамасыз
етіп, сабақтың әрбір элементі оқушылардың белсенділігін, қызығушылығын
арттыруы тиіс. Мұғалім оқушыларды музыканы ... ән ... оны ... ... белгілі бір шығарманың тәрбиелік мәнін сезіне білуге
тәрбиелеуі тиіс. Ол үшін мұғалімнің белгілі бір ... ... ... ... ... әнді үйретпес бұрын өзі орындап, оның әдемілігін, мәнін
жеткізе білуі үлкен рөл атқарады. Мұғалімнің аса сезімталдықпен айтқан ... ... ... қалай болса солай тыңдай салуға емес, оны
саналы түрде қабылдауға тәрбиелейді.
Төртіншіден, ... ... ... пен ... ... етіп қана ... көркемдік пен техникалық бірліктің іске
асырылуына назар аударған жөн.
Бұны қалай түсінуге болады?
Музыка сабағы өнер сабағы ... оның әр ... ... талап етіледі. Бұл тек айтылатын ән мен тыңдалатын ... ... ... ... да тән ... ... дыбыс өте әдемі,
мәнерлеп айтылуы тиіс. ... ол ... ... ... ... ... техникалық жұмыс қажет. Егер мәнерлеп орындалуы мақсат ... оған жету жолы – ... ... ... түрде жұмыс істеу формасы: музыканы тыңдау
және орындау бір мезгілде ... ... ... ... ... туындаған оқыту әдістері де негізгі оқыту әдістерінен өзгеше:
а) “Қорытындылау” – ... ... ... ... ... ... дағдыландырады. Мынадай әрекеттерді қамтиды: ... ... ... ... ... алған тәжірибелерін әрі
қарай тереудете ... ... ... жаңа ... танысу;
музыкалық іс-әрекеттердің барлық түрінде де алған білімдерін бекіту.
ә) “Алды шолу, өткенге оралу” әдісі.
Аталған әдістің мәні – ол жаңа ... ... ... материалдарға сүйене отырып жүргізуі. Мұғалім үшін бұл әдістің
өте үлкен маңызы бар: егер де ... ... ... ... ... оралу”
әдісіне жүгінер болса, онда ол ... ... ... ... шеше ... жаңа ... бұрынғы өтілген материал негізінде жеңілірек игірледі.
2. өткен тақырып пысықталады.
3. мұғалім балалардың ... ... ... нығыздай, байланыстыра
түседі. Мысал реітде Дәулеткерейдің күйі “Қос алқаны” алайық.
Алғаш рет балалар бұл шығарманы “күй” жанры ретінде таниды. Екіші ... ... ... ... ... ... ... соң, “Жанрлардың
үйлесуі” деген тақырыпқа байланысты өтіледі (күй жіне би). ... ... ... ... Әрі ... ... ... ұғыммен танысқанда
кездеседі.
б) Синтез және анализ. Шығарманың айырмашылығы мен ұқсастығын ажырата
білу, оны талдау, мысалы, “Қос алқа” мен ... ... ... ... ... бар? ... – екі шығарма да “күй”
жанрына жатады, бір дәуірде шығарылған, оркестрдің орындауында ... ...... ... ырғағы т.б.).
в) Эмоциялық драматургия әдісі. Сабақтың қызықты және нәтижелі өтуін
қамтамасыз етеді. Музыка сабағының ... ... ... ... тоқтала отырып, әр сабақтың өзінің бір-бірін қайталамайтын
өрнектермен ерекшеленетінін айта ... жөн. Бұл, ... ... ... икемділігіне, шығармашылық қасиетіне байланысты.
Сабақ өткізілместен бұрын, алдын-ала оның мақсаты мен міндетін және
оларды іске ... ... ... мен ... ... ... ... тәрбиелік, білімділік мәнін, дамытпалы мүмкіндіктерін анықтап
алған жөн.
Музыкалық тәрбиенің міндеттерін жүзеге асыру үшін тыңдауға, ... ... ... ... ... мәні зор. Ол баланың жас
ерекшелігі, ... ... сай ... ... балалардың белсенділігін түсіріп алмау ... сол ... ... ... сипатының қиындығына, формасына
қарай, сабақта қолданылатын іс-әрекетті өте ... ... ... жөн. Сабаққа дайындалғанда оның сабақ кестесінде қай ... де ... ... жөн. ... ... ... ... сынып оқушылары), егер олар таңертеңгі уақытта оқитын болса, әлі де
ұйқысынан толық ояна қоймайды, ал соңғы сабақтарда ... ... ... ... ... ... кейін қойылғанын да ескерген жөн. Мысалы,
еңбек немесе дене шынықтыру сабақтарынан ... ... ән ... ... ... балалардың организмі шаршап отырады, осындай кезде ән
айту бала дауысына салмақ ... ... ... ... ... ... ... ауруларына ұшырауы мүмкін. Музыка сабағында күтпеген
жағдайлар ... ... ... тоғы жоқ, өшіп ... ... олай
болса, күйсандық ойнамайды, немесе сынып қалады, аспап ... ... ... ауырып қалды, т.б.
Міне осы тосын жағдайлардың бәрінен жол тауып, сабақты сәтті ... ... ... ... шығармашылық тапқырлықты қажет етеді.
Осы орайда, мектептегі музыка ... ... ... ... ... ... мұғалімі өз сабағын шығармашылықпен ұйымдастыра отырып, әрбір
сабақтың оқу-тәрбиелік міндетін, оның мақсатын алдын-ала ... ... ... ... ... ... болжап, олай бола қалғанда,
оны шешу үшін қажетті ... ... ... ... ... үшін өз ... балалардың музыклық мәдениеттілігін
қалыптастыратын, рухани байытатын құрал ретінде қарау ... ... ... тиіс.
Мұғалім тұлғасы сабақ үстінде жан-жақты әр қырынан байқалады: ол тек
белгілі бір шығарманы орындап ... ... қана ... ол ... әңгіме жүргізеді, өзінің композиторға деген көзқарасымен пікір
алысады, музыканың әсер ету ... ... ... ... жағдай
жасайды.
Мұғалімнің оқушы ... ... ... ... ... ете ... ... Музыкадан алған
әсерінің жемісті болуы үшін балаға әрқашан мұғалім тарапынан қамқорлық,
тірек болатын, ілтипат, ықылас қажет. ... ... ... ... ... рет кездеседі. Оның үстіне музыка ... өзі ... ... жұмыс істеуді талап етеді. Соның өзінде сабақ ... әр ... оның ... және ... ... ... мүмкіндігінше,
қосымша сұрақ қою, ризашылық білдіру, назар аудары т.б. арқылы әр баланы
назардан тыс ... жөн. ... ... ... ... ... да ... көтеріңкі бір лепте, бір демде өткізуде ерекше орын
алады.
Әрине, мұғалім жұмысында ұиымдастырушылық ... ... ... атап ... жөн ... іс-әрекеттін барлық түріне балаларды
еліктіріп әкету үшін мұғалім өзі ... ... ... ... ... ... тақырыптылығы мектеп
табалдырығынан алғаш аттаған күннен бастап қалыптаса бастайды. Өз ісінің
білгірі, шебер педагог болу үшін әр ... ... ... ... ... дұрыс бағалап, өзін-өзі тәрбиелеуге міндетті.
Мұғалімнің жан-жақты білімділігі, жан-дүниесі, ... жылы ... ... ... ... ... ... олардың бұл
іске белсене араласу дағдысын қалыптастырады. Соныдықтан, музыка мұғалімін,
мектептегі музыка сабағының пән ретінде тағдырын шешетін негізгі ... ... ... музыка сабағын арнайы жабдықталған музыка кабинетінсіз
елемтету мүмкін емес. Музыка кабинеті әр ... ... ... ... және онда ... түрде балаларға арналған ... ... және ... ... ... ... Бірінші сыныптағы музыкалық шығармалар.
Бірінші класс оқушыларына музыка тәрбие берудің алғашқы баспалдағы-
музыка сабағы.
Алғашқы өтілген сабақтан алған әсер ... ... өмір ... қоюы ... Олай ... ... өз ... жемісті, нәтижелі
болуына ерекше назар аударып, бірінші жүздескен сәттен-ақ, оларды музыкаға
қызықтырып, еліктіріп, әкетуі мүмкін. Ал, бұл іс-оңай ... ... ... ... оқушылары мұғалімнің бір сағымды дауысынан тез
шаршайды. Олардың нәзік ... ... ұзақ ... ... Есте ... ... өте ... болуына қарамастан, зейіні
шашыраңқы келеді, жүйелі түрде жұмыс ... ... ... ... балалардың сабақтағы белсенділігін арттыру, көтеру
үшін сол сабақ ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп отыру керек.
Бірінші класс баласы – ойын баласы. Сондықтан қандай қиын ... да, оны ойын ... ... ... Ойын – баланың қиялын
қанаттандырады, зейінділігін арттырады, шығармашылық қабілетін ары ... ... ... ... ... ... әртүрлі
болады. Өйткені, мектепке дейін әртүрлі ортада тәрбиеленген. Мысалы, егер
бала балабақшада тәрбиеленсе, ... ... ... ... әртүрлі екендігін айтпай кетуге болмайды.
Кейбір ата-аналар балалардың үйде тәрбиеленгендігін қалайды. Міне,
осылай көптеген ... және ... ... ... баланың
І-класқа келгендегі музыкалық дайындық деңгейі көбінесе әртүрлі. Дегенменде
оларға тән орта мынадай жағдайларға тоқталуға болады.
1. Музыканы тыңдай ... ... білу ... ... ... ... ... белгілі бір музыкалық шығарманы
тыңдай отырып, оның түрлерін анықтай алады (ән, күй, би, марш т.б.).
Алайда, ... ... ... ... тексерерде мәнерлік
мүмкіндігі мол, тыңдауға жеңіл, өте айшықты, қысқа шығармаларды алуы
тиіс.
2. Ән айту саласына келер болсақ, негізінен бұл ... ... ... ... өте ... әрі даму үстінде, дыбыс
бояуы ашық, әдемі, жеңіл, мөлдір, дауыс диапазоны олардың олардың
дауысына дыбыс ... (ре си) ... ... ... ... ескерген жөн: бала дауысының диапазоны кейде, тіпті, 2-3
дыбыстан немесе бір октавадан да асып кетуі мүмкін.
3. Бұл жастағы ... ... ... ... түрде
араласады. Мысалы, сөзбен сипатталған белгілі бір бейнеге музыка
шығара алады, ырғақ ойлап табады. Түрлі би ... ... ... ... ... т.б.
Бірінші класс оқушыларына берілетін музыкалық тәрбиенің негізгі
міндеттерін ғалым О.Апраксина ... ... ... беру ... ... топтастырады:
1. Баланың музыкаға қызығушылығын арттыру, оны орындауға, тыңдауға,
дағдыландыру.
2. Музыканың өмірмен байланысты екенін ұғындыруға талаптану. ... ... ... тән ... пән түрі ... ... ойы, ... қайғсын жеткізе алады. Сондықтан да, музыкалық шығармалар
әртүрлі болып келеді: көңілді, мұңды, баяу, жүрдек, ... ... ... ... қимылдар жасайды, билейді, сиқырлы, мазмұнды
әндер айтады.
Бірақ, музыканың тілін түсіну әркімнің қолынан келмейді. Ол ... ... тек оның ... айта алатындарға не болмаса қарапайым болса
да бір аспапта орындайтындарға ғана ашады.
3. Оқушылар ... ... бір ... сипатын,
мазмұнын музыка тілі арқылы қалай жеткізетініне хабардар болу керек.
Д.Кабалевскийдің ... ... ... бағдарламасында мынадай
жағдайларға назар аударылған: алғашқы уақытта балаға оларды жалықтырып
жіберетін түрлі жаттығулар мен ... ... ... гөрі ... түсінікті ең қарапайым жолдармен жеткізе білу ... ... ... ... ... күшін, оларды жүру бағытын
анықтай білу: ... және ... ... ... ... әуен ... ... және мәнерлік сәттер, бояу, музыканың құрылысы (1,2,3
бөлімділігі), орындаудың әр ... ... ... ... ... ... ... отырып, баланың музықалық қабілетін дамыту; ол – сезімталдық, есту
қабілеті, есте сақтау, ... ... ... оған ... ... ... бала ... 1- ші кластан бастап
қалыптасатынына назар аударылған (музыка туралы әнгімелей ... ... ... қоя ... белгілі бір шығарманы орындауға көзқарасы).
5. Алғашқы күннен бастап ән айту ... ... ... ... ... назар аудару. Ән айтқанда оны
әдемі, ашық дауыспен айту, ... ... ... және фразалардың
арасында дұрыс, уақытында ала білу, сөзін анық ... әнді ... ... аяқтау, екпінін сақтап айту, ырғағын бұзбау, әуеннің жүру бағытын,
ұзақ және қысқа дыбыстарды ажырата білу, ... ... ... мән беру. Мұғалім басқа пәндерде өтілетін
материалдарды жақсы біліп, барынша өз ... ... ... 1 ... ... ... беру ... басқа кластарда да ... ... ол ... жас ... дайындық деңгейіне
қарай, толықтырылып, тереңдетіле түседі.
1 класс ... ... ... ... ... ... ... Тақырыбы: «Музыка қандай сезімді білдіреді?».
Бұл тоқсанда балалар әртүрлі музыкалық шығармалар арқылы олардың
сипатын ажыратуды үйренеді. Ондағы мақсат-баланың ... ... ... толғана білуге тәрбиелеу. Оны жүзеге асыру жолында мынадай
жұмыстар жүргізіледі:
а) музыка тыңдау;
ә) бір ... ... ... айту және оны ... ... ән ... есту ... дыбыстардың биіктігін ажырата білу;
г) музыкалық-ырғақтық қимылдар жасау;
д) музыкалық ойны ойнауға қатысу.
Бірінші тоқсанда мынадай музыкалық шығармаларды тыңдау арқылы балалар
олардың ... ... ... ... сезімді білдіретіндіктерін
анықтауға үйренеді: ... әні ... ... ... ... ... әуен», Б. Аманжолов «Таудағы күз», К.Дүйсекеев «Керуен»,
Е.Құсайынов «Мазасыз ... ... ... асыл ... ... біздің»,
Б.Ғизатовтың «Төлдер», Ш.Қалдаяқовтың «Балдырғандар», Д. Ботпаевтың «Апорт
деген тәтті ... ... ... ... ... бір ... ... үшбұрыш, шаңқобыз, асатаяқ, дабыл, ... ... ... т.б. ) ... ... ... ... биіктігін ажыратуды С.Кибированың «Балапан»,
халық күйі «Аққу», Е.Тиличееваның «Торғай мен балапандар». ... ... ... шығармалары арқылы үйренеді.
Музыкалық сипатына байланысты әртүрлі ырғақтық ... ... ... меңгеру мына шығармалар арқылы жүзеге асырылады: Халық әні
«Қамажай», К.Күмісбеков «Вальс», Т.Тайбеков «Биші болам ... ... ... «Қолымызда орамал». Музыкалық ойындарға қатысады: ... ... ... «Қаз-қатар», өңдеген А.Зацепин. Қ.Қуатбаев
«Кішкентай әтештер».
2-тоқсан. Тақырыбы: «Музыка не ... ... Бұл ... ...... ... алдыңғы тоқсанда тыңдаған түрлі музыкалық
шғармаладың мазмұнын түсіндіруге бағытталған. Белгілі бір ... ... үшін ... ... көркемдік, мәнерлік құралдар
қолданғандығын өте қарапайым түрде мағлұмат ... Оны ... ... ... арқылы іске асырылады:
Музыка тыңдау: К.Дүйсекеев «Керуен», Е.Құсайынов «Мазасыз ... ... ... ... ... ... «Алатау», Б.Аманжолов
«Таудағы күз» т.б.
Бір немесе екі дыбыстан тұратын ... айту және оны ... ... ... және ол ... балалардың даусына
ыңғайлы дыбыстарда айтылуы тиіс.
Мысалы:
Бұндай ... ... ... ... музыкалық қабілетіне,
мүмкіндігіне қарай жеңілдетіп, күрделендіріп қолдана беруіне болады. Аспап
жоқ жағдайда сүйемелсіз айтуға дағдыландырған жөн.
- Мынадай ... ... ... «Сұр ... ... «Жаңа жыл» - музыкасы К.Шілдебаевтікі, Б.Жүсібәлиев «Би сазы».
- Би қимылдарын, түрлі музыкалық ырғақтық қозғалыстарды ... ... ... өте ... ... ... ... отыруы ерек.
«Айжан қыз», Ө.Байділдаев «Көңілді би», ... ... ... Мынадай музыкалық ойындарға қатынасады. Б.Қыдырбекова «Ботақан мен
бұзауқан», ... ... ... Тақырыбы: «Музыка қалай толғайды?». Бұл тақырып өзінің
мазмұны жағынан алдыңғы ... ... ... ... ... ... белгілі бір шығармаға байланысты олардың айқын сезіліп
тұрған ... ... ... ... ... ... ... Осы мақсатты жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... А.Жұбанов «Тәжік биі», Халық күйі «Аққу»,
Чайковский «Қуыршақтың сырқаты», т.б.
- Үш дыбыстан ... ... ... Бұл ... да ... ... қабілетінің қаншалықты өскендігіне қарай, жаттығуларды
күрделендіре түсуіне ... ... ... күрделендіріп: т.б.
Аталмыш мысалдар мұғалімдер үшін көрсетілген. Балаларға ... ... ... ... ... ... немесе балаларға
түсінікті сөз тізбектері арқылы айтқызған жөн. ... ... ... болу ... ... ... түрлі графикалық сызықтар
арқылы белгіленіп қоюы тиіс немесе дайын көрнекі құралға салынған мысалды
көрсетуге ... айту ... әрі ... ... ол мына ... айту ... С.Садықов «Ақ мамам», И.Мамаков «Бесік жыры», Ж. Тұрсынбаев
«Көктемде».
- Әуеннің сипатын әдемі ... ... ... ... ... ... даусына жырата алуға, жеңіл-желпі би қимылдарын
жасай ... ... ... ... ... әні ... ... «Доп», т.б.
4-тоқсан. Тақырыбы: «Музыка нені толғайды?». Бұл тоқсанда балалар
алдыңғы тоқсандағы алған ... ... ... ... тұтас
қабылдай білуге үйренеді. Тыңдалатын шығармалардың, ... ... ... ... қарастырылады. Сөйтіп, оқушыларды екінші
класта өтетін төрт жанрды түсінуге даярлайды.
- Тыңдалатын музыкалық шығармалар: ... ... ... ... ... ... ... «Түрік маршы».
-Үйретілетін әндер: Мамаков «Бесік ... ... «Май ... ... айту ... ... түрлі жаттығулар, ойналатын
музыкалық ойындар, мұғалімнің сабаққа қойған мақсатына, балалардың дайындық
дәрежесіне қарай іске ... ... ... ... тәрбие беру жұмысының басты бағыт-
бағдарларын ұсына отырып, оны жүзге асырудың ең негізгі құралы – ... ... ... ... ... ... ... жөн
көрдік. Дұрыс ұйымдастырылған сабақ ... ... ... сол арқылы оқушының әуен тілін түсініп, оынң тәрбиелік мәнін,
әсер ету күшін ... ... жол ... ... ... ... ... іс-әрекеттердің алты түрін
ұсынған едік:
- музыка тыңдау;
- бір дыбыстан ... ... айту және ... ... ән ... есту ... ... биіктігін ажыраты білу;
-музыкалық-ырғақтық қимылдар жасау;
-музыкалық ойын ойнауға қатысу.
Мұғалім барлық ... ... осы ... алыт ... ... жүзеге асыруға міндетті емес. Олардың әрқайсысы сол ... ... ... ... ... ... белгілі
бір тақырыпты игеруіне, т.б. көптеген жағдайларға байланысты таңдалынады.
Мысалы, «Музыка қандай сезімді білдіреді?» деген ... ... ... ән үйрену, музыкалық-ырғақтық қимылдар жасау немесе ... ... ... ... ... ... ... ойындар ойнату секілді іс-
әрекеттер түрін қолданса да жетеді. Аталмыш тақырыптың мазмұнын балалардың
түсініп қабылдауы үшін ... ... ... ... ... ... Халық әні «Алатау» - тыңдау.
2. И.Нүсіпбаев. «Мұғалім ол біздің» - үйрену.
3. Осы шығармаларға олардың ... ... ... ... ... ... мұғалім оған кедергі келтіретін
мынадай жағдайларды назардан тыс қалтырмағаны жөн: ... ... ... техникалық құралдардың жетіспеуі, тіпті ... ... ... ... ... ... ... материалдардың табылмауы, нота және фонохрестоматиялардың аздығы,
т.б.
Қалай болғанда, мұғалім қолдағы бар мүмкіндіктерді пайдаланып,
сабақтың бір ... ... ... ... ... жол ... ... Бұл,
әрине, мұғалімнен шеберлікті, білімділікті, тапқырлықты талап етеді.
Қорыта келе айтарымыз, бірінші класс оқушыларына сабақ жүргізуші
ұстаздың ең ... ...... ... ... тәрбиелеу.
2. Екінші сыныптағы музыкалық шығармалар
2-класс оқушыларына музыкалық тәрбие берудің жалпы міндеті – ... ... ... міндеттермен сипаттас, сабақтас болып келеді.
Балалардың музыкаға қызығушылығы әрі қарай қалыптасады, тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... Барлық берілген
ғылым, дағды баланың музыканы саналы түрде қабылдап, оны ... ... әнді ... ... шыңдала түсуіне бағытталады.
2-класс оқушыларына тән жалпы сипаттама.
1-2 класс балалары түсініктерінде көп ... ... ... ... ... қабылдауы, ұнатқан нәрсесін тез ... ... т.б.) ... ... белгілі бір айырмашылық та бар. Ең алдымен, 2-
класс баласы «тәжірибелі оқушы», ол мектептің тәртібін, сабаққа ... ... ... ... ... ... баласына қарағанда
абстрактылы ойлауға қабілетті. Егер қажет болса, ... ... ... ... ... ... Оларды оқи, жаза алатындықтары музыка тарапынан
қойылатын талаптарды шешуге жағдай жасайды. ... ... ... ... баланың дамуына септігін тизізеді.
Музыкалық білікті дамыту міндеті бірінші ... ... ... ... жалғасады. Бірінші класта белгілі бір жүйеде ұйымдастырылған
қызықты сабақтар балаларды ... ... ... ол ... өз ... ... ... қосылып, ән айтуға, бір-бірін тыңдауға үйретеді.
Егер мұғалім 2-класс оқушыларына 1-кластан бастап жүйелі түрде сабақ
беріп келе жатқан ... ол сол ... ... ... ... ... ... болады, сөйтіп балаларға әсіресе музыкалық дарыны
ерекше ... ... беру ... ... ... қою ... Кейбір жағдайда мұғалім тек қана орташа қабілетті балаларға
назарын көбірек аударып ... де, ... ... ... тыс ... ол балалардың сабаққа қызығушылығын төмендетіп жібереді.
2-класс оқушыларына ... өте ... етіп ... ... ... Бұл класта өтілген тақырыптар қазақ мектебіне арналған «Музыка»
бағдарламасында ... ... ... ... төрт жанр - ән, күй, би, ... тоқсан: Музыка нені бейнелейді?
Үшінші тоқсан: Ән, күй , би, марш, қайда жетелейді?
Төртінші тоқсан: Музыка тілі ... ... ... ең ... ... ... төрт ... тақырыбына
кіріспе тәрізді, өйткені, мұндағы ең негізгі қойылатын ...... ... кейіпін ұғынуға көмектесу, олардың ... ... ... ... ... ... әннің, күйдің, бидің, марштың
музыкасын анықтай ... ... ... ... сабаққа ізденуге,
ойлануға ұйымдастыра білу – балаларды шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... істеуге жұмылдыра отырып,
сабаққа қызығушылығын арттыру, өз ойын ... ... ... ... белгілі бір шығарманы талдағанда, әр ... тән ... ән ... ... өзгешелігіне қарай айқындауға талаптандырады.
Балаларға музыка мен өзара тығыз байланысты екендігін ұғындырып, ... ... ... ... ... ... ... түрінде
игерілетін материалдарды бекіту, қорытындылау барысында ... ... ... ... ... шығарманы түсініп қабылдауын, әндердің мәнін
сезініп отыруын қадағалауы тиіс.
Тоқсандағы негізгі тақырыпқа көшпес бұрын музыканың ... ... оны ... ... сонан соң белгілі бір
аспапта орындалатындығын немесе әншінің айтуында ... және ... ... ... ... ... ... анықтауда, жалпы шығармалар жөнінде әңгіме өткізуде ... ... ... ... сөйлетуге ынталандыра білген жөн.
Ендігі 2-кластың бірінші ... ... ... ... талдау жасап көрейік: өтілетін тақырып: «Музыкадағы төрт жанр -
ән,күй,би, марш».
Оқушылар ... бір ... ... ... ... ... ... кіріп, орындарына жайғасқан соң, оқушы «Класқа қандай
музыкамен кірдік?» - деген сұрақ қояды. Балалардың ... ... ... ... ... ... ... дайындық сатысы, музыканы
үсінуі, сезінуі әртүрлі. Мұғалім бұл жағдайда баланың жауабына /оқушы ... ... ... / ... емес» деп айтпай, басқаша қосымша сұрақтар
қою арқылы дұрыс ... ... ... ... ... ... балалар
түсінбеген жағдайда оны былай өзгертуге болады: «Орындаған ... не ... ... . ... ... да, оқытушы алғашқы
алғашқы сабақтың өзінен-ақ оқушылардың өмір және музыкалық тәжірибелеріне
сүйене отырып, балаларды ... ... ... ... қойылған
сұрақтарға мүмкіндігінше олардың өздерін көбірке тартуға, өзі жауап
бермеуге тырысады.
Сабақ ... ... ... «ән» ... ... соң,
«композитор», «орнындаушы», «тыңдаушы» деген ұғымдар түсіндіріледі. Оны
мынадай ... қою ... ... ... ... ... адамды кім
деп айтады?» /композитор/, «әнді орындайтын адамды ше?» /әнші, орындаушы,
артист, т.б/ «орындалған әнді ... ... ... ... ... ... кім ... /тыңдаушы/. Әрі қарай ән үйретңледі. Балаларға
үйретілетін «Біз өмірдің гүліміз» әнін ... ... Б. ... ... /Бұл ... ... мұғалім өзі қажет деп тапқан, ... мол, ... ... ... ... жазылған үйретуге жеңіл,
әуенді шығарманы алуна болады/.
Шығарманы балаларға орындап көрсетпес бұрын, мұғалім өзінің орындаушы,
ал олардың «тыңдаушы»екендігін ... . Бұл ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыруға ерекше көңіл бөлу керек
екендігі.
Мұғалім әнді өз ... ... ... ... ... ... домбыра, фортепияно, қобыз, т.б./ мәнерлеп пйтып
береді және шығарманы орындау ... ... әнді ... ... да бақылайды. Өлең тексінің қабылдауға қиын ... ... бұл әнде ... деген сөз бар. Оқушылардың оны
түсінбеуі мүмкін, өйткені ... сөз ... ... ... ... ... түсініп қабылдау үшін ол сөздің ... кең, т.б./ ... ... ... Бұл әнде оны ... ... ... ... Диапазоны ре-ля
аралығында, әуені жеңіл, ұғымды. ... әнді ... мына ... ... ... ... ... класс оқушыларды, әдетте әнді
үйрету барысында композитордың белгіленген екпінін ... ... ... ... олай ... шығарманың сипатын өзгертіп жіберумен ... ... ... білуге де кері әсерін тигізеді. Баланың зейіні
шашырап кетеді. Сондықтан, ... ... ... өз ... ... ... айғаймен айтуға болмайтындығын ескеріп отырған жөн.
Ән үйрету кезінде балалар «ән айту қалпын» ... ... ... яғни
партаның артқы жағына сүйеніп, иықты түзу ұстап, қолды екі тізенің үстіне
бос тастап отырады. ... ... ... ... ... үшін ... ... оны бірнеше рет мұқият қайталап, байқап отыруы ... ... ... оған жақсы дағдыланған болса, екінші класта естеріне түсіру
қиын емес/.
Бұл ... ... ... төрт ... ... Олар - ән, ... марш. Мұғалім бағдарламада көрсетілген ... ... ... қосымша музыкалық материалды қолдануына болады. ... ... ... тақырыбына, балалардың қабылдау ... ... ... ... ... ... таныстырылатын музыкалық
шығармалардың, терминдердің көп екендігін ескере отырып, оларды ... ... ... ... ырғағына, екпініне, сипатына
байланысты музыкалық-ырғақтық қозғалыстар жасатуға ... ... ... барысында қыздар би қимылын өрнектесе, ұлдар қобыз, домбыра, т.б.
аспаптар тарту қимылын ... ... ... ... түрде өтілетін материалдарды
қорытындылауы ... ... ... ... жайлы Э.Абдуллин
Д.Кабалевскийдің бағдарламасын ендіру жөніндегі Бүкілодақтық ... ... ... ... 1982 жыл/ ... ... ... көңіл бөлу керек екендігіне тоқталады:
І –кезең - ... ... және өмір ... ... ... бере білуі;
2 – кезең - ойлау, ізденуді қажет ететін ... қоя ...... - ... әр элементі бойынша алған білімдерін пысықтай
білуге дағдыландыру.
Бірінші тоқсанның қалған сабақтарында мұғалім музыкадағы төрт жанрдың
әрқайсысына жеке-жеке тоқталып, ... ... ... ... мағлұматтардың саналы түрде қабылдануына, меңгерілуіне назар
ауадарады және ол ... ... ... үшін, орайы келген жағдайда үнемі
қайталанып отырады.
Ән ... ... ... қойылатын талаптар тереңдей түседі,
шығарманы бір мезгілде ... ... ... ... үшін ... қол
қимылына қарап орындауға машықтанады. Оқытушының алғашқы кезде ерекше ... ...... ... ... ... ... таза
унисонда айта білуі. Ол үшін ән басталатын алғашқы дыбысты аспапқа қосып
бәрі бірдей дерлік ... ... ... ... ... ...
баланы интонациялдық таза айтуға жетелейді, табиғи музыкалық есту
қабілетітінің әрі ... ... ... ... ... қатар,
оқушылар шығарманың мазмұнына сәйкес әнді мәнерлеп орындауға дағдыланады.
Мысалы, ... «Кел ... әнін ... кеде ... ... ашық-жарқын шығуын қадағаласа, ... ... ... ... мейірімді жылылықпен нәзік ... ... бір ... ... нәрсе - әнді балалардың дұрыс үйреніп алуы
үшін оны қайта-қайта қайталау мәселесі. Шығарманы әрбір ... ... ... бір ... қойып, оның іске асуын қадағалайды. Мысалы,
Б.Қыдырбекованың «Ұста» әнін ... рет ... ... тура ... рет міндетті түрде әнді айтуға қойылатын жалпы талаптар ескеріледі
/әнді созбай, бір-біріңді тыңдап, әсерлей айтыңдар, т.б./, ал ... ... ... ... байқап, оны қайталамауын өтініп, нақты
дәлелдер ... ... ... дем алып ... ... ... ... кеттіңдер, сөзін ұмытып қалдыңдар, әуенін дұрыс
үйренбеппіз, т.б./ал, рет динамикалық ... ... ... ... ... айтуға болады /әннің бірінші, екінші жолы ... ... ... ... ... ... ... екінші жолын бәсеңдеу
айтамыз. т.б./.
Міне, осылайша қазбалап ... ... ... ғана музыка
сабағының нақтылы нәтижесіне қол жеткізуге болады.
Екінші ... ... ... сабақтарда мұғалім жалпы «Музыка көңіл-
күйді білдіреді, қозғалысты бейнелейді, табиғатты ... - ... ... ала ... ... Үйретілген әндер де, тыңдалатын
музыкалық ... да ... ... ... ... ... ... қарай дамытып, кеңейтуге лайықтандырылған. Музыкалық тек ... ... ... сан ... ... ... ... білуге
тәрбиелейді, өміріміздегі кездесетін түрлі құбылыстарды жеткізе білудегі әр
аспаптың ... ... ... ... алады. Мысалы,
Д.Кабалевскийдің ... мен ... ... ... ... ... үнін фортепиано шебер жеткізе білсе,
қобыз аспабы халық күйі «Аққуды» ... ұшып бара ... ... ... ... Құрманғазы атындағы халық ... ... ... ... ... ... балалардың
өздерінің айтуынша «шауып бара жатқан аттардың» ... ... ... ... ... ... көптеген көрнекті
құралдармен жұмыс істеуді міндеттейді: түрлі аспаптар, оркестр ... ... ... төрт ... ... ... ... тақырыбы - ән, би, күй, марш қайда жетелейді? Тоқсан
тақырыбын меңгере отырып, оқушылар көлемді ...... ... ... ... ... танысады. Осыған байланысты
балалардың ән, күй, би, ... ... ... ... сипат алады.
Оқушыларды музыканың барлық саласымен ... ... ... ... қабылдауға, игеруге баулу олардың музыканың ... ... ... ... ... тереңдей түсуіне жағдай
жасайды, өнегелік проблемасы қозғалады.
Қорытынды
Қоғамның жаңа саяси-әлеуметтік даму жағдайларында жалпы ... ... ... ... ... тұтқа бола білімді де
білгір, білікті азаматтар даярлау – бүгінгі күннің ... ... ... ... байланысты мектеп мұғалімдерінен оқу-тәрбие
жұмыстарына үлкен өзгерістер енгізіп, ... ... ... ... ... ... ... етуде. Бұл мәселені шешуде қазақ композиторларының
музыкалық шығармашылық мұраларының маңызы зор.
Қазақ композиторларының шығармашылығына ... ... ... еңбектерді талдау оның бүгінгі күнге дейін зерттеу
деңгейін көрсетуге, оның шығармашылық ... ... ... ... ... ... тигізді.
Қазақ композиторларының балаларға арналған музыкалық шығармаларының
педагогикалық-тәрбиелік мазмұнын ... ... ... ... ... балаларға арналған музыкалық ... ... ... ... ... ... ... 1980-1995
жылдар аралығында басылым көрген музыка пәні бағдарламаларына ... ... мен ... айқындауға мүмкіндік береді.
Қазақ композиторларының музыкалық шығармаларының мазмұндық сипатына
педагогикалық тұрғыдан ... ... ... ... жүйесіне қажетті шығармаларды ендіруге тиісті бағдар береді ... ... ... аялы ... қалыптастырады.
Қазақ композиторларының музыкалық шығармаларының мазмұнын терең
меңгеру мақсатында «Музыка өнерінің - ... кең» атты ... ... ... ұсыныс мұғалімдер мен класс жетекшілеріне оқу-тәрбие
процесінде балаларға арналған әндердің тәрбиелік мүмкіндіктерін ... ... (№1 ... ... ... М. Ән өнері уақыт.-Алматы: Жазушы, 1970-306 ... ... О.А. ... и ... ... ... в
Советской общеобразовательной школе: Дис...д-ра пед.наук.-М.:1971.-
432-б
3. Арикайнен Г.Л. Қазақстандағы хор әні.-Алматы: Қазақстан,1965-167 ... ... К. Хор ... негіздері.-Алматы: Республикалық баспа
кабинеті, 1994-82 б.
5. Ән-күй сабағының бағдарламасымен әдістемелік нұсқауы (4 ... /Ш.Б. ... Б.Р. ... ... ... ... ... кабинеті, 1997./
6. Бержанов Қ.Б. Из истории культурно-просветительной и общественной
деятельности ... ... ... ... ... 1951-245 ... Байділдаев Ө. Симфония сазы (қазақ ... ... ... ... ... ... ... Ө. Ән еркесі // Қазақ әдебиеті.-1967. -№84.-9 сәуір-10 б.
9. Брусиловский Е. Дүйім дүлдүлдер.-Алматы, 1995.-384 б.
10. Байқадамова Д. ... ... ... // Ақ Желкен.-1997. №3-52-56 б.
11. Байқадамов Б. Біз Отанның бөбегі /Құраст.: С.Ұзақбаева, Б. ... ... ... ... ... Б. ... Хорлар, романстар. / Құраст Б.Ғизатов.-Алматы:
ҚМКӘБ, 1957.-247б.
13. Байқадамов Б. Жанашырлық сөз керек // Қазақ ... ... ... ... ... ... ... программасы. // Құрастырған :
Б.Ғизатов т.б-Алматы,1990,63-Б
15. Гродзенская Н.Л. Школьники слушают музыку.-М.;1969
16. Ғизатов Б., ... Р., ... Г. Төрт ... бастауыш
мектептің 2-4 кластарына арналған музыка програмалары.-Алматы, 1990.-
84 б.
17. Елім-ай ән-күй программасы ... ... ... ... 1-класына
арналған) // Құраст. Балтабаев М., Ұзақбаева С., Т Қышқашбаев т.б.
–Алматы.-56 б.
18. Жұбанов А. Мукан ... ... ... ... А. ... ... ... мен творчествосы.-Алматы,
1942.-215 б.
20. Жұбанова Ғ. Музыка ... даму ... // ... Қазақстан.-
1968.-17 март.-№65-4 б.
21. Жураковский Г.Е. Педагогические идеи Макаренко.-М.: Просвещение,
1989.-253 с.
22. История ... /Н. ... Е.Н. ... и ... 1982-278 с.
23. Кабалевский Д.Б.Прекрасное побуждает доброе ,-М.: Педагогика1979
24. Қазақ орта мектебі ... ... ... ... ... ... Сорос Қазақстан қоры /Ш.Б. Құлманова, б.Р.
Сулейменовамен авторлық бірлестікте.- Алматы; Өнер, 1997.-54 б.
25. 29.Қазақстан ... ... беру ... ... // ... ... мұғалімі, 1991, 21 қазан, 2-б.
26. 30.Қазақ мектептері мен ... ... ... ... ... ... кешенді программасы. //
Қазақстан мұғалімі, 1990,8 маусым,2-б
27. ... ... ... ... беру ... ... мұғалімі, 1991,27 желтоқсан,2-б
28. Қазақстан Республикасының жалпы ... ... ... // ... мектебі, 1992, 4 желтоқсан, 3-б.
29. ... орта ... ... және ІҮ ... үшін ... // ... Б. Ғизатов, т.б., Алматы, 1987, -
131–б.
30. Қазақ орта мектебінің ... ... ... ... ... Ө. ... ... 56-б.
31. Нұрлы жүрек. М. Төлебаев туралы естеліктер мен ... ... ... Э., ... С., Жалпы білім беретін қазақ орта
мектебінің ән-күй сабағына арналған “Мұрагер” ... ... ... РБК, 1994.-79 б.
33. Тәжібаев Т.Т. Педагогическая мысль в ... во ... ... века: Общественно-педагогическая деятельность и педагогические
идеи И. Алтынсарина.-Алма-Ата, ... ... С.А. ... ... ... ... Автореф.дис. ...-д-ра. Пед. Наук – Алматы.1993,220,226,227-
б.
35. Шацкая В.Н. Музыкально-эстетическое воспитание детей и юношества.-
М: Педагогика. 1975.-200-б
№1 қосымша
"МУЗЫКАЛЫҚ ӨНЕРДІҢ - ... ... ... ... ... ... ... мақсатында «Музыка өнерінің - өрісі кең» атты ... ... ... ... Музыкалық өнердің - өрісі кең
Мақсаты: Дана халқымыздың саз өнердің ... ... ... ән ... күй өнерінің құдіреті және олардың өміршеңдігі жайлы
айту.
Көрнекілігі: "Ән – ... ... "Тіл ... – үн ... "Жігітке жетпіс өнер де аз"
3. "Өнер алды – қызыл тіл"
4. "Таза ... асыл тас, су ... ... ... асыл сөз, ой ... ... Асан Қайғы
5. "Өнерлінің өрісі кең"
Кіріспе: Мұғалім: Құрметті қонақтар, ұстаздар, оқушылар!
Көгілдір көктемнің алғашқы күндерінің ... ... де ... ... ... бір бас ... ... деген ұлы да ғұлама, өнерлі де
өрелі халықтың ұрпақтары екенімізді ... тұта ... ... ... мен киелі қобыздың, сырнай мен сыбызғының әуезді әуеніне құлақ салсақ
деген оймен өткізейін деп отырған "Тіл ... үн ... ... ... бастауға рұқсат етіңіздер. Адамзат тарихының ... мен ... ... мен ... бар ... ... бет-бейнеңді әлем алдында таразыға тартатын алпауыт ХХІ ... ... ... ... ... ... ... құндылықтары мен қасиеттерін
сақтап қалу жолында күреспек. Сол күнде бірінші кезекке ... ... саз бен сөз ... ... ... ойналады. С. Тұрысбеков "Көңіл толқыны" ... ... ... ... ... екі-үш оқушы шығады).
Негізгі бөлім
1-оқушы: иә, егемендігімізді алып, өз қолымыз өз аузымызға ... де ... асып ... Ал, ... ... халқымыздың сан ғасырлық тарихын,
ұрпақтан ұрпаққа ұран ғып апарар ... ... ... ... салт-
дәстүрлерін бір сағатта айтып жеткізу мүмкін емес.
"Жігітке жетпіс өнер де аз" деп өнерді қастерлеген халықтың ... ... ... ... алды ... тіл" деп ... ерекше мән берген қазақ
халқы-табиғатынан ділмар, шешен халық.
Тілі қылыштың ... ... ойы ... терең, қысылшаңда қиыннан
қиыстырып жол табатын шешендердің әділ төрелігіне тоқтай білген ... ... ... ... ең ... ең ... сипаты-тілі. Тіл
дегеннің өзі бүкіл бір халықтың жинаған ... ... ... ... тіл ... ... бөліп алуға болмайтын нәрсесі.
1-оқушы: Ал, бірақ қазіргі біздің ... ... бәрі өз ... ... сөз ... ... алады деп айта аламыз ба?
2-оқушы: Жоқ, әрине. ... біз ... ... ... ... керемет жақсы қасиеттерін бойымызға сіңіретін-елдің
болашағы емеспіз бе?
1-оқушы: Олай ... ... ... ... ... асыл
қазыналарын үйренейік. Қазақ тілінде көп ... ... ... Достарымызға да осыны айтып, түсіндірейік. Олар ... Күй ... ... ... ... ... гүл ... келеді
(бірнеше қыз).
Сырттан: Жау, жау шапты! Аттан, аттан! Деген ... ... ... жау ... жау! Енді ... де ... екен ғой ... шығып, қыздарды байлап-матап, жан-жағына алақтап тұрады. Осы
кезде сахнаны "Елім-ай" әні ... ... ... бір ... ... сахнаны тастап кетуге болмайды. "Елім-ай" әні бірте-бірте баяулап,
қыздар-жігіттер сахнадан ... ... ... ... ... мен ... іштей тартқан мұң шерін,
күйініш-күйіктерін, яғни басындағы әр түрлі оқиғаларды тілмен жеткізе
алмайтын ... ән ... ... ... ... "Елім-ай" әні әйгілі "Ақтабан шұбырынды, Алқакөл
сұлама" оқиғасы кезінде бүкіл қазақ елінің гимніне ... ... ... ащы ... ... ән еді.
2-жүргізуші: Иә, сонау жылдардан бері шырқалған әндерде, қосыла шерткен
күйлерде замана үні, кешелі-бүгінгі ұрпақ ... ... ... ... ән-
мәңгілік. Сол ән-күйлерімізден халқымыздың дарқан дарынын, өнерсүйгіштік
кескін-келбетін аңғарғандай ... ... да оны ... ... ... ... ... тек мұңзары ғана емес
қуаныш-шаттығын да әнмен жеткізген ғой.
2-жүргізуші: Біз ... ... ... әнші ... бен
ағайларымызды қонаққа шақырып едік қой. Қане, сол өнер адамдарын құрметпен
ортаға шақырайық.
Бірнеше әншілер сахнаға шығады.
"Орта толсын! Келе ... ... деп ... ... ... ... есігін ашады өлең
Өлеңмен жер қойнына кірер денең
Өмірдегі қызығың бәрі өлеңмен,
Ойлансаңшы, бос қақпай, елең-селең"
2-жүргізуші: "Құлақтан кіріп бойды алар
Әсем ән мен тәтті ... ... ой ... ... ... сүй"-дегенді де Абай атамыз айтқан екен. Ендеше, неге
тұрмыз? Қане, әнге кезек ... ... ... ... ... ... қосылып:
1-оқушы: Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар,
Үннің тәтті оралған мәні оятар
Кейі зауыл, кейі мұң, дертін қозғап,
Жас балаша, көңілді жақсы уатар.
Адам аз мұны ... ән ... да аз ол ... ... ... ... ... тәтті күйге
Жылы журек бар ма екен, қозғаларлық?
Дегендей жақсы ән ... бір ... ... ... "Өзгеге көңілім тоярсың,
Өлеңді қайтіп қоярсың?"- деп Абай атамыз айтқандай әннің жөні бөлек қой.
Тағы да бір ән салып беріңізші. (ән айтылып, бәрі ... бет ... ... өзге екі ... шығады).
1-жүргізуші: Халқымыз табиғатқа табына жүріп тағылым алыпты, табиғатты
өмірін сақтаушысы деп кие тұтыпты, тіршілігінің мәні мен сәні ... ... ... ... ... үнін ... ... қат-қабат құпия сырларын ұғынуға тырысып, өздерінің дүние ... ... ... ... ... жетіген сияқты ұлттық
музыка аспаптарын ойлап тауып, солар арқылы табиғаттың тылысым күштерін
көрсетіпті. "Тіл ... үн ... ... кейде сөзбен жеткізе
алмағанды осы аспаптар арқылы аңыратыпты.
2-жүргізуші: Сіресіп қалған ... ... ... ... ... тас ... ... бозінгеннің бүлкілін, аққудың сұңқылын, бүкіл
табиғаттың тылысым күшін идірген киелі домбыра, қасиетті қобыз тағы ... ... ... үні мен ... ... ... ағаларымыз
бен апаларымыз келіп отыр екен. Ендеше ортаға шақырайық.
1. Қобыз ... ... ... Сазсырнай.
4. Домбырадан екі-үш күй орындалған соң көрініс: "Ақсақ құлан"
1-оқушы: автор
Шыңғысхан бастаған моңғол шапқыншылары ХІІІ ғасырдың басында қазақ ... ... оның көп ... ... ... Бұл ... ... өзінің
баласы Жошының үлесіне береді және оны хан көтереді. Жошы қатал, ... еді. Оның ... ... ... ... ... еріп аңға ... қалып келе жатқан ақсақ құланды көреді де қуа жөнеледі. Ақсақ құлан
бір топ құландарға қосылып кетеді.
Бір кезде баланың ... аты ... бала ... ... ... ... ... кетеді.
Сахнада: Жошы хан.
Жошы хан: Балам қайда, балам? ... ... ... отырады да: Кімде-кім баламның өлімін естіртсе, ... ... ... ... ... ... түсіп жүр. Енді қайттік? Қалай естіртеміз? Деген
дауыстар шығады.
Сөйтіп тұрған көпшіліктің қолында домбырасы бар жігіт келеді.
Домбырашы: Мен ... ... Ой, ... ... ... ... Кім ... хабар әкелсе, көмейіне қорғасын ерітіп құям деп отыр
емес пе?
Домбырашы: Жоқ, мен сөйлемеймін, ... ... ой, ... ... бол! ... ... хан ... келеді де "Ақсақ құланды"
тартады.
Хан: Біраз тыңдап отырады да, басын көтеріп: тоқтат! Жетер енді! Құй
қорғасынды, ананың ... ... ... ... ... құйған болып, ақырындап
шығып кетеді.
Жүргізуші: "Ақсақ ... ... мәні ауыр ... күй ... естіртуге
ғана емес, қатал ханның ауыр жазасынан халықтың тапқырлықпен құтылуы.
Ой-талқы:
Мұғалім: Міне, ... ... ... ... бірталай мағлұмат алдық.
ән мен күйге ... Ал, ... ... ... ... ... не
айтасыңдар?
Ой-талқы:
Халық әндерін эстрадада өңдеу.
Халық күйлерін компьютердің көмегімен өңдеу. (Мысалы, ... ... ... "Отырар сазы" оркестрі т.б.
Түйін: Халқымыздың асыл қазынасы-әндерін, күйлерін соңғы заман
үлгілеріне сай ... ... ... ... ... ... жастарға
ризашылығымызды білдіреміз. Мысалы: "Ұлытау" ансамблі ... ... ... ... ... ... ... таныстырып қайтты. Осындай
жастардың өсіп келе жатқанына қуанамыз.
Қорытынды: Қазақ халқының ... саз ... өте бай, өте ... екенін
көрдік. Келіп өнер көрсеткен өнерпаздарға үлкен рақмет ... ... ... ... отырып, үйге: "Құлақтан кіріп бойды алар"
тақырыбында шығарма жазып келу.
Қазақ мемлекеттік қыздар ... ... ... және ... ... ... ... мен әдістемесі
кафедрасының №9 хаттамасынан
КӨШІРМЕ
4 мамыр, 2006 ... ... ... ... ... Жазғы ... - ... ... ... ... ... барысы.
Тыңдалды: ... ... ... ... ... жұмыстарын ... ...... және ... білім беру
әдістемесі” пәнінен ... ... ... ... ... хабарлады.
Күндізгі бөлімнің 4 курс студенті ... Асел ... ... арналған шығармаларының педагогикалық маңызы
мен тәрбиелік мәні” атты диплом жұмысына жетекшісі ... ... ... ... ... ... ... бойынша
сұрақтар қойылды.
Сөз сөйлегендер: ... ... М. ... ... ... 4 курс ... ... ... диплом
жұмысын талқылай келе, жоғары мектеп талабына сай ... ... ... ... ... пікір білдірді.
Қаулы: 4 курс студенті Нұрым Аселдің “Қазақ композиторларының
балаларға арналған шығармаларының педагогикалық ... мен ... ... диплом жұмысы “ Педагогика және музыкалық білім беру ... ... ... ... ... ... ... Аселдің “Қазақ композиторларының балаларға арналған шығармаларының
педагогикалық ... мен ... ... атты ... ... ... негізгі екі бөлім, қорытынды және әдебиет тізімінен
тұрады.
Бірінші тарау – ... ... ... ... педагогикалық тәрбиелік мазмұнына сипаттама” - деп аталады.
Онда ... ... ... ... ... ... өнер
тану, музыкалық әдебиеттерді, композиторлардың еңбектеріне және ... ... ... Асел ... ерекшелігі қазақ композиторларының балаларға
арналған музыкалық шығармаларының жіктемесін педагогикалық ... ... ... ... ... ... көрсете білгендігінде.
Екінші тарауда – “Қазақ композиторларының ... ... ... ... пайдаланудың тиімділігін” айқындап, олардың
тәрбиелік мазмұнын ... ... ... ... ... ... мәнділігі Музыка сабағының – ... жанр - ән, би, ... ... атты ... ... ... ... класс жетекшілеріне оқушылардың шығармашылық белсенділігін арттырумен
қатар, ... ән айту ... ... ... ... жұмыстың кейбір кемшілігі, жекеленген әріп ... ол ... ... ... ... ... ... еңбегі диплом жұмысына қойылатын талаптарға
толық сай келеді деп есептеймін.
Пед.ғыл.канд., ... ... ... ... ... ... ... шығармаларының
педагогикалық маңызы мен тәрбиелік мәні”- атты дипломдық жұмысына
ПІКІР
Уақыттың талабына сай мектеп оқушыларының оқу мен ... ... ... ... ... ... ... саласында жинақталған тәжірибелік мұраларын зерттеп, оны оқу-
тәрбие процесінде пайдаланудың қажеттілігі туып ... ... ... ... ... «Қазақ композиторларының балаларға
арналған шығармаларының педагогикалық маңызы мен тәрбиелік мәні » ... ... ... тарауда – «Қазақ композиторларының балаларға арналған
шығармаларының мектеп бағдарламасында алатын орнын» ... ... ... ... ... бір жүйеге келтіруге ... ... ...... ... ... арналған
шығармаларын музыка сабағында пайдалану мәселесіне ... ... ... мән-мазмұнын айқындауға мүмкіндік береді.
Мұнда Қазақ композиторлары шығармаларының жеке тұлғаны ... ... ... ... ... ... ... Әселдің еңбегінің зерттеу нәтижелерін, әдістемелік ... ... ... ... ... процесінде құнды материал
ретінде пайдалануға болады.
Дегенмен жұмыстың кейбір кемшілігі, ... әріп ... бұл ... ... ... ... нұқсан келтірмейді. Нұрым
Әселдің еңбегі диплом ... ... ... ... сай ... ... ... ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
А. Тоқмағамбетов шығармаларының ерекшеліктері36 бет
Абай шығармаларының тәрбиелік мәні30 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбайұлының өлеңдерінің тәрбиелік мәні8 бет
Абайдың қара сөздері және оның тәрбиелік мәні65 бет
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет
Ахмет Байтұрсынұлы шығармаларының тарихи маңызы9 бет
Ақыл ойы бұзылған балаларға білім беру6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь