Қоршаған ортаның өсімдік биоиндикаторлары

КІРІСПЕ 7
1 НЕГІЗГІ БӨЛІМ. ӘДЕБИ ШОЛУ 11
1.1 Мүктәрізділер туралы мәліметтер 11
1.1.1 Мүктәрізділер түрлері мен таралуы 11
1.1.2 Orthotrichaceae, Hypnaceae, Pseudoleskellaceae,
Pottiaceae, Brachyteciaceae тектес мүктер туралы мәліметтер 12
1.2. Мүктәрізділердің қолданылуы мен биологиялық белсенділіктері 14
2 ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ 17
2.1 Зерттеу әдістері мен қажетті материалдар 17
2.2 Сапалылықты анықтауға арналған әдістер 18
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ 20
3.1 Шикізаттың сапалылығын анықтау 20
3.2 Негізгі БАЗ.дың фитохимиялық талдауы мен олардың сандық анықталуы 25
3.3 ҚХ әдісімен көмірсулар мен амин қышқылдарды анықтау 26
ҚОРЫТЫНДЫ 29
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 30
ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ӨСІМДІК БИОИНДИКАТОРЛАРЫ
1. Флора споровых растений СССР, т. 1, 3, Мхи - Л., 1952. - 54с.
2. Игнатов М.С., Игнатова Е.А. Флора мхов средней части европейской России. Т.2. М., 2004. С.609-944.
3. Peng Fu, Sheng Lin, Lei Shan, Min Lu, Yun-Heng Shen, Jian Tang, Run-Hui Liu, Xi Zhang, Rui-Liang Zhu, and Wei-Dong Zhang Constituents of the Moss Polytrichum commune // J. Nat. Prod. 2009, 72, 1335-1337.
4. Gustafssoni L., Jong J., and Noren M. Evaluation of Swedish woodland key habitats using red-listed bryophytes and lichens // Biodiversity and Conservation 1999, 8, 1101–1114.
5. Исакова Н.А. К флоре листостебельных мхов Южного Урала часть 2. Анализ флоры листостебельных мхов Ильменского заповедника Известия Челябинского научного центра 2006, вып. 2 (32), 83-88.
6. Савич-Любицкая Л. И., Смирнова З. Н., Определитель сфагновых мхов СССР, Л., 1968; Определитель листостебельных мхов СССР. Верхоплодные мхи, Л., 1970;
7. Keyte I., Wild E., Dent J., and Jones K.C. Investigating the Foliar Uptake and Within-Leaf Migration of Phenanthrene by Moss (Hypnum Cupressiforme) Using Two-Photon Excitation Microscopy with Autofluorescence // Environ. Sci. Technol. 2009, 43, 5755–5761.
8. Onianwa P.C. Monitoring atmospheric metal pollution: a review of the use of mosses as indicators // Environmental Monitoring and Assessment 2001, 71, 13–50.
9. Gramatica P., Battaini F., Giani E., Papa E., Jones R.j A, Preatoni D, and Cenci R.M. Analysis of Mosses and Soils for Quantifying Heavy Metal Concentrations in Sicily: A Multivariate and Spatial Analytical Approach // ESPR – Environ. Sci. & Pollut. Res. 2006, 13 (1), 28 – 36.
10. Sawicki J., Plasek V., Szczecinska M. Plant. Syst. Evol. 2009, 279,125–137.
11. Baisheva E.Z., Zhigunova S.N., Martynenko V.B., and Shirokikh P.S. Ecological and Phytocenotic Features of the Bryophyte Component of Water Protection Forests on the Ufa Plateau // Russian Journal of Ecology, 2009, Vol. 40, No. 3, pp. 180–186.
12. Биеньковски П., Титлянова А., Диттвалд Э., Шибарева С. Изменеие элементного состава фитомассы сфагновых мхов в процессе торфообразования // Вестник ТГПУ 2008, Выпуск 4 (78), 30-34.
13. Маматкулов У.К., Байтулин И.О., Нестерова С.Г. Мохообразные Средней Азии и Казахстана.– Алматы: Қазақ Университеті, 1998. 133с.
14. Fernández J.A., Carballeira A. Evaluation of Contamination, by Different Elements, in Terrestrial Mosses // Arch. Environ. Contam. Toxicol. 2001, 40, 461–468.
15. Lorimer S. D., Perry N. B., Burgess E. J., Foster L. M. An antifungal bibenzil from the New Zealand liverwort, Plagiochila Stephensoniana. Synthesis, and analysis bioactivity-directed isolation // J. Nat.Prod. 1997, 60, 421-424.
16. Millot M., Tomasi S., Studzinska E., Rouaud I., Boustie J. Cytotoxic constituents of Diploicia canescens // J.Nat.Prod. 2009, 72, 2177-2180.
17. Бабешина Л.Г., Дмитрук С.Е. Экспериментальное обоснование применения сфагнового мха в народной медицине // Новые достижения в химии и химической технологии растительного сырья : Материалы 2 всероссийской конф. – Барнаул, 2005. С.20–21.
18. Zheng G-q., Chang C-j. Ohioensins: Novel benzonaphthoxanthenones from Polytrichum ohioense // J.Org.Chem. 1993, 58, 366-372.
19. Jiao R.H., Ge H.M., Shi D.H., and Tan R.X. An Apigenin-Derived Xanthine Oxidase Inhibitor from Palhinhaea cernua // J. Nat. Prod. 2006, 69, 1089-1091.
20. Witherup K.M., McLaughl J.L. Identification of 3-hydroxy-3-methyl glutaric acid (HMG) as a hydroglycemic principle of Spanish Moss (Tillandsia Usneoides) // Journal of Natural Producrs 1995, 58 (8), 1285-1290.
21. Borel C., Welti D.H., Fernandez I., and Colmenares M. DICRANIN, AN ANTIMICROBIAL AND 15-LIPOXYGENASE INHIBITOR FROM THE MOSS DiCRANUM SCOPARZUM // J. Nat. Prod. 1993, 56 (7), 1071-1077.
22. Бабешина Л.Г., Белоусов М.В., Ахмеджанов Р.Р., Келус Н.В. Обоснование перспективы комплексного применения сфагнового мха в медицинской практике // Новые достижения в создании лекарственных средств растительного происхождения: Материалы всероссийской науч.-практич. конф., посв. 100-летию со дня рождения проф. Л. Н. Березнеговской. – Томск, 2006. С.89–93.
23. Seo C., Choi Y-H., Sohn J.H., Ahn J.S., Yim J.H., Lee H.K., Oh H. Ohioensins F and G: Protein tyrosine phosphatase 1B inhibitory benzonaphthoxanthenones from the Antractic moss Polytrichastrum alpinum // Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters 2008, 18, 772-775.
24. Музычкина Р.А., Корулькин Д.Ю., Абилов Ж.А. Качественный и количественный анализ основных групп БАВ в лекарственном растительном сырье и фитопрепаратах – Алматы: Қазақ Университеті, 2004. - 116- 117 с.
25. Досон Р., Эллиот Д., Эллиот У., Джонс К. Справочник биохимика: Москва: «Мир»,1991.543 с.
26. Рыскалиева А.Б., Нестерова С.Г., Абилов Ж.А., Султанова Н. А. Исследование элементного состава некоторых мхов Алматинской области // Халықаралық ғылыми-практикалық конференция «экологияның қазіргі кездегі мәселелері және қоғамның тұрақты дамуы», 2010, С.259-262.
27. Ayres E., Wal R.W., Sommerkorn M. and Bardgett R.D. Direct uptake of soil nitrogen by mosses // Biol. Lett. 2006, 2, 286-288.
28. Hall B.H., Louis V.L. Methylmercury and Total Mercury in Plant Litter Decomposing in Upland Forests and Flooded Landscapes // Environ. Sci. Technol. 2004, 38, 5010-5021.
29. Mason R.P., Sheu G.-R. Role of the ocean in the global mercury cycle // Global Biogeochem. Cy. 2002, 16, 1093.
30. Hightower, J. M., Moore, D. Mercury levels in high-end consumers of fish // Environ. Health Persp. 2003, 111, 604-608.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
М. Ганди атындағы «Дарынды ... ... ... ...... жоба
Тақырыбы: «ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ӨСІМДІК БИОИНДИКАТОРЛАРЫ»
Секция: Химия
Орындаған:
11 сынып оқушысы Аманжолқызы Арайлым
Ғылыми жетекші:
химия ғылымдарының кандидаты Казимова А. ... ... ... докторы Сұлтанова Н. А.
Алматы, 2012 ж.
Аннотация
Жұмыстың мақсаты – Қазақстанның әр ... ... ... химиялық құрамын анықтау арқылы қоршаған ортаның биоиндикациясын
жүргізу.
Жұмыс 32 беттен, 2 суреттен және 5 ... ... ... - ... ... Балқаш және Оңтүстік
аймақтарында жиналған ... Hypnum, ... ... ... ... отандық мүктер.
Ғылыми-зерттеу жұмысында қолданылған қондырғылар мен әдістер: атомдық-
адсорбциялық спектрометр, қағаз хроматографиясы және ... ... ... ... ... мүктердің сапалылығын (ылғалдылығы, күлділігі,
экстрактивті заттары) анықтау;
2. Мүктердің макро- және микроэлементтік ... ... және ... биоиндикациясын жүргізу;
3. Мүктәрізділердің құрамындағы биологиялық белсенді ... ... ... ... ... Алғаш рет шикізаттың сапалылығы (ылғалдылығы, күлділігі, ... ... ... ... ... ... және ... ортаның биоиндикациясы
жүргізілді;
• Мүктердегі көмірсулар мен аминқышқылдары анықталды.
Жүргізілген ... алға ... ... пен ... орындалып,
келесі нәтижелер алынды:
1. Orthotrichum, Hypnum, Pseudoleskeela, Tortula ... ... ... ... жүргізілді. Нәтижесінде
шикізаттың ылғалдылығы 0,28% –дан 0,66 %-ға дейін, ... ... ... ... ... ... ... бойынша
экстракт құрамында аминқышқылдар мен көмірсулар бар екендігі анықталды.
2. Атомды-адсорбциялық спектроскопия әдісімен жалпы күл ... және ... ... ... ... ... құрамында ең көп
сандық үлес құрайтындар Ca, K, Fe, Mg ... ал ең аз ... ... Ni, Pb, Cu құрайды. Балқаш маңындағы топырақтарда жиналған ... мен ... ... ... сулы аймақтарында жиналған
Brachythecium rivulare мүктәрізділердің элементтік құрамымен салыстырғанда
Алматы облысының аймақтарында жиналған ... ... pumilum, Hypnum ... үлгілерінде Mn, Zn, Pb, Ni, Fe,
Mg, Cu элементтері басымдылық мөлшерде ... ... Бұл ... үлгілер экологиялық аса тиімді жерлерде өсетіндігіне байланысты,
өйткені мүктәрізділер қоршаған ортаның түрлі факторларының ... ... ... ... ... мүктердің барлық түрлерінде ксилоза мен фруктоза
бар екендігі анықталып, ... ... ғана ... ... бес
түрлерінде айқындалды. Зерттеу мәліметтері бойынша глутамин қышқылы,
метионин, пролин, треонин ... ... ... ... ... кеңінен кездесетіндігін байқауға болады. Аспаргин, аспаргин
қышқылы, глутамин, гистидин Hypnum ... мен ... ... ғана ... ... ... Tortula ... мен
Brachythecium rivulare бриофиттерінде бар екендігі анықталды.
Практикалық маңызы – Қазақстан территориясында өсетін мүктәрізділердің
химиялық құрамындағы биологиялық белсенді ... (ББК) ... ... ... және ... ... қоршаған ортаның экологиялық
жағдайын биоиндикациялау саласында қолдану.
Аннотация
Цель работы – ... ... ... ... ... химического состава мхов, собранных из различных регионов
Казахстана.
Работа состоит из 32 ... 2 ... и 5 ... ... – мохообразные рода Orthotrichum, ... Tortula ... ... собранные в Алматинском,
Балхашском и Южно- Казахстанском регионах.
Методы и приборы: атомно-адсорбционный спектрометр, ... ... и ... ... ... ... ... зольность, экстрактивные
вещества) исследуемых мхов;
2. Определение ... и ... ... и проведение
биоиндикации окружающей среды посредством мхов;
3. Проведение фитохимического анализа ... ... ... ... ... Впервые определена ... ... ... ... ... ... ... состава золы мхов и биоиндикация
окружающей среды;
• Определен углеводный и аминокислотный состав исследуемых мхов.
Результаты:
Поставленная цель ... и в ... мере ... ... Получены
следующие результаты:
1. Проведен качественный ... мхов ... ... Tortula ... ... В результате
установлено, что их влажность составляет от 0,28 до 0,66 %, ... ... от 19,55 до 64,78%. По ... фитохимического анализа были
обнаружены аминокислоты и углеводы.
2. Методом атомно-адсорбционной спектроскопии ... ... ... в ... ... ... количество в мхах составляют
элементы Ca, K, Fe, Mg, в меньшем количестве встречаются Cd, Ni, Pb, ... ... с ... составом мхов Tortula desertorum Балхашского
региона и мхов ... rivulare из ... ... ... ... ... Orthotrichum pumilum, Hypnum
cupressiforme Алматинской области преобладают Mn, Zn, Pb, Ni, Fe, Mg, ... ... ... о ... ... представителей в более
экологически чистых ... так как мхи ... ... ... ... окружающей среды.
3.Установлено, что во всех видах мхов углеводный состав представлен
фруктозой и ксилозой, а из аминокислот только ... ... во ... ... По ... исследований в образцах мхов ... ... ... что ... аминокислоты, как глутаминовая кислота,
метионин, ... ... ... в ... ... ... что ... аспаргин, аспаргиновая кислота, ... ... ... в мхах Hypnum ... и ... а ... ... как аланин, лизин преобладают в бриофитах
видов Tortula ... и ... ... ... в
экологически чистой местности.
Практическая значимость – обобщение научной информации по химическому
составу биологически активных ... ... ... ... ... и ... отечественных мхов в области
биоиндикации ... ... ... ... of the work – Carrying out ... of ... by means ... of a chemical composition of the mosses collected from various
regions of Kazakhstan.
The work include 32 page, 2 pictures and 5 ... of the work– the mosses sorts ... ... Tortula desertorum, Brachythecium collected in Almaty,
Balkhash and South Kazakhstan regions.
Methods and devices: the ... ... methods of ... chromatography and extraction.
Stages of studies:
1. Carrying out high quality (moisture, ash-content, extractive
substances) studied ... ... macro - and ... structure and carrying ... of ... by means of ... Carrying out the phytochemical analysis of biologically ... ... ... For the first time high quality (moisture, ash-content, extractive
substances) is defined;
• The analysis of element ... of ashes of mosses ... ... are carried ... The ... and amino acid structure of studied mosses is
defined.
The obtaining results:
The goal is reached and tasks are fully carried out. The ... are ... The ... analysis of mosses of ... ... Tortula ... Brachythecium is carried out. It is as
a result ... that their humidity makes from 0,28 to 0,66%, an ... ranging from 19,55 to 64,78%. By results of the ... amino acids and ... were found.
2. By method of the nuclear-adsorp ... are ... ... ... in the general ashes. The greatest number in mosses ... by the elements Ca, K, Fe, Mg, in smaller quantity Cd, Ni, Pb, ... In comparison with element structure of mosses of Tortula ... the Balkhash region and ... rivulare mosses from ... water regions in samples of ... ... pumilum, Hypnum ... of Almaty area Mn, Zn, Pb, Ni,
Fe, Mg, Cu prevail. Such data testify to growth of the ... in more ... friendly regions as mosses are ... of ... ... of environment.
3. It is established that in all types of mosses the carbohydrate
structure is ... by fructose and ksilose, and from amino acids ... is present at all five types. By results of ... in samples ... taken for ... it is shown that such amino acids as ... methionine, a proline, treonine contain in large numbers. It is ... that amino acids ... aspargin acid, a ... ... contain only in Hypnum ... and Pseudoleskeela
catenulata mosses, and such amino acids as alanin, a lysine prevail ... types of Tortula ... and ... rivulare growing in
the environmentally friendly district.
Practical value – synthesis of ... ... on a ... of ... active agents mosses, growing in the ... ... and application of domestic mosses in the field ... of an ... state of ... | | |
| ... |7 |
|1 ... ... ... ШОЛУ |11 ... ... ... мәліметтер |11 ... ... ... мен ... |11 ... ... Hypnaceae, Pseudoleskellaceae, |12 |
| ... ... ... ... туралы | |
| ... | ... ... ... мен биологиялық |14 |
| ... | |
|2 ... ... |17 ... ... ... мен ... ... |17 ... ... ... ... ... |18 |
|3 ... ... ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ |20 ... ... ... ... |20 ... |Негізгі БАЗ-дың фитохимиялық талдауы мен олардың сандық|25 |
| ... | ... |ҚХ ... ... мен амин қышқылдарды анықтау |26 |
| ... |29 |
| ... ... ... |30 ... ... ... Бұл ... Алматы облысында, Балқаш ... ... ... Orthotrichum, Hypnum, Pseudoleskeela,
Tortula desertorum, ... ... ... ... ... ... арқылы қоршаған ортаның биоиндикациясын жүргізуге
арналған.
Жұмыстың ... ... ... да ... ... ... орын алып, биосферада маңызды роль атқарады; топырақтардың
ылғалдылығын жоғарлатады, ... аса ... ... ... ... олар бүкіл тірі дене бетімен қоректі элементтерді сорып алады,
топырақта органикалық заттардың жиналуын, ... ... ... ... ... - ... ... ие емес өсімдіктер. Олар осмос
қысымын пайдаланып, ... ... ... ... алады.
Жауын–шашынмен келетін минералды заттарды жинақтап, мүктәрізділер ... ... ... ... ... ... ... береді.
Сондықтан да мүктәрізділер орман денсаулығы үшін аса қажетті. Бұл олардың
біруақыттылы қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ие
емес деген сөз. Сондықтан да мүктәрізділер қоршаған орта ластануының аса
бірегей биоиндикаторлары болып табылады. Ауа ... ... ... ... ... және ... ... бриоиндикация әдісі болып
табылады, яғни мүктәрізділерді бақылау объектісі мен химиялық анализдер
ретінде қолдану. ... ... ... ... ... ... ... Бриофиттер құрамынан антибиотикалық,
инсектецидті, пестицидті, ... ... ... ... ие ... ... биологиялық белсенділігі олардың ағзаға көпжақты
кешенді әсер етеді. ... ... тең ... тірі ... яғни бос ... ... ... да олар ылғалдылық пен иістерді
сіңіру қабілетіне ие. Ол өзінің ... 20-50 есе көп ... ... Басқа сорбенттермен салыстырғанда мүктер ылғалдылықты ... және де ... 2-6 ... ... да ... ескерсек, оны медициналық мақсаттарда хирургиялық гигроскопиялық
таңу ретінде кең пайдаланылды. Ұзақ жылдар бойы бриофиттер ... ... өкпе ... ... ... ... және т.б. емдеу
мақсаттарында дәрілік өсімдіктер ретінде қолданылған.
Бұл уақытқа дейін отандық мүктәрізділердің химиялық ... ... ... ғана бар, сондықтан да мүктәрізділердің химиялық
құрамын зерттеу, химиялық құрамы арқылы ... ... ... б.а. ... ... сонымен қатар отандық өсімдік
шикізатынан ББК-нің жаңа көздерін іздеу және ... ... ... ... ауыл ... қолдану өзекті мәселелердің бірі
болып табылады.
Түрлі бірегей ... ... ... ие, ... жаңа
көздері мен қоршаған ортаның түрлі факторларының экологиялық жағдайларының
индикаторлары болып табылатын мүктер болашағы бар жаңа зерттеу нысаны ... ... да ... ... ... бөлу мен алу ... олардың биологиялық белсенділіктерін зерттеу үлкен ... ... ... ... ... – Қазақстанның әр түрлі аумақтарынан жиналған
мүктердің химиялық құрамын анықтау арқылы ... ... ... жобада қолданылған қондырғылар мен әдістер: атомдық-адсорбциялық
спектрометр, қағаз хроматография, экстракция әдістері.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1 Мүктәрізділер туралы ... ... ... мен ... ... ... ... өсімдіктер тобы болып табылады.
Оларға қарапайым ... өмір бойы ... ... әдетте жер үсті,
сирек жағдайда тұщысулы өсімдіктер жатады. ... ... ... Олар аса ... ... және оңтүстік аймақтарда, сондай-ақ
экстрималды ылғалды климаттарда өсімділіктің үлкен бөлігін ... ... ... өмір сүру ... ... яғни ағаш секілді басқа өсімдіктер
бойындағы бұтақ пен түбірлерді қаптап өседі. Жапырақтар да мүкпен қапталуы
мүмкін.
23 000 жуық ... ... ... ... әлемінің
тәуелсіз бөлімін құрайды [3], бұл дүниежүзіндегі 400 000 өсімдік түрлерінің
жалпы мөлшерінің 5% ... ... ... ... ... ... олар таллофиттер мен кармофиттер арасындағы аралық
орынды алатын күрделі ағзалар болып ... көз ... ... ... ... ... ... үш класқа бөлінетіндігі анық: Hornworts (300 түрлі
сағақжапырақтылар), Liverworts (6 000 ... ... және ... ... ... [4].
Орта Азия мен Қазақстанның мүктәрізділер флорасы 186 тек пен ... ... 615 ... ... ... тобы 71 түрді, ал
сағақжапырақты мүктер тобы 544 түрді ... Бұл ... үшін ... ... ... санын толық және таулы аймақ ... ... ... сәйкес келеді деп есептеуге болады. Түрлер саны
бойынша Орта Азия мен ... ... ... ... (627 түр),
Таяу Шығыс (635), Сібір (625), Украин ... (488), ... ... (677) мен ... (591) сағақжапырақты мүктер флорасына жақын.
Теңіз деңгейінің биіктігі мен климаттың өзгеруі ... өз ... ... ...... ... ... 300
түрді біріктіретін, 6 тұқымдастан тұратын, 2 текті қамтитын ерекше топ ... ... ... ... ... 2 класқа
бөлінеді: маршанция және юнгерманния.
Маршанция печеночниктер (Marchantiidae) - әдетте топырақта, сирек
жағдайда суда, ... ... ... жер ... ... ... таралған өсімдіктер. Мезозойда табылған Naiadita кіретін, 420 ... 35 ... ... 16 ... ... печеночниктер (Jungermanniidae) – 9 мың түрді біріктіретін,
240 тұқымдастан тұратын, 45 текті ... (Musci) 3 ... ... сфагновые, андреевые және бриевые.
Андрея мүктәрізділер – бірқабатты жапырақты ұсақ қызыл–бура ... ... ... – салыстырмалы кең ауқымды ерекше топ.
Сағақжапырақты және печеночникті мүктәрізділер көбінесе тропикалық
немесе орташа ылғалды ... ... ... аз ғана саны ... ... [6]. ... ... жерлерде, ормандарда, тундраларда,
батпақтарда, бір сөзбен айтқанда барлық ... ... ... ... ... ... мүктәрізділердің химиялық құрамы туралы
бытыраңқылық мәліметтер ғана бар, сондықтан да мүктәрізділердің ... ... ... өсімдік шикізатынан ББК-нің жаңа көздерін іздеу
және олардың негізіндегі ... ... ... ... қолдану өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Түрлі бірегей биологиялық белсенді метаболиттере ие, ББК-нің ... мен ... ... ... ... ... ... болып табылатын мүктер болашағы бар жаңа зерттеу нысаны ... [8, 9]. ... да ... ... анықтау, бөлу мен алу
әдістерін табу, олардың биологиялық белсенділіктерін зерттеу үлкен ғылыми
және тәжірибелік қызығушылық ... ... ... ... ... ... мүктер туралы мәліметтер
Ортотрих Orthotrichaceae, «ортотрихум карликовый» түрі Orthotrichum
pumilum Sw. (=O.fallah Bruch ex Brid ) ағаш ... ... ... орта белбеулерінде 700-1800 м. биіктікте Памироалай, Тянь-Шань,
Таулы ... ... ... ... (1 ... ... ... мүктердің бірі, шамамен 155 түрі белгілі [10].
Гипн Hypnaceae, «гипнум кипарисовидный» түрі Hypnum cupressiforme Hedw.
(=Stereodon ... Brid., ... ... Roth.) ... тас, ағаш ... ... ... орта белбеулерінде, сирек
жағдайда биік тауларда 1750-4200 м. ... ... ... Таулы
Түркменстан, Қазақстан Алтайы, Орталық Қазақстан, Жоңғар-Тарбағатайда
өседі.
Псевдолескеел ... ... ... ... catenulata (Brid. Ex Schrad.) Kinbd. (=Pterigynandrum
catenulatum Brid., Pseudoleskella catenulata B.S.G., Thuidium ... Not.) ... пен ... ... ... ... ... діндерінде, көбінесе таудың орта белбеулерінде 790-4200 м. биіктікте
Памироалай, Тянь-Шань, Қазақстан ... ... ... ... ... pumilum ... catenulata ... ... ... ... ... ... ... тектес отандық мүктер
Поттиация Pottiaceae Schimp. тектес Tortula desertorum Broth. Bot. түрі
топырақтарда, ақ балшықта, тас пен ... ... ... гранит
пен сландық жыныстарда; таулы ... 300-5100 м. ... ... ... жүзгін, черкез және ксерофитті өсімдіктермен қатарласа
өседі. Негізінен Тауқұм, Мойынқұм, ... ... ... ... ... өседі.
Брахитеция Brachytheciaceae Schimp. тектес Brachythecium rivulare
Schimp. түрі ... ... өзен мен ... жағалауларында, өзен
поймаларында, қатты ылғалды жерлерді мекендейді.
Қазақстан мүктәрізділерінің химиялық құрамын бұл уақытқа дейін жүйелік
және ... ... ... ... шолу ... де аз ... табылады. Бұл жұмыста мүктәрізділерде кеңінен кездесетін, табиғатта
кең таралған, теория мен тәжірибе үшін ... ең ... ... ... ... ... ... қолданылуы мен биологиялық белсенділіктері
Мүктәрізділер басқа да ағзалар сияқты экологияда өзіндік орын алып,
биосферада ... роль ... [11]; ... ... [12], ... аса ... ... немесе суды мекендеп, олар
бүкіл тірі дене бетімен қоректі элементтерді сорып ... ... ... ... [13], ... гумустың түзілуін
қамтамасыз етеді.
Мүктәрізділер – бұл жабайы өсетін адамға пайдалы өсімдіктердің бірі.
Ысқышпен салыстырғанда ... ... ... ... және ... 2-6 ... ... да жоғары екендігін ескерсек, оны
медициналақ мақсаттарда хирургиялық ... таңу ... ... II дүниежүзілік соғыс кезінде ... ... ... Девонадан алынатын мүктәрізділерден таңу ... ... ... ... ... ... ... болу мақсатында
мүктердің бір бөлігі, ісінуге кеңістік жететіндей етіп марляға ... ... ... ... ... ... ... зауыттарында
снарядтармен кезектесіп гидравликалық пресстерде престелген. Қазіргі
уақытта мүктердің ... ... ... зерттеушілерімен қайтадан
танылып, медицинада таңу ... ... ... ... ... заманғы медицинаға енгізу жаңалық болып табылса да, өткен ... ... ... ... ... ... ... абсорбциялық қасиеттерін бұзбайды, шұғыл
жағдайларда ... ... ... ... тұрақты және
теріге қауіпсіз мүктерді сәбилердің ... ... ... қоятын
гигиеналық астар, дәретхана қағазы ретінде қолданды. Мүктерді сондай-ақ үй
жағдайындағы тез жазатын дәрілік зат ... ... ... ... таңу
ретінде пайдаланады [15]. Кейбіреулері сіңіргіштік қасиеттерді жоғарлату
мақсатында оны қайнатып, немесе ыстық ... ... ... ... ... ... сулы қайнатындымен бүйрек, туберкулез,
тымауды емдеген. Сулы ... ... ... көз, құлақ, мұрын, тамақты
шаю мақсатында кеңінен қолданылған [16]. Мүктер ... ... ... ... ... ... ... асқынған аурулары кезінде мүктер түзетін
шымтезекті пайдаланады. Шымтезекті ... ... ... ... ... ... ... 1 мл ампулада шығарылатын торфот
препараты блефарит, кератит, ... ... ... миопатикалық
хореоретинит сияқты көз аурулары, артрит, ... ... ... зат ... ... ... мүк ... шаруашылығында
кең пайдаланылады [18]. Бірақ қазіргі уақытта өндірістік технологиялардың
нығаюы ауыл шаруашылығынан ... ... ... шететті. Оны ұнтақ
түрінде ағынды суларды және ... ... себу мен ... ... ... ... ... пен көкөністерді
сақтауға арналған қаптағыш материалы, малға жем мен мал астына қойылатын
төсегіш ретінде ... Мүк пен ... ... өте ... тыңайтқыш болып
табылады. Қағаз өндірісінде шымтезек мүгінен қағаздың қатты сорттарын,
химиялық өндірісте бояулар, ... ... ... мүктердің әлемдегі негізгі тұтынушылары АҚШ пен Жапониядағы
өсімдік пен гүлдерді баулау болып табылады. Құрғақ өсімдіктің ... ... ... гүл ... топырақ қоспаларын дайындау, флористика үшін
импорттанады.
Мүктердің басқа ... ... ... ... ... ... әлсіз мүктер аса тиімді сорбенттердің өндірісі үшін бағалы шикізат
болып табылады.
Басқа өсімдік түрімен салыстырғанда ... мен ... ... ... көміртек көп шоғырландырады. Мүкті шымтезек
шотландық вискинің ароматизаторы ретінде қолданылады. Әлемде сулары ... да ... мүк ... кездестіруге болады. Мүкті шымтезектен
экологиялық апаттардың ... жою үшін ... ... ... ... ... қарағанда суды сіңірмей, органикалық заттарды жақсы
сіңіреді. Көптеген еуропалық ... ... ... мониторингі үшін
арналған көпірлерде ілінген мүгі бар ... ... ... мүк ... ... ... ... өңделген. Бұл
құрал тиімділігі тазалық сақтау талаптарына сай ... Мүк ... ағаш ... алуға болады. Спирт ішкі жану қозғалтқыштары үшін
октан саны 100 ... ... ... ... болып табылады.
Мүктәрізділер негізіндегі медицциналық ... ... ... ... ... [19]. ... 1590 жылы Қытайлық Ри екі мүктің зәр
айдау қасиеттері мен олардың күлінің шаштың ... оң әсер ... ... ... жарақаттарды емдеуде мүктер негізінде пасталар
мен жақпа майларын дайындаған. ... ... ... ... немістер
Sphagnum (шымтезек мүгі) тұқымдастарының абсорбциялық және антибиотикалық
қасиеттерін таңу материалдарының өндірісінде кең қолданған. ... ... ... ... мен ... ... Frullania тұқымдасының аз
ғана мөлшерінің дерматиттерге ... ... ... ағзалар
мен жануарлар тимеген бриофиттерді зерттеу олардың құрамында ... ... бар ... ... Сонымен қатар мүктәрізділер
құрамында вирустар табылмағандығы қызығушылық ... ... ... ... компоненттері әр түрлі биологиялық
белсенділіктерге жауаптылар ретінде белгілі [20, 21]. Олар ... ... ... кардиотоникалық, антибактериалды,
антиоксидантты, қабынуға қарсы, өсімділікті реттейтін ... ... ... ... ... әсер ... [22, ... бөлініп алынған табиғатта таралған жаңа қосылыстар қатары
күшті цитоулылық және ... ... ... ... әдеби шолуда Азия, Еуразия, ... және ... ... ... мүктердің классификациясы, таралуы, химиялық
құрамы, биологиялық белсенділігі мен қолданылуы жалпыланып келтірілді.
2 ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
2.1 Зерттеу әдістері мен ... ... ... – Алматы облысының экологиялық таза аймақтарында
жиналған мүктердің 5 түрі:
|Тегі ... |
| | ... ... pumilum Sw. ... |
| |Bruch ex Brid ) |
| | ... |Hypnum ... Hedw. |
| ... cuprssiforme Brid., |
| ... ... Roth.) |
| | |
| | ... ... catenulata (Brid. Ex |
| ... Kinbd. ... |
| ... Brid., ... |
| ... B.S.G., Thuidium |
| ... De Not.) ... аймағындағы топырақтарда жиналған 1 түр:
|Тегі ... ... Schimp. | Tortula ... Broth. Bot. ... ... ... сулы аймағында жиналған 1 түр:
|Тегі ... ... Schimp. ... rivulare Schimp. ... ... ... үшін келесі еріткіштер жүйесі қолданылды: 50%
этил спирті, 98% этил спирті
Қағазды және жұқа ... ... ... ... - ... қышқылы – су (40:12,5:29);
Айқындағыштар:
1. О-толуидин
2. Нингидрин
Сандық анықтаулар. Жалпы күл құрамындағы ... ... ... ... ... ... фирмасының ASSIN
қондырғысында (аналитикалық химия және сирек элементтер химия зертханасы,
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) анықталды.
2.2 Сапалылықты ... ... ... анықтау
Өсімдік ылғалдылығы деп шикізатты тұрақты салмаққа дейін кептірумен
анықталатын, гигроскопиялық ылғалдылық пен ұщқыш заттар ... ... ... ... ұнтақталған шикізатты алдын ала өлшенген бюкске салып, кептіргіш
шкафта 100-150о С ... ... ... ... ... ... ұстайды. Ылғалдылық (%) формула бойынша есептеледі:
X = (a - b) * 100 / а
Мұндағы, а – шикізат салмағы, г.
b – ... ... ... ... ... анықтау
1г шикізатты (нақты өлшем) алдын ала ... ... ... ... ... ақырындап шикізат жанғанша төмен температурада
қыздырады. Барлық бөлшектер төмен температурада ... ... ... ... ... ... жоғары температурада күйдіреді. Күйдіріп
болғаннан кейін тигельді эксикаторға салып, суығанын күтіп, ... ... ... ... ... = MK * 100 * 100 / М1 * (100 - ... MK - күлдің салмағы, г.
М1 - үлгінің салмағы, г.
W - шикізат ылғалдылығы, %;
Элементтік құрамды анықтау
Шикізаттың дәл ... қара түс ... баяу ... ... ... ... 400о С-ге ... жететін муфель пешіне
орналастырады, қалдық біртекті сұр түске айналуы ... соң ... ... 5 мл ... (1:1) қыздыра отырып
ерітеді. Нәтижені 10-15 мл 1Н HCl немесе 1Н HNO3-те ерітіп, 25 мл ... ... ... ... ... сол қышқылмен келтіреді.
Экстрактивті заттарды анықтау
Сыйымдылығы 50 мл колбаға салынған 1 г ұнтақталған шикізатқа 20 мл 50
% сулы ... ... ... ... ... 1 сағ ... ... соң
колбаны кері тоңазытқышқа жалғап, 1 сағ әлсіз қыздырады. Суытқаннан кейін
колбаны сол тығынмен ... ... ... ... ... ... ... құрамын жақсылап араластырып, қағаз фильтр арқылы 50 мл
құрғақ колбаға фильтрлейді. Фильтраттың 15 мл ... ... ала ... ... құйып, сулы моншада құрғағанша буландырады. Табақшаны 100-
105о С температурада тұрақты салмаққа дейін кептіреді.
Абсолютті құрғақ шикізатқа есептелген пайыздық ... ... ... анықтайды:
Х = М * 200 * 100 / М1 * (100 - ... М – ... ... ... ...... салмағы, г;
W - шикізат ылғалдылығы, %;
3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
3.1 Шикізаттың ... ... шолу ... бұл ... химиялық жағынан ... ... ... Сондықтан да біздің алдымызға ... ... - бұл ... ... анықтау болды. Өсімдік
шикізатының құрамындағы ылғалдылық пен экстрактивті заттардың мөлшері ... ... ... ... ... ... ... деп, шикізатты тұрақты салмағына ... ... ... ... ылғалдылық пен ұшқыш заттар салдарынан
туындайтын салмақтың ... ... ... ... ... ... нормадан тыс ылғалдылыққа ие
болмауы керек. Өйткені шикізатты ... ... ... ... оның ... ... ... туындауы мүмкін.
Шикізаттың ылғалдылығы анықталды, ол 0,28 – 0,65% аралығында жатыр (1
кесте). Оның ең көп сандық үлесі 0,65% ... rivulare ... ... ... Бұл құбылысты берілген түр Оңтүстік Қазақстанның
сулы орталарында өсетіндігінен оның ылғалдылығы жоғары болады деп болжауға
болады. Алайда Tortula desertorum мүк ... ... ... ... ... мүк ... салыстырғанда төмен екендігін 0,28% ... ... ... ... мүк түрі ... Балқаш өңірінің
топырақтарында өсетіндігіне байланысты оның ылғалдылығы төмен болды.
1 кесте
Мүктердің ... мен ... ... ... ... ... ... cupresssiforme |0.55 |40.32 ... | | ... |0.59 |34.85 ... | | ... pumilum Sw.|0.52 |24.69 ... ... |0.28 |64.78 ... Bot. | | ... rivulare |0.65 |19.54 ... | | ... ... ... ... анықталды. Есептеулер бойынша күлдің
салыстырмалы көп ... 64,8 % ... ... өсетін Tortula
desertorum Broth. Bot. мүгінің құрамында ... Hypnum ... ... 40 %, ... ... 34 %, ал Brachythecium
rivulare Schimp. түрінде ең аз мөлшер ... яғни ... ... ... ... сөз. Күлдің өте көп екендігін биогенді элементтердің
(макро-, микро-) жиналуымен түсіндіруге болады. Сондықтан да жалпы ... ... ... ... ... ... ... атомды-адсорбциялық спектроскопия
әдісімен зерттеу барысында мүктерде 11 элемент анықталды (2 кесте) ... ... ... ... ... ең көп ... ... Ca, K, Fe, Mg элеменнтері, ал ең аз сандық ... Cd, Ni, ... ... ... болады. Улы элементтердің мөлшері зиянсыз деп
белгіленген концентрациялардан аспайды, яғни ... ... ... айқын белгісі болып табылады. Салыстырмалы түрде
зерттелген ... ... ... Ca > Fe > K > Mg > Na > Mn >
Zn > Pb > Cu > Ni > Cd ... ... деп ... ... сынап, кадмий БҰҰ (ООН) құрамына ... ... ... ... негізгі ластаушы заттарының қатарына
кіреді [26, 27].
Сынап өте ... ... ... табылатындақтан, антропогенді көздерден
алыс аймақтарға оңай таралады [28]. Сулы ... ... ... ... алаңдаушылық туғызады, өйткені зақымданған сулардағы
балықты тұтынатын халық нейроулы сынаптың ... ... тап ... ... ... маңызды орын алады, сондықтан да оның мол
немесе аз ... ... ... ... ... ... ... өсуін баяулатады немесе тоқтатады. Мырыштың көп мөлшерін өз
жасушаларында Orthotrichum pumilum ... ... ... ... ... өсімдіктерде мырыш мөлшерінің
сәйкестендірілген 0,42-6,69 % ... ... ... күлінің құрамында
Zn мөлшері орташа алғанда 10 мг/кг, құрғақ өсімдікте 15 - 70 ... ... бұл ... ... 65 ... ... [30].
Қорғасынның улылығы жоғары әрі ... ... ... ... да биота үшін аса қауіпті. ... ене ол ... ... ... ... төменднтеді. Hypnum cupressiforme
қорғасынның салыстырмалы көп мөлшерін қамтиды, және де алынған ... ... ... ... мәні 0,03 % Orthotrichum pumilum ... ... ... оның ... 0,05-0,2 мг/кг
аралығында болуы тиіс). Марганец ең көп ... Hypnum ... ... ... ... ... |Элементтік құрамының мәндері, % ... |
| |Hypnum ... ... ... |m pumilum ... |um rivulare|
| |e ... | | | ... |1.39 |1.95 |6.69 |0.42 |0.42 ... |0.48 |0.46 |0.42 |0.21 |0.34 ... |0.01 |0.01 |0.03 |0.02 |0.01 ... |5.34 |4.63 |2.38 |2.54 |0.51 ... |0.27 |0.48 |0.15 |0.11 |0.07 ... |80.78 |60.11 |36.74 |82.07 |9.85 ... |56.04 |56.45 |38.45 |48.28 |54.77 ... |166.91 |213.81 |334.94 |- |- ... |5.09 |4.54 |3.17 |11.79 |13.26 |
|K |74.76 |88.36 |75.34 |25.38 |120.08 ... |0.27 |0.23 |0.22 |0.10 |0.17 ... «-» - ... ... ... саны 0,1-0,27% дейін жиналған, бұл мәндер
өсімдік үлгілерінде қауіпсіз деп ... ... ... ... ... физиологиялық және биохимиялық процестерде марганец белсенділігі
тек оның ... ... ... ғана ... бұл ... басқа да элементтердің қатынасымен анықталады. Әсіресе Mn пен Fe,
Mn пен Cu қатынастары аса маңызды. Көптеген өсімдіктерде ... ... ... ... көптігі кезінде темір мөлшері төмендеп, хлорозға
әкеледі. Зерттелген ... ... Hypnum ... ... ... көп ... маңындағы топырақтарда және Оңтүстік Қазақстан облысының сулы
аймақтарында жиналған мүктәрізділердің ... ... ... ... аймақтарында жиналған үлгілерде Mn, Zn, Pb, Ni, Fe, Mg, Cu
элементтері ... ... Бұл ... ... экологиялық аса
тиімді жерлерде өсетіндігіне байланысты.
Тірі ағза құрамына 80-нен астам химиялық элементтер ... ... ... көп ... ... ... өте ... (микроэлементтер) қажет. Тірі ... ... әр ... ... ... жөн [31]. ... ... фотосинтез, ақуыздар синтезі, ақуыздық және көміртекті алмасулар,
гумус синтезі мен т.б. үрдістерге ... ... [32]. ... ... ... үрдістердің белсенділігіне тәуелді. Ағзалардың
қалыпты қалыптасуы үшін, ... ... ету ... ... ... ... жұтылатын
микроэлементтер арасындағы белгілі қатынасы, үшіншіден, тіршілік ету
ортасында ... ... ... ... формалары
маңызды. Аталған талаптарды сақталмауы ... ... ... ... тіршілік ету ... ... ... ... ... ... ауруларды
туғызуы мүмкін.
Ауыр металдарға Д.И.Менделеевтің периодтық жүйесінің 40 астам химиялық
элементтері ... Бұл топ ... ... ... ... ... белсенді қатысады. Алайда бұл элементтердің шамадан
тыс көп болуы теріс әсерлерге алып келуі мүмкін. Ауыр металдарға ... ... ... ... хром, марганец, никель, қалайы, кобальт,
титан, мыс пен ванадий жатады. Ауыр ... ... ... ... ... мен ... ... тау жыныстары мен минералдарының
желденуі, жанармайдың жануы, эрозиялық үрдістер, көліктің жылжуы ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары
морфология, эмиссияның түрлі пішіндері мен элементтердің ығысу типтерінен
болуы мүмкін.
Биондикация – бұл ... және ... ... тірі
ағзаға әсерін анықтау мен бағалау әдісі [33]. Бриоиндикация (грек. bryon -
мүк) биоиндикацияның бір әдісі болып ... Бұл ... ... ... ластану дәрәжесін анықтау. Мүктер қоршаған ортаның ауыр
металдармен ластануына өте нәзік әсер етедігі анық. ... ... ... ... ... ... саны ... табиғи экожүйенің
қаншалықты дәрежеде ластанғанын анықтауға болады [34]. Мүктәрізділерді
биоиндикаторлар есебінде қолдану ... ... ... ... ... ... экстрактивті заттары деп сәйкес еріткішпен өсімдік
шикізатынан бөлініп алынатын, сондай-ақ құрғақ қалдық ... ... ... және ... ... ... шартты түрде
атайды.
Дәрілік өсімдік шикізаттағы экстрактивті заттардың мөлшері – ... ... ... ... ... ... ... сандық анықталуы жүргізілмейтін шикізаттары үшін. Дәрілік ... ... ... мен ... ... ... қандай да бір белсенді заттар өтеді.
Фитохимиялық анализ нәтижесінде полярлы және ... ... ББК ... алу үшін 50% спирт және 96% спирт еріткіштерін
қолдандық. Кесте ... ... ... ... ең ... ... rivulare мүгінің түрінде екендігін көруге болады: 50
% спирт (13,69 %), 96 % ... (3,82 %) (3 ... ... ... ... ... ... экстрактивті заттарының
мөлшері
|Түрі ... ... ... % |
| |50 % ... ... ... |1.00 |5.42 ... | | ... |5.43 |8.24 ... | | ... |8.24 |1.60 ... Sw. | | ... ... |2.80 ... |13.69 |3.82 ... | | ... ... ББК бөліп алу үшін ең тиімді еріткіш 50% ... ... ... ... ... мөлшері бұл еріткішті
қолданған кезде ең көп бөлінген болатын. Orthotrichum pumilum Sw., ... ... rivulare ... түрлерінің экстракттарында
олар 8,24-13,69 % құрады. Hypnum cupressiforme және ... ... ... ... ... ... көп
үлесі 5,42-8,24% еріткіш ретінде спиртті қолданған ... ... ... ... ... заттардың аса көп ... ... ... rivulare және ... pumilum
Sw. мүктерде шоғырланған.
3.2 Негізгі БАЗ-дың фитохимиялық талдауы
Әдеби шолу нәтижелері бұл нысандардың ... ... ... ... ... ... да біз ... сапалық
айқындағыштар (толуидин, 0,1-1,0 % нингидрин және т.б.) көмегімен ББЗ-дың
негізгі топтарына фитохимиялық ... ... (4 ... ... кесте
Мүктердің фитохимиялық талдауы
| | ... ... ... ... ... ... ... | | |
| |50% ... ... | |
| |Н |P |O |T |B |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |- |- |+ |- |- ... |- |- |- |- |+ ... |- |- |- |+ |+ ... |+ |+ |- |- |- ... |+ |+ |- |- |- ... | | | | | ... |+ |+ |- |- |- ... |- |- |+ |+ |+ ... | | | | | ... |+ |+ |- |- |- ... |- |- |- |+ |+ ... |+ |+ |+ |- |+ ... |+ |+ |+ |- |- ... |- |- |- |- |+ ... |+ |+ |+ |+ |+ ... |+ |+ |+ |+ |- ... «-» - теріс нәтиже; «+» - оң нәтиже.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жүргізілген жұмыстың нәтижесінде алға қойылған мақсаттар мен міндеттер
орындалып, келесі нәтижелер ... ... Hypnum, ... Tortula ... ... сапалық сараптаулары жүргізілді. Нәтижесінде
шикізаттың ылғалдылығы 0,28% –дан 0,66 %-ға ... ... ... ... ... ... Фитохимиялық зерттеулер бойынша
экстракт құрамында аминқышқылдар мен көмірсулар бар екендігі анықталды.
2. Атомды-адсорбциялық спектроскопия әдісімен ... күл ... және ... элементтік құрамы анықталды. Мүктер құрамында ең көп
сандық үлес құрайтындар Ca, K, Fe, Mg элементері, ал ең аз ... ... Ni, Pb, Cu ... ... ... ... ... Tortula
desertorum мен Оңтүстік Қазақстан облысының сулы аймақтарында жиналған
Brachythecium rivulare мүктәрізділердің элементтік құрамымен салыстырғанда
Алматы облысының ... ... ... catenulata,
Orthotrichum pumilum, Hypnum cupressiforme үлгілерінде Mn, Zn, Pb, Ni, Fe,
Mg, Cu элементтері басымдылық мөлшерде екендігі ... Бұл ... ... ... аса тиімді жерлерде өсетіндігіне байланысты,
өйткені мүктәрізділер қоршаған ортаның түрлі ... ... ... ... ... ... ... барлық түрлерінде ксилоза мен фруктоза бар
екендігі анықталып, аминқышқылдарынан серин ғана ... ... ... ... Зерттеу мәліметтері бойынша глутамин қышқылы,
метионин, пролин, треонин ... ... ... ... үлгілерінде кеңінен кездесетіндігін байқауға болады. Аспаргин,
аспаргин қышқылы, ... ... Hypnum ... ... catenulata мүктерінде ғана болса, аланин, лизин Tortula
desertorum мен ... rivulare ... бар ... ... ... ... ... растений СССР, т. 1, 3, Мхи - Л., 1952. - ... ... М.С., ... Е.А. ... мхов ... части европейской России.
Т.2. М., 2004. С.609-944.
3. Peng Fu, Sheng Lin, Lei Shan, Min Lu, Yun-Heng Shen, Jian Tang, ... Xi Zhang, ... Zhu, and Wei-Dong Zhang ... of the ... commune // J. Nat. Prod. 2009, 72, ... Gustafssoni L., Jong J., and Noren M. Evaluation of Swedish woodland ... using ... ... and lichens // ... and
Conservation 1999, 8, 1101–1114.
5. Исакова Н.А. К флоре листостебельных мхов Южного Урала часть 2. ... ... мхов ... ... ... ... центра 2006, вып. 2 (32), 83-88.
6. Савич-Любицкая Л. И., Смирнова З. Н., ... ... мхов ... 1968; ... листостебельных мхов СССР. Верхоплодные мхи, Л.,
1970;
7. Keyte I., Wild E., Dent J., and Jones K.C. ... the ... and ... ... of ... by Moss (Hypnum
Cupressiforme) Using Two-Photon ... ... ... // Environ. Sci. Technol. 2009, 43, ... Onianwa P.C. Monitoring atmospheric metal pollution: a review of the use
of mosses as indicators // ... ... and ... ... ... Gramatica P., Battaini F., Giani E., Papa E., Jones R.j A, Preatoni D,
and Cenci R.M. Analysis of Mosses and Soils for ... Heavy ... in Sicily: A ... and Spatial ... Approach
// ESPR – Environ. Sci. & Pollut. Res. 2006, 13 (1), 28 – ... Sawicki J., Plasek V., ... M. Plant. Syst. Evol. ... Baisheva E.Z., ... S.N., ... V.B., and ... ... and Phytocenotic Features of the Bryophyte Component of Water
Protection Forests on the Ufa Plateau // Russian Journal of ... Vol. 40, No. 3, pp. ... ... П., Титлянова А., Диттвалд Э., ... С. ... ... ... ... мхов в ... торфообразования
// Вестник ТГПУ 2008, Выпуск 4 (78), 30-34.
13. ... У.К., ... И.О., ... С.Г. ... ... и Казахстана.– Алматы: Қазақ Университеті, 1998. 133с.
14. Fernández J.A., ... A. ... of ... ... ... in ... Mosses // Arch. Environ. Contam.
Toxicol. 2001, 40, 461–468.
15. Lorimer S. D., Perry N. B., Burgess E. J., Foster L. M. An ... from the New Zealand ... ... Stephensoniana.
Synthesis, and analysis bioactivity-directed isolation // J. Nat.Prod.
1997, 60, 421-424.
16. Millot M., Tomasi S., ... E., Rouaud I., Boustie J. ... of ... ... // J.Nat.Prod. 2009, 72, 2177-2180.
17. Бабешина Л.Г., Дмитрук С.Е. ... ... ... мха в ... ... // ... ... в химии и
химической технологии растительного сырья : Материалы 2 ...... 2005. ... Zheng G-q., Chang C-j. ... Novel ... ... ohioense // ... 1993, 58, 366-372.
19. Jiao R.H., Ge H.M., Shi D.H., and Tan R.X. An ... Oxidase ... from ... cernua // J. Nat. Prod. ... ... Witherup K.M., McLaughl J.L. ... of ... acid (HMG) as a ... ... of Spanish ... ... // Journal of Natural Producrs 1995, 58 (8), ... Borel C., Welti D.H., ... I., and Colmenares M. DICRANIN, AN
ANTIMICROBIAL AND ... ... FROM THE MOSS ... // J. Nat. Prod. 1993, 56 (7), ... Бабешина Л.Г., Белоусов М.В., Ахмеджанов Р.Р., Келус Н.В. ... ... ... ... мха в ... практике
// Новые достижения в создании лекарственных средств растительного
происхождения: Материалы ... ... ... ... 100-
летию со дня рождения проф. Л. Н. ...... 2006. ... Seo C., Choi Y-H., Sohn J.H., Ahn J.S., Yim J.H., Lee H.K., Oh ... F and G: Protein tyrosine ... 1B inhibitory
benzonaphthoxanthenones from the ... moss ... ... Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters 2008, 18, 772-775.
24. Музычкина Р.А., Корулькин Д.Ю., ... Ж.А. ... ... анализ основных групп БАВ в ... ... и ...... ... Университеті, 2004. - 116- 117 с.
25. Досон Р., Эллиот Д., Эллиот У., Джонс К. Справочник ... ... ... ... А.Б., Нестерова С.Г., Абилов Ж.А., ... Н. ... ... ... ... мхов ... ... //
Халықаралық ғылыми-практикалық конференция «экологияның қазіргі кездегі
мәселелері және қоғамның тұрақты дамуы», 2010, С.259-262.
27. Ayres E., Wal R.W., ... M. and Bardgett R.D. Direct uptake ... nitrogen by mosses // Biol. Lett. 2006, 2, ... Hall B.H., Louis V.L. ... and Total Mercury in Plant Litter
Decomposing in Upland Forests and Flooded Landscapes // Environ. ... 2004, 38, ... Mason R.P., Sheu G.-R. Role of the ocean in the global mercury ... Global ... Cy. 2002, 16, ... ... J. M., Moore, D. Mercury levels in high-end ... of
fish // Environ. Health Persp. 2003, 111, 604-608.
31. ... В.Б. ... ... в ... почва-растение. Новосибирск,
1991. 151 с.
32. Gombert S., De Traubenberg S.R., Losno R., Leblond S., Colin J.L. ... D. ... of Element ... Using Mosses in the ... Survey: ... Sources and Spatial Trends // Journal of
Atmospheric Chemistry- 2009.- №49.- Р.479-502.
33. Ormeno E., Gentner D,R., Fares S., Karlik J., Park J.H., and ... ... ... from Agricultural Crops: Correlations to
Monoterpenoid Emissions and Leaf Terpene Content // Environ. ... 2010, 44, ... ... H.G., Richter A., Smidt S., ... D., Roder ... S., Wanek W. Total Nitrogen Content and δ15N ... in ... Indicative Value for Nitrogen Deposition Patterns and ... on a ... Scale // Environ. Sci. Technol. 2008, ... ... Е.С., ... Е.А. ... и биотестирование как методы
определения загрязненности водных объектов. Сборник статей V
Международной ... ... ... и ... "Охрана
окружающей среды и рациональное использование природных ресурсов", 12 -
14 апреля 2006 г, - ... – С. ... Galuszka A. THE ... OF SOILS, ROCKS AND PLANT ... ... ... OF THE HOLY CROSS ... POLAND // Environmental
Monitoring and Assessment, 2005, 110, 55–70.
37. ... L.N. ... of the General State of ... ... Urban ... The Example of the City of Bryansk // Russian ... Ecology, 2009, Vol. 40, No. 4, pp. ... Carballeira A., Couto J.A. and Fernandez J.A. ESTIMATION OF BACKGROUND
LEVELS OF VARIOUS ELEMENTS IN ... MOSSES FROM GALICIA (NW ... Water, Air, and Soil ... 2002, 133, ...

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам экологиясы5 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Алматы облысы Қарасай ауданының қоршаған ортасының экологиялық жағдайы32 бет
Алматы қаласының табиғи – экологиялық жағдайы. Зерттеу нысандары мен әдістері47 бет
Биоценоздар14 бет
Ет, құс, жұмыртқа және олардың өнімдерінің химиялық қауіпсіздігінің көрсеткіштері15 бет
Жануарлар әлемі5 бет
Казахстанская 3 сортынынан алынған мутантты линияларға цитогенетикалық талдау35 бет
Кентау қаласының қазіргі экологиялық жағдайына баға беру35 бет
Көлiк құралдарының қоршаған ортаға қолайсыз әсер етулерiн кемiту әсерлерi15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь