Қылмыстық жауапкершіліктен босату

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ҚР ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕН БОСАТУ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚ ИНСТИТУТ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

1.1 ҚР Қылмыстық құқығындағы қылмыстық жауаптылықтың ұғымы мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Қылмыстық жауаптылықтың басқа да құқықтық жауаптылықтардан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
1.3 Қылмыстық жауаптылыққа тартылатын жас шамасы ... ... ... ... ... ... ... 22

2 ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕН БОСАТУДЫҢ ТҮРЛЕРІ, СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 29

2.1 Шын өкінуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату ... ... 31
2.2 Қажетті қорғану шегіне шыққан кезде қылмыстық жауапкершіліктен босату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
2.3 Татуласуға байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату. Медиация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 34
2.4 Жағдайдың өзгеруіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
2.5 Ескіру мерзімінің өтуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50

3 ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕН БОСАТУ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 54

3.1 Кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауапкершіліктен және жазадан босату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
3.2 Қылмыстық заң бойынша жазасын өтеп жүрген тұлғаларды жазадан босату негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 74

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... . 77
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. 1995 жылы тамыз айының 30 жұлдызында референдум жолымен қабылданған Қазақстан Республикасының конституциясы тәуелсіз, егемен мемлекеттің конституциялық дамуының жаңа кезеңіне жол ашқан акт болып табылады. Осы Конституция 1 бабына сәйкес «Қазақстан Республикасы өзінің демократиялық, зайырлы құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады және оның ең қымбат қазынасы адам және оның өмірі мен құқықтары, бостандықтарын құрметтеп қорғайды.»
Қазақстан Республикасының азаматтығына нәсіліне, ұлтына, жынысына, тіліне әлеуметтік, мүліктік және лауазымдық жағдайына, әлеуметтік тегіне, тұрғылықты жеріне, діңге көзқарасына, сеніміне, сондай-ақ бұрын құқық тәртібін бұзғанына, тіпті қылмыс жасап қылмыстық жазаға тартылғанына қарамастан барлық азаматтық құқықтармен бостандықтар тендігіне кепілдік береді.Міне, осы ерекше айтылған қағидаларды біз іс жүзіне асыра бастағанымызды жер бетіндегі елдер тани бастады, соның арқасында Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымының толық мүшесі болуы, ертеден белгілі өркениетті елдер қатарындағы мемлекетке айналды.
ХХ ғасырдың аяғындағы үлкен саяси оқиға Орта Азия кеңістігіндегі Қазақстан деп аталатын тәуелсіз мемлекеттің өмірге келіп, дүниежүзілік өркениеттегі өз орнына ие болуы десек, оның Конститутциясында айқындалғандай демократиялық, зайырлы, құқықтық мемлекет ретінде орнығуы үшін атқарылатын міндеттер ұланғайыр. Соның ең бастысы құқықтық мемлекет құру. Біз сол құқықтық мемлекеттің керегесін құрып, уықтарын шаншуға ниет етіп отырмыз.
Қазіргі кездегі өркениеттің басты жетістігі адам құқығы мен бостандығын қорғау болып табылса, барлық мемлекет оны қорғап, оған кепіл болуы тиіс. Осындай ізгілікті үрдістен тәуелсіз Қазақстан да шет қалып отырған жоқ.
Қазақстан Ата заңының 1-бабында: “Қазақстан Республикасының ең қымбат қазынасы- адам және оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары” деп атап көрсетілген. Осы заң сөздері Қазақстаға әлемнің дамыған елдерінің қатарында тұруға моральдік құқық береді. Осы сөздер Қазақстанның демократиялық ел екендігін бүкіл елге жария етті.
Бұл мақсаттарды жүзеге асыру бұрынғы социалистік құқықтың, сот және құқық қорағау органдарының мемлекеттендірілген жазалаушы сипатын идеололгиялық және саяси ұрандармен бүркемелеген кеңестік тоталитарзимнен мұраға қалған кеселдерден заң жүйесін азартуды талап етеді.
Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңалығы. Қылмыстық заңдарда құқыққа қарсы мінез-құлық танытуға сенімді тосқауыл қойып, бастамашылық пен іскрлікті тежейтін тыйым салушылықты алып тастап,адамның шығармашылық әлеуетін негізсіз шектеулерден босату қажет.
Қазіргі нарықтық қатынастардың, еркін кәсіпкершіліктің дамуына және қоғамдық қауіпті іс-әрекеттердің жаңа түрлерінің пайда болуына байланысты қылмыстың белгілері мен құрамы одан әрі зерттелуі тиіс. Осыған байланысты қылмыстық заңдарда ауыр қылмыс жасаған, бұрын сотталған, адал өмір сүруге қасақана мойын бқрғысы келмейтін дамдарға қатаң да әділ шара қолдану керек. Сондай-ақ, қауіп- қатері шамалы қылмыс жасағаны үшін кінәлі болған және қоғамнан аулақтамай-ақ түзеле алатын адамдарға жеңіл жаза қолдану шаралары іздестірілуі тиіс. 1994 жылдың наурызында жарық көрген “Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның Мемлекеттік бағдарламасында” осындай құнды мәселелер көрсетілген.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 ж.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. 2008ж.
3. Номоконов В.А. Преступное поведение. Детерминизм и ответственность. Владивосток,-1989г С.178.
4. Лесниевски-Костарева Т.А. Дифференциация уголовной ответственности. М.,2000. С. 37., Мельникова Ю.Б. Дифференциация ответственности и индивидуализация наказания. Красноярск., 1989. С.234.
5. А.П. Чучаев в книге Козаченко И.Я. Уголовная ответственность: мера и форма выражения. Свердловск, 1987г., С.168.
6. И .С. Самощенко, М. X. Фарукшин в книге Прохорова В.С. Преступление и ответственность. Л: 1984г., С.267.
7. Астемиров З.А. Уголовная ответственность и наказание несовершеннолетних.-М., 1970. С.189.
8. Наумов А.В. Ресей қылмыстық құқығы. Жалпы бөлім: Лекциялар курсы. - М., БЕК баспасы, 1999. 590.Б.
9. Р.Б. Құлжақаева. Қылмыстың құрамы: Оқу құралы. - Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2000. - 84 б.
10. А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық-Алматы,1999. 120.б.
11. Кузнецова Н.Ф. Понятие уголовной ответственности. М., 1999.г., С.56
12. Өзбекұлы С. Көшпелі қазақ өркениетіндегі құқық- Алматы- 2002ж. 224.Б.
13. Қайыржанов. Жастарға құқықтық тәрбие беру мәселелері. 98.Б.
14. Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексіне түсінік. 2004ж.45.Б.
15. Уголовный Закон: Опыт теоретического моделирования.
16. Симиненко А.Н. О необходимости совершенствования института деятельного раскаяния./ Проб лесы применения современного уголовного законодательства М-Омск. 1994г.,С.123.
17. Ахпанов А.Н. Джандарбеков И.А. Деятельное раскание как обстоятельство, исключающее произвольство по уголовному делу./ Проблемы обеспечения законности в деятельности органов внутренних дел. Р.К.- Караганда, 1997г.,С.98.
18. Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы. Жалпы бөлім: Оқулық. - Алматы: Жеті жарғы, 2001ж.28.Б
19. «Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне қылмысқа қарсы күрес мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» // Қазақстан Республикасының Парламент Жаршысы. № 6(2319). 2000ж.
20. №045305030072 санды қылмыстық іс Ақмола облысы прокуратурасының мұрағаты.
21. Кадников Н.Г. Квалификация преступлений и вопросы судебного толкования: теория и практика: Учебное пособие. - М.: Издательство НОРМА, 2003г.,С.211.
22. Канафин Д.К. Гарантии прав личности в уголовном судопроизводстве: Монография. - Алматы, 2005. С. 168
23. Тергеу және анықтау заңдылыгын прокурорлық қадағалауды ұйымдастыру туралы Қазақстан Республикасы Бас Прокурорымен 19.05.2004 ж. № 28 бұйрығымен бекітілген Нұсқаулық.
24. Қылмыстық қудалау органдарының іс жүргізу барысында қабылдаған шешімдеріне прокурордың келісім беру тәртібі туралы Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының орынбасары А. Жукеновтың 03.06.2005 ж. № 15-1-2-518-05 Нұсқауы.
25. Закон Республики Казахстан от 21 декабря 1995 г. №2709 «О прокуратуре» // Правоохранительные органы: Сборник законодательных актов. - Алматы: ЮРИСТ, 2005ж. - С. 42.
26. Гальперин И.М. Наказания социальные функции и практика применения.-Москва., 1983 г. С 178.
27. Классификация преступлений и ее значения для деятельности ОВД. М, 1983 г., С.79
28. Агыбаев А.Н. Қылмыстық құқык Жалпы бөлім. Алматы " Жеті жарғы" 1999 - жыл 242 б.
29. Ткачевский Ю.М. Давность в советском уголовном праве/ Проблемы совершенствования уголовного закона. - Москва. С 295
30. Қазақстан Республикасыныц Қылмыстық кодексіне түсінік.- Алматы 2004 жыл 130-б
31. А. В. Наумов Уголовное право. Общая часть. Астана"Фолиант" 2001 год. С. 570.
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
............................... 3
1 ҚР Қылмыстық ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕН ... ... ... ... ҚР Қылмыстық құқығындағы қылмыстық жауаптылықтың ұғымы мен
мәні........................................................................
....................................................... ... ... ... ... да құқықтық ... ... ... ... ... жас шамасы
........................... 22
2 Қылмыстық ... ... ... сипаттамасы
............................................................................
..................... 29
2.1 Шын өкінуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату....... 31
2.2 Қажетті қорғану шегіне ... ... ... ... ... Татуласуға байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату. Медиация
............................................................................
..................................... 34
2.4 Жағдайдың өзгеруіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату
............................................................................
............................................ ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктен
босату
............................................................................
............................................ 50
3 Қылмыстық ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕН босату негіздері және олардың сипаттамасы
.............................................................. 54
3.1 ... ... ... ... және ... ... Қылмыстық заң бойынша жазасын өтеп жүрген тұлғаларды жазадан босату
негіздері
............................................................................
............................ ... ... ... ... ... ... ... 1995 жылы тамыз айының 30 жұлдызында
референдум жолымен қабылданған Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жаңа ... ... акт болып табылады. Осы Конституция 1 бабына сәйкес «Қазақстан
Республикасы өзінің ... ... ... және ... ... орнықтырады және оның ең қымбат қазынасы адам және ... мен ... ... құрметтеп қорғайды.»
Қазақстан Республикасының азаматтығына нәсіліне, ... ... ... ... және ... ... ... тегіне,
тұрғылықты жеріне, діңге көзқарасына, сеніміне, ... ... ... ... ... қылмыс жасап қылмыстық жазаға тартылғанына
қарамастан барлық азаматтық ... ... ... ... осы ... ... ... біз іс жүзіне асыра
бастағанымызды жер ... ... тани ... ... ... ... ... Ұйымының толық мүшесі болуы, ертеден белгілі өркениетті
елдер қатарындағы мемлекетке айналды.
ХХ ғасырдың ... ... ... оқиға Орта Азия кеңістігіндегі
Қазақстан деп аталатын ... ... ... келіп, дүниежүзілік
өркениеттегі өз орнына ие ... ... оның ... ... зайырлы, құқықтық мемлекет ретінде орнығуы
үшін атқарылатын міндеттер ұланғайыр. ... ең ... ... ... Біз сол ... ... керегесін құрып, уықтарын шаншуға ниет
етіп отырмыз.
Қазіргі кездегі өркениеттің басты жетістігі адам ... мен ... ... ... ... ... оны ... оған кепіл болуы тиіс.
Осындай ізгілікті үрдістен тәуелсіз Қазақстан да шет қалып отырған ... Ата ... ... ... ... ең қымбат
қазынасы- адам және оның өмірі, ... мен ... деп ... Осы заң ... ... ... дамыған елдерінің қатарында
тұруға моральдік құқық береді. Осы сөздер Қазақстанның ... ... ... елге ... етті.
Бұл мақсаттарды жүзеге асыру бұрынғы социалистік құқықтың, сот және
құқық ... ... ... ... ... және ... ұрандармен бүркемелеген кеңестік тоталитарзимнен
мұраға қалған кеселдерден заң жүйесін азартуды ... ... ... ... жаңалығы. ... ... ... ... ... сенімді тосқауыл қойып, бастамашылық пен
іскрлікті тежейтін тыйым салушылықты алып ... ... ... ... ... қажет.
Қазіргі нарықтық қатынастардың, еркін кәсіпкершіліктің ... ... ... ... жаңа ... ... ... байланысты
қылмыстың белгілері мен құрамы одан әрі зерттелуі тиіс. Осыған ... ... ауыр ... ... ... ... адал өмір сүруге
қасақана мойын бқрғысы ... ... ... да әділ шара ... ... ... ... шамалы қылмыс жасағаны үшін кінәлі болған және
қоғамнан аулақтамай-ақ түзеле алатын адамдарға жеңіл жаза ... ... ... 1994 ... ... ... көрген “Қазақстан
Республикасындағы құқықтық реформаның Мемлекеттік бағдарламасында” осындай
құнды мәселелер көрсетілген.
Міне, осы айтылғандарды жүзеге асыру бүгіннен, ... ... ... ... заңгерлерінің ат салысуымен басталуы тиіс.
Құқықтық мемлекетте заң бір ... ... ... ... ... еркін білдіреді. Мұндай мемлекетте заңның әр әрпі,
рухы үстемдік етеді. Барша адамдар, ең ... ... ... иелерінен
қатардғы жәй азаматтарға дейін заңдардың бүкіл халықтың мүддесі, ... ... ... ... ... ... ... адамдарға отбасын құрып, өсіп-өнуге, өзі ... ... ... ... ... қоғам ісіне қатысуға жағдай туғызуға
керек екенін түсінуі қажет. Олай болса, ... ... ... ... ... ... қоғамда қалыптасқан қарым-қатынастарды
реттеудегі орны мен ... ... ... ... мен ... ... ... ықпалын, азаматтарға өздерінің ресми түрде
танылған жеке және заңды, яғни, заңға сүйене ... ... ету ... міндеттерін түсіндіріп, ұғындырудың маңызы зор.
Қазақ елі тарихының тамаша бір тармағы- қазақтың ата жолы, қазіргі
құқық деп ... ... ... ... ... ... мен салт-
дәстүрлері және қоғамдық өмірдегі қатынастары. Бұл ... ... ... байлық ретінде зерек көңілмен зерделейтін әр ... ... ... ... ... жұмыс нәтижесі.
Алайда, өмірдің өзі ескі идеологиядан арылған, ... ... ... адам ... мен ... ... құқықтық
қорғауды барынша қамтамасыз ететін жаңа қылмыстық заңның болуын қажет ... ... ... кодексі Қазақстан Республикасы
Конститутциясының және халықаралық құқықтың жалпы жұрт ... ... ... негізделген.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Қылмыстық заңның ең басты
міндеттерінің бірі ... ... ... ... қорғау, сондай-ақ
қылмыстың алдын алу ... ... ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылық негіздері
белгіленеді, жеке адам,қоғам немесе мемлекет ұшін қауіпті қандай ... ... ... ... ... ... үшін тиісті
жауаптылықтар мен ... және өзге де ... ... ... ... ... ... қылмыс істеген субъект тиісті қылмыстық
жауаптылықты көтеруге міндетті. Бұл ... ... ... жеке
жауаптылық, заңдылық, азаматтардың заң ... ... ... құтылмайтындық, кінәлі жауаптылық, әділеттілік,ізгілік
қағидаларынан өз бастауын алады.
Қылмыстық құқықтық ... ... ... ... ... ... ... туындауына әкеп соқтырады.
Қылмыстық жауаптылық мемлекеттің заң шығарушы ... ... ... ... ... ... ... қауіпті кінәлі түрде
істелген іс-әрекет үшін ғана белгіленеді. ... ... ... ... ... бірі болып табылады және өз кезегінде
өзекті мәселелер қатарында орын алып ... ... ... жұмыс барысында «Қылмыстық жауаптылық дегеніміз
не?», «Қазақ қылмыстық доктринасында бұл мәселеге ... ... ... ... ... қазіргі таңға дейін өзіне тән ... ие ьола ... ... «Қай анықтама және неліктен негіздірек
болып табылады?» деген сұрақтар өз жауабына ие болу ... ... ... ... бұл ... аясында ғылыми жұмыс
жүргізуме бірден бір себеп бола алады.
Қылмыстық ... ... ... және ... ... ... ... жоқ. Бұл тақырып ... ... ... және ... да ... ... ... жарық көріп жатты.
Себебі, кез келген қылмыстық-құқықтық мәселе тікелей ... ... оның ... ... болып табылады.
Солай бола тұрса да, зерттеу ... ... ... ... нені ... керек екендігін анықтамағаны және бұл
мәселенің шешімін өз алдына мақсат етіп қоймағандығы ... ... ... бұл ... ... зертеулер өз назарына ие болмай
қалмады, себебі, әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... және мазмұнына қатысты сұрақтар бір
мағыналы, ... және ... ... беру ... ... ... ... танып, білуді мақсат етуге болады.
Ғылыми жұмыс барысында ... ... ... ... әрі ... ... ... жауаптылық түсінігін, оның ... ... мен ара ... ... ... мемлекеттік тәртіпті, заңдылықты бұзуға бағытталған шаралар
сан алуан болуы мүмкін. Олар ... ... ... ... ... Ал барлық алдын-алу шаралары ... ... ... мемлекет
мәжбүрлік шара қолданылуы ... ... да ... ... ... тиісті әр түрлі әкімшілік, тіпті қылмыстық жазалау пайдалынылады.
Әрине ... ... ... рөлі ... ... жаза-қылмыс жасаған
адамға берілетін қоғамдық, әлеуметтік басты бір көрсеткіші. Оның ... ... ... белгілі шамада болса да өте қажетті құрамы.
Қылмыстық жаза мемлекеттің қолындағы маңызды құрал, ... ол ... ... оның құқықығын, бостандығын, заңды мүддесін, мемлекетті,
ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... мен қауіпсіздігін қылмыстық қастандық ... ... ... ... жауаптылықты жүзеге асырудың
басты формасы және қылмыскерліктің ... ... ... қажетті бірі
табылады.
Қоғам өмірінің барлық жағын демократияландыру, ... пен ... ... азаматтардың конституциялық құқықтары мен заңды мүдделерін
сенімді түрде қорғауды қамтамассыз ету, әлеуметтік әділеттілік принциптерін
қатаң сақтау өз көрінісін қылмыстық құқық ... да ... ... теориясында қылмыстық мәселесінің зертелуіне көп көңіл бөлінгенімен,
оның ... ... ... әлі де ... ... таластар жетерлік.
Қылмыстық жауаптылыққа түсінік ... ... ... ... ... ... ... бір категориямен теңестіру арқылы, мысалы,
«қылмыстық жауаптылық» және «қылмыстық ... және ... ... ... байланыстырып зерттеген. «Қылмыстық жауапкершіліктен
босату» қылмыстық заңда берілмегенімен, оқу және ... ... әр ... ... анықтамалар берілген. Солардың ішіндегі
негізгілерін қарастырдым. Алдымыздағы жұмыста ... ... ... ... ... және кәмелетке ... ... ... ... өтеп ... тұлғаларды жазадан
босату мәселелерінің құқықтық реттелуі және салыстырмалы сараптамасы
жасалған.
Жұмыстың ... ... ... жазу ... ... ... авторлар Ағыбаев А.Н, Бапанов Т.Ә, әбілезов Е.Т, Дулатбеков ... С.М, ... Е.О, ... Е.Ә, ... А.А, ... ... Н.Г. және тағы ... авторлардың еңбектері қолданылады.
Осы жұмыстық теориялық, тәжірибелік, құқықтық негіздері мен деректері
оның ғылыми-әдістемелік құралдарын құрайды.
Жұмыстың ... ... ... ... үш ... және ... әдебиеттердің тізімінен құралады.
1 ҚР ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҒЫНДАҒЫ ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕН БОСАТУДЫҢ ЖАЛПЫ
ТҮСІНІГІ МЕН МАҢЫЗЫ
1.1 ҚР ... ... ... ... ... мен ... ... түсінігін қарастыруға кіріспес бұрын жалпы
жауаптылық дегеніміз не және ... ... пен ... ... неліктен айқын айырмашылық пен қарама-қайшылық туындайды деген
сұраққа тоқталып өткен жөн.
Философиялық, құқықтық, ... ... ... да ... ... термині түсінігіне айқын анализ жасау аталған
терминнің кем дегенде төрт түрлі мағынада қолданылатынын көрсетеді.
Құқықтық ... мен ... ... ... ... ... мемлекеттік әсер етудің ... ... ... құқықбұзушының міндетінен құаралатын құқықьұзушылықтың
салдары ретінде түсіндіріледі. Бұл жауаптылықтың негативті аспектісі болып
табылады. Жауаптылықты ... бір түрі ... ... ... ... ... кеңестік кезеңдегі заңнамаларда өзінің іс
әрекетіне субъектінің жауап беруі, яғни, есеп беру ... ... ... ... ... адамның өз іс-әрекетіне субъекті
ретінде қатысудағы мүмкіндігі мен ... ... ... деп
анықтайды.
Өз іс-әрекетінің субъектісі болу қабілеттілігі осы әрекеттердің
нәтижесіне жауаптылықты жүктеудің қажетті ... ... ... ... жауаптылықты субъектінің өз міндеттерін орындау ... ... оның ... ... қоғамның тиісінше әсер етуі
(байланыстылығы) ретінде сипаттауға болады.
Жауаптылық әр уақытта да екі түрлі ... ... бұл бір ... ... ... ... ... және басқа субъектілер
алдында), екінші жағынан – қоғамның (мемлекет және басқа да ... ... ... ... ... ... сүйенсек
жауаптылық – бұл «мазмұны объективті ... ... ... жүзеге асырудағы жеке тұлға мен қоғам арасындағы қатынас»[3,
45б.].
Жауаптылық объективті ... ... ... реттелуінің қажетті
көрінісі ретінде орын алады. Адамдардың біріккен түрдегі қызметі – бұл осы
аталған қызмет ... ... ... көзі.
Қылмыстық заң және тағы басқа нормативтік актілерден «кінәлі тұлғаға
қатысты жасаған қылмысы үшін негативті салдардың туындауы» деп ... ... ... ... ғана кездестіруге болады, яғни
қылмыстық заңда қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... ... нақты анықталмаған. Қылмыстық жауаптылық
мәнін бір және ортақ мағнада түсіну қажеттілігі ерте ... ... Бұл, ... ... ... құқықытық және әлеуметтік
жауаптылықтармен тығыз ... ... ... ... ... ... салалары үшін маңызды болып табылады.
Қылмыстық құқықтағы негізгі категориялы қатарды ... ... және ... ... деп ... Т.А. ... көзқарасы оңды айтылған. Қылмыстық жауаптылық бұл ... ... ... ... Олай ... ... толық және жекелеген түрдегі түсінігі мен мәнін ... ... ... ... ... бір ұғымда қарастыруға
алғышарттар жеткілікті болып ... ... ... мен ... «қылмыстық жауаптылық» терминін
ұзақ кезеңдер бойы қолдану нәтижесінде, біз қылмыстық жауаптылық ... ... ... не ... ... ... анықтауға мүмкіндік беретін
материалдар жиналған. Осы таңға дейн қылмыстық ... ... мен оның мәні ... ... жоқ ... ... тығыз
байланысты болып табылатын басқа ... ... ... ... мәселе бойынша теориялық зерттеулер қандай да бір жаңа
концепцияның ... ... ... Тек сол концепциялардан анағұрлым
ортақ бір тұжырымға келіп, қылмыстық жауптылықтың мәнін ... ... ... бұл ... кешенді түрде зерттеп, оның алғашқы мағынасына, дамуына
және трансформациясына көңіл бөлген ... ... ... құқық ғылымында қылмыстық ... ... ... ... ... ... кетуге болады.
Бірінші көқарасқа сүйенер болсақ, қылмыстық ... ... ... ... ... ... табылады. (мысалы, қылмыстық
жауаптылық пен жаза бір ұғым). Бұл көзқарасты О.Э. Лейст, И.С.Самощенко,
М.Д.Шаргородский және тағы ... ... ... Бұл ... ... нұсқамалардың (вариант) бірі болып В.П.Малковтың ... ... ... қылмыстық жауаптылық – бұл қылмыс жасаған ... ... және сот ... ... ... тарапынан мәжбүрлеу
мен мінеушілігін көтеру болып табылады.
Алайда, әрекет ... ... ... ... ... ... ... да жүктеуі мүмкін. Сонымен қатар, онда
қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... норманың орын алатындығын да
ескерген жөн.
Әрине, қылмыстық ... пен жаза ... ... ... ... ... кеңінен таралғандығына қарамастан жаза қылмыстық
жауаптылықтың бір түрі ... ... ғана ... ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық қатынаспен
теңестіріп қарастырудан тұрады. Мысалы, қылмыстық- құқықтық, қылмыстық-
процессуалдық және түзетпелі еңбектік ... ... Бұл ... ... Б.Т. ... Л.В.Головкин, А.Д.Горбуза, Н.А.Стручков
және тағы басқаларын атап өтуге болады. И.Я. ... ... ... ... негізгі элементі ретінде
қарастыра отырып, оған ... ... ... ... ... ... оны ... жасалу уақытынан бастап туындайтын мемлекет пен қылмыс
жасаған тұлға арасындағы құқықтық қатынас деп ... Яғни ... ... ... ... ... ал қылмыс жасаған тұлға
жеке немесе мүліктік сипаттағы шектеулерді ... ... ... онда ... атынан жауапқа тартып, керек деп тапқан жағдайда
заңда көзделген негізде жаза қолдану болып табылады»[5, 20б.].
Үшінші көзқарас бойынша ... ... бұл ... баға ... жасаған қылмысы үшін кінәлі тұлғаны жауапқа тарту болып табылады.
Бұл көзқарастың ... ... Ю.А. ... Л.М. ... ... В.С. ... В.Г. ... және тағы басқалары болады. Алайда,
қылмыс жасаған тұлғаны мінеу (жауапқа тарту) қылмыстық ... ... ... ... ... оның ... мазмұнды злементтерін
ашпайды жіне оның негізгі функцияларына бағыт ... ... ... ... ... бұл қылмыстық-
құқықтық қатынастың маңызды элементі болып табылады және кінәлі тұлғаның
жасаған ... үшін ... кері ... ... ... тұрады.
Бұл көзқарастың бірден-бірі қолдаушылары болып, С.С.Алексеев, Я.М. Брайнин,
М.П. ... В.И. ... А.А. ... Л.С. Явич және тағы
басқалары болып табылады.
Аталған міндеттілік қылмыстық ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі. Бірақ, бұл міндеттеменің табиғаты
көптеген авторлармен әртүрлі көзқараста қарастырылып жатады. М.П. ... В.И. ... ... ... ... тұлғаның істеген
қылмысы үшін бекітілген тәртіпте есеп беру міндеттілігі: нақты бір құқықтық
шектеуге ұшырауы, мемлекет тарапынан жауаптылыққа ... ... ... деп ... [6, 21 б.].
Ал, А.П. Чугаев «қылмыс жасаған тұлғаны құқықтық тәртіпте кінәлі ... ... ... ... ... оған ... сот ... сәйкес
жаза тағайындап, оның соттылығы туралы атақ беру» деп түсіндіріледі.[7, 13
б.].
Я.М. Брайнин қылмыстық ... ... ... ... ... құрамы орын алған жағдайда қылмыстық занда ... ... ... деп ... ... қылмыстық- құқықты қатынастың негізгі мазмұны
ретінде айқындайтын А.Н. ... мен Т.А. ... ... ... болады. Әрі қарай авторлар қылмыстық жауаптылық мазмұны болып
тұлғаның қылмысты әрекетіне қатысты мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... деп ... ережеге сәйкес, кез-келген құқықтық қатынастың мазмұны болып оның
субъектілерінің құқықтары мен міндетттері ... сол ... ... ... қатысты келіспеушіліктер орын ... Егер ... ... кұкықтық қатынастың мазмұны ретінде қабылдасақ онда,
біріншіден, ... ... жеке ... ие болмайды, және екіншіден,
қылмыстық жауаптылық бұл ... ... ... ... ... болып табылады. Алайда, аталған тұжырым жоққа
шығарылмайды, ... ... ... ... ... ... ... шараларды көтеру міндеттілігі түріндегі қылмыстық
жауаптылық анықтамасы автоматты түрде ... осы ... ... ... тұлғаның өзіне қатысты қолданылатын қылмыстық
жауаптылықтың заңдылығын талап етуін көздейді.
Соңғы кезде ойшылдар жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... өз міндеттілігін ұғынудан тұратын
позитивті жауаптылықты ерекшелеп жүр ... ... ... ... ... ... ... біртұтас жауаптылықтың
екі нысанға дифференциациясы ... және ... ... екі ... ... туындайды. Қылмыс жасау немесе басқада
қылмыстық-құқықтық нормаларды бұзу негативті қылмыстық жауаптылықтың ... ... ... ... ... тауып, стимул беретін ... ... ... ... ... жауаптылықтың
мазмұны тұлғаның қылмыстық- құқықтық нормаларды нақты ... ... ... ... ... ... ... пен жазадан
немесе оны анағұрлым жеңіл жазамен ауыстырудан ... ... орын ... ... ... ... тек қана нақты бір реттеушілік
қатынаста емес сонымен қатар жалпы реттеушілік қатынаста да орын ... ... ... ... ... бас ... (ал кейбір
жағдайларда, керісінше, талап етілетін әрекеттерді ... - бұл ... ... және «ең бірінші» жауапкершілігі болып табылады және ол
өз міндеттілігіне тиісті қарамаған ... жаза ... ... ... бір ... авторлар, соның ішінде А.Н. ... ... ... тұжырымдамасын қолдамайды. Ол қарапайым, кең тілмен
жеткізіліп тұжырымдалған деп қарастырады. Бір мағнасында «жауаптылық» ... да ... ... ... деп, ал позитвті жауаптылық
адамның - әлеуметтік, рухани, құқықтык парызы деп түсіндіріледі. ... ... ... ... ... тек ... және ... жасалған іс әрекетке жауаптылық болып табылды.
Ғылыми тұжырымдамалар мен тәжірибелер ... ... ... ... ... ... ретінде қайта қарастыруға
негіз болмайды.
Сонымен жоғарыда аталып кеткен көзқарастарға ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық қылмыс жасаған тұлғаның мемлекет
алдында жауап беру міндеттілігі деп анықтайды. Бірақ, бұл ... ... ... ... әкеп ... Ал Г.Ф. ... «қылмыстық жауаптылық
- бұл қылмыс жасаған тұлғаның ... ... ... беру міндеттілігі ғана
емес, сонымен қатар оның қылмыстық құқық шараларын қолданудан туындайтын
шектеулер мен басқа да шараларды ... деп ... және бұл ... ... табуда екенін атап өткен жөн [8, 114 б.].
Сондай-ақ кейбір ... ... ... ... ... деп ... оны үш ... құқықтық сала нормаларымен реттеледі
деп түсіндіреді және олардың құрамына қылмыстық, ... іс ... ... атқарушылық құқықты кіргізеді.
Жауаптылықтың философиялық негізі болып - адамдарды қоғамға лайықты
саналы қылықтарға бағыттайтын ... ... ... ... кінәлі қылықтар (яғни әрекет жасалғанға дейін субъектінің еркі мен
ақыл - есі арқылы өтуі) қоғам мен ... ... баға ... арқылы және
мәжбүрлеу шараларын қолдану, яғни тәрбиелеу және ... ... ... ... ... институты да дәл осы функцияларды орындайды.
Қылмыстық жауаптылықтың мәні әрекет етудегі ... ... ... ... ... ... табылады. Жауаптылықтың
басқа түрлерінен қылмыстық жауаптылық ең ... ... ... қарай
ерекшеленеді, себебі, әңгіме қоғамға қауіпті іс-әрекет үшін жауаптылық
туралы болып отыр, ... ... ... ... ... ... ... мазмұны өзіне:
қоғамға қауіпті іс-әрекет жасаған тұлғаны және оның ... ... ... пен ... көрсетілген құқықтық жазаны қолдануын кіргізеді.
Мемлекет тарапынан мінеушілік барлық жағдайда кінәлі тұлғаға
жаза тағайындаудан тұрмайды, себебі, қылмыстық заң ... ... ... ... да ... әсер ету ... ... тәрбиелік әсер етудің бір түрі ретіндегі медициналық ... ... атап ... ... ... ... ... ерекшелік олардың негіздері
мен жауапты тұлғалардың шеңберін қоғамда мемлекет ... ... ... ... құқықтың қай саласына жатқызу мақсатында
белгіленеді, мысалы:
Азаматтық жауаптылық белгілі бір ... ... ... ... бір ... орындамауды негізге алады. Ол көп жағдайда мүліктік
сипатқа ие болып, бұзылған құқықты қалпына келтіріп, ... ... ... ... алдын алуды мақсат тұтады.
Әкімшілік жауаптылық заңда қарастырылған ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік органдар жүзеге
асырады.
Тәртіптік жауаптылық ... ... ... бұзу ... ... мұнда жазаны қызметтегі бағынышты адамдарға лауазымды адамдар,
яғни, басшылар тағайындайды.
Қылмыстық жауаптылық - ... ... ... ... ... ... баға және ... жасаған адамды айыптау.
Қылмыстық жауаптылық қылмыс жасаған кезден ... ... ... да ... Жүзеге асырылған жағдайда Н.С.Лейкинаның пікірінше
мынандай сатылардан өтеді:
а) қылмыстық ... ... ... ... жаза ... ... жазаны орындау сатысы;
Сонымен, қылмыстық ... бұл ... ... ... бірі ... ... ... аталып кеткендей, әлеуметтік
нормаларға қайшы келу әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... яғни, саяси, азаматтық,
әкімшілік, ... ... ... ... - ... және тағы
басқа түрлерін атап өтуге ... Олай ... ... ... ... ... бір түрі болып табылады.
Мемлекет өз азаматтарынан конституцияда көрсетілген белгілі ... ... ... орындауды талап етеді, оны орындамаған ретте
азаматтарға заңда ... ... ... ... ... ... Егер ... заңды бұзу нәтижесінде
туындаса, оны құқықтық жауапкершілік деп атайды. Құқықтық ... түрі ... ... ... табылады және ол, оның ең қатал түрі
ретінде көрініс табады.
Қылмыстық жауаптылық институты қылмыстылықпен ... ... бірі ... ... және ... заңмен қоғамдық қатынастарды
қорғауда, жазалау мен тәрбиелеу жұмыстарын жүргізуде, сонымен ... ... ... ... орын ... кез ... басқа түрлері секілді қылмыстық жауаптылықтың
әлеуметтік мәні жэне оның ... мен ... ... ... қызметінде
жүзеге асырылатын бостандық пен қажеттілік арасындағы қатынас сипатымен
негізделеді. Қылмыстылық ... ... ... ... ... ... қауіпті іс-әрекетті істеу толық негізделген түрде
қылмыстық жауаптылықтың ... ... әкеп ... Қылмыстық
жауаптылық тек есі дұрыс тұлғалармен жасалған, қоғамға қауіпті әрекет ... ... ... ... ... кез ... басқа қылмысты емес
әрекетті таңдауға саналы және ерікті мүмкіндігін ерекшелемейтін тұлғаларға
қолданылады. Қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... ... түрдегі объективті мүмкіндігі болғанда ғана жол
беріледі, яғни, тұлғамен мәжбүрлі түрде күштеудің немесе тағы ... ... мен ... ... ... ... мүмкіндігінен айыру нәтижесінде
жасалған әрекетке жауаптылық жүктеуге жол бермейді.
Сонымен ... ... - бұл ... ... фактісіне қоғам мен
мемлекеттің реакциясы. Қылмыстық жауаптылық бұл ... ... ... ... қоғам мен мемлекет құндылықтарын ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қылмыстық жауаптылық қылмыстық құқықтың ... ... ... ... ... жауаптылық ұғымына қатысты
қайшылықтар, яғни, жоғарыда қарастырып өткен ... ... ... ... жауаптылық - бұл қылмыстық - құқықтық қатынас элементі.
2. Қылмыстық жауаптылық - бұл құқықтық қатынастың өзі ... ... ... ... - бұл ... ... категория болып табылады.
Қылмыстық жауаптылық - бұл ... ... үшін ... ... ... ... ... түрде қылмыстық жауаптылық құқықтық
қатынас элементі ретінде көрініс ... ... ... ... ... ... табылатын
қылмыстық заңмен бекітілген қылмыстық - құқықтық ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылық қылмыстық, қылмыстық іс жүргізушілік және қылмыстық- атқарушылық
қатынастардан құралады.
Бірінші кезеңде ол қылмыстық-құқықтық қатынаста ... ... ... ... уақытынан бастап қылмыскер мен мемлекет арасында
жүзеге асырылады. Яғни, кінәлі ... ... ... мәжбүрлеу шараларын
көтеруі тиіс, ал мемлекет сот немесе құқык ... ... ... ... осы ... ... ... Заңнамада құқықтық
жауаптылықтың басталу мерзімі анықталмаған. Заңгер ойшылдар оны қылмыстың
жасалу уақытымен, ... ... ... айыпталушы ретінде жауапқа тарту
және ... ... ... ... ... ... заңгерлер
жауаптылық туындауының бұдан да ерте кезеңін тұжырымдайды, ... ... ... ... ... бар ... ... қабылдау.
Жауаптылықтың бұндай түрін негативтімен ... ... ... ... ... оны тек ... жасау кезінде жүзеге асырылатын потенциалды
жауаптылық деп атайды.
Құқықтық жауаптылық түсінігі жаза түсінігінен анағұрлым кең ... ... ... ол өз құрамына соңғы ... ... ... ... шараларды (тәрбиелік сипаттағы мәжбүрлеу шаралары,
медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары) ... ... ... ... екі түрге бөлінеді: жаза тағайындалатын және жаза
тағайындалмайтын.
Біріншіден, қылмыстық жауаптылық ... ... ... өз істегеніне
қылмыстық заңға сәйкес жауап беруге ... ... ... ... жауаптылық деп әлгі көрсетілген міндеттің ... яғни ... ... шама ... ... ... ... жылдары қылмыстық жауаптылық оң (позитивтік) тұрғыда (
позитивтік қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... жеке ... ... сәйкес тәртібінде және оның
қылмыстық заң тыйым салған қылмысты ... ... ... ... атап ... - ... ... ұғымын анықтауда көрсетілген
бағыттардың бірі де өз алдына ... сүре ... ... қылмыстық
жауаптылыққа тән оның мазмұнының өздері сәйкес ерекшеліктерін өздерінше
айқындайды. Тек мұндай ... ... ... дұрыс белгілеп және
олардың іс жүзінде қолданылуын жөн анықтаудың маңызы бар [9, 10 6.].
Философиялық әдебиеттерде ... ... ... үшін ... ... үшін ... тұрғысында қарастырылады.
Екінші мағынадағы жауаптылық ұғымы әдетте иман (мораль) мен әдептің
(этиканың) ... ... Бұл ... ... ... ... ... балаларының болашағы үшін, оларды тәрбиелеудегі қоғам алдындағы
жауаптылығына қарай ойысады. Бұл тұрғыдан ... да, ... ... ... ... ... ... реттеушісі іспеттес
сипатқа ие болады. Және қылмысты жауаптылықты анықтауға келгенде ... ... ... әдептілік бағытталуынан туындайды.
Заң жүзіндегі, оның ішіндегі қылмыстық жауаптылықтың өзіндік өзгешелігі
құқықбұзушыға қолданылатын мемлекеттік ... ... ... ... ... Және бұл мағынадан алғанда ... ... ... ... қолданылатын нақ осы қылмыстық-құқықтық
мәжбүрлеу шараларынан бой көтереді. Негізінде жеке ... ... оның ... ... үшін ... ... ... шараларына килігетін міндеті ретінде түсінуі арасында ... жоқ. ... ... ... да ... ... ... ретінде ғана «тіркеуімен» шектелмей, бұл мәселені қылмыстық
жауаптылықты жүзеге ... іс ... ... ... ... ... асыруды түсіну қылмыстық жауаптылықты заң тыйым салған қылмысты іс-
әрекет жасаған адамға қолданылатын қылмыстық құқықтық ... ... ... ... ... үрдісімен астасып кетеді.
Қылмыстық-құқықтық сипаттағы мәжбүрлеу шараларының арасында басты орын,
әрине, қылмыстық жауаптылықтың ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық пен жаза бір жерден шығып, сәйкес келмейтін
ұғымдар екені жоғарыда аталып кеткен болатын.
Сонымен, қылмыстық ... деп ... ... ... қолданылатын
қылмыстық-құқықтық тұрғыдан әсер ететін шаралардың баршасын ұғынған жөн деп
Наумов А.В. тұжырымдайды. [10, 142 б.].
Қылмыстық ... ... үш ... ... ... ... ... жауаптылықтың пайда болуы;
қылмыстық жауаптылықтың жүзеге асырылуы.
Қылмыстық заңмен бекітілген жауаптылық абстрактілі сипатқа ие: ол нақты
бір жауаптылық ... заң ... не ... құқықбұзушы мәліметіне ие
емес.
Мәні бойынша ол кез келген тыйым салуды ... ... ... ... етуі ... ... ... тыйым салуды мазмұндайды.
Қылмыстық жауаптылықтың пайда болуы - нақты бір ... ... ... ... Бұл уақытта тұлға мен мемлекет арасында қылмыстық-
құқықтық және қылмыстық жауаптылық пайда ... Егер ... ... ... ... ... қылмыс ашылмаса, онда туындаған құқықтық
қатынас нақты мазмұнға ие болмайды, ал ... ... ... ... ... жеке ... ... ие бола алмайды. Сондай-
ақ құқыққорғау органдары қылмыстың жасалу жағдайын анықтап, қылмыстық
жауапкершіліктен босату ... деп ... ... да ... ... асырылмайды. Бұл жағдайда қылмыстық жауаптылық логикалы, табиғи
дамуына жэне объективті жүзеге асырылуына ие ... ... ... ... ... деп - қылмыстық-құқықтық қатынастың пайда
болуынан кейін оның субъектілерінің құқықтары мен міндеттерінің ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен
міндеттерінің көлемі мен ... ... ... ... жасаған
тұлғаның құқықтық жауаптылығы мемлекеттің, яғни, оның ... ... ... ... ... ... өзінің
объективті жетістігін табады. Бұл шаралар қылмыстық жауаптылықтың жүзеге
асырылу нысаны деп аталады. ... ... ... ... ... ... ... формаларын, яғни, түрлерін көрсетеді.
Қылмыстық жауаптылық жүзеге асырылуының кең таралған түрі болып ... Яғни ... ... ... айыптау үкімі шығарылады, онда
жасалған қылмыс үшін мемлекет атынан теріс ... баға ... ... деп ... сотталушыға жаза тағайындалады. Тағайындалған жазаны
өтеу өз артынан соттылық түріндегі спецификалық құқықтық салдар береді. Бұл
нысанда ... ... ... ... өзінің барлық төрт
элементінде көрініс табады:
Әрекетіне есеп беру міндеттілігі жэне ... пен ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеу шаралары,
соттылық.
Қылмыстық жауаптылықты жүзеге асыру нысанының бірі болып, қылмыстық
жауапкершіліктен ... ... және ... ... ... табылады.
Қылмыстық жауаптылықтың жүзеге асырылу нысанының келесі түрі болып,
жаза тағайындалмай жауапқа тарту табылады.
Сондай-ақ, қылмыстық жауапкершіліктен ... ... ... әсер ету ... ... ... немесе емдеу мекемелеріне
жатқызу шаралары қолданылуы мүмкін. Тәрбиелік әсер ету ... ... ... ... оның үш ... ... ... әрекетіне мемлекет алдында есеп беру және жауаптылықпен ... ... ... мазмұндалатын мінеу, жауапқа тарту;
тәрбиелік әсер ету түріндегі мемлекеттік ... ... ... ең ... ... ... ... - мұнда орын алмайды.
Тәрбиелік сипаттағы мәжбүрлеу шаралары қылмыстық ... ... ... тек жаза орнына қолданған уақытта ғана орын алады. Ал ... ... ... ... ... ... қолданылса, онда, олар қылмыстық жауаптылықтың ... ... ... табылмайды.
Қылмыстық жауаптылықтың жүзеге асырылу нысанына ... ... ... ... ... ... Бұл ... өзінің
пікірталасты екендігіне қарамастан заңда өз негізіне ие болуда. ... ... ... ... ... болып, сотталғанды емдеу ғана
емес, сонымен қатар, сотталушымен жаңа қылмыстың жасалуының ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру нысанына есі
дұрыс емес ... ... ... ... ... ... қатысты
медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдануды немесе ... ... өз ... ... беру ... оны ... айырылған адамға қодануды жатқызуға болмайды. Алайда, жазамен
бірге тағайындалатын медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын, мысалы,
алкоголизммен, наркоманиямен және тағы ... ... ... ететін
жағдайда ол қылмыстық жауаптылықтың жүзеге асырылу ... ... орын ... ... ... ... ... барлығын
дұрыс емес деп кесіп алды айта алмаймыз, бірақ олардың ... ... ... ... ... ... да, соңғы кезде
қылмыстық жауаптылыққа бірнеше белгілермен сипатталатын немесе бірнеше
компоненттерден ... ... ... ... қарау орын алып жүр.
Қылмыстық жауаптылыққа нақ осындай қатынаста қарау мүмкін дұрыс та шығар.
Қылмыстық жауаптылық - ... ... ... ... - ... ... ... жэне ол төрт келесідей элементтерден құралады:
Біріншіден, қылмыстық заң нормаларына негізделген және қылмыстың
жасау фактісінен туындайтын ... өз ... ... ... ... ... органдарының алдында есеп беру міндеттілігі.
Екіншіден, орын алған әрекетке сот үкімі арқылы ... баға ... ... ... деп ... және бұл әрекетті жасаған тұлғамен
мінеу.
Үшіншіден, кінәліліге жаза ... ... ... ... ... ... ... өтеумен бірге жауапқа ... ... ... ... ... ... ... беру.
Қылмыстық жауаптылық тек қылмыстық-қњқықтық қатынас шегінде пайда
болып, жүзеге асырыла алады. Алайда, қылмыстық ... пен ... ... ... ... ... мағынада түсіндіріледі. Бір
қатар ойшылдар бњл құбылысты біріктіріп, бір ұғым ретінде ... ... ... тек қана қылмыстық-құқықтық қатынастардың
жүзеге асырылуын емес, сонымен қатар, ... ... ... жүзеге асырылуын білдіреді деп
тұжырымдайды, ал, ... ... ... қылмыстық-құқықтық
қатынас мазмұнының бір бөлігі деп қарастырады.
Қылмыстық-құқықтық қатынас ұғымына - қылмыстың жасалу фактісін және
қылмыс жасаған ... мен ... ... ... ... нормаларымен
реттелетін қоғамдық қатынастарды түсіну керек.
Қылмыстық-құқықтық қатынас туындауының заңды фактісі ... ... ... ... ... орын алуы ... Нақ осы
сәтте қылмыстық-қњқықтық қатынас пайда болады. ... кей ... ... ... ... ... ... қылмыс фактісі құқық қорғау
органдарымен тіркелмесе яғни, анықталмаса ... ... ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай бір жағынан
қылмыс жасаған тұлға, ал, екінші жағынан - ... ... ... ... табатын мемлекет табылады.
Қылмыстық-құқықтық қатынастың мазмұны болып, субъектілердің құқықтары
мен міндеттері болып табылады. Бұл жерден субъектілердің бірінің екіншісіне
үстемдігін ... ... ... ... ... тұлғадан өз іс-
әрекетіне есеп беруді талап ете алады. Осы жерден қылмыстық ... ... ... ... ... және оған ... қылмыстық жауаптылық
жүктеліп, қылмыстық мәжбүрлеу шараларына ұшырауын сипаттай аламыз. ... ... бұл ... ... ... ... ... яғни, орын алған
нақты бір қылмыстың себебіне жауап беру құқығы ғана бар.
Құқықбұзушыдан есеп ... ... ету жэне ... ... мен мәжбүрлеу
түріндегі мемлекеттің құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... мәні ... ... тұлғаға жағымсыз болып
табылатын жасаған қылмысының салдары ... ... ... ... ... ... ... үшін есеп беруі, қылмыстық ... және ... ... көзделген жазаға немесе тағы басқа жағымсыз
салдарға ұшырауы табылады. Яғни, осыдан келіп, бірқатар авторлар ... ... ... мазмұнының бір бөлігін құрайды деген
тұжырым жасайды.
Қылмыстық жауаптылық пен қылмыстық-құқықтық қатынас арасындағы ... ... бір ... факті (қылмыс жасау) арқылы, бір ... ... ... ... ... бір ... ... жүзеге асырылу немесе кінәліні қылмыстық жауапкершіліктен
босату кезеңінен) аяқталуында.
Қылмыстық қатынас бір ... ... ... ... ... ал ... жағынан оның көлемі мен жүзеге асырылуын анықтайтын
тәсілі болып ... заң ... ... ... ... ... қорғалатын
құқық қатынастарының нәтижесінен (олардың негізінде құқық шамасын бұзу,
құқыққа қарсы қылық жатыр) туындайды. Тап ... ... ... ... түрде түйсінгендегі қорғалатын ... ... ... ... ... ... ... ұғымы
қорғалатын қылмыстық құқықтық қатынастардың мазмұнына байланысты болғанда
ғана айқындалуы мүмкін.
Әдетте, құқықтың адамдардың еріктілік тәртібіне әсер ... ... ал ... ... ... ... ... екені даусыз.
Жоғарыда аталып өткендей, қылмыс оқиғасы құқықтық қатынастардың үш түрін:
қылмыстық-құқықтық, кылмыстық-орындаушылык және ... ... ... Бұл ... ... тығыз байланысты, сондықтан
қылмыстық-құқықтық қатынастарды қылмыстық- құқықтық реттеудің көздеген
нысанасы ... ара ... ... үшін ... ... ... ... әр қайсысына қатысы бар мына элементтерді анықтау
қажет:
а) ... ... ... ... ... ... болатын заң
жүзіндегі фактілер;
ә) құқықтық қатынастардың субъектілері;
б) ... ... ... ... және тоқтаған уақыты;
в) құқықтық қатынастар субъектілері ... мен ... ... ... және ... ... ... бөлшектерін (компоненттерін) салғастырып қана
біз қылмыстық-құқықтық реттеудің қатынасын белгілей аламыз.
Қылмыстық жауаптылық негізін дұрыс анықтау қылмыстық ... ... роль ... ... ... дұрыс анықтау құқық қолдану органдары
қызметінің заңдылықты қатаң ... ... ... ... ... ... ... жауаптылықтың негізі болып қылмыстық ... ... ... ... ... бар іс-әрекетті істеу болып
табылады (3-бап). Яғни, бұл деген ... ... әне ... тек ... ... яғни ... ... көрсетілген қоғамға қауіпті ... ... ... ... істегенге айыпты адамға ғана
тағайындалатынын ... ... ... ... ... ... құрамының болуы болып табылады. Қылмыстық заң қылмыс құрамы деген
терминнің мазмұнын ашып көрсетпейді. Бұл ... ... ... ... ашып ... Адамның (қылмыс субъектісінің) қылмыстық заңда
көрсетілген қоғамға ... ... ... ... ... ... ... немесе абайсыздықпен істеуі (қылмыстың субъективті
жағы) қылмыс құрамының белгілері болып табылады. Қылмыстың ... ... ... заң ... қоғамдық қатынастардың жиынтығы Қылмыстық
кодекстің 2-бабында көрсетілген. Сонымен, қылмыстық жауаптылықтың ... ... ... ... ... Іс- әрекетінде қылмыс құрамының ... ... бір ... жоқ ... ол адамды қылмыстық жауаптылыққа тартатын
негіз жоқ.
2. Қылмыстық ... ... да ... ... ... қылмыстық құқықтық қатынастың мазмұны ретінде
табыла отырып, жауаптылықтың барлық басқа түрлерінен ерекшелейтін бірқатар
белгілерге ие ... Бұл ... Б. В. ... ... ... түрде жіктеуге немесе саралауға болады:
1. Қолдану негіздеріне қарай - қылмыстық жауаптылық тек ... ... ... көзделген қылмыс құрамының барлық
белгілері бар және аталған заңда көзделген әрекет ... ... ... ... ... ... ... де (тәртіптік,
материалдық залалды өтеу түріндегі азаматтық құқықтық) ... ... ... істегені үшін туындауы мүмкін.
2. Жауаптылықтың мазмұнына қарай - қылмыстық жауаптылық өз құрамына
жасалған қылмысы үшін тұлғаны мінеушілігін ... ... үкім ... ... ... жаза ... ... жазамен соттылықты
жүзеге асырумен байланысты маңызды құқықтық шектеу түріндегі ... ... орын ... ... ... ... ... анағұрлым күрделі және ... ... ... ғана түрі ... табылады.
3. Қолдану субъектісіне қарай - жауаптылық тек сотпен және заңды күшіне
енген үкімімен жүзеге асырылады. Яғни, ... ... ... ... тұлға құқықтық жауаптылықты жүктей алмайды.
4. Қолдану тәртібіне карай - қылмыстық ... ... ... ... ... ... тәртіп орнатылған. Қылмыстық
процессуалдық кодекс қылмыстық жауаптылықты жүктеуге байланысты тергеу ... ... ... реттейді.
5. Жауаптылық жүктелетін субъектілер аясына қарай - қылмыстық
жауаптылық жеке сипатқа ие ... ... тек ... ... кінәлі деп
танылған жеке тұлғаға ғана жүктеледі.
Сонымен қатар ... ... ... ... жақын болып
табылады, себебі, екеуінің де мақсаттары болып - ... ... ... ... алу жэне ... ... ... табылады. Жауаптылықтың осы
түрлерін бір-бірінен ерекшелейтін критери ... ... ... әртүрлі сипатта болуы табылады. Ал басқа критерилеріне
мәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... қатар,
бұндай шараларды қолданудағы процессуалдық тәртіппен құқықтық салдарды
жатқызуға ... ... ... ... ... ... емес, жасалған
қылмысы үшін жауаптылықты жүктеп, ... ... жэне бұл оның ... белгісі болып табылады. Құқықтық жауаптылық бұл ... ... жеке ... ... ... әсер ... ... анағұрлым қатал түрі болып табылады. Сол себептен ... ... және оған ... ... бірінші кезекте теорияда
жеткілікті дәрежеде ... ... ... Қазіргі таңда, заңнамалық
бекітілуі былай тұрып, қылмыстық ... ... ... ... анықтаманың өзі орын алмай отыр. Сонымен, жауаптылықтың басқа ... ... ... ... ерекшелігі болып оның бұқаралық
сипатта болуы жэне оның анағұрлым күрделі, ... ... ... ... ... Нақ осы, ... ... қоғамға
қауіптілігіне байланысты құқықтық ... ... ... ... қол ... өз ... қорғау функциясы
мен қылмысқа кінәлі тұлғаларға жауаптылық шараларыі анықтауды мемлекет өз
қолына алады. Қылмыстық ... жеке ... ... жекелеп
қарастыруды талап етеді, бірақ, олар толығымен қылмыстық ... ... ... ... жауаптылық ережелерінде көрсетілген заңды бұзу
жауаптылыққа жатады. ... оның ... ... байланысты
шешіледі.
Аталып кеткендей ғылыми еңбектерде жауаптылықтың ... ... Олар - ... ... ... ... және ... жауаптылық түрлерінің арасындағы ерекшелік оларды
негіздерімен ... ... ... ... мемлекет қайсысы жалпы
кұқықтық жауаптылыққа, қайсысын құқықтың қай саласына жатқыз мақсатында
белгіленеді.
Азаматтық жауапкершілік ... ... ... ... ... туатын жағдайлар. Бұл жағдайла ережелермен немесе
шарттармен белгіленеді. Олар көбінесе ... зия ... ... ... ... ... бұзылған мүлікті орнына келтіру,
түзеу, өтеу тағы басқа да шаралар қолданылады.
Азаматтық құқыққа және ... ие болу ... ... ... ... ... ... азаматты
жауапкершілік азаматтардың өз құқықтарын қорғау және басқа азаматтарды
құқықтарын қорғауға қатысулары тиіс.
Құқық ... - ... ... қатыса алатындар. Олар адамдар
және заңды ұйымдар. Тәртіптік жауапкершілік азаматтарды ... ... ... ... ... ... қолданылатын шара.
Олардың қатарына ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс, үш айға дейін ... ... ... ауыстыру, қызметінен төмендету, жұмысынан шығару тағы
басқалар ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлердің
адал, шын ниетпен еңбек етулері, еңбек тәртібін сақтау, ... ... ... ... ... ... және қоғамдық меншікті көздің
қарашығындай сақтау керектігі басқа да тәртіптік жауапкершілік көрсетілген.
Сонымен тәртіптік жауаптылық негізі жалпы тәртіп бұзу ... ... ... ... ... бағынышты адамдар: лауазымды адамдар,
яғни, басшылар тағайындайды.
Әкімшілік жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... тәртіп сақтауға кері әсер еткен, жұмыста өзін міндеттерін
атқармай, тапсырмаларын орындамай тәртіп бұзған адамдар жатады. ... ... ... ... жасау, айыппұл салу, әкімшілік жолмен
15 тәулік қамауға алу ... ... ... ... ... ... ... лауазымды адамдар, аудандық, қалалық
әкімшілік жанындағы комиссиялар қолдана алады. Заңи жауапкершіліктегі ... шара ... ... ... ... ... басқа
да нормативтік актілерінде көрсетілген. Онда қоғамдық ... ... ... жеке ... ... жалпы
құқықтық тәртібін қылмыстық қиянат ... ... ... ... жүзеге асыру үшін заңға қайшы, қоғамға қауіпті іс-әрекеттердің
қандайы қылмыс болатынын, ... ... ... ... ... ... кодекстің 3-бабында қылмыстық жауапқа тек қана заңда
көрсетілген, қоғамға ... ... ... ... ... ... жаза ... үкімінсіз заңға қайшы ешкімге айыпты деп жаза тағайындалуы тиіс
емес. Қылмыстық кодекстің нормаларына байланысты ... іс- ... деу үшін ... қауіпті іс-әрекеттің нәтижесінде зиян келтіруі
немесе зиян келуін тудыруы керек. ... ... ... деп ... ... үшін ол адамның әрекетінен (әрекетсіздігінен) келген
зардап пен әрекет арасындағы себепті байланыс істеген орны, мерзімі, тәсілі
басқа да ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік туралы Қылмыстық құқықта ғалымдардығ әртүрлі
пікірлері бар. Қылмыстық жауапкершілікке әртүрлі ... ... ... ... ашу, ... негізгі белгілерін айыру ... ... ... ... бұзақылық т.б.), істеген әрекеттен (әрекетсіздіктен)
Қылмыстық кодекстің нормаларына сэйкес құрамның белгілерін ... ... ... ... жауапкершіліктен босату; қылмыстық жауапкершілікті
басқа жауапкершілікпен ауыстыру (әкімшілік, қоғамдық кепілдікке беру т.б.).
Ғылыми еңбектерде қылмыстық жауапкершіліктің ... ... ... ... ... ... қажеті жоқ деген пікірлер айтылады.
Қылмыстық жауапкершілік адамның, қоғамға қауіпті жасаған іс-әэрекеті
туралы сот ... ... деп ... ... ... - ... адамның өтейтін міндеті немесе қылмыс жасаған
адамдардың қылмыстық жауапкершілігіне байланысты белгіленген ... ... ... тек қана ... ... қаралады. Қылмыстық іс-
әрекеттің қаншалықты дәрежеде қоғамға қауіпті екенін, адамның ... ... ... ... белгілерін, қылмыскердің
жеке басындағы мән-жайларды анықтап, ... ... ... деп саналып,
құқықтық нормада көрсетілген жаза тағайындалады [11, 84 б.].
Қылмыстық құқытың ерекше бөлімінің кейбір нормаларында ... ... ... ... ... ... ... абайсыздықта
жасалған қылмыс саналады. Бұл Қылмыстық құқықтың Жалпы бөлімінде, нақтылы
20, 21 ... ... ... ... іс - ... тек ... ... абайсыздықпен жасалса қылмыстық жауапкершілікке тартылады
делінген.
Жауаптылықтың басқа түрлерінен қылмыстық жауаптылық ең ... ... ... ... себебі, әңгіме қоғамға қауіпті іс-әрекет үшін
жауаптылық ... ... ... ... ... ... қылмыс ретінде
қаралады. Қылмыстық жауаптылықтың мәні әрекет етудегі ... ... ... ... ... болып табылады.
Қылмыстық жауаптылық мазмұны өзіне:
а) ... ... ... ... ... және оның ... тұлғаны сөгуін;
б) сот пен заңда көзделген құқықтық жазаны қолдануын кіргізеді.
Ал, қылмыстық жауаптылықтың ... ... ... ... ... және ... сәйкес сол үшін қылмыстық жауаптылықты ... ... есі ... және ... ... ... ... тұлға
табылады. Сонымен адамды қылмыстық жауапқа тартудың ең ... ... оның ... ... ... болып табылады. Яғни, қылмыстық заң ... ... ... ... ... ... жауапқа және
жазаға тартуға тыйым салады. Қылмыс ... ... бір ... ... ... ... ... маңызды әрі мэнді мәселелерінің
бірі болып саналады.
Бұл ... ... ... ... ... сөз ... Қылмыстық жауаптылық басталатын жас шамасы
Қылмыс субъектісінің маңызды, әрі бөлінбес ... ... ... әрекет жасаған есі дұрыс тұлғаның жас шамасы ... Осы ... ... ... ... ... құқықтық жүйедегі, соның ... ... ... заңнамасы қылмыстық жауаптылықтың туындауын
қылмыс субьектісінің жас шамасымен байланыстырады. ... ... ... кодексінің 14-бабы, 1-тармағына сәйкес, есі ... ... ... жасқа толған жеке адам ғана қылмыстық жауаптылыққа
тартылуға тиіс. Егер, қылмыс жасаған жеке ... ... ... жасқа жету сияқты белгілер болса, ол ... ... ... жауап беруге қабілетті. Қылмыстық заң жас шамасының түсінігін
белгілейтін арнайы норманы ... ол тек ... ... жастық шегін анықтайды. [12, 86-88 б.].
Қылмыстық заң бекітуіне сүйенсек, біршама қайшылықтар туындап ... ... ... ... ... ... ... істеген тұлға
қылмыстық жауаптылыққа тартылмайды, олай болса ол қылмыс субъектісі болып
табылмайды.
Қылмыс субъектісінің басты ... бірі ... ... ... ... жас ... ... елімізде сонымен
қатар басқа да мемлекеттерде біршама динамикалы болып табылады. Бұл жағдай
бірінші кезекте қоғам дамуының тарихи жағдайларынан ... ... және ... ... ... алып ... мемлекет
саясатымен түсіндіріледі. Солай бола тұра, заң ... ... ... жас ... ... ... медицина, психология,
педагогика және басқа да ғылымдардың мәліметтеріне тікелей сүйенеді және
жасөспірімдерге тән ... ... ... ... ... ... мінез- құлықтарын есепке алады.
Әдебиеттерде қылмыс жасаған тұлғалардың жас шамасы және ... ... ... жауаптылықты көтеру мүмкіндігіне қатысты әртүрлі
тұжырымдар айтады. Сондай-ақ жас шамасы түсінігінің өзі де ... ... ... ... жас ... физикалық және психикалық
процесстерде өзіндік ... ... адам ... ... ... ... қатысты маңызды позицияны М.М.Коченов тұжырымдайды, ол,
жас шамасы ... ... ... ... ... ... болады, ал
қылмыстық жауаптылық негіздері болып, физикалық жас шамасы және қылмыстың
жасалу уақытында өз ... ... бере алу ... деп анықтайды.
Ал, Р.И.Михеев қылмыстық жауаптылыққа тартылатын жас шамасын екі түрде,
яғни, тар және кең мағынасында атап көрсетеді.
- бірінші жағдайда ол, жас ... деп - ... ... ... да
бір адам өміріндегі хронологиялық жағдайға дейінгі күнтізбелк кезеңін атап
өтеді;
- ... ... ... ... және
құқықтық өзгерістермен байланысты болып табылатын тұлға ... ... деп ... орай ... ойымен келісуге болады. Оның тұжырымдауы
бойынша, жас шамасы және есі дұрыстық сияқты қылмыс субъектісінің ... ... ... пен салдарға қатысты интелектуалды - ерікті
қатынас ... ... [13, 192 ... ... ... ... және тағы басқаларының
тұжырымдарына сүйене отырып, қылмыстық заң қылмыстық жауаптылық басталатын
жас ... ... ... ... ... субъектісінің жасы бірнеше рет
өзгерді. Алғашқы жобада (1919ж.) 14 пен 18 жастың аралығында, ал 1920 ... ... ... жасы ... ... іс-әрекет жасаса тәрбиелік
әсері болмаса, онда 14-18 жас ... ... ісі ... ... Бұл жерде қылмыстық іс-әрекетке саналы ... ... ... да іс- әрекеттерді қандай жағдайда жасағанын ескеретін
болған.
1922 жылғы заңда қылмыстың субъектісінің жасы 16 ... ... ... 1924 ... бастап бұл мәселені әр республиканың өзінің шешіміне
қалдырды. Дегенмен, 1926-1935 жылдар аралығында ... ... ... ... ... Кеңестің 1935 жылғы 7- сәуірдегі «Жасы
толмағандардың арасындағы қылмыспен ... ... ... ... ... 1940 ... 10 ... Жоғарғы Кеңестің Жарлығында 12 жастан
бастап қылмыстық жауапкершілікке тартуға болатындығы ... Ал ... ... мен ... ... жауапкершілікке 14 жастан бастап
тарту қарастырылды.
1958 жылғы қылмыстық заңның 10-бабына өзгерістер енгізілді. Онда ... жасы ... ... ... ... ... ... дейін 16 жасқа толған адам тартылатын болды. Әрине, жасы
толмағандар 16 ... ... ... ... іс- ... ... ... да жауап бере алады. Сондықтан да 16 жасқа толғанда төлқұжат
(паспорт) алады, еңбекке араласады.
Егер көшпенді ... ... ... көз ... ... ... тарту он үш жасқа толған мөлшерден басталған. Қылмыс
субъектісінің ақыл-есі дұрыс, өз әрекеттеріне толығынан ... бере ... ... «Он үш ... отау иесі» деген сөз әр адамның әрекетіне жауап
бере ... ... ... ... ... ... ... мақау, есі
дұрыс емес адамдарды жауапқа тартпаған. ... ... ... ... ... ... сәйкес, қылмыс жасаған кезде он
алты жасқа толған адам қылмыстық ... ... ... ... ... ең ... шарттарының бірі оның белгілі жасқа толуы болып
танылады. Өте жас ... ... ... бола алмайды. Өйткені, олар
өздерін тым жастығына сәйкес жеткілікті жағдайда өздерінің қоғамға ... іс- ... ... бере ... жэне ... қылықтарын
басқара алмайды. Сондықтан ... заң өзі ... ... ... жасөспірімдерді қылмыстық жауапқа және ... ... ... ... толмағандардың жас мөлшері және оларды қылмыс субъектісі
деп тану мәселесі Қылмыстық кодекстің 15-бабында арнайы көрсетілген. ... ... ... ... ... ... уақытқа дейін 16 жасқа толған
адамдар тартылады. Ал ... ... үшін - он төрт ... ... ... отыра, қылмыстық заң осы жасқа жеткен кәмелетке толмағандар өз қылығын
оның ішінде, қылмыстысын да бағалай алуға қабілеті ... ... [14, 82 ... ... ... деу үшін жауаптылыққа қабілеті бар, жасы
қылмыс істегенге дейін 16 ... ... ... Бұл жерде заң шығарушы
қылмысты іс-әрекетіне байланысты жауапқа тартуда сол жас ... ... ... жасаған іс-әрекетіне түсіне алатындығы, ... одан ... ... ол іс-әрекетіне есеп беріп, оны басқара
алатындығын ескерген. Өзінің жасаған әрекетіне жауап беру үшін жас ... бір ... ... оның ... өмірде белгілі бір қабілетінің болуын
қажет етеді. ... жас ... ... ... ... да қылмыстық
жауапқа тартылмайды. Сондықтан жоғарыда көрсетілген ауыр қылмыстар үшін 14
жастан бастап қылмыстық ... ... Бұл ... жас та ... ... үшін 14 ... бастап қылмыстық жауапқа тартылады, яғни, сана-
сезімінің жететіндігі, өз іс-әрекетіне жауап бере алатындығы ... ... ... ... ... үшін құжаттарында көрсетілген
туған жылын, айын, күнін анықтау қажет.
Егер де туған жылы, айы, күні белгісіз ... ... ... анықтау қажет. Кейбір қаулыларда жасы толмағандардың туған күнін
келесі күннен ... ... ... Жасы ... ... тартуда кінәлі деу үшін жасы толмағандардың мән-жайын, жеке
басын, іс-әрекетін, жеңілдететін жағдайын, ... ... ... іс-
әрекет жасаудағы себебін әуелі отбасында ата-анасының аузынан есту қажает.
Профессор Е.Қайыржанов былай дейді: «Семья тәрбиесі адам ... ... ... ... ... ... ата-ананың аузынан
баланың қоғамдық тәртіпті, құқықты бұзғандықтың салдарын білу қажет. Осыдан
барып болашақ азаматтың елімізде кұқықтық тәрбиеге ... ... ... ... ... Семья бала тәрбиелеудің ең басты ошағы бола
тұрса да барлық ата-ана қазіргі жағдайда өскелең тәрбие ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан да баланы дұрыс тәрбиелеу жұмысында
семьяға бірінші ... ... және ... ... ... ... әсіресе жастар арасындағы әліде болса кездесіп отырған
қылмыстылық қынжытарлық ... Егер ... ... ... оны ... ... болады» [15, 17 б.].
Қылмыстық жауапкершілікке 14 жасынан бастап тартылады, 14 жаста өзі іс-
әрекетіне есеп бере алады, ... ... біле ... ... ... алады, жасаған қылмыстық әрекетін басқара алады. Қылмыстық
нормада жасы 18-ге ... адам ... аса ... ... ... іс-
әрекет жасаса, жаза тағайындамай-ақ, ол адамның түзелуі мүмкіндігінің
барлығына көз жеткізілсе, сот ... шара ... ... ... ісін жасы ... ісі ... ... жібереді. Ондай
шаралар тәрбиелік мәнге ие болып, кінәліні ата-анасының, туысқандарының,
асырап алушының, еңбек ... ... ... ... өтініштері
бойынша тәрбиелеуге жібереді. Немесе оқу-тәрбие мекемесіне, ... ... ... жасы ... қылмыстық жауапқа
тартқанда нормада көрсетілген жаска келсе де ол жастардың жеке басының,
жасаған іс-әрекетіне, оның ... ... ... ... ... ескерту қажет болады [16, 84 б.].
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде ... кісі ... ... салу, әйел зорлау, еркек пен еркектің ... ... ... жасап тонау, тонау, қорқытып алушылық, ұрлық, ... ... ... жою ... бүлдіру, қару-жарақ, оқ-дәрі немесе
жарылғыш заттарды ұрлау, есірткі заттарды ұрлау, қатынас жолдарындағы көлік
құралдарын ұрлап әкету, бүлдіру, әуе ... ... ... ... ... жасаса 14-тен 16-ға дейінгі аралықтағы балалар да
жауапқа ... ... ... ... ... жасы он ... ... тұлғалар,
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 15-бабының 2-бөлігіне ... ... ... ... ... ... ... жауапты.
Сонымен қатар, Қылмыстық кодекстің 15-бабында басқа да қауіпті
қылмыстар ... ... ... ... кодексінің 15-
бабының 2-бөлігіне сәйкес, ... ... ... он төрт ... толған
адамдар кісі өлтіргені (96-бап), денсаулыққа қасақана ауыр зиян ... ... ... ... ... қасақана орташа
ауырлықтағы зардап келтіргені (104-бап, екінші бөлік), зорлағаны (120-бап),
жыныстық сипаттағы күштеу ... ... ... ... (125- бап),
ұрлық жасағаны (175-бап), кісі тонағаны (178-бап), ұрып-соққаны (179- бап),
қорқытып алғаны (181-бап), ауырлататын ... ... ... ... ... құралдарын ұрлау мақсатын көздемей заңсыз иеленген (185-
баптың екінші, үшінші, төртінші бөліктері), ауырлататын мән-жайлар ... ... ... ... ... ... ... екінші,
үшінші бөліктері), терроризм (233-бап), ... ... алуы ... акті туралы біле тұра көрінеу өтірік хабарлағаны (242-бап),
қару-жарақты, оқ-дәріні, ... ... мен ... ... ... қорқытып алғаны (255-бап), ауырлататын мән-жайлардағы бұзақылығы (257-
баптың екінші, үшінші бөлігі), тағылық (258-бап), есірткі ... ... әсер ... ... ... не ... алғаны (260-бап),
ауырлататын мән-жайлар кезінде ... ... ... мүрдесін және
олардың жерленген жерлерін қорлағаны (275-баптың ... ... ... немесе қатынас жолдарын қасақана жарамсыз еткені (299-бап) үшін
қылмыстық жауаптылыққа тартылуы тиіс [17, 423 б.].
Жалпы ... ... он алты ... ал кейбір қылмыстар үшін-
он төрт жастан бастап талап ете ... ... заң осы ... ... ... өз қылығын оның ішінде, қылмыстысын да бағалай алуға
қабілеті толығымен жететіндігін ... ... ... ... жаңа ... кодексінде кәмелетке толмағандарды олардың
қылмыстық жауаптылық ... ... ... қылмыстық жауапкершіліктен
босата алатын ережелер енгізілген.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... егер ... ... адам осы ... бірінші немесе екінші
бөлігінде көзделген жасқа ... ... ... ... ... психикалық дамуы жағынан артта қалуы салдарынан кішігірім немесе
орташа ауырлықтағы қылмысты ... ... ... іс- ... іс ... сипаты мен қоғамға қауіптілігін толық
көлемінде түсіне алмаса не оған ие бола алмаса, қылмыстық жауапқа ... ... Бұл ... әңгіме, істің шын мәнінде, жасына қарай ақылының ... ... ... ... кодекстің атақты теориялық моделінде Р.И. Михеев төмендегідей
норманы тұжырымдаған: ... ... ... ... ... пісіп-жетілмегендігін (вариан: ақыл мен денсаулығының дамуындағы
тежелу) өз әрекетін (әрекетсіздігін) басқаруға немесе оның шын ... ... ... жете ... ... ... тұлға қылмыстық
жауаптылыққа тартылатындар қатарына жатпайды» [18, 65б.]. Кәдімгі есі дұрыс
еместік ... бұл ... ... ... оның ... ... критериінің) жоқтығы - көз алдымызда. ... ... ... ... оның ... ... ... оның психофизиологиялық дамуындағы жеке өзіне тән, жасына
қарай өзгешіліктерден туындаған, бұл ... оның ... ... ... заң қылмыс субъектісінің жасының кәмелетке жетпеуінен
қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... олар жеке бір ... қарастырылады (Қазақстан Республикасы Қылмыстық
кодексінің Жалпы бөлімінің алтыншы бөлімі).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... тиісті жас мөлшері анықталды, олар он
алты және он төрт жас. ... бұл ҚР ... 15- ... ... ... ... ... қылмыстар үшін жауаптылық 16 жастан
басталады дегенді білдірмейді.
Қылмыстық заң ... ... ... ... 16 жас деп
көрсеткенімен, кейбір қылмыстық ... ... мен ... ... ... жауаптылық 18 жастан бастап тартылатын
қылмыстар да болады. Атап айтқанда, ... ... үшін және ... адамды қылмыстық іске тарту үшін (131-бап) қылмыстық жауаптылық 18
жастан бастап қарастырылған.
Кәмелеттік жасқа толмаған жеке тұлғалар қылмыс жасаған уақытта ... тура ... ... ... жылы, айы, күні). Адам белгілі бір жас
мерзіміне ( 14, 16, 18 жас) туылған күні ... ... ... толатын
болып есептеледі. Кәмелеттік жасқа толмаған жеке тұлғаның жасы ... ... ... ... Оның жасы ... ... жылдың ең соңғы күні (31 желтоқсан) деп саналады, ал тексеру
барысында төменгі және ... жас ... ... оның төменгі жасы
есепке алынады. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық ісі жөнінде оның ... ... ... ... ... ... көңіл аударылады.
Тұлғаның 14 және 16 жастан қылмыстық жауаптылық арқалануы ... ... ... ... ... көптеген қылмыстар үшін жауаптылық 16
жастан емес, одан жоғары жастан да ... ... ... ... ... ... лауазымды өкілеттіктерді асыра пайдалану (ҚР ... ... пара алу (ҚР ... ... және ... ... тек 18 жастан бастап туындайды (ал іс жөзінде бұл қылмыстардың
субъектілері болып одан да жасы ... ... ... ... сот төрелігіне қарсы жасаған қылмыстарының субъектісі болып 25
жасқа толған тұлғалар ғана табылуы мүмкін.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінде қылмыс ... ... ... ... мағынасы бар тағы бір ... айта кету ... ҚР ... 49-бабына сәйкес, қылмысты 18 жасқа
дейін және үкім шығарған сәтте 65 ... ... ... үшін өлім ... ... ... БОСАТУДЫҢ ТҮРЛЕРІ, СИПАТТАМАСЫ
Жалпы қағидаға сәйкес қылмыстық жауаптылық сот арқылы қылмыс жасаған
кінәлі адамға жаза ... ... ... ... ... кейбір
реттерде қылмыстылықпен књресте мақсатқа жету ... ... ... тарпай-ақ немесе оған жаза тағайындап, ... оны ... ... ... ... ... жаза өтеуден мерзімінен бұрын босату,
өтелмеген жазаның бөлігін жеңілірек ... ... ... ... асырылуы
мүмкін.
Осыған байланысты қылмыстық құқық кылмыстық ... ... ... ... ... ... ... туралы институтты
белгілейді. Мұның әрқайсысы тәжірибеде кеңінен қолданылады. Сонымен ... ... ... ... ... босатуды кеңінен
пайдаланудың да зиянды жағы бар. Бұл институтты практикада жиі ... ... ... ... ... ... аяққа басады.
Сондықтан да көрсетілген мәселелерді қолдану заңға негізделген ... ... ... ғана ... пен ... ... қылмыстық
жауаптылық немесе жазаны қолданбай -ақ ... ... ... ... ... ... - ... жасаған адамға қолданатын қылмыстық-
құқықтық әсер ету шаралары. Аталған ... ... және өзге де ... қылмыстық - құқықтық әсер ету шараларын қамтиды. Осыған
байланысты қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... ұштасқан;
Бірінші жағдайда қылмыстық жауапкершіліктен ... ... ... ... ... ... ... анықтау органымен жүзеге
асырылады.
Екінші жағдайда қылмыстық жауаптылықтын мазмұны болып айыптау ... ... және оған ... іс - ... ... танылады.
Осыған орай, кең мағынада қылмыстық жауапкершіліктен кез-келген ... ... ... ... ... ... мағынасында қылмыстық жауапкершіліктен босату мазмұны, жазадан
босату ... ... ... ... ... ... ... екі түрі де өзіндік ерекшеліктегі қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтың өзіне тән
ерекшеліктері бар: Мазмұны мен нысаны бойынша ол мемлекеттік – ... ... ... қылмыстық жауаптылықты қылмыс ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады.
Қылмыстық жауаптылықтын әлеуметтік мазмұнын - қоғам мен ... және ... ... оған ... баға беру ... ал ... ... жасаған адамға қолданылатын мемлекеттік мәжбірлеу шаралары
құрайды. Сондықтан, қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... реттеуші қызметтерді атқарады және
қоғамдағы қатынастарды тәртіптеу мақсатында қолданылады.
Сонымен қылмыстық жауаптылық деп - ... ... ... белгілері
бар әрекетті жасаған адамға арнайы өкілетті мемлекеттік органдар мен
қолданылатын қылмыстық ... ... ... ... ... ... түріндегі жағымсыз салдарды өтеу міндетін жүктеуді түсіну
қажет.
Бұл анықтамадан қылмыстық ... ... ... ... болады.
Қылмыстық жауаптылықтың басталу сәті ... ... ... құрайтын әрекет жасалған уақыт танылады.
Қылмыстық жауаптылық кінәлі адам үшін жағымсыз салдарды өтеу ... ... яғни ... әрекет - себеп болса, қылмыстық
жауаптылық салдар.
Занда көрсетілген жағымсыз салдар тек ... ... ... ғана ... жауаптылық - жағымсыз салдарды іс-жүзінде нақты өтеу ғана
емес, оны өтеу ... ... ... ... ... тек ... қылмыстық іс жүргізу және
қылмыстық атқару заңдарымен ғана анықталады.
Қылмыстық жауаптылықтың пайда болуы, ... ... және ... ... шешу ... құқықтық қатынас шеңберінде жүзеге
асырылады. Қылмыстық ... ... ... ... алып қана коймайды, ал оның бір бөлігі ретінде танылып бір-
бірімен тығыз ... ... ... ... қатынастарсыз
қылмыстық жауаптылықтың тууы мүмкін емес.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... қарастырады:
шын өкінуіне байланысты;
қажетті қорғану шегінен асқан кезде;
жәбірленушімен татуласуына байланысты;
жағдайдың өзгеруіне ... ... ... ... ... ... актісі негізінде.
Заңда көзделген қылмыстық жауапкершіліктен босату жағдайларының бәрінде
адам қылмыстық жауапкершіліктен егер қылмыс құрамын ... іс- ... ... яғни ... ... ... қылмыстық жауаптылық негізі
болғанда босатылады. Аталған жағдай қылмыстық жауапкершіліктен ... ... ... ... бар болуымен ... ... ... жауаптылықты болдырмайтын мән-жайлар)
айыруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, қылмыстық заң қылмыстық жауапкершіліктен босатуды кез-
келген ... ... ... ... ... бір ... ... байланыстырады. Қылмыстық жауапкершіліктен босату, тек онша ауыр
емес және ауырлығы орташа ... ... ... ғана орын ... ... екінші талап ретінде аталған ауырлықтағы ... ... ... ... қатар, ауырлығы онша емес және ауырлығы орташа қылмысты
жасаудың өзі ... ... ... әрқашан негіз бола
бермейді, аталған ... ... ... ... ... қауіп
туғызбауында.
Бұл шарттардың жиынтығы, қылмыстық заңдағы қылмыстық жауапкершіліктен
босату, нақты тұлғаны ... ... ... ... ... жаза тағайындау мен жазаны өтеуге мәжбір ... мәні ... ... ... Шын ... ... ... жауапкершіліктен босату
Қылмыстық жауапкершіліктен босатудың бір түрі болып, шын ... ... ... ... ... ... рет кешірім
немесе орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған адам, егер ол ... ... ... ... өз ... келсе немесе қылмысты ашуға жәрдемдессе
немесе қылмыс келтірген зиянды ... ... ... ... қылмыстық
жауапкершіліктен босатылуы мүмкін. (Қ.Р.Қ.К-нің 65 бап, 1 бөлім)
Қылмыстық жауапкершіліктен босатудың бұл түрі ... ... ... жеке ... ... санкцияларында көсетілген реттерде
ғана қолданылады. Мұның өзінде шын жүректен өкіну деп тану үшін кінәлінің
кінәсін мойындап, өз ... ... шын ... ... ... ашуға
жәрдемдесу және келтірілген зиянның орнын толтыруы белгілері болуы шарт.
Шын өкінуіне байланысты қылмыстық ... ... ... ... ... ... кейінгі қоғамға тигізген зардаптың қауіптілігі
аз мөлшерде болуы. Кінәлінің шын өкінуіне байланысты, ... ... пен ... ... ... ... ... кодекстің
53 бабының "к" және "д" тармақтарында қарастырылады. Қылмыстық ... ... ... жауаптылықты жеңілдету емес керісінше жауапкершіліктен
босатуды көздейді.
Шын өкінуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату заңға сәйкес
талаптарға ... ... ... ... ... мойындап келу деп
біткен немесе ... ... ... ... ... кейін кінәлі адамның өзінің айыбын мойындап келу көп ... ... ... кейін орын алады. Шын жүректен өкіну деп ... ... ... үшін ... ... ... ... өзін-өзі
айыптауы; істеген ісі үшін қандай да болсын жазаны адал ... ... көз ... ; ... қатты күйзеліп, ... ... ... ... тағы бір түрі ... ... қылмысты ашуға жәрдемдесу
болып табылады. Яғни органдарға көмектесу белгілері бар болуы, мән ... ... ... ... ... адамдарды анықтап беру қылмыс
құралдарын табуға көмектесу. Қылмысты ашуға көмектесу тек қана ... ... соң орын ... ... ... ... ... деп
кінәлінің өз еркімен ешкімге айтқызбай - ак келтірілген материалдық зиянның
орнын толтыруы, жәбірленушіден келтірілген моральдық ... үшін ... ... іс-әрекеті үшін өзінің айыбын толық мойындап, болашақта оны
қайталамауға уәде беруі және тағы ... ... ... ашуға жәрдемдесу деп - тергеу органдарына болған мән- жайларды
айқын баяндауы, қылмысқа ... ... ... ... ... ... болған заттарды ... ... ... ... ... моралъдың зияны үшін одан кешірім сұрауын
айтамыз. 65 баптың 1 ... ... шын ... ... ... ... босату біріншіден, айыптының бірінші рет ... ... ... орташа қылмысты істеуі, екіншіден қылмыс істегеннен
кейін: а) айыбын мойындап өз еркімен келуі; б) қылмыеты ... ... ... ... ... келтірсе ғана қылмыстық жауапкершіліктен
босатылуы мүмкін.
Сондай-ақ қылмыс жасаған адамды сот егер ол ... топ ... ... жасаған қылмыстарды болғызбауға, ашуга немесе
тергеуге, ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... ... анықтауды белсенді түрде жәрдемдесе, қылмыстық
жауапкершіліктен босатылуы мүмкін.
Әдебиеттерде шын өкіну қылмыстық ... ... ... өз ... ... ... ... жасалған әрекеттің фактілік зиянды
зардаптарын болдыртпауға, жоюға немесе төмендетуге, ... ... ... ... ... ... ... бағытталады[19, 33 б.].
Шын өкіну, әрекеттерінің ... ... қол ... нақты
қауіптің көлеміне әсерін айта кету жөн. ... ... ... оның ... ... ... немесе туындауы мүмкін
зардаптармен анықталады.
Кейде шын өкінудің бұл қажеті көтермеленеді. И.С. ... ... ... әр түрлі қылмыстарға қатысты шын өкініп келуі қоғамдық
қауіпті төмендетуде ойдағыдай нәтижеге алып келе ... Бұл ... ... оқталуға ғана қатысты айтуға болады.
Заң әдебиеттерінде шын өкінуіне байлансты қылмыстық ... тек ... ... ... ... ... орын алатындыңы
аталып өткен. Аталған пікірге жүргізілген сұрау нәтижелері сәйкес келеді.
Қандай қылмыстарды жасау кезінде тұлга шын ... ... ... ... ... деген сұрағымызға : ғылыми қызметкерлердің
68%-ы және тәжірибеліі жұмыскелердің 47,2 % -ы онша ауыр емес ... ... ... ... кезінде мүмкін деп жауап берді.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 65-бабының 3 ... ... ... ... ... ... баптарымен,
арнайы көрсетілген жағдайларда, баска санаттардағы қылмыс жасау барысында
шын өкінуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босатылуын ... ... ... ... шын ... жатқызылған қылмыстардың
шеңберін кеңейтеді. Шын ... ... ... жауапкершіліктен
босату мәселесіне байланысты ғалымдардың пікірлер жетерлік, ... ... ... ... ... алып ... және шын ... қылмыстық жауапкершіліктен босату құқығын тек сотқа беру
қажеттілігін алға ... [20,140 ... ... ... ... болуы бұрын заңды әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... ғылымы
пікірлермен тығыз байланысты.
Шын өкінудің нысаны болып қылмысы үшін ... ... ... ... ... босату түрлерін қарастыра отырып
міндетті емес және шартсыз деп екіге бөлуге ... ... емес - ... ... ... ... ... қылмыс жасаған адам, осы баптың 2-
бөлігі бойынша ауыр ... аса ауыр ... ... ... ... ... ... танылады. Шартсыз – көрсетілген қылмыстық
жауапкершіліктен босатуды қолданылған жағдайда, ... жек ... ... ... ... бұл ... ... қаралуға жатпайды.
Қазіргі таңда шын өкінуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 125,165, 166, 16, 231, 233,
234, 236, 251, 252, 259, 297, 312, 352, 358, 372, 373 ... ... ... ... ... орын алуы мүмкін, бұл. аталған баптардың
ескертулерінде көзделеді.
2. Қажетті қорғану шегінен шыққан кезде қылмыстық ... ... ... ... үрейлену, қорқу немес сасқалактау
салдарынан қажетті қорқу ... ... ... сот ... мән ... ... жауапкершіліктен босатуы мүмкін (Қ.Р.Қ.К- 66 бап)
Қажетті қорғану - қол сұғушы адамға зиян ... яғни ... ... өзге бір ... жеке ... ... ... немесе өзге бір адамның жеке басын, тұрғын үйін меншігін,
жер учаскесін және басқа да ... ... ... ... заңмен
қорғалатын мүдделерін қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтан қол сұғушыға зиян
келтіре отырып қорғау, егерде қажетті қорғану ... ... ... ... ... табылады. Қажетті қорғану шегінен шығу қоғамға қауіпті болып
табылады және қорғану ... ... ... белгілі бір жағдайлардың болуына
байланысты қылмыстық жауаптылыққа тартылады. Қажетті қорғану ... ... ... ... ... ... ... қылмыс, оның
шегінен асқан жағдайда қылмыстық жауаптылықты жеңілдететін мән-жай ... ... ... асу, ... ... ... құқыққа қарсы болып
табылады, яғни нәтижесінде зансыз адамның өмірінен ... ... ... ... болуы мүмкін. ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 99,109-баптары бойынша ... ... қол ... ... ... қорқу немесе сасқалақтау
нәтижесінде қажетті қорғаныс шегінен асу белгілері орыналады.
Үрей - бұл ... ... ... ... ... ... ... қорқу,
шектелген тынымсыздық немесе қорқынышты салдар.
Қорқу - бұл ... жан ... ... болған жан дүниенің қалыпты
жағдайының бұзылуы, өзгеруі.
Сасқалақтау- бұл ессіздікке ... ... яғни ... ... ... уақытша жинала алмауы, өзінің ырқынан шығуы. Сондықтан кішігірім
немесе орташа ауырлықтағы қылмыс ... адам ... ... ... ... ... жауапкершіліктен босатылады. Қылмыстық жауапкершіліктен 66
-баптың ... ... - тек ... ... ... болған үрейлену,
қорқу, немесе саскалақтау салдары ... қана ... сол ... ... ... орын алуы ... Республикасының Қылмыстық кодексінің Ерекше бөлімінде дербес
қылмыс құрамы ... ... ... ... ... шығу ... ... қажетті қорғану шегінен асу жағдайында кісі ... ... ... ... ... асу ... ... қылмыстық
жауаптылыққа тартылмайды.
1997 жылғы Қылмыстық кодексте бірінші рет ... ... ... ... ... ... ... шығуға байланысты
қылмыстық жауапкершіліктен босату енгізілді. Қоғамдық қауіпті қылмыстан
болған ... ... ... ... ... ... шегінен
шыққан адамды сот істің мән-жайын ескере отырып, қылмыстық жауапкершіліктен
босатуы мүмкін. Егер жоғарыда ... ... орын ... онда ... осы ... ... ... қолданбауға құқылы.
Осындай қылмыстық жауапкершіліктен босатудың ... да ... ... ... ... заң бойынша қылмыстан қорқу, үрейлену, сасқалақтау,
яғни қорғанушының сол мезетте өз ... ... ... ... ... ... ... болады. Аталған барлық жағдайлар қоғамға
қауіпті қол сұғушылыққа ұшыраған адамның психикалық ... ... ... ... байланысты қылмыстық жауапкершіліктен
босату. Медиация
Азаматтардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы
тұрғыдағы айла тәсілдері іздестірілуде. Қазіргі ... ... ... ... бірі ... ... де барлық шараларды қолдана отырып,
қылмыстық жазаны болдырмау барысында ... ... Осы ... ... ... айтарлықтай жұмыстар атқаруда. ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауапкершіліктен босату институты енгізілді және осы
жәбірленушімен татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату заң
нормасына 1998 ... ... ... қарамастан, жәбірленушімен
татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату заң нормасына және
осы заң нормасын қолдануға ... ... ... өзгертулер мен
толықтырулар енгізілуде. Алайда осы ... ... ... ... ... ... татуласуына
байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату заң нормасы бњрынғы Қазақ ССР-
нің ... ... орын ... іс ... ... Сондықтан
болуы керек қазіргі кезде қылмыстық құқықтағы өз орнын әліде болса ... ... отыр ма? ... ой оралады. Бұған себеп ... ... ... ... ... заң нормасы орын
алған Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіндегі 67-бапқа және осы
жәбірленушімен татуласуына байланысты ... ... ... ... ... барысында басшылыққа алынатын Қазақстан Республикасының
Қылмыстық іс жүргізу кодексінің ... мен 38- ... ... мен ... ... ... табылады.
Бүгінгі күні Қазақстан ... ... ... ... ... қылмыстық жауапкершіліктен босату
институтының өзгеріске ұшырауына орай, аталған норма қылмыстық құқықта өз
орнын таба алды ма ... ... ... ... ... жауап беру үшін, жәбірленушімен татуласуына байланысты
қылмыстық жауапкершіліктен ... заң ... орын ... ... ... ... 67-бабына енгізілген өзгерістерге
талдау жасайық.
1997 жылғы 16 шілдеде қабылданып 1998 ... 1 ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 67-
бабындағы жәбірленушімен татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен
босату заң нормасы бастапқыда былайша ... ... рет ... орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған адам, егер ол ... және ... ... ... ... толтырса, қылмыстық
жауапкершіліктен босатылуы мүмкін» [21, 160 б.].
Ал, Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 21 желтоқсандағы «Қазақстан
Республикасының ... ... іс ... және ... ... мен ... енгізу туралы» №363-11 заңының 1-
бабының 9-бөлімімен енгізілген жаңа редакцияда Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексінің ... ... Ауыр емес ... ... ... ... қайтыс болуымен немесе оның
денсаулығына ауыр зиян келтірумен байланысты емес ... ауыр ... рет ... ... егер ол ... татуласса және келтірілген
зиянның есесін толтырса, қылмыстық жауапкершіліктен босатуға жатады.
2. ... ауыр ... ... адам, егер ол жәбірленушімен татуласса
және жәбірленушіге ... ... ... толтырса, қылмыстық
жауапкершіліктен босатылуы ... [22, 3-23 ... ... ... ... ... болған жәбірленушімен
татуласуына байланысты қылмыстық ... ... заң ... ... ... ... ... жағдайда қолданылуы
мүмкін (міндетті емес) болатын, яғни қылмыстық қудалау органдары және сот
қылмыскерді қылмыстық жауапкершіліктен босатуға ... ... ал ... заң ... сай Қазақстан Республикасының ... ... ... бойынша жәбірленушімен татуласуына
байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату заң ... ... ... ... ... ... қолданылуға жатады, яғни
қылмыс жасаған адам қылмыстық жауапкершіліктен босатылуға міндетті ... да, ал ... ... ... ... ... 2-
бөлімі бойынша аталған нормадағы негіздер толығымен орындалған жағдайда да
қылмыс жасаған адам қылмыстық жауапкершіліктен босатылмауы мумкін, ... ... оның ... міндеттемейді ол тек қылмыстық қудалау органдары
мен соттарға құқық береді. Толықтай айтар болсақ, қылмыстық іс ... ... ішкі ... ... ... жасаган адамды жәбірленушімен
татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босатуға құқылы болып
табылады.
Қылмыстық жауапкершіліктен босату ... ... С.М. ... ... босату - қылмыстық заңдарға және қылмыстық іс
жүргізу заңдарына сәйкес қылмыс жасаган адамға мемлекет органының қылмыстық-
құқықтық шараларды ... бас ... ... ... -деп ... және қылмыстық жауапкершіліктен босату нормаларын «міндетті және
факультативтік» деп екіге бөлінетіндігін ... С.М. ... ... ... ... ... ... 1-
бөлігі міндетті болып табылады да, осы ... ... ... ... яғни оны ... ... емес, тек құқық қорғау
органдарының ішкі сезімінен туындайды [23, 203 б.].
Қазақстан ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктен босату ... ... ... Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің
талаптары алынады.
Қазіргі ... ... ... ... іс ... Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодекстегі 67-бапта орын алып ... ... ... ... жауапкершіліктен босату»
заң нормасы Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 37-
бабының 1-бөлімі 12-тармағы және 38- ... ... ... ала ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу заңына Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... рет
өзгерістер мен толықтырулар енгізілді, оларға тоқталар болсақ:
Бастапқыда, жәбірленушімен татуласуына ... ... ... ... ... ... іс жүргізу
кодексінің 37-бабынын 1-бөлігі 6-тармағымен ... ... Онда ... ... Республикасының Қылмыстық кодексінің 67-бабында
көзделген жағдайларда жәбірленушінің ... ... ... [24, 268 ... ... мен ... ... соң, Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексінің 67-бабының негізінде қылмыстық іс ... бас ... ... ... ... ... норма тек Қазақстан
Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... ғана
жүзеге асырылуы қажет ... ал ... ... ... тек
қозғалған қылмыстық істерге ғана қатысты болып отыр. ... ... ... келген Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 67-бабы
негізінде ... іс ... бас ... ... қолданылуға жатпайды
деген түсінік берді. Алайда ... ... ... ... ... ... заң ... негізінде
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 37-бабының 1-
бөлігі 6-тармағын және ... 1- ... ... ... ... бас ... ... жүзеге асырылып отырды. Бұл дегеніміз заң
талаптарын өрескел бұзу болып отыр.
2002 жылғы 21 ... № 363-11 ... ... Қылмыстық,
Қылмыстық іс жүргізу және Қылмыстық-атқару кодекстеріне ... ... ... ... ... ... Заңымен Қазақстан
Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 37- ... ... ... өзгеріс енгізіліп «Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің
67-бабының бірінші ... ... ... ... ... ... ... деген сөздермен толықтырылды, ал
осы Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 38- бабының 1-бөлімі сол қалпында қалды
[26, 3-23 бб.].
Осы ... мен ... соң ... ... ... ... босату заң нормасын қолдануда тағы да
қиындықтар туындады, атап айтар болсақ Қазақстан Республикасының Қылмыстық
іс жүргізу кодексінің ... ... ... ... ... ... кодексінің 67-бабының 1-бөлімі бойынша қылмыстық
іс қозғаудан бас ... және ... ... ... ... жатты
да, Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... іс жүргізу кодексінің 38-бабының 1-
бөлімі негізінде ... ... яғни бұл ... тек ... ... ғана ... болуы тиіс. Сонымен осы кезеңде ... ... ... ... ... негізінде
қылмыстық іс қозғаудан бас тартылуға жатпай, қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... бойынша қысқартылуға
жататын болды. Алайда іс тәжірибеде Қазақстан Республикасының ... ... ... де ... іс ... бас тарту шешімі
арқылы қолданылды. Аталған өзгерту енгізілген соң ... ... іс ... ... ... ... ... осы заң
нормасының 37-бабының 1-бөлігі 5-тармағы негізінде қылмыс ... ... ісі ... ... ол адам ... ... адам болып
саналады. Ал ... ... ... ... ... заң нормасы қылмыс жасап кінәлігі дәлелденген
қылмыскерге қолданылады. Осы жерде тағы да ... ... орын алды ... енген, 9 желтоқсан 2004 жылғы «Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бойынша өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы» № 10-111 ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу
кодексінің 37-бабының 1-бөлігі 5-тармағына өзгеріс ... ... ... ... ... бірінші бөлігінде көзделген
жағдайларда, жәбірленушінің күдіктімен немесе айыпталушымен ... ... ... ... [27, 46 б.].
Осы өзгертулер бойынша туындаған ... ... ... ... кодексінің 67-бабын қолдануда ... ... іс ... ... қай бабы басшылыққа
алынатындығы сұрақтар тудырды. Осы ... ... ... Бас Прокурорының 2004 жылдың 27 желтоқсанындағы №11к-8-2904
санымен нұсқау қабылданды. Аталған нұсқауда «заң шығарушылардың ... ... ... ... ... 5- ... Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексінің 67- бабының ... ... ... ... ... татуласуын алып тастауына
орай, қылмыстық қудалау органдары ... ... ... ... ... ... іс ... бас тарту шешімін
қабылдар кезде Қылмыстық іс ... ... ... ... ... және ... 1-бөлімін басшылыққа алулары қажет» делінген [28].
Қазақстан Республикасы Бас ... ... ... ... ... ... босату заң нормасын қолдануда
басшылық алатын Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... аталған норманы қолданудағы
өзекті мәселелер толығымен шешілді деуге ... ... ... қылмыстық іс қозғаудан бас тарту ... ... ... ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу
кодексінің 38-бабының 1-бөлігі тек қозғалған қылмыстық ... ғана ... Яғни ... іс ... ... ала ... барысында жәбірленушімен
татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату нормасы қолданылар
кезде Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... ала ... ... іс ... қысқартылуы тиіс.
Ал қылмыстық іс ... бас ... ... ... кезде Қазақстан
Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 37-бабының ... ... ... ... ... ... 37-баптың 1-бөлігінің 12-тармағы
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... сай ... негізінде қылмыстық жауапкершіліктен
босатылғанға жатпайды.
Осы жерде айта кетер жағдай Қазақстан Республикасы Бас ... ... ... ... ... жері бар дегіміз келеді. Атап айтар
болсақ 9 желтоқсан 2004 ... ... ... кейбір заң
актілеріне қылмысқа қарсы күрес мәселелері бойынша ... ... ... ... № 10-111 ... ... ... 2-
бабының 2-бөлігімен енгізілген Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 37-бабының 1-
бөлігі 5-тармағындағы «Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің күдіктімен
немесе айыпталушымен татуласуы» деген сөздер алынып тасталды [29]. ... ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексінің
67-бабын қолдануда басшылыққа алынатын Қазақстан Республикасының ... ... ... 37 ... ... ... отыр да ... Қылмыстық іс жүргізу кодексінің атуласуына ... ... ... заң нормасын қолдануда тек Қазақстан
Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... ... алынуы қажет дегендей ой туындап отыр. Егер осы айтылып отырған
дұрыс болар болса онда ... ... ... ... ... заң ... бойынша қылмыстық іс қозғаудан бас
тарту шешімі қолданылмайды. Өйткені, Қазақстан ... ... ... ... ... 1-бөлігі тек қозғалған қылмыстық істерге ғана
негіз болып саналады.
Жоғарыда корсетілгендердің ... ... ... қылмыстық жауапкершіліктен босату заң нормасы қылмыстық құқық
саясатының осы бағытта алға қойып отырған мақсаттарына өзінің ... жете ... ... ... ... осы ... ... және
осы норманы іске асыруға бағытталған қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... ... байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату заң нормасын
қолдануда әлі де ... ... ... ... ... ... жеткілікті
болып отыр.
Жәбірленушімен татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату
заң нормасын қолдануда Қазақстан Республикасының Қылмыстық және Қылмыстық
іс жүргізу заңдары ... ... орын алып ... Атап ... ... ... ... іс жүргізу кодексінің 40-
бабының 2-бөлігі 2-тарамағы мен Қазақстан ... ... ... «Қылмыстық процесті жүргізген ... ... ... ... зиянды өтеу жөніндегі заңды қолдану тәжірибиесі
туралы» 9 шілде 1999 жылы № 7 қаулысының 2-ші ... ... ... ... заңсыз әрекеттері болып мыналар ... ... ... ... реттерде жәбірленуші мен
айыптының, сезіктінің достасқанын, растайтын фактілер белгіленгеннен кейін
қылмыстық ізге түсуді жүзеге асыру» деп ... [30, 324 б.]. ... ... ... ... ... 67-бабының талабы
орындалған жағдайда қылмыстық процесті жургізу міндетті түрде тоқтатылуға
жататынын және ол, тоқталмаған ... ... ... жүргізуші орган
азаматтардың құқықтарын бұзғаны болып саналады делінген. Осы ... ... ... мен сот ... Қазақстан Республикасының
Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 40-бабының ... ... ... ... ... үшін ... ... Қылмыстық
кодексінің 67-бабының негіздерінің барлығы орындалған жағдайда қылмыс
жасаған адамның ... ... ізге ... дереу тоқтатуға міндетті, ал
Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... сай ... ... ... мен сот ... қылмыстық
жауапкершіліктен босатпауга құқылы болып отыр осы ... ... таба ... келеді. Тағы айта кетер жағдай қылмыстық іс ... ... ... адамның қылмыстық әрекетін жан-жақты тексеріп,
қылмыс жасауға себеп болған жағдайларды анықтап, оларды ... шара ... ... ... ... ... іс ... органдарының ондай
әрекеттері азаматтардың құқыларын бұзу болып саналып отыр. Қазақстан
Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... адам ... жауапкершіліктен босатылу қажеттігі қылмыстық іс
жүргізу органына міндеттейді де Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 1-бөлігі негізінде қылмыстық іс жүргізу
органдары қылмыс жасаған адамды ... ... ... ... ... Осы ... де екі заң ... қарама-қайшылық орын алып
отыр.
Қазақстан Республикасы Президенті ... ... 29 ... 2002 ... ... Қазақстан газетінде «Қазақстан
Республикасының Қылмыстық, Қылмыстық іс ... және ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы» ... ... ... ... деп көрсетеді:
«67-бап жаңа редакцияда жазылды:
Қылмыстық кодекстің аталған бабының бірінші бөлігі ауыр емес ... ... ... ... ... не оның ... ауыр ... байланысты емес орташа ауыр қылмысты бірінші рет жасаған адам,
егер ол ... ... және ... ... ... ... ... қылмыстық істерді міндетті түрде тоқтатуға ұйғарым жасайды.
Қаралган бапты қолданудың міндетті шарты айыпталушының ... және оның ... ... ... ... ... ... құрамының бөлу: татуласу және келтірілген шыгынның орнын толтыру.
Баптың ... ... ... ауыр ... ... адам жәбірленушімен
татуласса және келтірілген шығынның есесін толтырса, оны ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 67- бабының
екінші бөлігі бойынша қылмыс жасағаны үшін ... ... ... өлшемі жасалған, орташа ауыр қылмыстардың саны немесе
түрі емес, олар әуел ... ... ... ... ... ... ... мен оны жасаған адамның қоғамға
қауіптілігінің ... ... ... делінген [31]. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бөлімі
бойынша қылмыстық істерді қозғамау және қозғалған қылмыстық ... ... ... ... ... де, ... Республикасының
Қылмыстық кодексінің 67-бабының 2-бөлігі бойынша қылмыстық жауапкершіліктен
босату міндетті еместігі түсіндіріледі.
Қылмыстық ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Бас прокурорының 17 ... 1992 ... 15/5 ... ... ... кінәлі адамдар бойынша қылмыстық іс
қозғаудан бас тарту немесе қылмыстық істерді қысқарту ... ... ... ... ... Бұл нұсқау тергеу, анықтау органдарына тікелей
бағытталып тергеу анықтау оргындарының өз ... ... ... ... босату негізінде қысқартуды және осы негізде
қылмыстық іс қозғаудан бас ... ... ... ... ... Нұсқауда негізінен тергеу мен анықтау органдарына ... ... ... ... рұқсат бермей, аталған шешімді
қабылдауға тек прокуратура мен сот органдары ғана ... ... Осы ... ... ... болар еді егер қылмыстық
жауапкершіліктен босату нормасын тек сот ... беру ... ... ... тергеу, анықтау органының өндірісіндегі құжаттар мен
қылмыстық істерді үнемі бақылауда ұстап тиесілі нұсқау беріп, ... ... ... ... тергеу, анықтау органының әр бір
қабылдаған шешімін бұзып тиесілі нұскау беруге құқылы, сондықтан ... ... ... ... бір ... яғни қылмысты қудалау бағытында
қызмет атқаратын орган.
Тергеу, ... ... ... ... Қылмыстық
кодексінің 67-бабының 2-бөлігі ... ... ... ... ... адамды қылмыстық жауапкершіліктен босатпай, оны
айыпталушы ретінде жауапқа тартып айыптау ... ауыр ... ... емес ... ауыр ... ... реп жасаған адам,
егер ол жәбірленушімен татуласса және келтірген зиянның есесін ... ... ... ... ... ... ... ұйғарым жасайды.
Қаралған бапты қолданудың міндетті шарты айыпталушының жәбірленушімен
татуласуы және оның келтірген шыгынының есесін толтыру ... ... ... ... татуласу және келтірілген шыгынның орнын толтыру.
Баптың екінші бөлігі, орташа ауыр қылмысты жасаған адам жәбірленушімен
татуласса және келтірілген ... ... ... оны ... босату мүмкіндігін көздейді.
Сонымен, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 67- ... ... ... ... ... үшін қылмыстық жауапкершіліктен
босату мүмкіндігінің өлшемі жасалған, орташа ауыр қылмыстардың саны немесе
түрі емес, олар әуел ... ... ... ... ... жасаудың мән-жайлары мен оны жасаған адамның ... ... ... ... ... [31]. Бұл ... ... Республикасының Қылмыстық кодексінің 67-бабының бірінші ... ... ... қозғамау және қозғалған қылмыстық істерді
міндетті түрде тоқтатуды талап ... де, ... ... ... ... 2-бөлігі бойынша қылмыстық жауапкершіліктен
босату міндетті еместігі түсіндіріледі.
Қылмыстық жауапкершіліктен босатуды ... ... ... Бас ... 17 ... 1992 жылғы 15/5 нұсқауында
қылмыстық жауапкершіліктен босатылатын кінәлі адамдар бойынша қылмыстық іс
қозғаудан бас ... ... ... істерді қысқарту жағдайларын алып
тастау туралы қаулы етті. Бұл нұсқау тергеу, анықтау органдарына ... ... ... ... өз ... қылмыстық істі
қылмыстық жауапкершіліктен босату ... ... және осы ... іс ... бас ... ... ... көрсетіп отыр[32].
Нұсқауда негізінен ... мен ... ... ... ... ... шығаруға рұқсат бермей, аталған шешімді
қабылдауға тек прокуратура мен сот органдары ғана ... ... Осы ... ... ... ... еді егер ... ... ... тек сот ... беру қарасытырылған
болса, себебі прокурор тергеу, ... ... ... ... ... ... ... бақылауда ұстап тиесілі нұсқау ... ... ... ... ... ... ... органының әр бір
қабылдаған шешімін бњзып тиесілі нұскау беруге құқылы, сондықтан ... ... ... ... бір бағытта, яғни қылмысты қудалау бағытында
қызмет атқаратын орган.
Тергеу, ... ... ... ... ... ... 2-бөлігі негізінде қылмыстық ... ... ... ... ... ... босатпай, оны
айыпталушы ретінде жауапқа тартып айыптау қортындысымен прокуратураға
жолдаған кезде прокурор қылмыстық іс ... өз ... ... қылмыс
жасаған адамды жәбірленушімен татуласуына ... ... ... құқылы. Аталған жағдай орын алған кезде прокурор
өзінің қылмыстық істі қысқарту туралы қаулысымен қылмыстық істі ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс
бойынша азамат К азамат М және А- ны екі қойын жасырын ұрлап кеткен, ... ... ... ... ... ... ... 2-
бөлігі «а,б,в» тармағымен азамат К. айып ... ... ... ... ... үшін ... Алдын ала тергеу барысында
жәбірленушілер М мен А тарапынан азамат К-ге ... ... ... ... ... ... арызын азамат К-ге екі қылмыс жасап
отыр, ол екі қылмыс ... ... ... жоқ. ... ... ... кодексінің 67-бабының негізінде қылмыстық
жауапкершіліктен босатылуға ... ... ... ... туралы қаулы қабылдаған, алайда прокурор азамат К-ні қылмыстық іс
әрекеті дұрыс ... ... ... ... ... ... 1-бөлігінің талабына сай азамат К. жәбірленушімен
татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босатылуға ... ... ... ... арызын қанағаттандырудан бас тарту
туралы қаулының күшін жойып, қылмыстық істі өндірістен ... ... ... Бұл жерде прокурор заң талабына сай шешім қабылдап отыр.
Кейбір іс-тәжірибеде прокурор ... ... ... ... ... істі ... тергеуге қайтарып тергеу, ... ... ... ... ІІД бастығының орынбасары Р.К. Досанов 13 тамыз 2004
жылғы №4/3-2793 санды ... ... ІІМ ... ... ... прокурорларға жәбірленушіден арыз түсуіне байланысты айыптау
қортындысымен прокуратураға ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 67-бабының
негізінде қасқартуды нұсқап, қайта тергеуге қайтаратын ... ... ... сай ... ... ... жәбірленушімен татуласуына
байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату нормасы негізінде ... ... ... ... ... ... деп ... тарапынан Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 67-
бабының 2-бөлігі негізінде ... ... ... ... жауапкершіліктен
босатуды прокурор неліктен өзі қабылдамайтындығы туралы ... ... ... ... ... Р.К. ... хатында көрсетілген жағдайдан
прокуратура органдары және ішкі істер органдары да ... ... ... жауаптыльщтан босату нормасын қолдануға
ұмтылыс ... ... ... ... іс ... кодексінің 37- бабының
талабына сай Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің ... ... ... жәбірленушімен татуласуына байланысты қылмыстық
жауапкершіліктен босату ... ... іс ... ... байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату нормасын қолдану
негіздерінің барлығы орындалған жағдайда, қылмыстық іс қозғаудан бас ... ... ... кінәлі адамды қылмыстық жауапкершіліктен ... Бір ... ... корсетіліп отырған Қазақстан Республикасының
Бас Прокурорының нұсқауының жөні бар деуге негіз бар. ... ... ... тарапынан жәбірленушімен татуласуына байланысты қылмыстық
жауапкершіліктен босатуды қолдану барысында қылмыстық істі ... ... ... ... жүргізбей жатып қылмысты жасады деп танылған адамды
кінәлі деп ... оны ... ... ... заң ... ... ... шешімді қабылдайтын анықтау ... ... ... ... ... ... инспекторлары кіретінін
есепке ала отырып, осы атлаған қызметтегі қызметкерлердің барлығының
заңгерлік білімі бола ... ... ... ... шешімдермен
айналысып машықтанбағандығын ескеретін болсақ, аталған қызмет саласы
қызметкерлері жасалған ... ... ... ... ... күмэн келтіруге болады.
Н.Г. Кадников Қылмысты дәрежелеуде негізгі рөлді тиісті шешім
қабылдайтын ... ... ... ... ... іс-
тәжірибиедегі машықтығы атқаратындығын көрсетеді [30, 144 б.].
Н.Г. ... ... ... ... ... пікір бөлісуге болады,
өйткені қозғалып, алдын ала тергеу барысында және ... іс ... ... ... ... кезде қылмыс жасаған адамның қылмыстық іс
әрекетін дәлелдеп әшкерелеу тәжірибелі тергеушілердің өзіне де қиын ... ... ... ... жауапкершіліктен босату
нормасын қолдануда қылмыстық қудалау органы ... ... ... ... ... Олай ... ... біз қылмьістық
құқықтың негізгі мақсаттарының бірі жалпы ... ... ... ... міндеттеріне қарсы болып ... ... ... ... ... ... ... атқарган
қызметтік еңбек жылдарының аздығы жасалған қылмысты дәрежелеуде ... ... ... ... ... ... әрбір жәбірленушімен
татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату нормасын ... ... ... ... оның ... норма бойынша қылмыстық
жауапкершіліктен босату шеңберіне ... ... ... ... ... ... татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату
нормасы орындалды деп айтуға болады, егер аталған
норманың негіздері толығымен орындалып, қылмыс жасаған адамның ... ... ... ... ... ... қылмысы толығымен
дәлелденбей жәбірленушімен татуласуына байланысты ... ... ... ... ... ... оларды
кінәсізден-кінәсіз қылмыс жасады деп айыптау болып саналады.
Жәбірленушімен татуласуына байланысты, ... ... ... қолданған кезде, қылмыс бойынша жәбірленген адам мен қылмыс
жасаған адамның қылмыс жүргізу ... ... ... міндетті болып
саналады. Егер ... іс ... ... ... ... ... ... іс өз тәртібімен жүріп сотта қарапып тиісті ... ... ... сот ... ... ... ... жәбірленушімен ... ... ... ... ... ... қарсы болған жағдайда, Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексінің 67- бабын басшылыққа алмауы тиіс.
Мысалы, Д.К. Канафин күтпеген жағдайда Алматы каласындағы ішкі ... ... мен ... ... ... ... ... байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босатуды
басшылыққа ала отырып өндірістен қысқарту қаулысын қабылдаған кезде, жалғыз
жәбірленушінің арызына ... ... ... асырған, ал Солтүстік-Қазақстан
облыстарында жәбірленушіден ғана арыз алынып ... ... ... да ... татуласуына байланысты ... ... ... ... ... арыз ... ... отырғандығын көрсетеді[26, 65 б.]. Негізінен тергеуші, анықтау органы
және прокурор ... ... ... ... ... ... қолданған кезде қабылдаған қаулыда, қылмыс
жасаған адам қандай қылмыс жасағаны, ... ... ... ... ... келе қаулының соңына жәбірленуші мен қылмыс жасады деп
танылған адам қаулымен ... ... ... ... және ... жауапкершіліктен босату шешімімен толықтай
келісетінін көрсетіп қол қоюы тиіс. Себебі, жәбірленуші не ... ... ... жауапкершіліктен босатуға келісе отырып қаулыда көрсетілген
жағдайларға келіспеуі мүмкін.
Тағы бір тоқтала ... ... ол ... және ... ... ... ... кодексінің 67-бабының 2-бөлігін
қолдануда прокурордың келісімімен ғана ... ... ... ... тергеу және анықтау органдары прокуратурамен келісімді ... ... ... ... ... ... ... қаулы прокуратураға жолданып, егер прокуратура тарапынан келісім
табылса шешім заңды болып саналып, егер ... ... ... жағдайда тергеуші немесе анықтау органы қызметкерінің қаулысы
бұзылып заңсыз ... ... ... ... Негізінен тергеу, анықтау
органдары қабылданған қаулының прокуратура тарапынан бұзылуы азаматтардың
құқыларын бұзған болып саналады, сондықтан әр бір ... ... ... өз ... ... қалайды. Статистикаға жүгінер болсақ
тергеу, анықтау ... ... ... істі қысқарту мен қылмыстық
іс ... бас ... ... қабылдаған шешімдердің прокуратурамен
бұзылып, олардың сотқа жолданғандығы төмен ... ... ... ... ... 2003 жылы 1576 ... ... туралы қаулылар прокуратурамен бұзылып, оның 502-і ... 2004 жылы 2578 ... істі ... ... ... ... оның 417-і ... жолданды, осы көрсеткіш 2005 жылы 3438 ... 443-і ... ... Прокурормен қылмыстық іс қозғаудан бас тарту
туралы қаулылар бұзылып, қылмыстық іс ... көз ... ... жылы 1325 ... ... іс қозғалып оның 720-ы сотқа жолданған, 2004
жылы 2248-і ... ... оның 728-і ... жолданған. Ал, 2005 жылы осы
көрсеткіш 2337 қаулы бұзылып, оның 613-і ... ... ... іс
сотқа айыптау қортындымен жолданып отыр .
Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 19.05.2004 жылғы №28 санды
бұйрығымен ... ... және ... заңдылығын прокурорлық
қадағалауды ұйымдастыру туралы» Нұсқаулықтың 32-тармағында ... іс ... бас ... және іс ... өндірісті тоқтату
жөнінде келіскен жағдайда қаулыда жазбаша бұрыштама қою арқылы рәсімдейді;
істі өндіріспен қысқарту жөнінде келіскенде дәлелдейтін ... ... ... жеке өзі немесе оның орынбасары, ... ... ... көрсетіп, қол қояды» делінген. Осы ... ... ... ... органының қабылдаған шешімімен келіспеген
жағдайда ... ... ... ... алайда прокурор жоғарыда
аталып өткендей тергеу немесе анықтау органының ... ... ... өзінің келіспеу себебін көрсете отырып, қаулы шығарады
және қылмыстық іс бойынша немее қылмыстық іс ... бас ... ... ... тергеу, тексеру амалдарын жүргізу барысында нұсқау
беріледі. ... ... ... ... ... істі қысқарту
қаулысын немесе қылмыстық іс қозғаудан бас тарту қаулысын бұзу жөніндегі
шешіміне ... ... құқы бар, ... ... келіспеушілік тек
прокурордың нұсқауын орындаган соң ғана ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс
жүргізу кодексінің 197-бабының 2-бөлігінде қарастырылған.
Қазақстан Республикасы Бас ... ... А. ... ... ... ... «Қылмыстық қудалау органдарының іс
жүргізу барысында қабылдаған шешімдеріне прокурордың келісім беру ... ... сай ... іс ... бас ... ... ... тарапынан келісім беру кезінде қаулының соңғы бетіне құжаттармен
танысқан адамның қолы, қызметі, аты-жөні, уақыты көрсетіледі және ... ... ... ... ... алған Қазақстан
Республикасының ҚІЖК-нің бабын көрсетіп ... іс ... бас ... ... деп көрсетілуі тиіс делінген. Аталған нұсқау бойынша
прокурор, тергеу, анықтау органы қылмыстық істі қысқарту ... ... іс ... бас ... ... ... қабылдарда негізге алған
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... отырып келісуі тиіс, бұл дегеніміз қабылданған шешім заң талабына
сай болуын прокуратура тарапынан қадағалаудағы міндеттілігін ... ... ... Республикасының 1995 жылғы 21
желтоқсанындағы №2709 ... ... ... ... ... жедел-іздестіру қызметі, анықтама және тергеу мәселелері
жөніндегі нормативтік ... ... ... тергеу және анықтама
органдары, жедел іздестіру ... ... ... органдар орындауға
міндетті» деп көрсетілген [20, 22, 426.]. Аталған заңда көрсетілген тәртіп
жоғарыда көрсетілген ... ... ... іс ... 197-бабының 2-бөлігіндегі тәртіппен бірдей.
Осы тараудағы көрсетілгендерді ... келе ... ... қылмыстық жауапкершіліктен босату нормасын қолдануда
орын алып отырған заңдар арасындагы қарама-қайшылықтар өзекті ... ... ... байланысты, осы жоғарыда аталып өткен өзекті мәселелерді
шешудің негізгі жолы ... ... ... ... ... ... ... қолдану тек сот құзырында болуы
қажет. Сондықтан Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 67-бабын
қолдану тек ... ... ... іс жүргізу кодексінің 38-
бабының ... ... ... ... ... ... іс
жүргізу кодексінің 38-бабының 1-бөлігіндегі «прокурор, сондай-ақ
прокурордың ... ... ... ... ... деген сөздерді алып
тастау қажет және осы баптың 4-бөлігін «Қылмыстық істің қысқартылғандығы
мүдделі жақтарға ... ... ... ... жағдайда жоғарғы
тұрған сотқа шағымдануға құқылы» деп өзгерту ... Сол ... ... ... ... ... негізінде қылмыстық
жауапкершіліктен босату тек сот құзырында ... ... Бұл ... ... Республикасы Конституциясын бекітілген сот әділдігі
тек сотпен танылатындығы және ешбір адам күшіне ... сот ... ... ... болып табылмайтындығы туралы құқылар сақталар еді. Осы
жерде айта кетер тағы бір ... ол ... ... ... ... босталыған адам сотқа шағымданып, өзінің
кінәсіздігін тану жолымен ақтатуы ... ... ... ... ... заң нормасын қолдануда қылмыс жасаған адамның қылмыстық әрекеті
толық және жан-жақты тексеріліп дәлелденуі қажет. ... ... ... ... ... ала тексеруді және алдын-ала тергеуді мән-жайлар
толық анықталғанға дейін жүргізуге ... ... іс ... ... ... ... әрекет болып саналмас үшін Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Соты Пленумының 9 шілде 1999 жылы №7 ... ... ... ... ... ... ... зиянды өтеу жөніндегі
заңды қолдану тәжірибиесі туралы» Қаулысының 2-ші ... ... ... ... ... ... мен айыптының, сезіктінің
достасқанынан» деген сөйлемді алып ... ... деп ... ... адамды қылмыстық жауапкершіліктен босату, қылмыстық ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексінің 67-
бабының 1-бөлігі ... ... ... ... Республикасының
Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 38-бабының 1-бөлігі негізінде құқық береді.
Осы жерде екі заң нормаларының ... ... орын алып отыр ... ... ... ... 67-бабын қолдану тәртібі
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің ... ... ... байланысты аталған заң нормасын ... ... іс ... ... ... ... тек қозғалған қылмыстық іс бойынша қолданылуы қажет деп санай
отырып, Қазақстан ... Бас ... 2004 ... ... ... ... «заң ... Қылмыстық іс жүргізу
кодексінің 37-бабының ... ... ... ... ... ... ... көзделген жәбірленушінің
сезіктімен немесе айыпталушымен татуласуын алып тастауына орай, қылмыстық
қудалау органдары ... ... ... айыпталушымен татуласу
негізінде, қылмыстық іс ... бас ... ... ... ... іс жүргізу кодексінің 37-бабының 1-бөлігі 12-тармағын және 38-
баптың 1-бөлімін басшылыққа алулары қажет» деп көрсетілген нұсқауын ... ... ... Бас Прокурорына ұсыныс жасау қажет деп
санаймыз.
2.4 Жағдайдың өзгеруіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату
Қазақстан ... ... ... ... ... жауапкершіліктен босатудың түрі жағдайдың өзгеруіне тікелей
байланысты болады.
ҚаЗ КСР Қазақстан Республикасының ... ... ... ... көзделген жағдайдың өзгеру нәтижесінде қылмыстық жауапкершіліктен
босатуды көздейтін нормадан аталған баптың ерекшілігі болып келесі ... ... ... ... ... ... шеңберінің нақты
анықталуы;
аталған нормамен ауыр және аса ауыр қылмыстар жасаған адамның кылмыстық
жауапкершіліктен босатылмауы. Әдебиеттерде шеңбері тар ... ... ... ... ... ... ... орын алатын өзгерістер танылады[18 29-б.].
Қылмыс белгілері бар әрекет жасаған адамды, егер сот ... ... ... салдарынан ол жасаған әрекет қоғамға қауіпті емес ... сот ... ... ... ... рет кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған адамды,
егер ол ... ... ... ... ... ... байланысты іс сотта
қаралған уақытта ол қоғамға қауіпті деп ... ... ... ... ... ... ... (Қылмыстық кодекстің - 68
бап)
Осы бап бойынша өз алдына жеке айқындалған, қылмыстық жауапкершіліктен
босатудың негізін ... екі ... ... ... болады:
Қылмыс жасалғаннан жағдайдың өзгеруіне байланысты қоғамға қауіптіліктің
белгілерінің жойылуы, ... рет ... ... ... ... істеген адамның содан кейінгі мінез-құлқының мүлтіксіз болуына
байланысты істелген ... ... ... емес деп ... ... ... қылмыс жасалғаннаң кейін елеулі түрдегі
өмірдің ... ... ... ... Яғни әлеуметтік экономикалық
өзгерістердің, елімізде не жеке региондарында орын алған жағдайда ғана
байланысты ... ... ... елеулі түрде мәнді болуы қажет, яғни соның
салдарынан қоғамға ... ... ... ... ... айтқанда
жағдайдың өзгеруіне байланысты ұқсамайтын әлеуметтік жағдай болуы керек.
Айтылып отырған ... ... ... ... ... кодексінің 9-бабымен ұқсастық белгілері бар.
Қылмыстық кодекстің 9-бабы 2- бөлігі негізінен айырмашылыгы яғни ... ... ... ... ... оның жасау сәтінен басталып
елеулі маңызы жоқ, қоғамға қауіпті болмағандығында.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 68-бабы 1-бөлігі ... ... ... қауіптілігі жойылғандығы болуы болса, екінші белгісі
құқыққа қайшылықтың сақталып қалуы.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... қылмыстык жауапкершіліктен босату
мына жағдайда ғана босатылуы мүмкін, егер:
а) қылмыстың бірінші рет жасалуы;
б) жасалған қылмыс ... ... ... ... ... ... ... кейінгі мінез-құлқының мүлтіксіздігі, соған
байланысты істелген іс-әрекет қоғамға қауіпті емес деп ... ... ... ... 68-бабы 2-бөлігіне
сәйкес қылмыстық жауапкершіліктен босатудың мәселесін шешу үшін, ... ... ... ... ... істі ... ... дейін уақыттың
арақашықтығы болуы ... ... ... ... ... ... ... мүлтіксіз болуы шарт. Мінез
құлқының мүлтіксіз болуы деп, түсіну үшін ешқандай құқық бұзушылық, тәртіп
бұзушылық, ... ... ... ... ... белгілер қажет.
Яғни жұмыс орны, оқу тұрғылықты жерінің болуы, жанұяда қарт ... ... я ... ... ... ... болуы. Осындай
қорытындының белгілеріне сүйене отырып, тұлғаның қоғамға қауіпті емес
екендігіне баға беріледі. Осы ... ... түрі ... ... емес ... ... ауырлықтағы қылмыс адам, істі сотта қарағанда басқа
бір қылмысты әшекерлеп ерлік жасаса немесе еңбек етіп зор ... ... сот ... ... ... қауіпті емес деп танып, оны қылмыстық
жауапкершіліктен ... ... ... ... ... болатын обьективті елеулі
өзгерістердің болуынан бұрынғы істелген іс-әрекеттердің ... ... ... ... ... жаңа ... ... байланысты
әкімшілік құқық бұзушылық немесе тәртіптік теріс қылық болып қалуы мүмкін.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамдары
қоғамға қауіптілік мәнін жояды. Осындай ... істі ... ... ... ... ... ... қауіптілік сипатын жояды,
осыған байланысты сот қылмыс белгілері бар ... ... ... ... ... мүмкін.
Осы баптың екінші бөлігінде бірінші рет онша ауыр емес ... ... ... ... ... ... жасағаннан кейін, өзінің онегелі мінез-
кұлқымен көзге түссе, онда сот істі ... ... ... адам ... емес деп ... оны ... жауапкершіліктен босатуы мүмкін.
Мысалы, онша ауыр емес немесе орташа ауырлықтағы қылмыс істеген адам, істі
сотта қарағанда ... бір ... ... ... ... жасаса немесе
еңбекте зор табысқа жетсе, онда сот мұндай адамды қоғамға қоғамға қауіпті
емес деп ... оны ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауапкершіліктен босатуға
байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босатуға байланысты қылмыстық ... әр ... ... ... шығарады. Ғалымдардың бұл
жөніндегі көзқарастары ... Н.И. ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктен босату жасалған
қылмыстың ауырлық сипатымен байланысты болмайды және ол өзін ақтады. С.Г.
Келинаның пікірі жоғарыда ... ... ... ... айтсақ, ол
аталған қылмыстық жауапкершіліктен босату ... ... бір ... ... жауапкершіліктен босату түрі қоғамдық қауіптілігі аса
жоғары емес қылмыстырдың жасалуы барысында қолданылуы мүмкін. Қылмыстық
жауапкершіліктен босатудың ... ... ... ... ... онша ... және ауырлығы орташа қылмыстардың жасалуы танылады. Осы көз қарасты
бізбен сұралған ғылыми қызметкерлердің 80%-ы, іс үстіндегі ... да ... 79 ... ... ... ... қоғамдық қауіптілік сипатын
жоғалтуы нәтижесінде жауапкершіліктен босатылуы мүмкін қылмыс санаттарын
анықтау маңызды, себебі ... ... ... жасаған тұлғаның
қоғамдық қауіптілігінің де жойылуын кепілдендірмейді. Заңдағы жағдайдың
өзгеруіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату ... ... ... ... ... орнын толтыруға бағытталады.
Аталған бап негізінде қылмыстық жауапкершіліктен босату нақты ... ... орын алуы ... ... мерзімінің өтуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен
босату
Қылмыстық ... ... ... бір түрі ... ... ... қылмыстық жауапкершіліктен босату болып табылады.
Қылмыстық жауапқа тартудың мерзімінің ескіруі деп - қылмыс істелген
уақыттан бастап, ... ... сол ... үшін занда көрсетілген шарттарға
сәйкес жауапқа тартуға мүмкіндік беретін уақыттың өтуін айтамыз. Мұндай
мерзімнің өтуі ... ... ... ... жояды,
сондықтан да ол қылмыс ескірген қылмыстар катарына ... ... ... ... ... оған ... ... істі сотта қарау кезінде
жинақталған мәліметтерді қайта жаңғыртудың өзі де ... ... ... да ... ... ... ескірген қылмысы үшін кінәлі
адамға қылмыстық жауаптылық жектеудің қажеті жоқ [27, 169б.]. ... ... ... босатудың негіздері істелген ауырлыгына
байланысты болып көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... ... ... деп аталатын 69-
бабының құрылымы қылмыстарды жіктеумен тікелей байланысты. ... ... ... ... ... ... мерзімдердің өтуімен тұлғаның
қылмыстық жауапкершіліктен босатылуы көзделген.
Егер қылмыс ... ... ... ... ... өтсе, адам
қылмыстық жауапкершіліктен босатылады:
- кішігірім қылмыс істегеннен кейін 2- жыл өтсе;
- орташа ауырлықтағы қылмыс ... ... 5-жыл ... ауыр ... істегеннен кейін 10- жыл өтсе;
- аса ауыр қылмыс ... ... 15- жыл ... ... ... ... ... бастап және сот үкімі заңды күшіне
енген ... ... ... ... ... уақыт деп қылмыстық
зардабының орын алған ... ... ... ... іс-әрекет жүзеге
асырылған уақытты айтамыз. Үзіліссіз қылмыста қылмысқа байланысты ... ... ... ... ... оның ескіру мерзімі
есептелінеді. Созылмалы қылмыста ескіру ... ең ... ... ... уақыттан бастап есепке алынады.
Егер заңда көрсетілген мерзім өткенше ауыр немесе аса ауыр ... адам 69- ... ... ... ... өткенге дейін жаңадан
касақана қылмыс жасаса, ескіру мерзімі ... ... ... ... ... ... елементі болып, ескіру мерзімінің үзілуін белгілейтін ... ... ... ... мерзімі ауыр және аса ауыр қылмыс
жасаған тұлға қайтадан қайтадан қасақана қылмыс ... ... ... ... ... ... жаңадан қылмыс жасалған күннен қайта
басталады. Осылайша, заң шығарушы, қылмыстық жауаптылыққа ... ... өтуі ... ... ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасауы
барысында аталған мерзімнің үзілуін бекітеді, аталған ереже ... ... және ... ауыр ... ... таралмайды.
Қылмыстық құқық ғылымында жоғарыда аталған ескіру мерзімін ... ... ... ... кері әсер етеді, онша ауыр емес
және ауырлығы ... ... ... ... адам сот пен ... деген пікірлер айтылады. [18, 107 б.].
Тергеуден немесе соттан бой тасалаудың өзі кінәлі адамның қоғам ... оның ... ... бет ... ... Мұндай
реттерде ондай ... ... ... ... ... ... адамдар жөніндегі ескіру мерзімінің өтуі ол адамды
ұстаған күннен бастап немесе кінәсін ... өзі ... ... ... ... Бұл ... егер қылмыс жасалған уақыттан бері 25- жыл
өтсе және ескіру мерзімі тоқталмаса, адам ... ... ... ... ... ... болған қылмыс құрамын істегендерге
қылмыстық жауапқа тартудың ... ... ... ... ... ... сот шешеді. Егер ескіру мерзімінің бітуіне байланысты сот адамды
қылмыстық жауапкершіліктен босату ... деп ... өлім ... ... Бұл ... сот 25 жылға дейінгі мерзімге бас
бостандығынан айыруды тағайындайды.
Мерзімі ескіруіне байланысты ... ... ... ... да бар. ... ... Қылмыстық кодексінің 69-
бабының 6-тармағында бейбітшілікке және азаматтың қауіпсіздігіне қарсы
қылмыс істеген ... ... ... ... ... өтуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату
барысында кәмелетке толмағандарға қатысты ескіру ... тең ... ... ... ... ... жасағаннан кейін келесі
мерзімдердің өтуіне байланысты ... ... ... онша ауыр емес ... жасағаннан кейін бір жыл;
- орташа ауыр қылмыс жасағаннан кейін екі жыл алты ... ауыр ... ... ... бес ... аса ауыр қылмыс жасағаннан кейін жеті жыл алты ... ... ... ... ... ... ... институтының үш шартын белгілейді:
а) заңда белгіленген мерзімінің өтуі;
б) заңда белгіленген ... өтуі ... ... ауыр ... ... ... немесе жаңа қасақана қылмыс жасалмауы;
в) қылмыс істеген адамның ... ... ... бой ... ... екі түрі белгіленген:
1. Дифференциалдық, яғни қылмыстық ауырлығына байланысты ... ... пен ... ... ... ... басқа, жалпы қарастырылатын қылмыстардың ... ... ... бой ... ... ... ... болуы.
Қылмыстық заңда нақты белгіленген қылмыстың түрі бойынша жеңілдететін
жаққа қарай ... ... ... ... ... жаңа заң
ескерілінеді. Ескіру мерзімі қылмыс жасалған күннен басталады. Жасау күні
деп 24-сағатты қоса ... ... ... ... ... ... уақытты айтуға болады.
Ескіру мерзімі жалпы белгіленген мерзімінің өтуіне байланысты соңғы
күннің 24 ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар мерзімінің тоқтатылуы болғанда жылдық айлары не
күндерімен есептелінеді. Егер үкім ескіру мерзімінің ... ... ... болса, адам қылмыстық жауапкершіліктен босатылады.
Ескіру мерзімінің өтуі, егер адам соттан немесе тергеуден бой ... ... ... ... ... ... керісінше адамның
кінәсін мойындап келуі немесе құқық қорғау органдарымен ұсталуы кезінен
бастап жаңартылған мерзімге қосылады[15, 130 ... ... ... ... ... соң ... тергеуден
жалтарып 5-айдан кейін ұсталады, яғни 20-қыркүйекте деп белгіленсе, бұл
жағдайда ескіру ... ... 20 ... дейін үзіледі, 3-айлық
ескіру мерзімінің өтуі ... ... ... ... ... ... Ерекше бөлімінің 4-
тарауында көзделген бейбітшілік пен ... ... ... ... ... ... ... байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату
қолданылмайды делінген. ... ... ... ... ... аталғандар
жатады:
- басқыншылық соғысты тұтандыруға насихат жүргізу және жария ... ... ... қырып жою қаруын өндіру немесе тарату (158-бап);
- соғыс жүргізудің тыйым ... ... мен ... қолдану (159-
бап);
- геноцид (160-бап);
- экоцид (161-бап);
- жалдамалық (162-бап);
- халықаралық қорғау ... ... ... ... ... ... әлеуметтік ұлттық-рулық, нәсілдік немесе діни араздықты қоздыру (164-
бап);
Аталған тарауда 18-қылмыс құрамы бар және олардың барлығы ... ... ... Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... салдарға ие
болады.
Тәжірибеде көрсеткендей, онша ауыр емес не ... ... ... ... жауапкершіліктен босату жағдайларын дұрыс ... жаза ... мен ... жаза ... қол
жеткізуге болатындығы анықталды.
Қылмыстық қудалауды қысқарту процесі қылмыскер тұлғасы үшін ғана ... үшін де ... ... ... ... ... оған бас
бостандығынан айырудың балама қылмыстық құқықтық шаралары арқылы ... ... ... ... ... негіздері және сипаттамасы
3.1 Кәмелетке толмағандарды қылмыстық ... және ... ... ... жауаптыльқтан және жазадан босату
жалпы және арнаулы қылмыстық - құқықтық нормалар арқылы жүзеге ... ... ... ... ... жауаптылығы өз алдына
арнаулы болімде Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... ... 78 - ... осы
бөлімнің күші қолданылатын қылмыс жасаған кезге қарай жасы он ... ... он ... ... ... ... ... деп
анықталады. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық ісін қарау барысында сот
олардың жасын ( күні, айы, ... ... ... ... ... - ... жалпы нормасы бойынша кәмелетке толмағандар шын
өкінуіне байланысты ( 65- бап), қажетті қорғану ... ... ... ( ... жәбірленушімен татуласуына байланысты ( 67- бап), жағдайдың ... ( 68- бап), ... ... өтуіне байланысты (69-бап)
қылмыстық жауаптыльқтан босатылады.
Ескіру мерзімінің өтуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату
барысында кәмелетке толмағандарға ... ... ... тең ... ... кәмелетке толмағандар қылмыс жасағаннан кейін келесі
мерзімдердің өтуіне байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босатылады.
- онша ауыр емес қылмыс жасағаннан ... бір ... ... ауыр ... ... ... екі жыл алты ... ауыр қылмыс жасағаннан кейін бес жыл;
аса ауыр қылмыс жасағаннан кейін жеті жыл алты ай;
Қылмыстық ... ... ... он алты ... басталады. Кейбір
жағдайларда бірқатар қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық он төрт ... ... ... ... ... Республикасының
Қылмыстық Кодексінің 15-бабында көзделген.
Он төрт жасқа дейінгі балаларды қылмыстық ... ... ... ... ... он төрт ... ... адам, өзінің жасаған
әрекетінің қоғамға қауіпті екендігін ұғынады. Бірақ, адам психикасының
бұзылуына байланысты емес ... ... ... ... ... ... немесе орташа ауырлықтағы қылмысты жасау кезіндегі өзінің іс-
әрекетінің ... ... іс ... сипаты мен қоғамдық
қауіптілігін толық көлемде түсіне алмаса не оған не ... ... ... тиіс емес.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 78 бабы екінші бөлігі,
қылмыс ... ... ... жаза ... ... не ... әсері бар мәжбірлеу шараларын қолданудағы үш шартын қолданудың
негіздері белгіленген:
а)қоғамға қауіпті әрекет жасаған адамның кәмелетке ... ... ... ... ... ауырлықтағы қылмыстардың
камтылуы;
в)адамның қылмыстық жазаны өтеусіз-ақ түзелуге мүмкіндіктерінің болуы.
Кәмелетке толмаған ... ... ... бар ... мәжбірлеу
тағайындалуы мүмкін:
1.ескерту;
2.ата-аналарының немесе олардың орнындағы ... ... ... ... қадағалауына беру;
3.келтірілген зиянды қалпына келтіру міндетін жүктеу;
4.бос уақытын шектеу және кәмелетке толмаған адамның жүріс- тұрысына
ерекше талаптар белгілеу;
5.кәмелетке ... ... ... ... ... тәрбиелеу
мекемесіне орналастыру;
Кәмелетке толмаған адамға бір мезгілде ... ... бар ... ... тағайындалуы мүмкін.
Қылмыстық Кодекстің 83-бабының 1-4 бөліктеріне сәйкес тәрбиелік әсері
бар осы шаралардың ... ... ... ... ... оның ... мен зиянды
түсіндіруден
және осы Кодексте көзделген қылмыстарды қайталап жасаудың ... ... ... ... немесе олардың орнындағы адамдардың
не мамандандырылған мемлекеттік органға кәмелетке ... ... әсер ету жэне оның ... ... ... ... міндеттер
жүктелуден тұрады.
3.Келтірілген зиянды қалпына келтіру міндеті кәмелетке толмаған адамның
мүліктік жағдайын жэне оның ... ... ... ... ... ... бос уақыттың белгілі бір нысанның, оның
ішінде механикалық ... ... ... байланысты нысанын
пайдалануға тыйым салуды, тәуліктің белгілі бір уақытынан кейін үйден
тыс жерде болуын, ... ... ... ... ... баруын шектеуді көздеуі мүмкін.
Кәмелетке толмаған адамға білім беру мекемесіне қайта ... ... ... ... не ... мемлекеттік органның көмегімен
жұмысқа орналасу ... да ... ... Осы ... ... ... Қылмыстық кодекстің 83-бабының бесінші бөлігіне сэйкес алты
айдан екі ... ... ... ... тәрбие немесе емдеу- тәрбиелеу
мекемесіне орналастыруды сот кәмелетке толмай қасақана орташа ауырлықтағы
қылмыс жасаған адамға ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексінің 83-бабының бесінші
бөлігін ... үшін ... ... толмаған адам қасақана орташа
ауырлықтағы қылмысты істесе, ауыр аса ауыр қылмыстар істесе бұл бап оларға
қолданылмайды. ... сол ... үшін ... ... ... кәмелетке толмағандар алты айдан екі жылға дейінгі ... ... ... ... ... мекемелерде кәмелетке толмағандар жасы кәмелетке толмағанға
дейін болады. Сондай-ақ түзелуді қамтамасыз ... ... ... ... ... сот кәмелетке толмаған адам
өзінің ... үшін ... әрі бұл ... ... қажет етпейді деген
қорытындыға келсе мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.
Заңда жасы кәмелетке жасы толмағандардың арнаулы тәрбие ... ... ... ... ... ... 83-бабының 5- бөлігінде
көзделген алты айдан екі жылға дейін. Осы мерзім ... ... ... ... ... ... ... білім беретін немесе кәсіптік
даярлығын аяқталуы қажет болған жағдайда ғана жол ... ... ... ... дейінгіден аспауы керек деп белгіленген. Кәмелетке
толмаған адамның арнаулы тәрбие жэне ... - ... ... оларды ауыстырудың тәртібі мен ережелері заңдармен белгіленген.
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы мен жаза ... ... ... ... ... ... ... рет қаралып отыр. Бұл БҮҮ Бас Ассамблеясымен мақұлданып 1990 жылдың
15-қазанында күшіне енген ... ... ... ... ... пен ... прициптеріне сәйкес келеді. Заң шығарушы
кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы мен жаза тағайындауды жеке
бөлімде қарастыра ... олар ... ... жастық психологиялық
ерекшеліктері, жақын тұрмыс айналасының криминогендік факторлары, өзге ... ... әсер ... ... ... бері мемлекет кәмелетке толмағандардың қылмыстылығының алдын-
алуға, балалардың қараусыздығымен күреске, балалармен жас ... ... ... ... ... әсер етуіне баса назар
аударып келе жатыр.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі ... ... ... ... үшін ... жауаптылыққа қылмыс жасау барысында 16 жасқа
толған адамдар тартылады.
Соңғы жылдарда кәмелетке толмағандардың жасаған қылмыстарының ... ... ... ... ... ... ... және құқық
қорғау органдарындағы реформалармен, ... ашық ... ... ... ... ... көрсеткендей, кәмелетке
толмағандардың қылмыстық әрекеттері зорлық жэне мүліктік қылмыстар жасаудың
елеулі санасымен сипатталады.
Кейде бұл қылмыстар аса ... ... ... мас ... ... ... ұштасуымен жасалады. Сонымен
бірге, кәмелетке толмағандардың қылмыстылығы көбінесе ... ... ... республика бойынша кәмелетке толмағандар қылмыстарының 20 пайызынан көбі
ересек адамдармен бірге жасалады.
Қазіргі кезде көптеген шетелдердің Қылмыстық ... ... ... ... мен ... ерекшеліктері жеке тарауға
біріктірілген. Кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... ... ... жеке бөлімде
орналастыру, оның қылмыстық іс-жүргізу кодексінде "Кәмелетке ... ... ... ... ... ... орын алуын маңызды
деп санауға болады, аталған бөлімде кәмелетке толмағандарға ... ... ... мен ... істі ... ... ... ерекшеліктері жинақталып
нақтыланған.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодекстің "Кәмелетке толмағандардың
қылмыстық жауаптылығы " бөлімі ... ... ... ... ... ... ... (78-бап),
кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жаза түрлерін (79-бап), кәмелетке
толмағандарға жаза тағайындау негіздерін (80- бап), кәмелетке ... ... ... (81 ... тәрбиелік әсері бар мәжбірлеу шараларын
жэне олардың ... ... ... толмағандарды жазаны өтеуден
шартты түрде ... ... ... (84- бап), ... ... ... жэне соттылықты жою мерзімдерін (86-бап) қамтиды. Сонымен қатар, рет
қылмыстық ... пен ... ... ... осы ... он ... ... жиырма жасқа дейінгі қылмыс жасаған адамдарға
қолдану мүмкіндігі қарастырылып отыр. Бұл ... пен ... ... ... ... ... ... әділеттік және ... ... ала ... кәмелетке толмағандардың жас жағынан және ақыл-ойы
жөнінен толық жетілгендігін ... ... ... ... ... ... болып табылады. Осыған орай ... заң ... ... ... ... қоймайды. Кәмелетке толмағандардың
психологиясын ескере отырып, оған қылмыстық ... ... ... ... жазаның мақсаттарына жетудің бірден-бір
оңтайлы жолы ... ... ... да кәмелетке жасы толмағандарға
қылмыстық заң жаза болып табылмайтын ... ... ... ... ... ... Австрияның, Германияның, Жапонияның қылмыстық заңдарында да
осылай көрсетілген. Кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... Нидерландияда, Португалияда-12, Жаңа
Зеландияда-10, Ирландия ... жас деп ... ... Қылмыстық кодексі бойынша -14 ... ... ... ... ... ... қауіптілігін, мәнін жете
түсінбейді жэне өзінің іс-әрекетін басқара алмайды.
Кәмелетке толмағандардың психикалық жағдайы мен жас ерекшеліктеріне
байланысты ... ... жаза ... де ... ... жеңіл
болып белгіленген. Кәмелетке толмағандарға қатаң қылмыстық шаралар (өлім
жазасы, өмір бойы бас ... ... ... ... жасы ... статусының ерекшеліктеріне байланысты оларға
белгілі бір лауазым атқару құқығынан ... ... ... ... ... ... қызметінен шектеу сияқты ... ... ... кодекстің 79-бабына сәйкес, кәмелетке
толмағандар үшін келесі жаза түрлері тағайындалуы мүмкін:
а) айыппұл;
б) ... бір ... ... ... ... ... ... тарту;
г) түзеу жұмыстары;
д) қамау;
е) бас бостандығынан айыру.
Кәмелетке ... жас ... ... ... ... жаза ... кезекте тәрбиелеу мен сақтандыру мақсатында болады.
Сот тәжірибесі алғаш рет ... ... ... толмағандарға бас
бостандығынан айырудың төмен мөлшерін тағайындаудың ... ... ... ... жазаның мазмұны өзіндік арнайы
ерекшеліктерге ие ... ... ... ... ... ... ... сәйкес айыппұл кәмелетке толмаған адамның
дербес табысы немесе өндіріп алуға жарайтын ... ... ... ... ... ... бес жүз ... есептік көрсеткішке дейінгі
мөлшерде немесе кәмелетке толмаған адамның ... ... ... екі ... алты айға ... ... ... тағайындалады.
Осыдан көретініміз ересектерге қарағанда кәмелетке толмағандар үшін
айыппұлдың төмендетілген ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің 40- бабының 2-
бөлігінің ережесіне сәйкес айыппұл мөлшерін жасалған қылмыстың ауырлығын
және сотталушының мүліктік жағдайын ... ... сот ... бір ... ... ... айыру кәмелетке толмағандарға,
егер олар заңды негіздерде қандай бір ... ... ... ... бірге қылмыстық іс-эрекет жасаса бір ... екі ... ... ... жұмыстарға тарту 40-сағаттан ... ... ... ... заңдағы жазаның жаңа түрі ... ... ... ... ... ... орындаумен оқудан немесе
негізгі жұмыс уақытынан бос ... ... ... ... осы түрін
орындаудың ұзақтығы 16-жасқа дейінгілер үшін ... екі ... ал ... 18- ... ... үшін ... үш сағаттан аспауы қажет. Осы
жағдайда ... ... ... ... үшін ... ... ... азайтылған.
Қоғамдық жұмыстардан әдейі жалтарған жағдайда, ол ... ... ... 45-ші жэне ... ... ... шегінде қамаумен ауыстырылады.
Кәмелетке толмағандарға түзеу жұмыстары, сот үкімі шыққан ... ... ... ... бір жыл ... ... ... жағдайда
жазаның ең төменгі мөлшері екі ай, сонымен ... ол ... ... ... кәмелетке толмағанның жұмысының меншігінің болуымен тікелей байланысты.
Жалақыдан ұстап ... ... ... жэне ... факторлар есебімен
есептеу қажет.
Қамау кәмелетке толмаған сотталушыларға сот ... шығу ... ... ... ... 4-айға дейін мерзімде тағайындалады. Бұл жазаның
жаңа негізгі түрі. Қамау мазмұны бойынша бас ... ... ... ... ... және ... ... ұстаумен, еркін жүруіне
шектеулер қоюмен сипатталады.
Кәмелетке толмаған сотталушыларға бас бостандығынан айыру 6- айдан ... ... ал ... мән- ... кісі ... үшін -12 жыл
мерзімге тағайындалуы мүмкін 14-жастан 16-жасқа дейінгі жастағы ... ... ... рет жасаған адамдарға бас бостандығынан айыру
жазасы тағайындалмайды.
Бас бостандығынан айыру жазасын кәмелетке ... ... екі ... ... ... бас бостандығынан айыруға алғаш рет
сотталған ер адам ... ... ... ... ... әйел
жынысты кәмелетке толмағандар -жалпы режимдегі тәрбиелеу колонияларында, ал
бас ... ... ... бұрын өтеген ер адам жынысындағы кәмелетке
толмағандар -қатаң режимдегі тәрбиелеу колонияларында өтейді. ... ... ... ... мен ... ... ... және
істің өзге де мән-жайларына байланысты, сот өз шешімін ... ... ... кәмелетке толмаған сотталушылардың бас бостандығынан айыру
жазасын өтеуін ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жазалардың
ерекшелігін анықтау кезінде, сот кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... оның тұлғалық ерекшіліктерін анықтау
туралы нұсқау бере алады.
Мұндай жағдайларды ... ... ... ... ... ерекшеліктерін ескеру қажет, мысалы, өмір мен ... ... ... ... пен ... ересектердің әсері және
т.с.с.
Осы ерекшеліктерді ескеру жазаның әділдігіне жетуге, ... ... ... ... ... анықтауға,
олардың тарапынан жаңа қылмыстарды алдын-алуға, сонымен бірге жаза ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Қылмыстық кодексінің 53-бабының 1-бөлігі "б" ... ... ... ... жеңілдететін мән-жай болып табылады, бірақ аталған
мән-жай шешуші сипат алмауы ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған жас
жеңілдететін мән-жай ретінде басқа ... жэне ... ... ... ... толмағанның адамгершілік-психологиялық сипаттамасы мен қылмыс
сипатына байланысты, сот оған қылмысты оның түзелуіне және ... ... әсер ... ... кез ... таңдауға
құқылы, сонымен қатар, заң кәмелетке толмағанға бір мезгілге тәрбиелік эсер
етудің бірнеше ... ... ... ... ... ... ... орнындағы адамдардың не мамандандырылған
мемлекеттік органның қадағалауына беру, сонымен қатар, бос ... ... ... ... ... ... тұрысына ерекше талаптар белгілеу
мерзімін сот ... ... бар ... ... жүйелі түрде орындалмаған
жағдайда аталған шара күшін ... іске ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін сотқа жіберіледі.
Аталған шаралардың жазалау шараларынан ... олар ... ... ... ... жэне қылмыстық құқықтық салдары болып
соттылық танылмайды.
Ертеректе, 1921 жылы әділет ... ... ... «18 ... ... ... балиғатқа толмағандар мен кәмелетке
толмағандардың моральдық азғындығы мен қараусыздығымен күресудегі ... ... ... » ... ... ... ғана
адамсүйгіштік қоғамдық әділеттілік, көшедегі азғындық пен панасыздықтың
зиянды ықпалына қарсы бел шеше күрес жүргізуді ... ... ... ... ... жас ... күні ... қандай адам шығады деген мақсатпен
жүргізілді». Кәмелетке толмағандарды ... ... ... өз ... ... мен даму ... бар. Мысалы,
қазақтың әдет-ғұрпы бойынша 15 жасқа ... ... ... ... жауаптылыққа тартылмаған. Профессор С.Л. Фукстің ... ... мен ... ... 15 ... дейінгі балаларды жеңілірек
қылмыстар бойынша қылмыстық жауапкершіліктен толық босату әлдеқайда тиімді,
себебі өзінің әрекетіне есеп беру ... ... ... көп
жағдайларда кез-келген жазаның ұштасатын айыпты ... ... ... және неке ... жасы ... 15 жасқа
толмаған бала әрекетінде де танылатын болған. Осыған байланысты қазақта «он
бесте отау ... ... ... да бар. Сот ... өзінің жасаған қылмысы
үшін жауап беруге ... ... ... ... ... ... ... тұлға болып, қылмыстық жауаптылыққа
тартылған болған. Қазақтың ... ... ... ... ... ... күші ... 1922 жылы РКФСР ҚК -не ... мен ... ... ... ... ... комитетінің III -сессиясы көшпенді халықтың
әлеуметтік жағдайларын, өмір сүру ... ... ... ... ... ... тартудың ерекше жағдайын орнатқан.
Ішінара қылмыстық жаза 14 жасқа дейінгілерге, ... ... ... ... ... ... толмаған қазақ ұлтына жататын жэне басқа ... ... жыл бойы ... ... қолданыста болған 1926 жылғы РКФСР ҚК-
сі қылмыстық жауаптылытың жасын келесі үлгіде анықтаған, яғни «соттық ... ... ... шарасын 14 жасқа дейінгі жасөспірімдерге
қолданбаған. Оларға қатысты, тек ... - ... ... қорғау шарасы ғана қолданылған. 14 жастан 16 ... ... ... ... түзеу сипатындағы әлеуметтік қорғау,
кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... сипаттағы қорғау шаралары қолданылуы
мүмкін емес деп танылса қолданылған (1926 жылғы ... ... 12 ... КСРО жэне ... ... Комитетінің және ХКК қаулысымен 1935
жылғы 7-сәуірдегі « ... ... ... ... ... » ... ... Сөйтіп КСРО және одақтас республикалардың
қылмыстық заңының негізгі бастамалары 8- ... 12 ... ... ... көрсеткен, ауыр дене жарақат салған, кісі өлтірген не кісі ... үшін ... ... ... ... ... ... қолданды.
3.2 Қылмыстық заң бойынша жазасын өтеп жүрген ... ... ... ... ... босату дербес институт болып табылады. Соған
сәйкес, сот шешімімен қылмыс жасауға ... деп ... және ... ... ... іс ... ... немесе, ішінара өтелген
жазаны ары қарай өтеудан босатылады.
Қылмыстық құқықтағы жазадан ... ... ... ... тұлғаға
ізгілікті қатынасын көрсетеді және қылмыстық қудалау ... ... ... ... ... ... оның сот пен тағайындалған жазаның
барлық мерзімін өтемей-ақ жаза мақсаттарына қол ... ... ... жаза ... іс-жүзінде жазаны өтемей-ақ қол
жеткізілген жағдайларда кездеседі
Осыған байланысты, аталған институттың ... ... жаза ... ... ... ... қол ... мүмкін болған жағдайда
жазаларды қолданбау мүмкіндігін береді. Қылмыстық жазадан босатудың негізі
болып келесі мән-жайлар ... ... ... үшін ... толық өтеу қажеттілігінің жоқтығы;
- кінәлі тұлғаның қоғамдық қауіптілік дәрежесінің жоғалуы;
- жазасын өтеу барысындағы сотталғанның тәртіпті мінез құлқы;
- сотталушының денсаулық ... ... ... ... ... ескіру мерзімінің өтуі;
Қылмыс жасағанына айыпты деп танылған адамға соттың ... ... ... ... ... жүзеге асырудың негізгі болып табылады.
Бірақ ... ... ... орын алуы мүмкін: не айыптау үкімі, яғни
орындалуы ... не ... ... жазаның бір бөлігін ... ... ... ... ... ... ... сотталушыны түзеу
үшін оған тағайындалған жазаның орындалуы қажет еместігі орын алады.
Мұндай жағдайларда сотталған адам ол ... ... ... ... не ... орындау мүлде босатылады. Не одан әрі қарай
орындаудан босатылады.
Қылмыстық жауапкершіліктен босату сияқты, жазадан босату да ізгілік ... ... ... ... ... ... Ол да өз соңынан
белгілі бір ... ... ... ерте ... ... ... ... қорғаушы қылмыстық құқықтық қатынасты тоқтататын
заң жүзіндегі факт болып табылады. Ендеше, ... ... ... ... ... ... мен міндеттерін жүзеге ... ... ... ... жаңғырту қылмыстық заңмен
арнайы көзделген жағдайларда ғана мүмкін болады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде жазадан ... ... ... ... өтеуден мерзімінен бұрын шартты түрде босату (70- бап );
- ауруға шалдығуына байланысты жазадан босату (73- бап );
- ... ... ... жазадан босату мен жазаны өтеуді
кейінге қалдыру (74- бап );
- айыптау үкімінің ескіру мерзімі өтуіне ... ... ... (75- бап);
- рақымшылық немесе кешірім жасау актісі негізінде жазадан босату ( 76-
бап );
- ... ... ... босату (81- бап );
Жоғарыда аталған жазадан босату түрлері алдын-ала ... ... және ... ... ... ... ... қарауына байланысты емес және оның формальды шешімінің болуын ... ... ... ... ... ... ескіру мерзімі өтуіне
байланысты, рақымшылық немесе кешірім жасау актісі негізінде, ... ... ... ... ... ... жеңілдететін жаңа заңның қабылдануына байланысты жазадан
босату жатады.
Факультативті түріне сотпен шешілетін, яғни жазадан босатудың ... түрі ... ... ... ... ... босату .
Жазаны өтеуден мерзімінен бұрын-шартты түрде ... ... ... үшін сот ... ... ... өтеуді қажет етпейді деп
танылған жағдайда ол босатумен сипатталады. Сонымен қатар жазаны ... ... ... ... ... келесі түрдегі жазасын өтеп жүрген
адамдарға ... ... ... ... қызмет бойынша шектеу қою;
- бас бостандығын шектеу;
- тәртіптік әскери бөлімдерде ұстау;
- бас бостандығынан ... ... ... өтеуден мерзімінен бұрын шартты түрде
босату жазаның мақсаты орындалуы мүмкін жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... сот сотталушыны тарайындалған
жазаны өтеуден толық немесе ішінара босатуы мүмкін.
Жазадан шартты ... ... ... ... алға ... ... әрі ... шешуге мүмкіндік берумен бірге, қылмыстылық пен қарсы күрес
жүргізуге зор үлесін тигізеді. Сот тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауы жазаны
толық өтеп шыққандарға қарағанда едәуір төмен. ... өзі, ... ... ... ... ... қысқа мерзім ішінде қылмыстық жазаның
алған қойған мақсаттарына жетуіне ... ... ... көрсетеді.
Жазадан шартты түрде мерзімінен бұрын ... деп ... ... ... және ... оқуға адал көзқарас негізінде үкім бойынша
тағайындалған ... ... ... ... ... оған ... ... жаңадан қылмыс жасамау шартын қоюды айтамамыз.
Мерзімінен бұрын шартты түрде босата отырып, сот, ... ... ... ... ... оның ... ... жүзеге асыратын
мамандандырылған мемлекеттік органдарға мәлімдемей, ... ... ... оқу орнын ауыстырмау;
- белгілі бір анықталған жерлерге бармау;
- маскүнемдіктен, нашақорлықтан, токсикоманиядан, ВИЧ-ЖҚБТ ауруларынан
емделу курстарынан өту;
- жанұясына ... ... ... ... ... ... босатылғанға, оның түзелуіне әсер ететін
өзге де міндеттер жүктелуі мүмкін.
Мерзімінен бұрын - ... ... ... ... ... ... оған ... өкілетті мемлекеттік орган, ал әскери
қызметшілер жөнінде әскери ... мен ... ... жүзеге
асырады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 70-бабының 3-бөлігіне
сәйкес ... ... ... ... ... үшін ... келесі
мерзімдердің фактілік өтелуін міндеттейді:
- онша ауыр емес және ... ... ... үшін тағайындалған
жаза мерзімінің кемінде жартысын;
- ауыр қылмысы њшін тағайындалған жаза мерзімінің кемінде үштен екісін;
- аса ауыр ... үшін ... жаза ... ... ... нақты өтеуі;
- бұрын жазадан жазадан мерзімінен бұрын ... ... ... егер мерзімінен шартты түрде босату осы баптың жетінші бөлігінде
көзделген негіздер бойынша жойылған болса, тағайындалған жаза ... ... үшін ... ... бұрын - шартты түрде босату қолданылған адам, егер жазаның
қалған өтелмеген бөлігі ... ... ... жаза ... ... ... ... немесе
оған мерзімінен бұрын шартты түрде босатуды қолдану кезінде сот жүктеген
міндеттерді орындаудан әдейі жалтарса, сот осы оның ... ... ... ... ... бойынша мерзімінен бұрын шартты түрде
босатудың күшін жою және жазаның ... ... ... ... ... ете ... абайсызда қылмыс жасаса, жаңа қылмысқа жаза тағайындау кезінде
мерзімінен бұрын- шартты ... ... ... жою ... оны ... туралы
мәселені сот шешеді;
в) қасақана қылмыс жасаса, сот оған осы ... ... ... ... яғни ... ... бойынша жаза
тағайындайды.
Аталған баптың ... ... бас ... ... ... өтеу ... алты айдан кем болмауы керек. Ал ... өмір бойы бас ... ... ... өтеп жүрген адам,
егер сот бұл жазаны одан әрі өтеуді қажет етпейді деп ... және ... бес жыл бас ... ... іс-жүзінде өтесе, мерзімінен бұрын
шартты түрде босатылуы мүмкін.
Өлім жазасы ... жаза ... ... ... ... ... айырумен ауыстырылған адамның қылмысының қоғамға қауіптілік
деңгейі жоғары болғандықтан мерзімінен ... ... ... ... ... ... ... жеңіл жаза түрімен ауыстыру.
Кішігірім, орташа ауыр және ауыр қылмыс үшін бас ... ... өтеп ... адамға сот оның жазасын өтеу кезіндегі мінез-құлқын
ескере отырып, жазаның өтелмей ... ... оның ... ... ... Бұл орайда адам жазаның қосымша түрін өтеуден толық ... ... ... ... ... ... босатуға қарағанда, жазаның өтелмеген
бөлігін неғұрлым жеңіл жаза ... ... сот, ... ... орташа
ауырлықтағы қылмысы үшін бас бостандығынан айыру жазасын өтеп жүрген адамға
қолдана алады. Басқа қылмыстардың ... ... ... үшін ... қолданылмайды.
Жазаның өтелмеген бөлігін жеңілірек жазамен ауыстырудың жазадан шартты
түрде мерзімінен бұрын босатудың айырмашылығы оның ... ... ... ... Жазаның өтелмеген бөлігін жеңілірек жазамен
ауыстырудың негізі болып жазадан шартты түрде ... ... ... ... ... ... мінез-құлқы және еңбекке, оқуға деген адал
көзқарасы есепке ... Сот ... ... ... ... түскен
адамдарға ғана жазаны ауыстыру қолданылады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... жету ... ... өтеу арқылы ақ жүзеге
асырылады.
Мерзімінен бұрын шартты түрде босатудан, басқа айырмашылықтары да ... ... ... ... өтеп ... адамның жазасының өтелмеген
бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түрімен ... ... ... ол ... ... ... түріне ауыстыруға шешім қабылдауға құқығының жоқ
болуы. Бұл жоспарда ... ... ... түрі ... ... ... жазадан босатудың түрі факультативті болып табылады және соттың
шешімі негізінде, ... ... ... оның неғұрлым жеңіл түріне
сотталған адам жаза мерзімінің ең дегенде ... бір ... ... ... ауыстырылуы мүмкін. Бұл жағдайда адам қосымша жазаны өтеуден толық
немесе ішінара ... ... ... ... ... ауыстыру кезінде
сот Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 39-бабында аталған жаза
түрлеріне сәйкес, осы кодексте ... жаза түрі үшін ... ... ... ... ... жеңіл түрін таңдап алуы мүмкін.
Қарастырылып отырған жазадан босатудың түрі, өтелмеген жазаның ... ... жаза ... ... ... адам ... ... кодекстің 70-бабында көзделген негіздерге сәйкес,
жеңіл жазаны өтеуден мерзімінен бұрын шартты түрде ... ... ... ... жаңа ... ... ... жеңіл жазаның бөлігіне
жасаған жаңа ... үшін сот ... ... ... ... жаза ... ... ауыстыру жөніндегі шешімі қорғаушы қылмыстық құқықтық
қатынасты тоқтататын және оның субьектілерінің ... мен ... ... ... куәландыратын заң жүзіндегі факт болып
табылады. Жазаның өтелмеген бөлігін неғұрлым жеңіл жаза ... ... ... ... керісінше құқығы болып танылады. Жүкті әйелдердің және
жас балалары бар әйелдердің жазаны өтеуін кейінге ... ... ... және жас ... бар ... ... ... кейінге
қалдыру секілді жазадан босату түрінің қылмыстық заңда реттелуі ізгілік
және қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... кейінге қалдыру сот құқығы болып табылады,
яғни сот аталған норма ережелерін жасалған қылмыс пен ... ... ... ... ... ... ... әйелдердің және
жас балалары бар әйелдедің жазаны өтеуін кейінге ... ... ... ... және бұл сот ... ... өтеуден
босатудың бір түрі болып табылады. Аталған норма сотталушы әйелдердің өз
баласына жағымды әсер етуі ... ... ғана ... ... ... ... ... адам баласына жағымсыз әсер ... бас ... ... ... тәрбиелеуден жалтарса, екі рет берілген
ескертуден кейін қоғамдық ... ... ... оның ... ... ... ұсынысымен сот жазасын өтеуді кейінге қалдырудың күшін
жойып, сот ... ... ... ... ... өтеуді жалғастыруы
үшін қайта бағыттауы мүмкін.
Қылмыстық заңға сәйкес, ... ... және он төрт ... ... бар ... ... өтеуі бір жыл мерзіміне немесе баласы он төрт
жасқа толғанша кейінге қалдырылуы мүмкін. Жүкті әйелдерге ... ... ... ... ... ... ... болу мерзімі
ескірмейді, ол айыптау үкімінің ... ... ... жазаны өтеу кезеңінде
белгілі болуы мүмкін. Бес жылдан астам мерзімге ауыр немесе аса ауыр ... үшін ... ... ... жазадан босату түрі
қолданылмайды.
Баланың 14 ... ... ... ... ... ... жүктіліктің үзілуі
барысында, сот сотталған адамның тәртібіне байланысты келесі шешімдердің
бірін шығарады:
- жазаны ... ... ... ... бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру;
- сотталушыны арнайы мекемеге жазасын өтеу үшін жіберу.
Ауруға шалдығуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... қалдырылған жазаны өтеуден
бірден босатылмайды. Егер сотталған әйел жазаны өтеуі ... жаңа ... сот оған ... ... көзделген ережелер бойынша ... ... ... ... ... ... кінәлі
деп танылған тұлғаны ауруға шалдығуына байланысты ... ... ... ... ... оның өз ... іс жүзіндегі сипаты мен
қоғамдық қауіптілігін ұғыну не оған ие болу ... ... ... ... ... ... сот жазадан босатады, ал жазасын өтеп
жүрген адамды сот оны одан әрі өтеуден босатады. ... ... сот ... ... ... ... ... шараларын тағайындау
мүмкін.
Жазаны өтеуге кедергі жасайтын өзге де ауыр науқастан ... ... сот ... ... ... ... немесе бұл жаза неғұрлым жеңіл
жаза түрімен ауыстырылуы мүмкін. Бұл орайда ... ... ... ... жеке басы науқасының сипаты және басқа мән - ... [16, 364 ... және ... ... ... ала ... заң сотталғандарды аурулығына байланысты жазаны ... ... ... ... ... ... шалдыққан адамдарға сот
жазадан босата отырып, ... ... ... ... ... ... ... ауруханада болған уақыты жазадан жазылған ретте
ондай адамдар жазалауға жатуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының ... ... ... бойынша жазадан
босатуды, қылмыс жасаған адамның қандай да болмасын ауруы емес, тек белгілі
бір анықталған ауруының түрлері бойынша қолдана ... Оған ... ... ... ... ... ауыр ... аурулар, әскери
қызметке жарамсыз деп санауға жататын ауруларды айтуға болады.
Психикалық бұзылу кезінде ауру, ... ... ... ... Ауруы соттық кінәләу үкімінің шығуына дейін
немесе сотпен ... ... өтеу ... ... ... Мұндай
адамдарды жазадан босатудың негізі болып, психикалық ауруына ... ... ... ... ... ... түзеу-тәрбиелеуді
қабылдай алмауы және оның мәні болмауы табылады. Сондықтан мұндай адамдарды
сот қылмыстық ауырлығына немесе жазаның түріне, өтелмеген жазаның ... ... ... ... ... ... ... босату соттық құқы емес, керісінше
шешімге байланыссыз жазадан босату міндеті ... ... ... ... ... ... адамға сот, медициналық сипаттағы
мәжбүрлеу шараларын қолданады.
Жазаны ... ... ... ... ауыр ауруға шалдыққан
сотталған адам бас бостандығын өтеу орындарындағы емдеу ... ... да ауыр ... ... адамдарды мерзімінен
бњрын жазадан босатуды, тек жазасын өтеу кезінде ғана қолданылады. ... ... ... ... ... кедергі жасайтын басқа ... адам ... ... бойынша жазадан босатылып немесе бұл жазаға
неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстырылуы мүмкін.
Жазаны ... ... ... ауыр ... сот ... ... ... өзіне-өзі жарақат салған немесе қасақана өз денсаулығына
зиян келтірген адамдарға бұл тәртіп қолданылмайды.
Қамауға не ... ... ... ... сотталған әскери
қызметшілер өздерін әскери қызметке жарамсыз ... ... ... ... жазасын одан әрі өтеуден босатылады. Оларға ... ... де ... ... жаза түрімен ауыстырылуы мүмкін.
Қылмыс жасағаннан кейін психикалық ... ... ... өтеу
кезеңінде басқа да ауыр науқасқа ... ... ... Қылмыстық
кодекстің 73-бабында көзделген ережелер ... ... ... ... ... болмауына байланысты мынадай негіздер
бойынша ... ... ... егер әскерй қызметшілер жазаны қамауда немесе әскери тәртіптік
бөлімде өтеп ... егер ол ... да ... ... ол ... ... қызметке
шарамсыз деп таптырды.
Негізгі жазаны өтеуден мерзімінен бұрын ауруына байланысты босатылған
адамның қосымша жазаны өтеуінің ... ... ... ... сот
сотталған адамды тек психикалық ауруына байланысты негізгі және қосымша
жазаны өтеуден босатады. ... ауыр ... ... және де ... ... ұшырап соның нәтижесінде әскери қызметке жарамсыз деп
таптырса сот ... ... жаза ... ... байланысты босатуға құқылы
емес әскери қызметшінің ауруға ұшырап соның нәтижесінде әскери ... деп ... сот ... ... жаза ... ауруына байланысты
босатуға құқылы емес.
Төтенше мән-жайлардың салдарынан жазадан босату мен жазаны өтеуді
кейінге ... жене ... ... қылмысы үшін сотталған адамды, егер
жазаны өтеу өрт ... ... ... отбасының еңбекке жарамды жалғыз
мүшесінің ауыр науқастануы немесе қайтыс болуы немесе басқа да ... ... ... сотталған адам немесе оның отбасы үшін ... ... ауыр ... ... соқтыруы мүмкін болса, сот жазадан босатуы мүмкін.
Ауыр немесе аса ауыр ... үшін бас ... ... ... жазасын өтеуін сот осы баптың бірінші ... ... ... ... үш айға ... ... ... қалдыра алады.
Жалпы алғанда аталған баптың екі бөлігін қалдырудың негізі болып келесі
аталган мән-жайлар танылады:
орта;
табиғи апаттар;
жанұядағы жалғыз еңбекке қабілетті адамның ... ... ... ... және т.б. бұл ... ... осы бапты қолдануда шешуші рөл
атақарады деп айтуға болмайды. Қылмыстық кодекстің 74-бабын қолдануда тағы
басқа ұқсас мән-жайлардың болуымен де іске ... ... ... ... ... ... ... негіздер болуы қажет:
а) тұлғаның ауырлығы онша емес ... ... ... ... үшін ... сотталған адам немесе оның отбасы үшін оның жазасын өтеуі аса ауыр
зардапқа әкеліп соқтыруы ... ... Аса ауыр ... деп ... ... суық уақытында отбасының тұрақсыз қалуы.
Аталған баптың екінші бөлігі бойынша сотталған тұлғаның жазасын өтеуді
кейінге қалдыру ... ... ... ... ... ауыр немесе аса
ауыр қылмыс ... ... ... ... ... ... мән-
жайлардың салдарынан жазадан босату және жазаны өтеуді кейінге қалдыру-
аталған мән-жайлар болғанда ... ... ... табылады.
Айыптау үкімін орындаудың мерзімі ескеруге байланысты жазадан босату.
(75-бап) Айыптау үкімінің ескіру мерзімі өтеуіне байланысты жазаны өтеуден
босату, ... ... ... ... ретіндегі қылмыстық
жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімінің өнуіне ұқсас ... ... ... ... үшін ... ... ескіру мерзімі өтсе,
егер қандай да бір себептермен тағайындалған жаза ... ... ... ... жоғалтады, яғни жазаны өтеу мақсаттарға сай
келмейді.
Айыптау үкімі белгілі бір себептермен ... ... да ... ... оны ... ... ... Мерзімі ескірген
айыптау үкімі орындалмайды. Ал кінәлі адамдар ... ... ... ... ... ... сан ... Мысалы, сот
қызметкерлерінің салақтығынан, үкімнің тиісті органға ... ... ... ... жоғалуы, үкімді орындауды жүзеге асыратын
органның ұқыпсыздығынан оның орындалмай қалуы немесе сотталған адамның жаза
өтеу ... ... ... ... мәселелерден туындайды. Көп
жағдайларда айыптау үкімі сотталған адамның жазасын өтеуден бой ... ... ... ... екі түрлі жағдайдың шындығы негізінде орындалмайды:
Біріншісі, занда белгіленген нақты мерзімінің өтеуіне байланысты;
Екіншісі, осы көрсетілген мерзім ішінде сотталған адам жазаны ... үшін ... ... егер ... үкімі оның заңды күіне енген
күннен бастап есептегенде, ... ... ... ... ... босатылады:
а) кішігірім ауырлықтағы қылмысы үшін сотталғанда - үш жыл;
б) ... ... ... үшін ... - алты ... ауыр ... үшін ... - он бес жыл;
Егер сотталған адам жазаны өтеуден жалтарса, ескіру мерзімінің өтуі
тоқтатыла тұрады. Бұл жағдайда ... ... өтуі адам ... ... ... ... кезден басталады. Сотталған адамның жазаны өтеуден
жалтарды кезіне қарай өткен ескіру ... ... ... Бұл ... ... ... оның шығарылған уақытынан бастап жиырма бес жыл өтсе
және ескіру мерзімі жаңа қылмыс жасау арқылы үзілмеген ... ... ... ... ... өзі ... ... қылмысынан тиісті
қорытынды шығарылмағандығын, жазаның алға ... ... ... Сол ... де ... ... жазаны
нақты түрде өтуі жөн болады.
Егер адам мерзім өткенге дейін жаңа қасақана қылмыс жасаса, ... ... ... ... ескіру мерзімінің өтуі жаңадан қылмыс
жасаған күннен бастап ... ... ... ... ... ... мерзімі екі үкімге де бірдей
жүріп отырады, яғни сот жаңа ... үкім ... ... ... ... ... ... ғана мұндай екі жақты ескіру мерзімі
өтуі болады егер жаза ... ... ... ... үкімдердің
жиынтығы бойынша тағайындалса, ауыр қылмыстар үшін белгіленген үкім өзінің
мәнін жоғалтады.
Өлім жазасына немесе өмір бойы бас ... ... ... ... ... сот ... Егер сот ... мерзімін қолдану мүмкін деп
таппаса, өлім жазасы өмір бойы бас ... ... ... бес ... бас ... айыруға ауыстырылады. Бейбітшілік пен адамзаттық
қауіпсіздігіне қарсы ... ... үшін ... ... ... қолданылмайды.
Рақымшылық немесе кешірім жасау актісі негізінде қылмыстық жауаптылық
пен жазадан босату
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... адамдардың жеке айқындалған тобы жөнінде ... заң ... ... ... ... ... жасау туралы актінің негізінде
қылмыстық жауапкершіліктен босатылуы мүмкін. Қылмыс жасаған үшін сотталған
адамдар жазадан ... ... не ... ... жаза ... ... ... жеңіл түрімен ауыстырылуы мүмкін не мұндай адамдар
жазаның қосымша түрінен босатылуы мүмкін. Жазасын өтеген немесе одан ... ... ... ... ... ... актімен соттылығы
алынып тасталуы мүмкін. Жазасын өтеген немесе оны одан әрі ... ... ... ... ... ... ... алынып
тасталуы мүмкін.
Белгілі бір жеке адамға ол жөнінде ауыптау үкімі заңды ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті
шығарады.
Қылмыстық құқық бойынша рақымшылық деп Қазақстан Парламенті актісі
негізінде қылмыс ... ... ... ... ... ... жеке ... шараларды қолдануды түсінуге болады.
Рақымшылық актісі, әдетте елде болған елеулі оқиғаларға ... ... ... ... ... ... ... басталған қылмыстық дудалауды тоқтатуды, қозғалған қылмыстық
істі жабуды көздейді.
Рақымшылық акт әрқашан жүйелі сипаттамаға ие ... ол ... ... ... ... ... тобына қамтиды. Бұл нысандар әр
түрлі белгілер бойынша анықталады қылмыстың түрлері, ... ... ... ... ... және қылмыс субъектісінің т.б. белгілері бойынша.
Рақымшылық актісі нормативтік сипатқа ие бола отырып, осыған тап ... ... ... яғни ... істі қозғауды қысқартуға қаулы
шығарады, қозғалған қылмыстык істі тоқтатуды, кінәлі адамды ... ... ... ... күшін жоюды, қылмыстық істі қысқартудағы
апеллциялық инстанциядағы бірінші соттық қаулысын, жазаны одан әрі ... ... ... ... қамтиды. Осы аталған құжаттар рақымшылық
актісінің ... ... ... негіздер болып табылады.
Рақымшылық актісінің күні осы акт жарияланған күннен бастап енеді де
және қылмыс жасағандарға осы ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстың кодекстің 76-
бабында көрініс ... ... ... ... рақымшылық жеке анықталмаған
белгісіз тұлғаларға қатысты шығарылады. (Мысалы, әйелдерге, кәмелеттік
жасқа толмағандарға немесе нақты аты - жөні ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық жауапкершіліктен босату туралы;
2. Жазадан босату туралы;
3. Тағайындалған жазаны қысқарту туралы;
4. Тағайындалған жазаны неғұрлым жеңіл жаза түрімен ... ... ... ... ... ... жою туралы;
Рақымшылық актісі заңды күшіне енгеннен кейін созылмалы немесе
жалғаспалы қылмыстар жасаған, ... ... ... ... кешірім жасау
актісі заңды күшіне енгенге ... ... ... ... ... ... ... босатуға жатпайды.
Адамды рақымшылық актісі негізінде қылмыстық жауапкершіліктен босату
қылмыстық істі ақталусыз негіздер бойынша қысқартуды ... ... ... ... ... ... ... істі ақтау негізіндерінсіз тоқтату болып табылады.
Сондықтан, рақымшылық актісі ... ... ... ... ол тұлғада қылмыс жасаумен байланысты өзге
де ... ... ... Мысалы, азаматтық талап
бойынша жауап беру міндеті.
Сонымен қатар, аталған тұлға бњрынғы жұмыс ... ... ... ете ... ... ... бойынша адамды негізгі жазадан босату
мен қоса ... ... ... ... ... ... мүлікті тәркілеу,
егер ол адамға қатысты орындалмаса.
Сонымен қатар, рақымшылық экономикалық және саяси қажеттіліктерге
байланысты ... ... ... ... табылған қаражатты
заңдастыру).
Сонымен қатар, рақымшылық жасау актісі бас ... ... ... ... азайту мақсатында да жариялануы мүмкін.
Соңғы аталған рақымшылық актісінің қабылдану негізі қылмыстық- құқықтық
әдебиеттерде онша ... ... ... орындардың толуының алдын-алу
тағайындалған жазаның бас бостандығын айырумен байланысты емес болуын және
түзеу колонияларына ... ... ... ... ... керек деген пікірлер жиі айтылады.
Кешірім жасау және рақымшылық бір-біріне жақсы институттар ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір жеке адамға қатысты айыптау үкімі заңды күшіне енген
жағдайда ғана іске ... ... мен ... ... ... ... ... ретінде
келесі белгілерін атауға болады. Олар:
1. Кешірім жасау және рақымшылық актілері ізгілік қағидасының көрінісі
болып табылады.
1. Олар ... ... ... ... ... ... немесе оған
өзгерістер
енгізу ретінде сипатталмайды.
2. Олар өз мазмұны ... ... ... ... ... тоқтатады немесе шектейді.
3. Олар аталған тұлғаны ақтау болып табылмайды тек мемлекеттік
биліктің жоғарғы органдарының ... ... ... ... ... ... ... Конституциясының 44-бабына сәйкес, кешірім
жасауды Қазақстан Республикасының Президенті жүзеге ... ... ... ... ... ... кешірім
жасау актісі тек жасаған қылмысы үшін сотталған ... ... ... актісі мұндай адам үшін келесі қылмыстық- құқықтың салдардың
туындауымен сипатталады:
1. Тұлға ... ары ... ... ... ... ... жаза неғұрлым жеңіл жазамен ауыстырылуы
мүмкін;
3. Жазаны өтеу ісіндегі тұлғадан соттылық алынуы мүмкін.
Кешірім жасау туралы акті көп ... ... ... ... оның
туыстарының, ұйымның, мекеменің өтініші бойынша ... ... ... акті ... бір ... сипатқа ие: ол қылмыс жасаған нақты адамға
немесе бірнеше белгілі адамдарға таралады.
Кешірім жасау туралы мәселені ... ... екі ... ... ... ... ... қылмыстылық пен жалпы жағдайы
ескерілмеуі тиіс, тек ... ... ... мән-
жайлар ғана ескерілуі қажет;
2. Кешірім жасау актісі адамды жазадан мерзімінен бұрын
босатудың жай институттары қолдану мүмкін ... ... ... ... кезінде:
сотталғанның тұлғасы;
(жасалған қылмыстың сипаты;
бұрынғы соттылықтар;
бұрынғы рақымшылық, кешірім жасау немесе мерзімінен шартты
түрде босатудың қолданылуы;
сотталушының бас бостандығынан айыру орнындағы еңбекке ... ... ... ... ... жағдайы мен өзге жеке басына қатысты мән- жайлар;
өтелген жазаның мерзімі ескерілуі қажет;
Әдетте, кешірім жасау туралы өлім ... ... бас ... ... ... ... ... Бірақ заң кешірім жасауға
байланысты шектеу қоймайды. Сондықтан, кешірім жасау ... ... ... ... ... ... да ... алады.
Өзінің заңды табиғаты бойынша кешірім жасау ақтау емес, тек жазадан
босату ... ... Ол ... ... ... ... егер тұлға
кешірім жасау бойынша жазадан босатылғаннан кейін жаңа ... ... ... ... ... ... ... қайталануы деп танудың негізі болады.
Кешірім жасау ... ... ... ... ... және ... ... қосымша жаза ретінде тағайындалған мүлікті тәркілеу, ... ... ... ... ... ... жасаудың рақымшылық жасаудан айырмашылығы ... ... ... ... жасау-Қазақстан Республикасы Парламентінің актісі әдетте
салтанатты, естелік күнімен байланысты қолданылады. Кешірім жасау-қылмыстық
іс бойынша ... ... ... ... ... ... актісі.
Рақымшылық жасау-қылмыс жасаған адамдардың кең шеңберіне таралатын
нормативтік сипаттағы акт. Кешірім жасау жеке ... ... ... ... ... жеңіл қылмыстар жасаған адамдарға
таралады. Кешірім жасау актілері олардың ауырлығына және ... ... ... қылмыстар үшін сотталған адамдарға қатысты
шығарылуы мүмкін.
Рақымшылық ... ... ... ... адам ... сондай-ақ жазадан босатылуы мүмкін. ... ... адам ... ғана ... Республикасында азаматтығына нәсіліне, ұлтына, ... ... ... және ... жағдайына, әлеуметтік тегіне,
тұрғылықты жеріне, діңге көзқарасына, сеніміне, ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жазаға тартылғанына
қарамастан барлық азаматтық құқықтармен бостандықтар тендігіне ... осы ... ... ... біз іс ... асыра
бастағанымызды жер бетіндегі елдер тани бастады, соның арқасында Қазақстан
Біріккен Ұлттар Ұйымының ... ... ... ертеден белгілі өркениетті
елдер қатарындағы мемлекетке айналды.
ХХ ғасырдың аяғындағы үлкен ... ... Орта Азия ... деп ... ... ... ... келіп, дүниежүзілік
өркениеттегі өз орнына ие болуы ... оның ... ... ... ... ... ретінде орнығуы
үшін атқарылатын міндеттер ұланғайыр. Соның ең бастысы ... ... Біз сол ... мемлекеттің керегесін құрып, уықтарын шаншуға ниет
етіп отырмыз.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің үшінші бабында қылмыстық
жауаптылықтың негізін былай ... ... ... яғни қылмыстық заңда
көзделген қылмыс құрамының ... ... бар ... қылмыстық
жауаптылықтыңбірден-бір негізі болып табылады. ... ... ... 3-бөлігінің 2-тармақшасына
сәйкес бір құқық ... үшін ... де ... ... ... ... ... болмайды. Жасалған әрекетті қылмыс деп тану үшін
оны қылмыстық заң, нормаларында бекітілген ... ... ... ... ... ... екендігі-заңды күшіне енген сот үкімімен
танылғанша ол жасалған қылмысқа кінәлі емес деп ... ... ... ... туындайтын өзекті мәселелердің бірінші кезегінде қылмыс
жасаған тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... ... әр
түрлі нысанда қолданылады, соның ... ... ... ... ... ... Қылмыстық жауаптылықтан босатудың
негізінде күрделі әлеуметтік және ... ... ... Осы жұмыста
қылмыстық жауаптылықтан босатудың негізінде теориялық жэне ... ... және ... ... ... ... құқықтық қатынасты және қылмыстық жауапкершіліктен
босатуда сот және ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысты барлық мән-жайларды нақты және
тыңғылықты зерттеу ... ... жеке ... және оның ... дейінгі және
қылмыс жасаған кезіндегі, қылмыс жасағаннан кейінгі мінезін ... ... ... жазу ... ... ... Бас
Прокуратурасының Құқықтық статистика және арнай есепке алу ... ... ... ... 2004 жылдың 12-айында 73925 қылмыс жасаған тұлғалар анықталған
соның ішінде қылмыстық жауапкешілікке тартылғандар саны 61 069 адам ... ... ... ... саны 12856 адамды құрайды.
Ал 2005 жылдың 12-айыда 80210 қылмыс жасаған тұлғалар ... ... ... ... ... ... саны 57902 адам болса,
ал қылмыстық жауапкершіліктен босатылғандар саны 22308 ... ... ... қолы ... ел - даму ... ... катарлы
дамыған бәтәру елдердің тәжірибелерінің елеулі ... ... ... сосын
іске асыратыны табиғи заңдылық. Осындай көлемді қадамға сәйкес экономикалық
бағдарламалар мен заң жобалары жасалып, оған өзгертулер мен ... ... ... ... ... үшін аса ... мәселелердің
негізгі көзі болып табылатын экономикалық ... ... ... ... ... де ... ... механизм құру да
қоғамдағы қылмыспен қарсы күрес жүргізу де құқық қорғау органдарының алатын
орны ... Бұл ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктен босатуда айқын көрініс табады.
Қылмыстық жауаптылық мәселесіне кеңестік және ... ... ... ... жоқ. Бұл ... ... ... деңгейдегі
диссертациялар және басқа да ғылыми ... ... ... ... жатты.
Себебі, кез келген қылмыстық-құқықтық мәселе тікелей қылмыстық жауаптылық
және оның негіздерімен байланысты болып табылады.
Солай бола ... да, ... ... ... ... ... нені түсіну керек екендігін анықтамағаны және бұл
мәселенің шешімін өз алдына мақсат етіп ... ... ... ... бұл ... ... ... өз назарына ие болмай
қалмады, себебі, әртүрлі көзқарастар, рікірлер, тұжырымдар, дәлелдеулер
қалыптасып ... ... ... және ... ... ... бір
мағыналы, ортақ және нақты жауап беру әрине, қиын, ... ... ... ... мақсат етуге болады.
Ғылыми жұмыс барысында зерттеу объектісі ретінде, күрделі, әрі ... ... ... ... ... оның ... ... мен ара қатынасын, мазмұнын қарастырамыз.
Диплом жұмысында талдаумен ... ... ... ... ... ... басқа да нормативтік актілер
мен қылмыстық заңдар негізге алынып, қылмыстық жауапкершіліктен босатудың
мазмұнын, маңызын, ... және ... ... ... ... мен
қағидалары, түрлері, қылмыстық саралаудағы объективтік шындықтың орын алуы,
жеке, жалпы және ... ... ... жауаптылықтың олқылықтары,
қылмыстық заңның даму ерекшелігі мен құқықтық ... ... ... ... ... ... (ниет пен мақсат, кінәнің аралас
түрі, тұлғаның ... толу ... жаза ... мөлшері, нормалардың
бәсекеге түсуі, зат пен құрал) қылмыстық жауапкершіліктен босатудың негізі
жүйелендірілген мазмұны ұсынылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... ... ... 1995 ... ... ... ... Кодексі. 2008ж.
3. Номоконов В.А. Преступное поведение. Детерминизм и ответственность.
Владивосток,-1989г С.178.
4. Лесниевски-Костарева Т.А. ... ... ... С. 37., ... Ю.Б. Дифференциация ответственности и
индивидуализация наказания. Красноярск., 1989. С.234.
5. А.П. Чучаев в книге Козаченко И.Я. ... ... мера ... ... Свердловск, 1987г., С.168.
6. И .С. Самощенко, М. X. Фарукшин в ... ... В.С. ... и
ответственность. Л: 1984г., С.267.
7. Астемиров З.А. Уголовная ответственность и наказание несовершеннолетних.-
М., 1970. С.189.
8. Наумов А.В. Ресей қылмыстық ... ... ... ... ... - ... ... 1999. 590.Б.
9. Р.Б. Құлжақаева. Қылмыстың құрамы: Оқу құралы. - Қарағанды: Болашақ-
Баспа, 2000. - 84 ... А.Н. ... ... ... ... ... Н.Ф. ... уголовной ответственности. М., 1999.г., С.56
12. Өзбекұлы С. ... ... ... ... ... 2002ж. ... Қайыржанов. Жастарға құқықтық тәрбие беру мәселелері. 98.Б.
14. ... ... ... ... ... 2004ж.45.Б.
15. Уголовный Закон: Опыт теоретического моделирования.
16. Симиненко А.Н. О необходимости совершенствования ... ... Проб лесы ... современного уголовного законодательства
М-Омск. 1994г.,С.123.
17. Ахпанов А.Н. Джандарбеков И.А. ... ... как ... ... по ... ... ... обеспечения
законности в деятельности органов ... дел. Р.К.- ... ... ... ... ... Жалпы бөлім: Оқулық. -
Алматы: Жеті жарғы, 2001ж.28.Б
19. «Қазақстан Республикасының кейбір заң ... ... ... ... бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» //
Қазақстан Республикасының Парламент Жаршысы. № 6(2319). ... ... ... ... іс Ақмола облысы ... ... Н.Г. ... ... и ... ... ... и практика: Учебное пособие. - М.: ... ... ... Д.К. Гарантии прав личности в уголовном судопроизводстве:
Монография. - Алматы, 2005. С. ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Бас Прокурорымен ... ж. № ... ... ... ... ... органдарының іс жүргізу ... ... ... ... беру ... ... Қазақстан
Республикасы Бас Прокурорының орынбасары А. Жукеновтың 03.06.2005 ж. № 15-
1-2-518-05 ... ... ... Казахстан от 21 декабря 1995 г. №2709 «О прокуратуре»
// Правоохранительные ... ... ... ... - ... 2005ж. - С. ... ... И.М. Наказания социальные функции и практика применения.-
Москва., 1983 г. С ... ... ... и ее ... для ... ОВД. М, 1983
г., С.79
28. Агыбаев А.Н. ... ... ... бөлім. Алматы " Жеті жарғы" 1999 -
жыл 242 б.
29. ... Ю.М. ... в ... уголовном праве/ Проблемы
совершенствования уголовного закона. - Москва. С 295
30. Қазақстан Республикасыныц Қылмыстық кодексіне ... ... 2004 ... А. В. ... ... ... ... часть. Астана"Фолиант" 2001 год. С.
570.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет
Кәмелет жасқа толмағандардың қылмыстық жауаптылығы және жазалаудың теориялық мәселелері78 бет
Сот ісін жүргузудің тәртібі және сот шешімдерін орындау18 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату22 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату негіздері және олардың түрлері48 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату27 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату туралы32 бет
Ескіру мерзіміне байланысты жауаптылықтан босату24 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы жайлы47 бет
Жазаны өтеуден босату65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь