Банктік несиелік портфелін басқару мәселері мен оны шешу жолдары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1Банк және банк жүйесіне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Қазақстандағы банк жүйесінің қалыптасу кезеңдері мен дамуы ... ... ... ... ... 10
1.3 Екінші деңгейдегі банктер қызметтері және оны реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК ПОРТФЕЛЬДЕРІН
БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.1 Коммерциялық банктердің бағалы қағаздар портфеліне талдау ... ... ... ... 26
2.2 Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайына
банктiк несиелік портфельдің объективтiк қажеттiлiгiн талдау ... ...58
3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК ПОРТФЕЛІН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65
3.1 Банктің несиелік портфелінің даму тенденциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
3.2 Қазақстан Республикасындағы банктің несиелік қызметін жаңарту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..72
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..90
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..92
Бүгінгі күні Қазақстанның банк жүйесі қаржы жүйесінің ең үлкен және тез дамып келе жатқан бөлігі болып табылады. Экономиканың банк жүйесінің дамуы кез келген мемлекеттің басым міндеттерінің бірі болып табылады. Қазақстанда соңғы бірнеше жылда банк жүйесі бөліктерінің тұрақтылығын жетілдіру мен нығайту және банк құралдарына халықтың сенімін арттыру жөнінде белсенді жұмыс жүргізілді. Қаржы жүйесінің негізі бірнеше рет реформалау нәтижесінде оның ең қарқынды дамыған және тұрақты құрамдас бөлігі болған Қазақстан Республикасының банк жүйесі болып табылады. Банк қызметін табысты реформалау барынша тұрақты банк жүйесін құруға мүмкіндік берді.
Кейінгі жылдары Ұлттық банк, Қазақстандағы банктік қадағалауды жалпы қабылданған стандарттарға, ең алдымен, банктік қадағалау жөніндегі Базель комитетінің тиімді банктік қадағалауының негізгі принциптеріне сәйкестендіру жетістіктері бағытында жұмыс жүргізді. Шоғырландыру негізінде банк қызметіне қадағалау жүргізу үшін Ұлттық банктің 2009 жылдың басында өкілеттіктерді бөлуі банктік қадағалаудың осы принциптеріне сәйкестендіру жетістіктері бағытындағы тағы бір қадамды білдіреді.
Қазіргі уақытта Қазақстанда 34 екінші деңгейдегі банк жұмыс істейді.
Банк жүйесінің жиынтық меншікті капиталы валюталық баламада 1,5 АҚШ долларын құрайды. ТМД елдерінің ішінде бір банкке тиесілі меншікті капиталдың мөлшері бойынша Қазақстан жетекші болып қалып отыр.
Банктердің ресурстық базасы жоғары қарқынмен өсуде, бұл көп жағдайда халық салымдарын сақтандыру жүйесінің жұмыс істеуі. Банктер базасының қарқынды өсуі оларға экономиканы несиелеу жөніндегі қызметті едәуір жандандыра түсуге мүмкіндік береді.
Несие қызметінің қарқын алуына байланысты банктер несиелеудің сан алуан түрлерін игеретін болды. Солардың бірі ипотекалық несиелеу болды.
Осы жетістіктердің бәрін көрсете келе, осы кезеңде Қазақстанның басқа ТМД елдерінің банктік дамуының көптеген өлшемдерінен оза отырып және Шығыс Еуропаның жетекші елдеріне жақындай отырып, әлемдік экономикалық қоғамдастыққа батыл қадам жасағанын мойындау керек.
1. Г.С. Сейтқасымов. Ақша, несие, банктер. Алматы. Экономика 2009 жыл.
2. Ш. Қашықов, О. Нұрғалиев. Экономикалық теория негiздерi. Қарағанды 2005 жыл.
3. Г.Т. Қалиева. Кредитное дело. Алматы. Қаржы-қаражат. 2005 жыл.
4. М.Т. Давлетова. Кредитная деятельность банков в Казахстане. Алматы. Экономика. 2009 жыл.
5. С.В. Галицкая. Денежное обращение, кредит, финансы. Москва. Международные отнашения. 2010 жыл.
6. Г.С. Сейткасимов. Банковское дело. Алматы. Қаржы-Қаражат. 2006 жыл.
7. О.И. Лаврушина. Банковское дело. Москва. Финансы и статистика. 2006 г.
8. Е.Ф. Жукова. Банки и банковские операции. Москва. Банки и биржи. 2005 г.
9. И.Т. Балабанова. Банки и банковское дело. Санкт-Питербург. 2009 г.
10. А.М. Бабич, Л.Н. Павлова. Финансы. Денежное обращение, кредит. Москва. 2008 г.
11. Банки Казахстана. Номер 2-2010 г.
12. Г.Т. Калиева. Коммерческие банки в Казахстане: проблемы устойчивости. Алматы. 2007 г.
13. О.Қ. Шеденов. Жалпы экономикалық теория негiздерi. Алматы-Ақтөбе. 2009 жыл.
14. Баймұханов С.Б., Балапанова. Бухгалтерлiк есеп. Алматы. Қазақ университетi. 2009 ж.
15. Қ.Қ. Кеулiмжаев “Қаржылық есеп”. Алматы, экономика, 2009 жыл.
16. ғасырдағы ұлттық экономиканың даму проблемалары мен тенденциялары. Республикалық ғылыми конференция материалдары 14-15 ғараша 2010 жыл. Алматы.
17. Статистический бюллетень Национального банка Республики Казахстана. Алматы 2010 г.

18. «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» ҚР Президентінің Заң күші бар Жарлығы 1995 жылғы 30 наурыздағы № 2155.
19. «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» ҚР Президентінің Заң күші бар Жарлығы 1995 жылғы 31 тамыздағы № 2444.
20. Н.Назарбаев Қазақстан – 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқытының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. - Алматы: Білім, - 2005. – 176 бет.
21. Назарбаев Н.Ә. ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ, ӘЛЕУМЕТТІК ЖӘНЕ САЯСИ ЖЕДЕЛ ЖАҢАРУ ЖОЛЫНДА. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы – Алматы: Атамұра, 2005. – 48 бет.
22. ҚР Ұлттық банкінің 2004 жылғы Жылдық есебі. Алматы: - 2005 ж. – 93 бет.
23. ҚР Ұлттық банкі. № 032 Баспасөз Релизі 2005 ж. 17 қазан. 2-бет.
24. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы/ - Алматы: Экономика, 2008 – 328 бет.
25. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. Оқу құралы./ - Алматы: Издат. Маркет,2004. – 246 бет.
26. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы. /- Алматы: Издат. Маркет,2004. – 246 бет.
27. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. Оқу құралы – Алматы: Алматы экономика және статистика институты, 2009 – 165 бет.
28. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С. Сейітқасымов. - Алматы: Экономика, 2009. – 466 бет.
29. Банки и банковские операции: Учебник. / Под ред.Проф. Н.Ф. Жукова.
30. Основы банковского менеджмента Учебное пособие/ Под ред. О.И. Лаврушина. – М.: Инфра, 1995. – 141 с.
31. Банковское дело/ Под ред. О.М.Лаврушина. – М.: Финансы и статистика, 2006. – 576 с.
32. Усоскин В.М. Современные коммерческие банки. – М., 1994. – 320 с. М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 2006. – 471 с.
33. «Банк саласы дамудың жаңа сатысына көтерілді». Дала мен қала № 4 (81) 28 қаңтар, жұма, 2005ж.
34. Қазақстанда қаржы-банк жүйесі қалай қалыптасты? Қазақ тарихы 2005 ж. № 4, – 74-77 бет.
35. Теңізбаева А.С. «Қазақстанда банк жүйесі мен банк заңдарының қалыптасуы және дамуы» Құқық және мемлекет – 2011 (№3) 28-29 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ............................................................................ ..........................................4
1БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ.......................................6
1.1Банк және банк жүйесіне сипаттама ....................................................................6
+ Қазақстандағы банк жүйесінің қалыптасу кезеңдері мен ... ... ... ... ... және оны реттеу................................17
2 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК ПОРТФЕЛЬДЕРІН
БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ.....................................................................26
2.1 Коммерциялық банктердің бағалы ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайына
банктiк несиелік портфельдің объективтiк қажеттiлiгiн талдау.......58
3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК ПОРТФЕЛІН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ......................................................................65
3.1 ... ... ... даму тенденциясы............................................65
3.2 Қазақстан Республикасындағы банктің несиелік қызметін жаңарту жолдары......................................................................................................................72
ҚОРЫТЫНДЫ..........................................................................90
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР..................................................92
КІРІСПЕ
Бүгінгі күні ... банк ... ... ... ең ... және тез ... келе жатқан бөлігі болып табылады. Экономиканың банк жүйесінің дамуы кез келген мемлекеттің басым міндеттерінің бірі болып табылады. Қазақстанда ... ... ... банк ... бөліктерінің тұрақтылығын жетілдіру мен нығайту және банк құралдарына халықтың сенімін арттыру жөнінде белсенді ... ... ... жүйесінің негізі бірнеше рет реформалау нәтижесінде оның ең қарқынды дамыған және тұрақты құрамдас бөлігі болған Қазақстан Республикасының банк ... ... ... Банк ... ... ... ... тұрақты банк жүйесін құруға мүмкіндік берді.
Кейінгі жылдары Ұлттық банк, Қазақстандағы банктік қадағалауды жалпы қабылданған стандарттарға, ең алдымен, банктік ... ... ... ... тиімді банктік қадағалауының негізгі принциптеріне сәйкестендіру жетістіктері бағытында жұмыс жүргізді. Шоғырландыру негізінде банк қызметіне ... ... үшін ... ... 2009 ... ... өкілеттіктерді бөлуі банктік қадағалаудың осы принциптеріне сәйкестендіру жетістіктері бағытындағы тағы бір қадамды білдіреді.
Қазіргі ... ... 34 ... деңгейдегі банк жұмыс істейді.
Банк жүйесінің жиынтық меншікті капиталы валюталық баламада 1,5 АҚШ долларын ... ТМД ... ... бір банкке тиесілі меншікті капиталдың мөлшері бойынша ... ... ... ... ... ... базасы жоғары қарқынмен өсуде, бұл көп жағдайда халық салымдарын сақтандыру жүйесінің ... ... ... ... ... өсуі оларға экономиканы несиелеу жөніндегі қызметті едәуір жандандыра түсуге мүмкіндік береді.
Несие қызметінің қарқын ... ... ... несиелеудің сан алуан түрлерін игеретін болды. Солардың бірі ипотекалық несиелеу болды.
Осы ... ... ... ... осы кезеңде Қазақстанның басқа ТМД елдерінің банктік дамуының көптеген өлшемдерінен оза отырып және ... ... ... ... ... отырып, әлемдік экономикалық қоғамдастыққа батыл қадам жасағанын мойындау керек.
Түйіндеп айтқанда, таяу жылдардағы экономикалық, әлеуметтік және саяси жаңару жөніндегі менің ... мен ... ... қызметі ашықтықтың айтулы өнегесі болуға тиіс. Ең алдымен, мұның ... ... мен ... ... ... ... ... бар. Банк қабылдайтын шешімдерге елеулі ықпалы бар барлық тұлғалар уәкілетті органның келісімін ала отырып, өздерінің мәртебесін нақтылай түсулері керек. ... ... ... ... талаптарды топтасу негізінде ретке келтіру қажет. Аффирленген тұлғалармен жасалатын мәмілелер банктерді тәуекелге барғызбауы шарт. Қаржылық қадағалау агенттігінің бұл ... ... ... ... ... ... өзі мынадай бөлімдерден тұрады: кіріспе, үш бөлім, қорытынды, қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... ... - атты ... мен ... ... аспектілеріне тоқталайын. Бірінші бөлімінде - Банк және банк жүйесіне сипаттамма Қазақстандағы банк ... ... ... мен ... , ал ... бапта - коммерциялық банктердін несиелік потрфельдерін басқаруына ... ... және ... ... - банктің несие портфелін дамыту жолдары - деген басты бөлімдеріне шолу жасаймын. Диплом ... ... АҚ. ... осы ... негізгі нәтижесіне тоқталады. Осыдан басқа осы диплом жұмысты жазуға қолданылған әдебиеттер қарастырылады.
1 БАНК ... ... ЖӘНЕ ... Банк және банк ... ... ... ... дейін ежелгі Грецияда, Египетте, Римде банктік қызметтің жақсы дамығаны анықталған. Бәрінен бұрын банк ісі ... ... ... ... ... пайда болу себебі,оның сол уақыттарда дүниежүзілік сауда ... ... ... әр ... ... мен тауарларының сол елге қарай ағылып, банкирлердің сауда ... ... ... ... ... ... ірі ... дами бастаған банк ісі ХІІ ғасырдың соңынан бастап басқа елдерге де, атап айтқанда Францияға, Англияға және Германияға кең етек жая ... ... ... деген сөздің өзінен, оның басты элементі негізінде ... ... ... ... ... ... болып табылатынын түсінуге болады.
Банктер туралы түрлі-түрлі пікірлер айтылып жүр. ... ... ... ... ... мекеме, - дейді, екіншілері - экономикалық басқару орны, - дейді, үшіншілері - делдалдық ұйым, - дейді. Төртіншілері - несиелік ... деп ... - ... ... бар, ... ... есеп және ... қаржыландыру негізінде қызмет жасайтын заңды тұлға. Ол - ақша қаражатын ... ... және ... ... ... жүргізетін мекеме.
Қазақстан Республикасының Заңы (1995 ж. 31 ... N 2444) ... банк - банк ... ... ... құқылы коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлға. Банктiң ресми ... ... ... ... органдарында (тіркеуші органдарда) банк ретiнде мемлекеттiк тiркеумен және банк операцияларын жүргiзуге қаржы ... мен ... ... ... және ... ... ... органның лицензиясы болуымен белгiленедi.
Алғашқы банктер капитализмнің мануфактура тұсында және ең бастысы, Италияның жекелеген қалаларында (Венеция, Генуя) XIV-XV ... ... Банк ... ... ... ... ретінде тауар шаруашылығының ерте кезеңінде, яғни тауар-ақша қатынастарының дамуына байланыссыз, ақша ... ... үшін ... ... ... сөзі деген италиян тілінен аударғанда дегенді білдіреді. Бұл тауарлармен сауда жасалатын алаңдарда құрылады. Сауда мемлекеттер мен ... ... ... ... ... жасалған. Банктер пайда болардың алдында ақша-сауда капиталының өкілдері саудагерлердің ақшалай салымдарын қабылдап оларды әртүрлі елдің ақшаларына айырбастауға маманданып отырған. Уақыт өте ... ... бұл ... ... ... ... ... беріп, пайыз алу үшін пайдалана бастайды. Сөйтіп, айырбастаушылар біртіндеп банкирлерге айналады [8;128].
Ресей Федерациясының банк жүйесі батыс елдердің банк ... ... кеш ... ... ... даму ... бірнеше кезеңдерден өтті. Алғашқы банктер ХVІІІ ғасырдың ... ... ... ... банк түрінде пайда болып, ХІХ ғасырдың аяғы және ХХ ғасырдың басында Ресей банк жүйесі негізінен мынадай банк мекемелерінен ... ... ... ... қалалық және жер банктері; көп буынды жеке банктер - акционерлік банктер, өзара несиелейтін қоғамдар, коммерциялық банктер, несие-жинақтау серіктестіктері; ... ... ... үйлері, айырбастау дүкендері.
Экономикалық қайта құру процесі банк жүйесін реформалаудан бастады. 1930-1932 жылдары жүргізілген несие реформасы еліміздің банк жүйесінің дамуындағы жаңа ... ... ... ... ... - несиелеу мен несие-есеп жұмыстарының жаңа түрлерін енгізу, коммерциялық және жанама ... ... ... банктік несиемен ауыстыру болып табылды. Несие реформасын жүзеге асыру барысында мына мәселелерге назар аударылды:
- тікелей банктік несие енгізу;
- ... ... ...
- ... ... ... ... енгізу;
- өндіріс мекемелерінің өзінің және қарызға алған қаражаттарының жұмсалу бағыттырын ажырату;
-шаруашылықты несиелеудің принциптерін ...
- банк ... ... ... яғни ... банк пен ұзақ ... ... беретін арнайы банктердің қызметін ажырату.
Қазақстан кеңес дәуірінің кезеңінде ... ... бірі ... оның жеке банк жүйесі болған жоқ. Ол кезде Қазақстанның аумағында КСРО-ның орталықтанған банк жүйесінің филиалдары мен ... ... ... ... ... дейін банк жүйесіне КСРО мемлекеттік банкі, КСРО құрылыс банкі және КСРО сыртқы сауда банкі секілді үш ... ... ... ... ... ... ... кассалар жүйесі де болды. Банк жүйесіндегі негізгі орынды КСРО Мемлекеттік Банкі иеленді. КСРО Мемлекеттік Банкі эмиссиялық институт бола отырып, қысқа ... ... ... ... ... және ... ... көрсетуді іске асыратын орталық болды. Сол себепті, ол - ... ... және ... ... ... КСРО ... ... несие беру ресурстарына іс жүзіндегі монополист еді. Оның шоттарында барлық қаражаттар шоғырланып,жалпы мемлекеттік ... беру ... ... ... ... ... бекітілген несие беру жоспарларына сәйкес, орталықтан берілетін. Жергілікті жерлердегі несие беру мекемелерінің қызметі нақты қарыз алушыларға арнайы ережеге сәйкес, ... ... ... ғана ... ... Банктік мекемелер клиенттер алдында емес жоғарыда тұрған ұйымдардың алдында жауапты болды. Сонымен, несие реформасының нәтижесінде жоспарлы ... ... ... ... ... ... жүйесі құрылып, Мемлекеттік Банк өндіріс пен тауар айналымын есептейтін және ... ... ... ... ... ... рөлі ... кейін елде тек мемлекеттік банктерден тұратын монобанктік жүйе қалыптасты. ... ... ... кейін, нарықтық экономика бағытын таңдаған көптеген жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуы, осы мемлекеттерде жаңа банк ... ... ... ... ... ... ... жүйелердiң ауысуына жағдай жасап отырып өзi де ауысып отырады, өз мазмұнын өзгертедi.
Қарыз мәмiлесi ретiнде несиенi екi ... ... ... ... оның техникалық заңдылық белгiлерi көзқарасынан, екiншiден, әлеуметтiк мазмұны, яғни осы келiсiм негiзiнде өсетiн және дамитын ... онда өз ... ... ... ... ... ... белгiлер тұрғысынан бұл екеуi бiр-бiрiнен бүлiнгiсiз, олар өзара байланысты және себепшi. Бiрақ экономикалық талдау үшiн маңыздысы қарыз мәселесiнiң экономикалық мазмұны, яғни ... ... ... бiр ... ... ... әдiстерi, жұмыс тәсiлдерi емес, өндiрiстiк қатынастардың өзi болып табылады.
Бұл жағдайда былайша ... ... ... машина өндiрiсiн таза техникалық тиiмдiлiгi тұрғысынан қарастыруға болады, ... ... сол ... ... ... пайда болатын және дамитын өндiрiстiк байланыстардың формалары мен типтерi тұрғысынан, бұл бiр ... ... ... ал ... ... олар оны ... ... жаҒдайда, бiз машина өндiрiсiн техникалық-экономикалық категория, ал екiншiсi жағдайда-экономикалық категория ретiнде қарастырамыз.
Несие-өндiрiстiк қатынастарды бiлдiретiн экономикалық категория. Несие экономикалық категория ғана ... ... ... ... ... ... атап өту керек. Ол өндiрiстiк күштердiң тек белгiлi бiр дамуында пайда болады. Экономикалық категориялар - жалпы тарихи категориялар. Несиенiң және ... ... ... ... табиғи негiз, тауар шаруашылығы болып табылады.
Қолдан-қолға тауарлардың қозғалысы ретiнде тауарлар айырбасы, қызметтер айырбасы несие жайындағы қатынастың пайда болуына ... ... ... Ақша ... қамтамасыз ететiн себептер, несие қажеттiлiгiнiң де себептерi болып ... ... ... ... ... ... ету қажеттiлiгiнен келiп шығады. Несие берiлген сайын ол шар, субъектiлердiң өндiрiстiк капиталы ақшалай, өндiрiстiк және тауарлық формаларда болады.
Несиенiң мәнiн ... ... ... қатынастардың бiртұтас жүйенiң элементi ретiнде көрсететiн, оның мәндi анықтығын бiлдiретiн сапаларын тану болып табылады. Сондықтан несиенiң мәнi және қажеттiлiгi туралы ... ... ... оның құрылымын, қозғалысының заңдылықтарын қарастырайық.
Несиелiк мәмiледе қатынас субъектiлерi қарыз берушi және алушы болады. Кредитор мен қарыз алушыныҢ қалыптасуы тауар өндiрiсi мен ... ... ... ... ... ... ұсынушы жағы. қарыз беру үшiн кредитордың қарамағында белгiлi бiр қаражаттар болуы ... Оның ... өз ... ... өз кезегiнде қайтарымдық негiзiнде ұдайы өндiрiс процесiнiҢ басқа субъектiлерiнен алынған ресустар бола ... ... ... ... ... қарызды тек өз меншiгiндегi ресустар есебiнен ғана емес, оныҢ шаттарында сақтаулы тартылған қаражаттар есебiнен де, сонымен қатар акция және ... ... ... жинақталған қаражаттар есебiнен де бере алады.
Банктердiң құрылуымен кредиторлардың шоғырлануы жүредi. Банкирлер басқа барлық кредиторлардың өкiлi болды. Банктер Ұжымдық кредиторлар ... бола ... ... үшiн ... ... ... ресустарды жинақтай алады, сонымен қатар эмиссия жасай алады. Кейбiр жағдайларда босаған ресустар болып табылатын құндылықтар да қарызға берiледi. Кредитор ретiнде ... ... ... белгiлi бiр мерзiмге ресурс берушi тұлға болады. Қарыз алушы несиенi белгiленген мерзiмде ... ... ... ... ... ... ... алушылармен анағұрлым қатаң қатынастарға әкеп соғады.
Қарыз алушы-несиелiк қатынастың, несиенi алушы және алған қарызды ... ... жаҒы ... ... Борышқор және қарыз алушы бiр-бiрiне жақын, бiрақ шамасы бiрдей түүсiнiк емес. ... ... ... анағұрлым кең түсiнiк. Несиелiк мәмiлеге сәйкес борышқор туралы емес, қарыз алушы туралы айту керек.
Қарыз алушының кредитордан айырмашылығы ол ... ... ... ерекшелiктерге ие. Бiрiншiден, ол қарызҒа берiлетiн қаражаттардың меншiк иесi ... ... ... уақытша ретiнде болады; өзiне тиiстi емес бөтен бiреудiң ресустармен жұмыс iстейдi. Екiншiден, қарыз алушы ... ... ... ... ... да, ... ... да пайдаланылады.
Үшiншiден, қарыз алушы өзiнiң ... ... ... ... ... алынған қаражаттарды қайтарады. Ѕарыз алушы кредитормен жеткiлiктi түрде есеп айырусымен қоса қайтарымды толық өтеу шiн ... ... ... ... түсу керек. Төртiншiден, қарыз алушы уақытша пайдалануға алынған құнды ғана қайтарып қоймай, сонымен қатар қарыз ... ... ... ғарыз алушы өзiнiң кредиторы қойған талаптарын орындауға тәуелдi болады.
Кредитор мен ... ... ... қатынас жасай отырып, өз мақсаттары мен мүүдделерiнiң бiрлiгiн көрсетедi. Несиелiк қатынастар шеңберiнде кредитор және қарыз алушының орындары ауысуы мүмкiн: ... ... ... ... ... ... айналады.
+ Қазақстандағы банк жүйесінің қалыптасу кезеңдері мен дамуы
Тәуелсіз Қазақстан Республикасының Банк жүйесінің қалыптасу мен даму жолдарын ... ... ... ... (1-кесте).
Бірінші кезең, 1917 мен 1930 жылдар аралығы - патшалық Ресейден қалған банк жүйесін жаңадан қалыптастыру, бұл ... ... ... банктер мен несие мекемелері қатар қызмет істеді.
Екінші кезең, 1930-1987 жылдардың аралығы - елде КСРО ... ... ... ... атқарды, яғни ол мемлекеттің орталық банкі ретінде эмиссиялау және несие беру ... қоса ... де ... ... кезең, 1988-1991 жылдар аралығы - елде мемлекеттік маманданған банктердің құрылуы, яғни КСРО Мемлекеттік банкі ... ... ... ... ... ... және т.б. нормативті актілер шығарушылық, бақылау және басқа қызметтермен шұғылданып, ал маманданған банктер экономиканың әртүрлі салаларына қызмет көрсетті. Сонымен бірге 1990 ... ... ... және ... ... де ... ... кезең, 1991 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін - нарықтық банк жүйесінің қалыптасу кезеңі, яғни ... ... ... қатынастарға өту жағдайында екі деңгейлік банк жүйесінің пайда болуы және дамуы [7; 180].
Төртінші кезең ... ... ... жағдайына қарай банк жүйесі икемделуімен сипатталады.
1995 жылы Қазақстандағы банк жүйесін қайта құрудың алғашқы ... ... ... Ол ... ... ... Жарлығымен 1995 жылы 15 ақпанда бекітілді. Атаулы құжат 1) өз кезегінде ақшалай несиелік саясатты ... ... ... банк үшін ... ... ... міндеттерді барынша толығымен орындауға ықпал жасар еді;
1 - кесте. Қазақстанда банк ... ... және даму ... ... ... банк жүйесі
1930-1987 жж.
(Одақтық бір деңгейлі банк жүйесі)
1988-1990 жж.
(Одақтық бір ... ... ... жүйесі)
1991 жылдан бастап (дербес екі деңгейлі банк ... ... ... және ... ... ... ... (оның ішінде КСРО Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары жүйесі).
КСРО Мемлекеттік Құрылыс банкі.
КСРО Сыртқы- сауда банкі.
Банк жүйесін ... ... КСРО ... және ... ... КСРО ... құрылыс банкі. КСРО Агроөнеркәсіп банкі. КСРО Тұрғын үй - әлеуметтік банкі. КСРО Жинақ банкі. КСРО ... ... ... және коммерциялық банктердің құрыла бастау.
Егемен Қазақстанда өзінің банк жүйесінің құрылуы. Екі деңгейлі банк жүйесі - ... банк және ... ... ... ... және нормативтік жетілдіру құралдарын дұрыс қолдану көмегімен және Ұлттық Банк тарапынан бақылауды күшейту халықаралық стандарттарға жақын келетін банктер тобына сай ... ... ... ... ... ... ... әкелуі мүмкін.
Банкаралық ақша-несиелік және валюталық нарықтарды дамыту және тереңдету жолымен, олар арқылы пайыздық ставкалар мен айырбастау курсы ... ... ... жетіп, және Ұлттық Банк оларға тек өзінің жалпы реттеу әдісі және іріктеп тексеру ... ... ғана әсер ... ... ... ... ... несиелеуден бас тартып, оны ішкі және сыртқы қаржылық нарығында инфляциялық тәсілмен қаржыландыруға көшуі.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында жүзеге асырылатын төлемдердің ... ... ... және ... ... ... ... жету және ұзақ мерзімді ұлттық төлем жүйесін құруды кеңейту; 6) орта, ұзақ мерзімдік инвестициялық несиелеу ... ... ... ... ... ... ... нақты алғанда оны жүзеге асырылуына қол жеткізілді. Бәрінен бұрын, ақша-несиелік реттеудің тәсілдері мен ... дами ... ... ... ... ... мәнді өзгерістерге ұшырады. Директивтік несиелер беру 1995 жылдың ақпан айынан ... ... ... ... ... ... берілетін несиелердің көлемі мен мерзімдері қысқартылды. Экономиканы несиелеу ... ... ... ... Банктен халық салымдарын, шаруашылық жүргізуші субъектілердің еркін қаражаттарын тарту және ... жеке ... ... алу ... есебінен экономиканы несиелеуді қамтамасыз ету жүктелген екінші деңгейдегі банктерге көшті. ... Банк ... ... тән міндеттерді атқаруға кірісті: олардың жойылу қаупін қолдау мақсатында екінші деңгейдегі банктерді несиелеу, Үкіметті несиелеу және ... ... ... және валюталық реттеу.
1995 жылдың тамыз айында Қазақстан Республикасының Заң шықты. Осы заң бойынша банк ... ... ... құру және жою ... ... ... ету ... анықталды және екі деңгейлік банк жүйесі қалыптасты. Бірінші деңгейіне - Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ал ... ... - басқа банктер кірді. Олар - мемлекеттік банк, ... ... ... ... ... банк және ... қатысуымен құрылған банктер. Нарықтық экономика принципінде құрылған банктердің маңызы зор. Банк жүйесінің бір қалыпты қызмет етуі бүтіндей экономиканың дамуына ... ... ... жылдың соңына қарай Қазақстанның екінші дәрежелі банк жүйесі екінші деңгейлі банктерден тұрды және банктік емес қаржылық мекемелер жүйесімен толықтырылды. ... ... ... ... бағалы қағаздарды инвестициялаумен және оларға диллерлік операция жүргізуден басқа, барлық банктік қызмет түрлерін көрсетеді, жүзеге асырады және қажетті ... ... қол ... қатар, 2011 жылы 6 наурызда туралы Заңына сәйкес Қазақстан Республикасында микрокредиттік ... ... ... Олар ... ... ... ... кіретін жаңа нысандағы мекеме болып табылады. Бұл мекемелер нарықтағы өзгерістерге байланысты шағын кәсіпкерлік субъектілері болып ... жеке және ... ... ... ... ... міндеттерді қамтамасыз ету және оларға қаржылық қолдау көрсету мақсатында құрылған.
Еліміздің банк ... ... ... ... ... проблемалар сыртқы және ішкі сипатта болады. Сыртқы сипаттағы негізгі факторларға мыналарды жатқызады: Қазақстан банктері өзінің дамуының соңғы жылдарында саясатта, ... және ... ... ... ... және ... ... құбылыстардың ортасында қалып отырды. Банктік құрылым мемлекеттің жалпы экономикалық жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады. Банк жүйесінің экономикалық дамуға қоса ... және ... ... ... тиімді мемлекеттік басқаруға, банктік жүйенің қызметін реттейтін заңдарға, экономикаға және саяси ортаға, ... ... ... ... ... Аталған факторлар банктердің дамуының және қызмет етуінің сипатын анықтайды. ... ... ... ... дамуының негізін қалаушы қағидаларының бірі - нарықтың барлық ... үшін ... ... ... ... ... ... пен ара-қатынастарының теңдігі. Іс жүзінде Қазақстан егемендік алған күннен бастап банктік қызмет саласына мемлекеттің араласуы экономиканың басқа секторымен ... ... зор ... Осыған байланысты банк жүйесінің Үкіметтік және басқа да мемлекеттік органдарға қатысты мүдделерін білдіру үшін ... ... ... құру ... ... түрде рәсімдеу ұсынылған болатын. Атаулы одақтың құрамына кіретін банктердің адал қызметін және ... ... ... үшін ... ... органынан тәуелсіз одақтың құрамына ревизиялық комиссиялар кіретін болды. Сонымен бірге мемлекеттің несиелік қызметін, бағытын және тәртібін қамтамасыз ету үшін, несие ісі ... заң ... ... Бұл заң ... мен ... нысандары туралы, қызметтердің коммерциялық мәні туралы, несие ісінде заң ... мен ... ... ... ... ...
Сенімді банк жүйесі ұлттық валютаның тұрақтылығының және Қазақстанда жүргізіліп жатқан ... ... ... ... болуының кепілі болып табылады. Сондықтан да, Қазақстанның экономикасын реформалаудың барлық кезеңінде Ұлттық Банк еліміздің банк жүйесін сауықтандыру ... ... іске ... отырды.
Қазақстан Республикасының екі деңгейлі банк жүйесі бар. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының орталық банкі болып ... және ... ... банк ... ... ... деңгейін білдіреді. Ерекше құқықтық мәртебесі бар Қазақстанның Даму банкін қоспағанда, барлық өзге банктер төменгі (екінші) деңгейдегі банктер болып саналады. ... ... ... ... ... ... ... банктерімен, халықаралық банктермен және өзге де қаржы-несие ұйымдарымен қарым-қатынастарда өз өкілеттігі шегінде Қазақстан Республикасының мүддесін білдіреді. Ұлттық Банк Қазақстан ... ... есеп ... ... ... ... ... өкілеттіктер шегінде өз қызметінде тәуелсіз.
Ұлттық банк - заңды тұлға, дербес балансы бар, өзіне тікелей бағынатын төменгі бөлімшелерімен ... тіке ... ... ... ... ... ... шаруашылық есеп негізінде жүргізеді.Әр түрлі салық жинаудан, баж салығын және кеден салығын төлеуден босатылады. Ол республиканың кез ... ... және одан тыс ... ... ... және басқа да бөлімшелерін ашуға құқығы бар. Өз жұмысын үкіметпен келісіп, үнемі кеңесіп жүргізеді. Үкімет Ұлттық банктің ... ... ... ... дәл сол ... егер өзіне белгілі жауапкершілік алмаса, Ұлттық банк те үкіметтің міндеттемелері бойынша жауап бермейді.Үкіметтің өкілдік және атқарушы органдарының ... банк пен оның ... ... заңды қызметтерін атқаруға араласуға құқығы бар [7;182].
Ұлттық Банк өз қызметін Қазақстан Республикасының Үкіметімен үйлестіріп отырады, өз қызметінде Үкіметтің ... ... ... және егер бұл оның ... ... ... мен ақша-несие және валюта саясатын жүзеге асыруға ... ... оны іске ... ... Банк ... ... жүйесі бар бірыңғай орталықтандырылған құрылымды білдіреді. Ұлттық Банктің жоғарғы органы Басқарма, ал оперативті басқару ... - ... ... ... табылады.
Ұлттық Банктің негізгі мақсаты Қазақстан Республикасында бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады. Негізгі мақсатты іске асыру үшін ... ... ... ... ... жүктеледі:
־ мемлекеттің ақша - несие саясатын әзірлеу және жүргізу;
־ төлем жүйелерінің ... ... ... ... ... ... және валюталық бақылауды жүзеге асыру;
־ қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... бірге, Ұлттық Банк:
־ айналыстағы ақша массасының көлемін реттеу арқылы бағалы қағаздарды эмиссиялайды, Қазақстан ... ... ... мен ... ... эмитенті болып табылады;
Жуырда Қазақстан Ұлттық Банкі 2006 жылы жаңа сериядағы банкноталарды айналысқа шығару туралы шешім қабылдады [6;1].
־ Қазақстан Республикасының ... ... ... оның мемлекеттік борышына қызмет көрсетуге қатысады және Қазақстан Ұлттық Банкінің мемлекеттік борышына қызмет көрсетеді;
־ банктер үшін ... ... ... ... табылады;־ банктің, қаржы кеңесшісінің, Үкімет агентінің функциясын жүзеге асырады;
־ төлем жүйесінің үздіксіз жұмыс ... ... ... ... ... ... өзге де ... өкілеттіктерді және құқықтарды жүзеге асырады.
Ұлттық Банк Қазақстан Республикасының мемлекеттік ақша-несие саясатын айқындайтын және ... ... ... ... ... ... Ақша-несие саясаты:
־ ресми қайта қаржыландыру ставкасын;
־ ақша-несие саясатының негізгі ... ... ... ... ... ең аз міндетті резервтердің нормативтерін;
־ ерекше жағдайларда операциялардың жекелеген түрлерінің деңгейіне және көлеміне қойылатын тікелей ... ... ... ... ... ...
Ұлттық Банктің құрылымына (1-сызбанұсқа) мынылар кіреді:
־ департаменттерден, басқармалардан (1 басқарма Астана қаласында) жеке бөлімдерден тұратын орталық аппарат;
16 аумақтық филиал;
־ ... ... және ... ... ... ... ... Ресей Федерациясындағы өкілдігі;
6 есеп беретін ұйым (Республикалық мемлекеттік кәсіпорындар):־ ;
־ ;
־ ;
־ ;
־ ;
־ ... ... ,
־ ,
־ ,
־ ,
־ ... ... ... ... ... және жабық акционерлік қоғамы құрылтайшыларының бірі болып табылады.
1.3 Екінші деңгейдегі банктер қызметтері және оны реттеу
Коммерциялық ... банк ... ... ... білдіреді. Олар банк ресурстарын шоғырландыра отырып, заңды және жеке тұлғалармен кең ... банк ... ... қызметтерді жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктер өз қызметінде 1995 жылы 30 наурызда қабылданған және 1995 ... 31 ... ... ҚР ... басшылыққа алады.
Қазіргі коммерциялық банктер жүйесі 1990 жылдың аяғынан бастап қалыптасты, яғни қазақстандық банк ... ... 15 ... ... бар. ... жылдың басында банктердің саны 200-ден асты, әрине бұл олардың экстенсивті жағынан дамуын сипаттаса, сол жылдың орта ... ... күні ... ... ... саны біртіндеп азаюда (2-кесте), ал бұл құбылысты олардың қарқынды өсуімен байланыстыруға болады [9;6].
2-кесте. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің сандық құрамы
Банк ... ... ... ішінде:
Мемлекеттік
4
4
6
1
1
1
2
2
Мемлекетаралық
1
1
1
1
1
1
1
-
Шетел капиталының қатысуымен
8
9
22
23
22
16
16
17
Еншілес банктер
5
5
7
11
12
12
11
11
Екінші дейгейдегі банктер ҚР Ұлттық банктің берген лицензиясы негізінде қызмет етеді.
Лицензияның өзіндік стандартты формасы бар және онда ... ... ... ... түрі ... ... берілетін лицензияның дамыған шет елдерден айырмашылығы әмбаптығы болып табылады.
Коммерциялық банктер - кәсіпорындар мен ... ... ... ... және ... ... қызмет көрсететін банктер.Бұл олардың басқа арнаулы несие ... ... Ал банк емес ... ... ... ... олар тек ... банк операцияларын жүргізумен және кейбір қызмет түрін көрсетумен ... ... ... ... ... - ... ... пайда табу.
Қазіргі Қазақстанның ... банк ... әр ... меншік формасындағы банктер мен несие мекемелері қызмет істеуде. Солардың әрқайсысына сипаттама берелік.
Мемлекеттік банк - ... ... ... ... ... ... оның жарғылық қорының иеленушісі үкімет.
Инвестициялық банк - негізінен ... және ... ... ... ... екінші деңгейдегі банк.
Шетелдің қатысуымен құрылған банк - акциясының 50 проценттен астамы төмендегі ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банк.
Мемлекетаралық банк - халықаралық келісім негізінде құрылған банк, оның жарғылық қорының иеленушісі - ... ... және ... қол ... ... үкіметі.
Банк емес несие - қаржы мекемелері - Ұлттық банктің лицензиясы негізінде кейбір банктік операция жүргізуге құқы бар банк емес ... ... ... ... ... ... филиалсыз банктерге, бөлімшелері бар банктерге және банктік топтарға бөлуге болады. Көптеген елдерде банк жүйесінің бір типі берілген, ал Қазақстандық ... ... ... ... барлық түрлері бар.
Ұлттық банктің рұқсатымен банктер Қазақстан Республикасы аумағында және одан тысқары жерлерде банктерін аша ... ал ... ... - ... ... хабарлауымен ашады.
Банк филиалы - бұл бас банктің берген құқықтары шегінде банк операцияларын жүзеге асыратын банктік мекеме. Банк ... ... ... ... ... ... ... болмайды және өзінің бас банкі берген қаражаттар мен өкілеттіліктер шегінде қызмет етеді.
Заңға сәйкес, банктер ... ... ашу үшін ... ... ... алуға тиіс.
Шетелдік банктердің ҚР аумағында филиалдарын ашуға заңмен тыйым салынады.
Банк өкілдігі - ... ... ... ... бір банк ... орындайтын және өз атынан, банктің тапсырмасымен жұмыс жасайтын заңды тұлға болып табылмайтын, құрылымдық бөлімше.
Банк өкілдігі Ұлттық банктің келісімімен ашылады. Шетелдік ... ... ашу үшін ... ... ... ... банк - жарғылық қордың 50%-нен астамы бас ... ... ... тұлға болып табылатын банктік мекеме[11;280-281].
Есеп-айырысу кассалық бөлімі (жинақ кассасы) - ҚР аумағында банк ... ... ... орындайтын, филиал немесе өкілеттік мәртебесі жоқ, заңды тұлға емес, Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... ... және оны реттеу
Банк операцияларын жүзеге асыру, сондай-ақ банктердiң және банк операцияларының жекелеген ... ... ... ... операцияларды жүргiзуi банк қызметi болып табылады.
Банк операцияларына мыналар ... ... ... ... банк ... ... және жүргізуді қабылдау;
- жеке тұлғалардың депозиттерiн, банк шоттарын ашуды және жүргізуді қабылдау;
- банкiлер мен банк ... ... ... ... ... ... корреспонденттiк есепшоттарын ашу және жүргiзу;
- осы адамның иелігiндегi тазартылған бағалы металдардың нақты саны ... ... жеке және ... ... металл шоттарын ашу және жүргiзу;
- кассалық операциялар: банкноталар мен монеталарды қабылдау, ... ... ... ... ... ... ... буу және сақтау;
- даудару операциялары:
- заңды тұлғалар мен жеке тұлғалардың ақшасын аудару жөнiндегi тапсырмаларын орындау;
- ... ... ... тұлғалар мен жеке тұлғалардың вексельдерi мен өзге де қарыз мiндеттемелерiн есепке алу ... ... ... ... ... ... ... түрде несие беру;
- жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың, оның iшiнде корреспондент банктердiң тапсырмасымен олардың банктiк шоттары бойынша есеп ... ... ... сенiм операциялары: сенiм бiлдiрiлген адамның мүддесi үшiн және оның ... ... ... ... ... талап ету құқықтарын, және тазартылған бағалы металдарды басқару;
сенiм бiлдiрiлген адамның мүддесi үшiн және соның ... ... ... ... металдарды және құнды қағаздарды басқару;
- банкаралық клиринг: төлемдердi жинау, салыстырып ... ... және ... ... ... өзара есебiн жүргiзу және клиринг қатысушылары - банктер және банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардың таза ... ... ... ... ... ... мен үй-жайларды жалға берудi қоса клиенттердiң құжаттамалық нысанда шығарылған бағалы қағаздарын, құжаттары мен қазыналарын сақтау жөнiндегi қызметтер;
Ломбард операциялары:
- ... ... оңай ... ... ... және өзге де ... ... кепiлге алып, қысқа мерзiмдi несие беру;
- төлем карточкаларын шығару;
- банкноттарды, мәнеттер мен қазыналарды ... және ... ... ... ... ... валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру;
- төлем құжаттарын инкассоға қабылдау (вексельдердi қоспағанда);
- чек кiтапшаларын ... ... ... аккредитивті ашу (ұсыну) мен растау және ол бойынша міндеттемелерді орындау;
- ақша түрінде орындалуды көздейтін банк кепілдіктерін ... ... ... үшін ақша ... ... ... ... кепіл болушылықтар мен өзге де міндеттемелер беру.
уәкiлеттi орган бередi.
Осы баптың 2-тармағының к), л), н), о), п) ... ... ... жүргiзуге лицензияларды Ұлттық Банктiң оң қорытындысы болған кезде уәкiлеттi орган бередi.
Банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарға Ұлттық Банк осы ... ... к), л), н), о), п) ... көзделген операцияларды жүргiзуге лицензиялар бередi.
Осы баптың 1-тармағында аталғаннан басқа банктер және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар уәкiлеттi органның ... ... ... мына ... ... асыруға құқылы:
- қымбат тазартылған бағалы металдарды (алтын, күмiс, платина, платина тобына жататын металдар) ... ... ... тазартылған бағалы металдардан жасалған монеталарды, дәрiгерлiк бұйымдарды сатып алу, ... ... ... алу, ... және ... ... бағалы металдар мен асыл тастар бар зергерлiк бұйымдарды ... алу, ... ... ... алу, сақтау және сату;
- вексельдермен жасалатын операциялар: вексельдердi инкассоға қабылдау, төлемшiлердiң ... ... ... қызметтер көрсету, сондай-ақ делдалдық тәртiбiмен ескертпелi вексельдердi, вексельдер акцептiн төлеу;
- алынып тасталды
- лизинг қызметін жүзеге асыру;
- өз меншiгiндегi бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... тауарларды (жұмыстарды, қызметтердi) сатып алушыдан төлемсiз тәуекел етiп ... ... ... ... ... ету ... ие ... форфейтингтiк операциялар (форфетингтеу):
тауарларды (жұмыстарды, қызметтердi) сатып алушының қарыз мiндеттемесiн сатушыға айналым түспейтiн жолмен вексель сатып алу арқылы төлеу.
Банктер бағалы қағаздар ... ... ... ... ... және ... ... бірінің талап етілетін ең төменгі рейтингін алған елдердің не мұндай рейтингі болмағанда, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің шешімі ... ... ... ... деңгейдегi банктердiң иемденiп алуына рұқсат берiлген шетелдiк валюта және (немесе) облигациялар базалық активi болып табылатын туынды бағалы қағаздармен - ... ... және ... ... ... ... етілетін ең төменгі рейтингін алған елдердің мемлекеттік бағалы қағаздарымен не мұндай рейтингі болмағанда, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... екiншi деңгейдегi банктердiң иемденiп алуына рұқсат берiлген шетелдiк валюта және (немесе) облигациялар базалық активi болып табылатын туынды бағалы қағаздармен осы ... ... ... ... ... өзге де бағалы қағаздармен - дилерлік;
- бағалы қағаздарды басқару;
- кастодиалдық;
- алынып тасталды
Банктердiң бағалы қағаздар нарығында кәсiби қызметтiң жоғарыда аталған бiр ... ... ... ... ... асыруына лицензияларды уәкiлеттi орган бередi.
Рейтингтік агенттіктердің тізбесін және ... ... ең ... ... ... ... Ұлттық Банкі белгілейді.
Уәкiлеттi органның немесе Ұлттық Банктiң нормативтiк құқықтық актiлерiнде қызметтiң жекелеген түрлерiне банктердiң және банк ... ... ... ... ... ұйымдардың лицензия алуымен байланысты олар үшiн, сондай-ақ осы ... ... ... ... ... ... ... үшiн қосымша талаптар белгiленуi мүмкiн.
Осы баптың 2-тармағының б) тармақшасында көзделген банк операцияларын жеке ... ... ... ... ... беру (сақтандыру) жүйесiнiң қатысушылары болып табылатын банктер және Ұлттық почта операторы ғана жүргiзуге құқылы.
Республикамызда банктерді бақылау мен қадағалау ... ... ... және ... да ... сақтауға және қамтамасыз етуге, шаруашылық-қаржылық қызметті және банктегі оның мекемелерінде ... ... ... ... ... ... шаралар жиынтығы ұсынылады.
Банктер үстінен жасалатын бақылау мен ... ... ... ... және ... деп ... болады.
Республикада банктер үстінен халықаралық бақылауды Дүниежүзілік банк, Халықаралық Валюта қоры т.б. ... ... ... ... тыс және ішкі ... ...
Банктер үстінен ведомствадан тыс бақылауды Президент жанындағы Қаржылық Бақылау ... ... ... ... ... Бас ... инспекция, құқық қорғаушы органдар жүзеге асырады.
Банктер қызметіне қадағалау және ішкі ... ... банк ... ... ... - Ұлттық Банк өзінің Қадағалау департаменті арқылы жүзеге асырады.
Аудиторлық бақылауды арнайы және тәуелсіз аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... қызметіне құрылтайшылық бақылау бірнеше формада жүргізіледі:
Басқарма қызметіне бақылау Кеңесінің жүргізетін; Ревизиялық комиссия; Акционерлерінің бақылауы.
Банктердiң қаржы тұрақтылығын қамтамасыз ету, ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасының ақша-несие жүйесiнiң тұрақтылығын ұстап тұру мақсатында уәкiлеттi орган банктердiң қызметiн реттеудi, соның iшiнде:
* резервтiк ... ... ... және ... ... ... ... қоса, пруденциалдық қалыптарды және банктер сақтауға мiндеттi басқа да нормалар мен лимиттердi белгiлеу;
* банктер орындауға ... ... ... ... ... ... ... қызметiн инспекциялау (тексеру);
- банктің қаржы жағдайын сауықтыру жөнiнде ұсыныстар беру;
-банктерге немесе олардың лауазымды адамдарына ықпал ... ... ... ... ... ... салу ... реттеудi жүзеге асырады.
Банктердің қызметін реттеу жекелеген банктерге қатысты да, шоғырландырылған негізде де, яғни банк тобына қатысты да жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Республикасы екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттеу механизмінің тәртібі Ұлттық ... ... ... ... қызметін реттеу және қадағалау бойынша нормативтік құқықтық актілерімен анықталады.
* КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ... ... ... ТАЛДАУ
2.1 Коммерциялық банктердің бағалы қағаздар ... ... ... тәуекелге және табыстылыққа қатысына сәйкес қисындастыру үшін инвестор портфельді ... ... ... ... ортақ инвестициялық мақсатқа жету үшін жиналған инвестициялық инвестордың жиынтығы.
Инвестициялық саясатты таңдауда және ... ... ... ... анықтауда банктер дәстүрлі критерийлерді басшылыққа алады өтімділік, табыстылық, тәуекел және банктік проценттік ставкалар жоғарлығы. Басқа инвесторларға қарағанда комерциялық банктер ... ... құру ... ... ... ... көп ... бөледі. Банктік портфель мақсаттары да стандартты: процент алу, капиталдың сақталуы және бағалы ... ... ... ... капитал өсімін қамтамасыз ету және капиталды сақтау. Бұл бағалы қағаздар альтернативті болуы ... және ... ... ... түрлі типтеріне сәйкес келеді (табысты портфельдер, өсу портфелі, ... және өсу ... ... ... бқ ... т.б.). Бірақ, комерциялық банктердің портфельді стратегиясына қызмет ететін банктік заңнаманың жіне банктік қызметке қадағалаушы жүйесінің тигізетін әсері үлкен. Мысалға. әр ... ... ... ... ... ... Бұл ... қағаздар курсының жоғарлауынан пайда болатын жасырын резервтері ... әр ... ... Бір ... ... Италияда) жасырын резервтерге тыйым салынған, яғни банктер өз балансында ... ... ... ... ... ... көрсетуі керек. Басқа елдерде (АҚШ, Жапония) мұндай тыйым салынбайды, активтер баланста сатып алу-сатунемесе номиналды құн бойынша көрсетіледі. Нәтижесінде жасырын резервтер ... ... ... ... және ... ... ... банктердің инвестициялық саясатында із қалдырады.
Тәжірибеде барлық елдердің банктік заңнамасы портфель құрайтын бқ ның ... ... ... ... Бұл ... бқ өтімділігіне тиесілі және комерциялық банктің портфеліне бқ ... еркі ... және ... ... ... ... ... ретінде алынуы шарт болады.
Көптеген банктердің бағалы қағаздарға және долларға салымдарының бағыттары бойынша диверсификацияланған және ... ... ... ... ... ... портфелін құрайды. Дефицитті информациялық экономика жағдайында Қазақстандық коммерциялық банктері ... ... ... ... жүйесіне негізделіп келесі банктік инвестициялық мақсаттарды айқындап көрсетеді:
* капиталдың ... мен ... ... үшін қолданатын бағалы қағаздарды иемдену
* курс ауытқулары кезінде ... ... ... екі ... ажыратады пассивті және агресивті. Пассивті стратегия ортанарықтық деңгейде ... ... ... ... ... бұл стратегия кезінде „баспалдақ" және „штанга" әдісі қолданады. Бірінші әдіс банктің белгіленген ... ... ... бағалы қағаздарды түрлі мерзіміне, біркелкі орналасуына негізделген. „Штанга" әдісі инвестицияның ... ... ... ... ... алу үшін үзақ ... бағалы қағаздарды және портфельдің жоғары өтімділігін қамтамасыз ету үшін қысқа мерзімді бағалы қағаздарға ... Орта ... ... бұл ... ... ... ғана бөлігін алады.
Бағалы қағаздардың саны көп болғандықтан отандық банктер бұл екі әдісті де меншікті инвестициялық портфель құруда ... ... ... „пассивті" портфелі басқа елдің банктерімен салыстырғанда қысқа мерзімді инвестициялауға байланысты.
Агрессивті стратегия нарықтық ... және ... ... ... алу ... ... қолдануға негізделген.
Бұл стратегияны тек ірі банктер ғана қолданады . Агресивті стратегияны жетістікті ... үшін банк ... ... обективті бағалауына және оның қозғалысын бағдарлайтын аналитикалық базасы болуы ... ... ... ... үшін мемлекеттік бағалы қағаздарға салымдар көбейді, себебі, мемлекеттік бағалы қағаздарға салынған активтер жоғары өтімді, минималды тәуекелді, жақсы ... ... шет ел ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарға табыстылығымен салыстырғанда табысты болғанмен, ол үлкен тәуекелге байланысты болады.
Кесте 3- ... ... ... ... ... ... мемлекетінің үкіметімен шығарылған, рейтингтік агенттіктің рейтингінен төмен емес ... ... бар ... қағаздарға және Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздарға
0
Шетел елінің үкіметімен шығарылған рейтингтік агенттіктің рейтингінен төмен емес ... ... бар ... ... ... қатар сатуға арналған бағалы қағаздарға және басқа да бағалы қағаздарға
1
Рынок ценных ... ... 11. 2011 ... ... 23 ... 2005 ж. №219 сәйкес бағалы қағаздарға салымдар тәуекел деңгейі бойынша келесідей сыныпталады.
Тәуекел мөлшері бір заем алушыға оның банкке міндеттеме ... ... ... ... ... ... банк ... облигациялар. Факторинг, форфейтинг, лизинг, депозит, банктің бұл ... ... ... тыс саласын өосу және үшінші тұлғаға банкпен берілген міндеттемелер (кепілдеме, өкілдік, аккредитив) , ... бұл ... ... депозитте ақша түрінде бұл несие алушының міндеттемелері бойынша Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздар, оффиширленген құнды ... ... ... ... ... және ұзақ, қысқа мерзімді және рейтингінен төмен емес рейтинг бар немесе рейтинг агенттігінің кепілі бойынша жиынтық ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер ағымды өтімділікті есептеу коэффициентті белгілеу керек. Ол орта айлық жоғары өтімді активтердің орта айлық талап ... ... ... қатынасы ретінде анықталады. Ағымды өтімдік коэффициент минималды мөлшері ҰБ басқармасымен бекітіледі. Есепке:
-жоғары өтімді активтер
-қолма-қол ақшалар
-тез жүзеге асатын активтер
-мемлекеттік бағалы қағаздар және ... Банк ... ... ... басқа да жоғары бағалы қағаздар өтімді.
Банктік жүйедегі бқ портфельдің статистикалық базасын талдауда бұл ... ... өсуі ... 1- ... банктік жүйесіндегі бағалы қағаздар портфелінің динамикасы
Казақстан бағалы қағаздар нарығы 11/2011г.
Егер 2008 ж ... ... ... ... ... ... 24789 млн.тг.( 12,6 % банктер активінің жиынтық мөлшерінен) болса, 2009 ж бұл мөлшері 44533 млн тг ... ... ... 179 %, ... ... ... активтерге қатынасы бойынша - 13 %) құрады. Соңғы жылдары барлық банктік ... ... ... және ... ... оңды өсуі байқалады. 2010 ж бағалы қағаздар портфелінің мөлшері 121582 млн тг (өткен жылмен салыстырғанда 273 %, бағалы қағаздар ... ... ... ... - 23%) ... 2010 ж ... ... жылдығында бұл көрсеткіш 174129 млн тг (203 % сәйкесінше 18,6 %) ... 2- ... орта және ... ... бағалы қағаздар портфелінің динамикасы
Казақстан бағалы қағаздар нарығы 11/2011г.
15 ірі ж ... ... ... ... ... ... ... жетекші ірі банктердің бағалы қағаздармен операцияда алдыңғы орында екендігін көрсетіп отыр.
278765675005
Сурет 3- Қазақстандағы жетекші банктердің бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... 4- ... қағаздар портфелі бойынша жүргізуші банктердің үлесі,01.07.2011ж.
Банктер
Сумма,млн.тг.
Үлесі,%
1.КАЗКОММЕРЦБАНК
16270
9.3
2.НСБК
21410
12.3
3.БТА
36915
21.2
4.АБН-Амро
12622
7.2
5.Нур
6739
3.9
6.Ситибанк
6756
3.9
7.АТФБанк
11845
6.8
8.ЦентрКредитБанк
3988
2.3
9.Евразийский
5780
3.3
10.Каспийский
3711
2.1
11.Валют-Транзит
173
0.1
12.HSBK
2517
1.4
13.Альянс
3850
2.2
Банктер бойынша барлығы
138296
79.4
Басқа банктер
35833
20.6
Банктік жүйе бойынша ... ... ... ... ... 2008 ж. 15 жетекші банктердің бқ портфелінің көлемі24615 млн тг (не барлық б.ж. бқп/ң 99,3 %) болса, 2009 ж. ... ... ... ... үлесі 74,8 % (38536 млн тг) төмендеді.
Кейінгі жылдары жетекші банктердің жиынтық үлесі барлық банктік жүйенің 87-93 % ... ... 1 ... 2010 ж. ... ... үлесі 79,3 %, ал 2011 ж. бірінші жарты жылдық б/ша - 79,4 % құрады.
Жоғары келтірілген ... 15 ... ... К2 қор ... ... позицияларға алатындығын көрсетіп отыр.
Сурет 4- Жетекші банктердің бағалы қағаз портфеліндегі үлесі
-1270011430 ... ж ... жыл ... ... жетекші банктердің бағалы қағаздар портфелінің абсолюті және салыстырмалы мөлшерін көруге болады.
Кесте 5 - Бағалы қағаздар портфелінің көлемі ... ... ... ... атауы
Жиынтық портфельдегі үлесі
Тізіміндегі орны
ААҚ
21.2
1
ААҚ
12.3
2
ААҚ
9.3
3
:ЖАҚ
7.2
4
ААҚ ... ... ... ...
2.3
8
ААҚ
2.2
9
ААҚ
1.4
9
ААҚ
1.1
10
ЖАҚ ДБ
0.1
11
ААҚ
1.1
12
ААҚ
0.1
13
Казақстан бағалы қағаздар нарығы 11/2011 г.
Кестеден көрінетін ... ... ... ... статистикалық көрсеткіш болып табылады, ол динамика процессін бейнелемейді.
Егер ком. банктерді ЖАҚ (КАSЕ) категориялы яғни мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бар мүшелері ретінде қарастырса, онда рейтинг басқаша белгіленетін ... ... ... әрі мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша сауда ... ... ... ... АҚ КАSЕ жетекші тізімінде ААҚ ... орын ... Яғни ... ... порфеліндегі жағдайының рейтингін тізімінің соңындағы банктер КАSЕ жетекші банктер тізіміне кіреді. Бұдан бұл банктердің мемлекеттік бағалы қағаздармен белсенді операция ... ... ... мынандай нәтиже шығаруға болады, Казақстандық коммерциялық банктер болашақта еншілес брокерлік компаниялар арқылы және өздері Казақстандық қор нарығында ... роль ... ... ... ... қарастырып көрейік. Бағалы қағздар, әсіресе мемлекеттік, активтерін орналастыру кезінде маңызды ... ... ... 6- ААҚ АҚ ... ... ... млн ... қағаз
2008
%
2009
%
2010
%
МҚМ
1448,0
67,4
2298,2
44,6
3582,9
56,5
ҰБ ноталары
14,9
0,7
-
-
-
-
Евроноталар
686,0
31,9
2667,4
51,7
2662,2
37,2
Корп. ов-р
-
-
190,1
3,7
403,9
6,3
Барлығы
2148,9
100,0
5155,7
100,0
6649,0
100,0
АҚ мәліметтері
2010 ж мемлекеттік қазыналық міндеттемелер 44,6 % ... ... ... ... иеленді. Ол 2009 жылмен салыстырғанда әлде қайда төмендеді. Мұның себебі, осы жылы ... ... ... ... ... ... қаржылық институттарда табысты активтердің ішінде маңызды құрылымдық ауытқуларды туғызды. Бұл жылы АҚ бағалы қағаз портфелі ... ... ... (МЕККАМ) 1 қаңтар 2008 ж 65 млн долл.-дан 1 мамыр 2008 ж 1,2 млн ... яғни 81 % ... ... ... міндеттемелердің банктік бағалы қағаз портфелінде төмендеуі теңгенің девальвациясы кезінде бұл бағалы қағаздардың табыстылығының ... ... ... 2010 жылы ... валюталық курстың тұрақталуына байланысты теңгеге номинирленген қаржылық ... ... ... ... МҚМ ... 44,6 % - тен 56,5 %-ке ... өсті.
368300391795Сурет 5- АҚ бағалы қағаз ... АҚ ... ... ... ... ... орында евроноталар болып табылады. Евроноталармен олардың өсуі 2009 жылы бұл актив түріне орналастыру көлемінің жоғарлауымен ... ... ... бұл ... құрал банкке өзінің жоғары өтімділігімен пайдалы, оны өтімділіктің ... ... ... ... ... жоғары табыстылығы ААК бағалы қағаз портфелінде бұл бағалы қағаз портфелінде ... ... ... бұл ... ... өтімділігіне байланысты оның портфельдегі үлесі төменірек 6,3 % .
2009 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша ... 37 ... ... банк ... істеуде, оның ішінде Алматы қаласында 35 банк, банктердің 34 филиалы жəне 372 қосымша ... ... ... 7- 2009 ... 1 ... банк ... ағымдағы жағдайы
Банк секторының құрылымы
1.01.09
1.02.09
Екінші деңгейдегі банктердің ... оның ...
37
37
- ... ... мемлекеттің 100% қатысы бар банктер2
1
1
Екінші деңгейдегі ... ... саны
379
378 ... ... ... қосымша үй-жайларының саны
2 167
2 189
Екінші деңгейдегі банктердің шетелдердегі өкілдіктерінің саны
14
14
Қазақстан Республикасындағы резидент емес ... ... саны
31
33 ... ... ... ... ... ұжымдық кепілдік беру (сақтандыру) жүйесіндегі қатысушы банктердің саны
35
36
Кастодиан қызметін ... ... ... бар ... саны
10
11 ... ... АҚ ... деңгейдегі банктердің жиынтық меншікті капиталының есеп айырысу мөлшері 2010 жылдың басынан ... 8,3 ... ... (0,4 %-ға) ... 2011 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша 1 939,5 млрд. теңге болды. Бұл ретте, бірінші деңгейдегі капитал 2,8 %-дан 1 568,3 ... ... ... ... ал ... деңгейдегі капитал 10,4 %-дан 443,7 млрд. теңгеге дейін азайды.
Кесте 8- . ... ... ... ... ... ... ...
Атауы
1.01.09
1.02.09
Өсім %-бен,
1-ші деңгейдегі капитал
1 525,1
1 568,3
2,8 ... ...
1 017,7
1 017,8
0,0 ... ...
4,9
4,9
0,0
2-ші деңгейдегі капитал
495,1
443,7
-10,4
Реттелген борыш
562,6
558,4
-0,8
3-ші ... ...
0,9
0,9 ... ... ... ... ...
0,0
Барлық меншікті есеп айырысу капиталы
1 947,8
1 939,5 ... ... ... АҚ мәліметтері
2009 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша банк секторы меншікті капиталының тепе-теңдік көрсеткіштері k1 - 0,13 (0,06 ... ... ... банк ... ... табылатын банк үшін нормативі - 0,05), k2 - 0,15 (0,12 нормативі кезінде) (қатысушысы банк холдингі болып табылатын банк үшін ... - 0,10) ... ... 9- ... ... тепе-теңдігінің көрсеткіштері
Меншікті капитал тепе-теңдігінің көрсеткіштері
1.01.11
1.02.12
Бірінші деңгейдегі меншікті капиталдың ... ... ... (k1)
0,12
0,13
Тəуекел дəрежесі бойынша салмақталған баланстан тыс міндеттемелерге жəне активтерге меншікті капиталдың қатынасы (k2)
0,15
0,15
Есептік меншікті ... ... ... ...
0,21
0,21
Есептік меншікті капиталдың несие портфелі бойынша құрылған провизияларға қатынасы ... ... ... ... ... ... кредиттерге қатынасы
0,40
0,39
Есептік меншікті капиталдың үмітсіз кредиттерге ... ... ... ... ... АҚ ... ... 2009 жылғы ақпан айынан бастап екінші деңгейдегі банктер балансы бойынша меншікті капитал 8,8 млрд. теңгеге (0,6 %-ға) азайып, есепті ... 1 443,8 ... ... ... ... 2009 ... ақпан айында банктердің жиынтық активтерінің мөлшері 33 млрд. ... (0,3 %-ға) өсті жəне ... ... 11 922,6 ... ... ...
Кесте 10 -2010-2011жылғы ақпан айында банктердің жиынтық активтерінің ... ... ... ... ... жəне ...
1.01.10
1.02.12
Өсім (%-бен)
млрд. теңге
жиынты-ғында %-бен
млрд. ... ... %-бен ... ақша, тазартылған қымбат металлдар жəне корреспонденттік шоттар
820,2
6,9
1 111,0
9,3
35,4
Басқа банктерде орналастырылған ... ...
4,9 ...
4,4
9,8 ... ... ...
7,5
840,8
7,1
5,3
Банктік заемдар жəне операциялары
9 244,5
77,8
9 117,0 ...
1,4 ... ... ...
2,7 ...
2,6
1,3 ... ...
40,4
0,3
18,3
0,1
54,5
Активтердің барлығы
11 889,6
100
11 922,6
100
0,3
Қазақстан банкі, АҚ ... ... ... ... ... жəне операциялары (76,5 %), қолма-қол ақша, бағалы ... ... (7,1 %), ... ... ... жəне ... шоттардағы қалдықтар (9,3 %), басқа банктерде орналасқан салымдар (4,4 %) үлкен үлес ... Ал ... ... жəне ... 127,6 млрд. теңгеге немесе 1,4 %-ға азайды, қолма-қол ақша, тазартылған қымбат металдар жəне корреспонденттік шоттардағы қалдықтар 290,8 ... ... ... 35,4 %-ға ... ... ... 47,4 млрд. теңгеге немесе 5,3 %-ға азайды, басқа банктерде орналасқан салымдар 56,7 ... ... ... 9,8 %-ға азайды, капиталға салынған инвестиция 4,1 млрд. теңгеге немесе 1,26 %-ға кеміді.
Жылдың басынан бастап баланс ... ... ... ... 256,1 ... теңгеден 77,4 млрд. теңгеге немесе 1,3 есеге өсті жəне есепті күнге 333,5 млрд. теңге болды.
Мерзімі ... ... ... ... ... қалдықтар 2009 жылдың басынан бастап 17,7 млрд. теңгеге немесе 1,4 есеге көбейіп, 2009 жылғы 1 ақпанда 66,7 млрд.теңгені құрады. ... ... 1 ... ... ... активтер мен шартты міндеттемелер мөлшері 8,5 млрд. теңгеден (2,5 %-дан) 13 703,0 млрд. теңгеге дейін азайды.
Стандартты активтер мен ... ... үлес ... 59,8 % болды, күмəнділер үлесі - 36,6 %-дан 36,9 %-ға ... ... ... ... мен шартты міндеттемелер үлесі 3,3 % болды.
Кесте 11- ... ... мен ... ... үлес ... жəне ... міндеттемелердің сапасының динамикасы
1.01.010
1.02.12
негізгі борыш сомасы,млрд. теңгемен
жиынтығында %-бен
негізгі борыш сомасы, млрд. теңгемен ... %-бен ... ... мен ... ...
13 711,5
100
13 703,0
100
Стандартты
8 281,4
60,4
8 202,6
59,8 ...
5 016,9 ...
5 053,8 ... ... ... - төлемдерді толық жəне уақтылы төлеген кезде
2 347,1
17,1
2 326,3
17,0
2-санатты күмəнді - төлемдерді ... ... ... төлемеген кезде
612,4
4,5
610,9
4,5
3-санатты күмəнді - ... ... жəне ... ... кезде
1 588,8
11,6
1 591,5
11,6
4-санатты күмəнді - төлемдерді кешіктірген немесе толық төлемеген кезде
210,8
1,5 ...
1,6 ... ...
257,8
1,9
300,4
2,2
Үмітсіздері
413,2
3,0
446,6
3,3
Қаралып ... ... ... ... кредит портфелі құрылымында стандартты кредиттер үлесі 43,0 %-дан 41,3 %-ға дейін азайып, күмəнді кредиттердің ... 52,6 %-дан 53,9 %-ға ... ... бұл ... үмітсіз кредиттердің үлесі 4,4 %-дан 4,8 %-ға дейін өсті.
Кесте 12- Банктердің ... ... ... стандартты
Несие портфелі сапасының динамикасы
1.01.10
1.02.12
негізгі борыш сомасы,млрд. теңгемен
жиынтығында %-бен ... ... ... ... ...
жиынтығында %-бен
Несиелік портфельдің барлығы
9 244,5
100
9 117,0
100 ...
3 977,3 ...
3 769,4 ... ...
4 865,0
52,6
4 911,0
53,9
1-санатты күмəнді - төлемдерді толық жəне уақтылы төлеген кезде
2 232,6 ...
2 225,9 ... ... ... - ... ... немесе толық төлемеген кезде
595,8
6,4
594,3
6,5
3-санатты күмəнді - ... ... жəне ... төлеген кезде
1 577,4
17,1
1 577,7
17,3
4-санатты күмəнді - төлемдерді кешіктірген немесе ... ... ... ...
2,2
219,0
2,4
5-санатты күмəнді
253,2
2,7
294,1
3,2
Үмітсіздері
402,2
4,4
436,5
4,8
2009 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша ... ... ... сомасы 1 085,5 млрд. теңге немесе екінші деңгейдегі банктердің несие портфелінің 11,9 %-ы болды. 2009 жылғы қаңтардан бастап ... 59,9 ... ... ... 5,8 %-ға ... 2009 жылғы 1 ақпанда жалпы провизиялар берілген кредиттер бойынша қалыптасқан провизиялар ... 0,02 %-ы ... 0,2 млрд ... болды. Арнайы провизиялар 2009 жылдың басымен салыстырғанда 5,8 %-ға ... 1 085,3 ... ... ... ... 2011 жылдың басынан бастап екінші деңгейдегі банктер міндеттемелерінің жалпы ... 41,8 ... ... (0,4 %-ға) артып, 2012 жылғы 1 ақпанда 10 478,8 млрд. теңге болды.
Банк секторының жиынтық міндеттемелері ... ... ... ... 105,0 ... ... ... 3,4 %-ға көбейді, арнаулы мақсаттағы еншілес ұйымдардың ... 49 ... ... 2,1 %-ға ... жеке ... ... ... 6,1 млрд. теңгеге немесе 0,4 %-ға артты, ал басқа банктерден жəне банк ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдардан алынған заемдар 115,3 млрд. теңгеден 1 565,5 млрд. теңгеге дейін көбейді. ... 13- Банк ... ... ... ... ... ... динамикасы
жəне құрылымы
1.01.10
1.02.12
Өсімі %-бен
млрд. теңге
жиынтығына
% -бен
млрд. теңге
Жиынты
ғына -бен
Банкаралық ... ...
3,1 ...
1,8 ... ... ... жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар мен басқа банктерден алынған ...
1 450,2 ...
1 565,5 ...
7,9
Қазақстан Республикасы Үкіметінен алынған заемдар
32,0
0,3
31,9
0,3 ... ... ... ... ... ... ...
0,9
90,4
0,9
1,7
Заңды тұлғалардың салымдары
3 088,3
29,6
3 193,3
30,5
3,4 ... ... ...
1 500,3 ...
1 506,4 ...
0,4 ... ... еншілес ұйымдардың салымдары
2 284,5
21,9
2 235,5
21,3 ... ... ... бағалы қағаздар
375,1
3,6
348,7
3,3
-7,0
Бағалы қағаздармен операциялары
269,1
2,6
272,4
2,6
1,2 ... ...
1 029,6
9,9
1 044,1 ...
1,4 ... ...
10 437,0
100
10 478,8
100
0,4 ... ... 1 ақпанға заңды жəне жеке тұлғалардың салымдары 111,1 млрд. теңгеге немесе 2,4 %-ға ұлғайды жəне 2011 жылғы 1 ақпанда 4 699,7 ... ... ... 2009 ... ... жеке ... ... 0,4 %-ға немесе 6,1 млрд. теңгеге өсті. Заңды тұлғалардың салымдары 3,4 %-ға ... 105 ... ... ... ... 14- ... ... салымдары
Клиенттердің салымдары
1.01.11ж.
1.02.12ж.
Өсім, %-бен
Бар
лығы
оның ішінде шетел ... ... ... ... ... ... ...
оның ішінде шетел валютасында
Салымдардың барлығы, оның ішінде:
4 588,6
1 897,3
4 699,7
2 212,2
2,4 ... ... ... ...
3 088,3
1 269,0
3 193,3
1 405,8
3,4 ...
Жеке тұлғалардың салымдары
1 500,3
628,4
1 506,4
806,4
0,4
28,3
ҚР резидент еместеріне қойылатын талаптар. 2009 жылғы ақпан ... ... ... қойылатын талаптардың мөлшері 66,0 млрд.теңгеге (2,2 %-ға) азайып, есепті күнге 2 852,8 млрд.теңге болды. Екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... қойылатын талаптардың үлесі 23,9 % болды. Резидент еместерге ... ... ... ... ... мен ... 53,6 % немесе 1 529,5 ... ... ... ... ... ... ... банктерде орналасқан салымдар үлесіне 14,8 % немесе 421,4 ... ... ... 15- ... ... ҚР ... ... қоятын жиынтық талаптарының динамикасы жəне құрылымы
1.01.09
1.02.09
Өсім
(%-бен)
млрд. теңге ...
% -бен ... ...
жиынтығына
% -бен
Қолма-қол ақша, тазартылған қымбат металлдар жəне корреспонденттік шоттар
392,2
13,4
317,5
11,1 ... ... ... орналасқан салымдар
453,0
15,5
421,4
14,8
-7,0
Бағалы ... ... ... ... ...
1,9 ... заемдар жəне операциялары
1 537,2
52,7
1 533,7
53,6
-0,5
Капиталға салынған инвестиция
124,4
4,3
119,2
4,2
-4,2 ... ... ...
4,2 ...
5,9 ... ... ... еместері алдындағы барлық талаптар
2 918,8
100
2 852,8
100
-2,3
Екінші деңгейдегі банктердің несие портфелі, оның ... ... ... ... ... ... заемдары бойынша 2011 жылғы 1 ақпандағы ақпарат.
Кесте 16- Екінші деңгейдегі банктердің несие портфелі млрд. теңге
... ... ... ... ... еместерге берілген заемдар
Резидент еместерге берілген заемдардың несие портфеліндегі үлесі, %-бен
1
"БТА ... АҚ
2 254,1
1 085,5 ...
2 ... АҚ
2 164,6 ...
12,4
3
"Қазақстан Халық Банкі" АҚ
1 216,2
104,7
8,6
4
"АТФБанк" АҚ
796,9
8,5
1,1
5
"Альянс Банкі" АҚ ... ...
3,3
6
" Банк ... АҚ
639,3
20,1
3,1
7
"БТА БАНК" АҚ ЕҰ ... АҚ ...
2,0
0,8
8 ... АҚ ...
9,6
4,0
9
"KASPI BANK" АҚ
196,2
3,8
1,9
10 ... ... АҚ ...
8,3
6,4
11 ... АҚ ...
0,3
0,3
12 ... АҚ ЕБ ...
0,0
0,0
13
"HSBC БАНК ҚАЗАҚСТАН" АҚ ЕҰ
60,7
0,3
0,4
14 ... ... АҚ ЕҰ ...
0,2
0,4
15 ... АҚ
55,1
0,0
0,0
16
"Қазақстанның Тұрғын-үй Құрылыс Жинақ Банкі" АҚ
45,2
0,0
0,0
17
"ЭКСИМБАНК ҚАЗАҚСТАН" АҚ
37,2
0,1
0,4
18 ... ... АҚ ...
0,1
0,4
19
"Delta Bank" АҚ
17,9
0,0
0,0
20
"АЛЬФА-БАНК" ЕБ" АҚ
17,1
0,0
0,0
21
"Хоум ... ... АҚ ...
0,0
0,0
22 ... ... Қазақстан" АҚ
7,6
0,2
2,0
23
"КЗИ БАНК" ЕБ" АҚ
4,5
0,1
3,1
24 ... АҚ
4,0
0,0
0,0
25 ... ББ" АҚ
3,2
0,0
0,0
26 ... АҚ
2,5
0,0
0,0
27 ... АҚ
2,4
0,0
0,0
28 ... АҚ
2,1
0,0
0,0
29 ... ... АҚ
2,0
0,0
0,0
30
"ТАИБ ҚАЗАҚ БАНКІ" ЕБ АҚ
1,8
0,0
0,1
31 ... ... АҚ
1,7
0,0
0,0
32 ... АҚ
1,7
0,0
0,0
33 ... ... ... ЕБ АҚ
1,1
0,0
0,0
34
"Қазинкомбанк" АҚ
0,8
0,0
0,0
35
"Пəкістан ҰБ" ... ЕБ АҚ
0,2
0,0
5,5
36 ... АҚ
0,0
0,0
0,0
37 ... Банк ... АҚ
0,0
0,0
0,0 ...
9 117,0
1 533,7 ... ... резиденті еместері алдындағы міндеттемелер. 2009 жылғы ақпаннан бастап екінші деңгейдегі банктер міндеттемелерінің резидент еместер алдындағы жалпы сомасы 79,4 ... (1,7 %-ға) ... жəне ... ... ... 4 610,1 ... теңге болды. Екінші деңгейдегі банктер міндеттемелерінің жалпы сомасында резидент еместер алдындағы ... ... 2009 ... 1 ... ... ... жылдың басымен салыстырғанда 500 базистік тармаққа көбейіп, 44,0 % болды.
Кесте 17- Екінші деңгейдегі банктер міндеттемелері
Банк секторының ҚР ... ... ... ... ... міндеттемелерінің динамикасы жəне құрылымы
01.01.11
01.02.12
Өсім
%-бен
млрд. теңге
жиынтығына
% -бен
млрд. теңге
жиынтығына
% -бен ... ... ...
4,2 ...
1,6
-64,0
Банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар мен басқа банктерден ... ...
1 332,7 ...
1 430,8 ...
7,4
Халықаралық қаржы ұйымдарынан алынған заемдар
88,9
1,9 ...
2,0
1,7 ... ... ...
111,4
2,4
117,7
2,6
5,6
Жеке тұлғалардың салымдары
36,8
0,8
34,5
0,7 ... ... ... ... ... ...
2 284,5 ...
2 235,5
48,5
-2,1
Айналысқа шығарылған бағалы ... ...
4,9 ...
4,5 ...
Бағалы қағаздармен операциялары
8,2
0,2
10,0
0,2 ... ... ... ...
8,5 ...
8,9
3,2 ... резидент еместер алдында міндеттемелердің барлығы
4 689,5
100,0
4 610,1
100
-1,7
ҚР ... ... ... ... ... ... өтем жасалғанға дейін қалған төлем мерзімі бойынша міндеттемелері ... 18- ҚР ... ... ... резидент еместер алдындағы өтемі
млрд. теңге
Атауы
Сомасы
талап етілгенге дейін
69,5
1 айға дейін
215,8
1 ... 3 айға ... ...
3 ... 6 айға ... ...
6 айдан 1 жылға дейін
457,6
1 жылдан 2 жылға дейін
597,0
2 ... 3 ... ...
644,2
3 жылдан 5 жылға дейін
715,9
5 жылдан жоғары
1 343,8 ... ... ... ... ...
2 ... 3 ... дейін
4 610,1
Өтімділік. 2008 жылғы 1 шілдеден бастап өтімділік бөлігіне, атап ... ... жəне ... ... ... 7, 30 жəне 90 ... дейін реттеуге бағытталған түзетулер күшіне енді.
2009 ... 1 ... ... ... ... ... енгізілуге көзделген өзгерістердің есебінен 7, 30 жəне 90 күнге дейінгі мерзімді өтімділіктің коэффициентін бұзу ... жоқ. ... ... 2009 ... 1 ақпандағы банк жүйесіне жалпы шолу жасап, мынаны аңғаруға болады:
7 күнге дейінгі мерзімді ... ... (k4-1) 1 ... ... 2,9-ды құрады,
30 күнге дейінгі мерзімді өтімділік коэффициенті (k4-2) 0,9 ... ... 2,2-ні ...
90 ... ... мерзімді өтімділік коэффициенті (k4-3) 0,8 нормативі кезінде 1,6-ны құрады.
Кесте 19- Мерзімді өтімділік
Көрсеткіш атауы
1.08.08
1.09.08 ... ... ... ... ... ... өтімділік
k4-1 (min
1 мəні)
4,4
4,5
4,7
4,9
4,2
3,1
2,9 ... ... ... (min 0,9 ...
3,1
2,7
3,6
3,2
2
1,8
2,2 ... ... ... (min 0,8
мəні)
2
2
2,1
1,6
1,5
1,6
1,6
Кірістілік. 2009 ... 1 ... ... ... банктер табыс салығын төлегеннен кейін 4,6 млрд. теңге мөлшерінде (2008 жылғы 1 ... ... ... - 7,1 ... теңге) жиынтық таза кіріс алды. Кірістердің жиынтық мөлшері 697,7 млрд. теңге (2008 жылғы 1 ақпанда - 211,8 ... ... ... - 692,0 ... ... (2008 жылғы 1 ақпанда - 204,7 млрд. теңге) болды.
Кесте 20- Банк ... ... ... ...
Банк секторының кірістілігі
1.02.08
1.02.09
Өзгеріс
(+;-), %-бен Изменение (+;-), в% ... ... ... ... ... ...
2,5
Сыйақы төлеуге байланысты шығыстар
64,1
67,5
5,3
Сыйақы алуға байланысты таза кіріс
54,5
54,1
-0,7
Сыйақы алуға ... емес ... ... ...
-
Сыйақы төлеуге байланысты емес шығыстар
136,3
624,5
-
Сыйақы алумен байланысты емес таза ... ... ... ...
12,2 есе
Көзделмеген баптар
-
-
-
Табыс салығы ... ... таза ... ...
5,7 ... ... ... төлеуге байланысты шығыстар
4,3
1,1
-76,7
Табыс салығы төленгеннен кейінгі таза кіріс
7,1
4,6
-35,2
Пайыздық кірістер құрылымында клиенттерге берілген ... ... (90,7 % ... 110,3 ... ... ... ... байланысты кірістер біршама көп үлес алды, ал пайыздық шығыстар құрылымында ... ... ... ... ... ... ... (65,4 % немесе 441,4 млрд. теңге) үлесі ... ... ... ... ... таза кірістің жиынтық активтерге (ROA) қатынасы 0,18 % ... ... ... - 2,50 %) ... табыс салығы төленгенге дейінгі таза кірістің меншікті капиталына (ROE) қатынасы 1,49 % (01.02.08ж. жағдай бойынша - 21,90 %) ... ... 21- Банк ... ... ... ... сипаттайтын жиынтық көрсеткіштер
1.02.08 6.
1.02.09.
Табыс ... ... ... таза кірістің жиынтық активтерге қатынасы (ROA)
2,50
0,18
Табыс салығы ... ... таза ... баланс бойынша меншікті капиталға қатынасы (ROE)
21,90
1,49 ... ... ... ... ... ... ... қатынасы
12,63
12,40
Сыйақы (мүдде) алуға байланысты кірістердің жиынтық несие портфелінің кредиттеріне қатынасы
15,84
14,79
Дилингтік операциялар ... таза ... ... салығы төленгенге дейінгі таза кіріске қатынасы
32,60
4,5 есе ... ... ... ... ... ... міндеттемелерге қатынасы
7,50
7,65
Жиынтық активтерге резерв жасауға шығыстардың қатынасы
2,99 ... ... ... ... 2009 ... 1 ... жағдай бойынша 3 ірі банктің банк секторының ... ... ... 58,5 %-ды ... 3 ірі ... банк секторының жиынтық міндеттемелеріндегі үлесі 59,2 % болды. 3 ірі ... банк ... ... ... портфеліндегі кредиттерінің үлесі 61,8 % болды. 2009 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 3 ірі ... ... ... ... банктердегі жеке тұлғалар депозиттерінің жалпы көлемінің 58,0 %-ы келеді.
Кесте 22- Банк ... ... банк ... үлес ... ... ... ірі банктің активтері
59,3
58,5
Үш ірі банктің ... ... ... ... ірі банктің меншікті капиталы
57,0
53,8
Үш ірі банктің несие портфелі
61,4
61,8
Үш ірі банк клиенттерінің салымдары7, оның ... ... ...
- ... тұлғалардың
65,0
59,0
- жеке тұлғалардың
63,1
58,0
Экономикадағы банк ... ролі ... 23- ... банк ... ролі ... ... банк секторының рөлін сипаттайтын қатысты көрсеткіштер динамикасы ... ... ...
1.01.05
1.01.06
1.01.07
1.01.08
1.01.09
01.02.09
ЖІӨ ... 250,6
3 747,2
4 612,0
5 870,0
7 453
10 139,5
12 849,8
15 907,0
16 724,1 ... ... ... %
25,1
30,6
36,3
45,8
60,6
87,5
90,9
74,7
71,3
Несие портфелінің ЖІӨ-ге қатынасы, %
15,9
19,1
23,6 ... ... ... ... ...
54,5
Меншікті есептік капиталдың ЖІӨ-ге қатынасы, %
3,8
4,3
5,1
5,9
7,9 ... ... ... ... ... салымдарының ЖІӨ-ге қатынасы, %
15,0
18,6
21,1
27,4 ... ... ... ... ... ... ... жағдай бойынша ақпарат АҚ мəліметтерінсіз берілді;
- АҚ;
- банктердің меншікті капиталының ... алып ... ... ... ... ... ... салымы (жарғылық капиталына қатысу үлесі), сондай-ақ жиынтық мөлшері банктің бірінші деңгейлі жəне екінші деңгейлі капиталдарының сомасынан он пайыз асатын ... ... ... ...
- баланс бойынша мерзімі өткен берешекке клиенттердің заем, факторинг, форфейтинг, қаржы лизингі бойынша берешектері кіреді (1306, 1309, 1327, 1328, 1409, 1421, 1423, 1424 ... ... ... ... ... сыйақы 1741, 1731, 1734 б/шоттарында көрсетілген
- орташа көрсеткіштердің есебі өзгертілді;
- ... ... ... ақпарат клиенттердің ағымдағы шоттарын ескере отырып берілді;
- Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттік ... ... ... деректері бойынша 2007 жылға - 12 849,8 ... ... ... Республикасы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігінің болжам деректері бойынша 2008жылға - 15 907,0 млрд. теңге; ... ... ... жəне ... ... ... болжам деректері бойынша 2009 жылға -16724,1 млрд.теңге.
- ... ... ... ... ... ескере отырып;
- ЕДБ үшін шоттардың типтік жоспарына ... ... ... ... несиелік портфельдің функциялары мен түрлерi
Кәсiпорындарды, фирмаларды, мекемелер мен тұрғындарды несиемен қамтамасыз етудi ұйымдастыру, несие жйесiнiң қызмет етуi шаруашылық құрылымдардың ... ... ... орын ... ... механизмi қызмет етуiнiҢ үздiксiздiгi мен тиiмдiлiгiнен тек жеке шаруашылық бiрлiктерiнен ... дер ... ... ғана ... ... қатар толығымен мемлекеттiң экономикалық даму типтерi де тәуелдi болады.
Ең ... өнiм ... ... ... ... ... ... несиенiң ролi зор.
Кәсiпорындар, ұйымдар және басқа да шаруа жүргiзушi субъектiлердiң несиеге деген қажеттiлiгi өнiм өткiзуден түскен қаражаттардың түсу ... ... ... ... алу, ... төлеу мен қызмет көрсетулерге төлем жасауға кеткен шығындарды өтеу уақыты арасы сәйкес келмегендiгiнен туады. Бұл ... ... ... ... ... ... бар болуы мен оларды тұтыну арасындағы уақытша қарама-қайшылық несие көмегiмен шешiледi, яғни ... ... өнiм ... мен ... ... ... ... етiледi.
Қаражаттарда уақытша қажеттiлiк маусымдық өндiрiс пен, өнiмнiң жеке түрлерiн тұтынумен ... ... ... ... ... ... маусымдық үзiлiс өндiрiстiң маусымдық кеңеюi кезiнде өтелетiн несиемен ... ... ... ... үлкен роль ойнайды. Несие негiзгi ғорларды сатып алу үшiн (қаражат көзi ... ... жаңа ... ... алу үшiн, өндiрiске жаңа техналогияны енгiзу үшiн, тағы да ... үшiн ... көзi ... ... ... бiр ... ... қолдану бюджеттiк қаржыландырумен салыстырғанда бiраз артықшылығы бар. Капиталды салымдар үшiн қаражаттарда қажеттiлiктi ... үшiн ... ... ... барынша көп қаражаттарды алуға және оларды бақылаусыз тиiмсiз жұмсауға ұмтылады, себебi оларды қайтаруды ешкiм талап ... Ал, ... ... ... ... ... ... алынған қаражаттар пайызбен қайтарылатындықтан.
Ақша айналымы сферасында несие маңызды роль атқарады. Қолма-қол ақшаны несиелiк операциялармен ауыстыру функциясын орындай отырып, ... ... ақша ... ұйымдастыруда оң әсерiн тигiзедi.
Нарық қатынасы қалыптасуының қазiргi жағдайында несиелiк қатынастар сферасы, кеңеюiнде және несие ... ... ... ... ... экономикалық дамуында несиенiң ролi жоғарлайды.
Қазiргi кезде бюджеттiк қаржыландыру көлемi қысқарып ... ... ... кәсiпорынның, фирмалар мен басқа да шаруашылық субъектiлерiнiң, сонымен қатар жеке тұлғалардың өндiрiстi ұйымдастыру мен кеңейтуге және т.б. инвестициялау, банк несиелерi ... ... ... ... ... дамуымен несиелiк қатынастарды кеңейту үшiн басқа да мүмкiндiктер пайда болады. Көбiнесе коммерциялық және ипотеклық несиелер, вексельдер. Сонымен қатар акциялар мен ... да ... ... ... беру арқылы несие берiлетiн болады.
Инфляция кезiнде де ... ролi зор ... ... несиелеу арқылы айналымдағы ақша массасын реттеуге мүмкiндiк туады және ақша ... ... алу ... ... ... ... ... қатынастардың кеңеюiне несиелеудiң жаңа әдiстерiн, мысалы проекттi ... ... ... оң ... ... бәрi ... ... нарықтық әдiстерi кезiнде несиенiң қажеттiлiгi күшейедi, оның ролi жоғарлайды және ... ... ... мәнi ... ... көрiнедi. Қазiргi экономикалық әдебиеттерде несиенiң 2 функциясын ажыратады. Олар құнды қайта болу мен нақты ақшаны несиелiк ... ... бөлу ... ... мен ... ... несиелiк қатынастар құн айырбасы процесiнде уақытша босаған қаражатты борышқорға берумен, сосын осы құн бастапқы иесiне қайтарылу жолымен қайта бөлу ... ... ... ... субъектiлерi мен азаматтардың уақытша босаған ресурстарын басқаларға уақытша қолдануға беру, құнды ... бөлу ... ... Бұл процесс несие арқылы жүзеге асырылады. Оған осы қайта бөлу функциясы ... ... бөлу ... және территориялық белгiлерi бойынша жүруi мүмкiн. Несие арқылы құнды ... бөлу ... және ... ... ... iшкi өнiм мен ... ... қайта бөлiнедi.
Несиенiң екiншi функциясы нақты ақшаларды несиелiк операциялармен алмастыру болып табылады. Бұған сөзi ... ... ... құны жоқ ақша ... ... ... ... табылмайтын, тек оларды алмастыратын ақша бiрлiктерi болып табылады. ... ... ... осындай алмастыруға қажеттi шарттар қолданылады. Қолма-қолсыз есеп ... мен ... бiр ... ... шотқа ақшаны аудару (несие негiзiнде жүзеге асырылатын) ... ... ақша ... ... ... бередi.
Бiздiң көз қарасымыз бойынша тек көрсетiлген осыдан басқа несие келесi қосымша 2 ... ... ... орталықтандыру мен шоғырлануын жылдамдату және бақылау.
Капиталды орталықтандыру мен шоғырлануын жылдамдату функциясы. Несиелiк механизм қосымша ... ... ... ... ... ... және жеке ... шекарасын кеңейтедi. Өндiрiс масштабының үлкеюi үшiн жеке шаруашылық субъектiлерiнiң қаражаттары жеткiлiксiз, сондықтан қосымша құнның ... ... ... ... ... және ... көлемге жеткеннен кейiн ұдайы өндiрiстi кеңейту процесiне белсендi әсер етедi. Несие ... ... ... роль ... Ол жеке кәсiпорындардың меншiктiң ұжымдық формасына айналуына ықпал тигiзедi.
Бақылау ... Оның ... ... ... ... ... орындалуды болдырмауға бағытталған борышқордың қаржылық жағдайын баұылауға сәйкестендiрiледi. Сондықтан несиелiк процесс уақытында ... ... ... ... ... Сол ... кредиторға қарызды беру туралы және несиелеудiң тәртiбiн қатаңдату туралы немесе қарызды уақытынан бұрын қайтаруды талап ету туралы шешiмдi қабылдай алады.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... банк жүйесi арқылы бар ресурстарды үнемдi қолдануға жетуге, халық шаруашылығы салаларын дамытуға, солай барлық қоғомдық өндiрiстiң тиiмдiлiгiн жоғарлата ... ... ... ретiнде формаларға ие. Форма әр уақытта қандай да бiр объектiлерге тән тұрақты, қажеттi байланыстардың жиынтығын бiлдiредi.
Экономикалық әдебиеттерде несинiң негiзi 2 ... ... ... және ... Сонымен қатар көптеген жарияланымдарда несие формаларына: тұтыну, мемлекеттiк, халықаралық, кiметаралық, фирмалық және т.б. жатқызады.
Коммерциялық ... ... ... алушыға ұсынған тауары немесе көрсетiлген қызметi үшiн төлемдi кейiнгi қалдыруы. Несиенiң осы формасының объектiсi ретiнде тауарлық капитал қызмет ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсiптiк капиталмен бiрiккен, ал оның мақсаты-тауарларды өткiзудi жылдамдату. Коммерциялық несиенiң құрылымы ... ... ... ... ... Ол оның ... ... бiр уақыт өткеннен кейiн, борышқордан вексельде көрсетiлген ақшалай соманы талап етуге құқық бередi.
Коммерциялық ... ... және ... кеҢ ... ... кейiнгi орында ағылшындық, американдық және германиялық компаниялар кiредi. ... ... бұл ... ... ... мекемелердiң қарыз алушыларға ақшалай қарыз түрiнде беретiн несиесi.
Банктiк несие коммерциялық несиенiң шектеулерiн жояды. Бос ... ... ... ... саласына берiледi және несие арқылы кез-келген бағытта қозғала алады. Тоқыма фабрикасыныҢ иесi өзiнiң бос ақшалай капиталын банкке орналастыра алады, ал банк бұл ... ... ... кәсiпорнына қарызға бередi.
Тұтыну несиесi-бұл тұрғындарға тұтыну тауарларын сатып алу және тұрмыстық қызметтердi төлеу үшiн коммерциялық және ... ... ... ... Тұтыну несиенiң негiзгi мiндетi-тұрғындарға тауарларды сатуға қолдау көрсету. Тұтыну несиесi негiзiнен қымбат тұратын тауарларды сатып алу кезiнде: автомобильдердi, электр тұрмыстық ... ... және т.б. ... ... ... болған сайын, несие де жиi қолданылады.
Дербес несиелер-бұл жеке тұлғаларға ақшалай ... ... ... қарыздар. Бұл несиелердi көбiнесе жас жанұялар және бiлiм алудың бүкiл кезеңiне қарыздарын 5 жыл ... өтеу шiн ... ... ... ... ... несие-жылжымайтын мүлiктердi, жердi, тұрғын үй және өндiрiстiк ғимараттарды кепiлдiкке ала отырып ... ... ... несие азаматтарға және заңды тұлғаларға қатысты қарыз алушы немесе кредитор ретiнде мемлекет және жергiлiктi билiк органдары болатын ... ... ...
Халықаралық несие-валюталық және тауарлық ресурстарды қайтарымдылық және пайыздар төлеу шарттарымен беру ... ... ... ... қатынастар сферасындағы қарыз капиталының қозғалыс формасы.
2.2 Қазақстан Республикасының экономикалық ... ... ... ... ... қажеттiлiгiн талдау
Қазiргi уақытта Қазақстандағы банк сферасы-бұл экономиканың ең динамикалық дамушы секторларының бiрi. Бiздiң ... 2 ... банк ... бар. ... ... мемлекеттiң орталық банкi болып табылатын Қазақстан Республикасының ұлттық банкi, ал ... ... ... ... Соңғылары бұрын қатаң түрде реттелген, ал қазiр дербестiк алып күшейтiп бара жатқан банкаралық бәсеке жағдайында қызмет етiп отыр. ... ... мен ... ... ... ... ... экономиканың қазiргi проблемалары банк жйесiнiң одан арғы дамуы мен жетiлуi үлкен тәжiрибелiк мәндi бiлдiредi.
Қазiргi банктер клиенттерi кең ауқымда ... ... банк ... жаңа ... ... қызмет көрсетудiң жоғарғы деңгейiмен қамтамасыз етедi. Банктердiң негiзгi экономикалық функциясы - жеке тұлғалардың, мемлекеттiк органдарды, ... ... ... ... ... және инвестициялық бағытта қаржылындыруды жүзеге асыратын несиелеу болып табылады. Қаншалықты банктер өздерiнiң несиелiк қызметiн жақсы атқарса, соншалықты клиенттердiң экономикалық ... да ... ... ... банк ... жаңа ... ашылуына септiгiн тигiзедi, жұмыс орындары санының көбеюiне әкеледi және олардың экономикалық өмiрге икемдiлiгiн қамтамасыз етедi.
Шаруашылық жргiзудiң нарықтық жаҒдайында несиенiң ... ... ... банк ... ... яғни ... типтегi коммерциялық банктердiң ұсынатын несиелерi.
Банктiк несие - бұл банктiң қарыз берушiмен немесе ғарыз алушымен ... ... ... ... ... ... мәмiлесiне қатысуы несиенiҢ ақшалай нысанының дамығанын көрсетедi. Банк - бұл маманданған несиелiк ұйым. Оның негiзгi қызметiнiң түрi ... беру ... ... ... банк кредитор мен қарыз алушы үшiн ең қолайлы жағдайларды қалыптастыруға максималды бейiмделген. Дамыған банк инфрақұрылымы банк несиесi мен несие ... ... ... етуi үшiн ... ... техникалық жабдықталу деңгейiнiң қаншалықты жоғары болса, соншалықты дамыған болар едi.
Банк несиесi саласында несиелiк ғатынастардың субъектiсi кәсiпорындар, ... ... ... және ... ... болып табылады.
Ақшалай нысанда ұсынылған банк ссудасы банк пен қарыз алушы арасындаҒы нақты несиелiк қатынастарды ... Бұл ... ... бос ақша ... шоғырландыру және оларды шаруашылық жүргiзушi субъектiлерге ұсынумен байланысты.
Республикада банктердiң қызметi түрлi факторлардың әсерiнен қалыптасқан қиын жағдайларда ... ... ... ... инфляция, төлем дағдарысы, төлем балансының дефицитi сияқты, т.с.с. Осы факторлардың әрқайсысы ... ... ... керi ... тигiзедi. Осыдан төмен дағдарысы несиелiк қарызды жабу мүмкiндiктерiнiң төмендеуiмен қоса жүредi. Инфляция ұсынылған қарыздардың ... әкеп ... ... ... ... ... ... қатынастардың қалыптасуы мен дамуына, өндiрiстiң тиiмдiлiгiн жоғарлатуға, мемлекеттiң экономиканың нығаюына, айналымдағы ақша массасының негiзсiз көбеюiн шектеуге, ... ... ... және ұлттық валютаны нығайтуға бағытталған.
Нарықтық қатынастардың дамуымен байланысты және ... ... ... ... коммерциялық банктер несиелеу сферасындағы ғызметiн көбейтiп жатыр. Сәйкесiнше ғамтамасыз етiлген несиелерде көбейедi. Мысалға, "Тұран Әлем Банкiнiң" 01.09.2009 жылғы берiлген ... ... ... 162324 мың теңгенi құрады, 2008 жылы ол 33202 мың ... ... ал 2010 ... 1271312 мың теңге болды.
Несиенi қамту ретiндегi депозиттердiң қолданылуы 2009 жылы 2008 ... ... ... 2008 ж.-286 мың тг., 2009 ж.-147 мың ... бұрынҒыдай банктерде үлкен сенiмге кiрмеген: 01.09.2008 жылғы берiлгендерге қарағанда кепiлдiктер 29781 мың тг., ал 2009 ... мың тг. ... 2010 жылы ... мың тг. болса да олардың үлес салмағы көбеймеген (18,2%).
Халықтық тұтыну тауарларының үлесi тез көбейiп кеттi: 2008 жылы-3642 мың тг., 2009 ... мың тг. Және 2010 ... мың тг. (4.4%). ... бәрi ... Әлем ... банк ... ... қамтамасыз етуде кепiлдi пайдаланғанды жөн көретiнi көрiнiп тұр.
Банктiк несиелеудiң өзектi мәселелерi мен даму ... ... ... оны банктiк емес ұйымдардан ерекшелендiретiн негiзгi критерийлерiнiң бiрi ... ... ... ... ... пайдасының маңызды мөлшерi несиелеумен тiкелей байланысты.
Қазiргi таңда несиелеу негiзiнен қысқа мерзiмдi сипатқа ие болып отыр, бұл республикадағы ... ... ... ... ... ... ... мерзiмде ғана жүзеге асырылуымен түсiндiрiледi. Ал борышқорларға қысқа мерзiмдi несие жетiспеушiлiктер орнын уақытша толтыруды ... ... ... ... ... ... етуге мүмкiндiк бередi. Сонымен қатар, борышқор үшiн маңызды аргумент болып, борышқорларға салықтық жеғiлдiктердi ұсынылуы, ... ... ... ... банкке төленетiн төлемдер шығындарға жатқызылуы табылады. ҚР-дағы барлық несие салымдарының 50% аташы ... ... ... үлесiне тиедi, оның iшiнде экономиканың сауда секторына - 1/3, өндiрiстiк секторға - 1/4 бөлiгi тиесiлi. Бұл сауда ... ... ... қарағанда айналымдылығы мен реитабельдiлiгiмен түсiндiрiледi.
Қазiргi таңда несиелеудiң негiзгi ... ... ... ... ... ... қорларды жетiлдiру сонымен қатар азаматтардың тұтынушылық қажет тiлiктерiн қанағаттандыру табылады.
Қысқа мерзiмдi несиелер өзiнiң пайдалылығына қарамастан экономикалық тұрақсыздық жағдайында ... ... ... ... ... ... ... банктерге несиелердiң кеш өтелуi, кейде тiптi өтелмеуi орын алып ... ... ... ... жол бермеу шiн бiрiншiден клиенттiң несие қабiлеттiлiгiн терең, толық зерттеп, талдау қажет. Екiншiден, клиенттiң құқықтық статусын талдап, ... ... тп ... көз ... ... ол шiн ... ... қорғау органдарымен тығыз байланыста жұмыс iстеуi қажет.
Сонымен қатар, клиенттiң менеджементiк талдау ... ... ... ... ... ... ... нашар менеджмент әсерiнен туындауы мүмкiн. Борышқордың несие қабiлеттiлiгiне талдау жасауды жақортуға болар едi, егер ... ... ... ... ... ... жинау жйесi дұрыс дамыған болса. Мысалы, Францияда клиенттердiң алған және ... ... ... ... жинақтаумен айналысатын тәуекелдiктiң орталық қызметi жұмыс жасайды. Әрбiр банк ... ... ... алу үшiн, осы ... ...
Осы секiлдi жүйенi елiмiзде енгiзудi жүзеге асыру керек. Бұл жағдайда коммерциялық банктер өз клиенттерi туралы ақпарат алуы үшiн телекоммуникациялық жүйе ... ... ... тiкелей шығып, санаулы секундтарда өзiне қажет клиенттiң қаржылық жағдайлары туралы ақпараттарды ала ... ... ... жүйенi ҚР-да енгiзу бұрын қолға алынған. Американдық "Дан энд Брэдстрит" корпорациясы Қазақстан нарығына шығып, коммерциялық банктерге қызмет түрлерiн ұсынуды ... ... ... бәрi ... бiр ... ... ... коммерциялық банктердiң клиенттерi кәсiп орындар мен ұйымдар өздерi туралы ақпарат беруден бас ... ... ... ... ... ... ... бас тарту компанияның терiс, жағымсыз жақтарын көрсетедi. ҚР-да ... ... ... ... ақпаратты ұсынуға қорықса, аталған ақпараттық жүйе енгiзiлмесе, несие тәуекелдiлiктерi жоғарылай бермек. Бұл жағдайда ҚР-да дамыған өркениеттi нарықта қалыптастыру үшiн, заң ... ... ... ... жргiзу керек.
Бұндай жетiспеушiлiктiң тағы бiр себебi ... ... ... ... ... ... табылады. Егер несие өтелмеген жағдайда сот процисiнiң өзiнде ... шарт ... ... қайтарып алу көп жағдайда бола бермейдi, өйткенi борышқорды iздеп таба алмайды немесе негiзгi қарызды және пайыздық төлемдерды ... ... ... көздерiнiң жоқ болуы мүмкiн. Көптеген несиелiк келiсiм-шарттар заңды ... ... ... ... ... ... емес тұлғалар қол қойып жатады. Дамаған елдерде несиелiк келiсiм-шарттар екi ... ... мен ... ... ... ... ... табылады.
Келесi проблема - ҚР-ғы кепiлдiк механизiмнiң дұрыс жетiлмегендiгi, мысалы, мүлiктiк кепiлдiкке қолдану тұрақты заңшылар ... кең ... ... ... сәйкес. Кредитордың қажеттiлiктерiн қанағаттандыру кепiлдiк мүлiктiң құнына сай болады. Егер борышқордың кепiлдiк мүлкiнiң құны ... өтеу үшiн ... ... банк ... мен ... ... ... борышқордың басқа мүлiктерiн иелену құқығына ие болады. ... ... ... ... қалған жағдайда банкке ештеңе де тиiсiлi болмай шығады. Бұл кепiлдiк құқықтың негiзгi принциптерiнiң бiрi-кепiлдiк ... ... ... ... ... ... ... келедi. Бұдан, яғни несие тәуекелдерiн төмендету үшiн, ең алдымен кепiлдiк механизмдi ... ... арта ... ... ... болғандай, банктiк операциялар экономикалық өмiрдiң серпiндi және сезiмтал саласы ретiнде жеке-жеке қадамдарды қажет етедi. Көптеген мәселелердiң шешiмiнiң ... тек қана ... ... байланысты емес, сонымен қатар банк қызметкерлерiнiң бiлiктiлiгi, бiлiмдiлiгi мен тәжiрибесiне байланысты.
Жалпы, несиелеу негiзгi принциптерге сүйене отырып ... ... тиiс. Бұл ... несиенiң қайтарымсыздылық тәуекелдiлiгiн төмендету мақсатында қатал тактиканы ұстану маңызды. Еуропа даму және ... ... ... ... ... ... ұранымен несиелеудi жүргiзедi.
Бiздiң отандық банктер шоттарында дәл осындай ұран қажет, өйткенi, банк ... ... ... ... ойлауға бағытталуы тиiс. Несиелерiн қайтармайтын және қайтаруға асықпайтын борышқорлар банк тарапынан аяушылық ктпей, жеңiлдiктерге ие болуына сенiмiн азайту керек.
Қорыта ... ... ... ... ... тәжiрибеде дамыған, өркениеттi нарықтық қатынастарды қалыптастыруға, экономиканы реттеудiң қаржылық-несиелiк тетiктерiнiң жетiлдiрiлуiне оң ықпал етедi.
3ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ... несиелік портфелінің даму тенденциясы
Нарық экономикасына көшу мынадай компоненттердің: ... пен ... ... мен шығындардың; ақша массасы, айналым қаражаты мен инвестициялық ресурстардың белгілі бір келісілуін білдіреді. Бұған мемлекет иелігінен алу және жекешелендіруді жүргізу, яғни жеке ... ... ... ... ғана қол жеткізуге болатын еді. ... ... ... ... ... баға және ... инвестициялық, технологиялық саясат кіруі тиіс болды. Бұл екі деңгейлі банк жүйесін құруды, алтын-валюта резервінің қорлануын, қор биржасы, салық, кеден және ... ... ... жаңа ... ... ... дамытуды талап етті. Бірінші кезеңде өзекті міндет басқарудың әміршіл-әкімшіл әдістерін алмастыру болды. Өйтпеген жағдайда ... ... шеш ... ... Ал олар анық ... ... ... тауарларын өндіру барынша азайды. Қаңыраған сөрелер сұраныс пен ... ... ... ... Тек ... ... есебінен пайда қуушылықтың жалпыға ортақ жарысы басталып кетті. ... ... өсіп бара ... ... ... тап ... біз бірінші кезекте бағаның ырықтандырылуын жарияладық, ол нарықка өтудің ... ... ... Сұраныс ұсынысты туғызады деген классикалық кестені іске косу керек болды. Бірақ та адамдар бұл шараны, бағалар кілт аспандап кеткендіктен, ауыр ... ... ... бағалар сұраныс пен ұсынысты ескеріп емес, саяси және идеологиялық себептер бойынша белгіленетін. Сондықтан да экономика әрдайым тапшылыкты және инфляциялық ... Оның ... ... және ... ... ... артық ақша проблемасын жоспарлы экономика әдістерімен шешу мүмкін емес. Бұл жағдайдан бірден-бір шығу жолы тұмшаланған ... ашық ... ... ... табылатындықтан, кесімді бағалардан еркін бағаларға біртіндеп көшу сәтсіздікке ұшырайтын еді, сондықтан да онымен классикалык, әдістер ... ... ... ... ... ... ... толтыру айтарлықтай тез жүрді, кезектер жоғалды, карточкалық жүйе алып тасталды. Адамдар өз бизнесін ұйымдастыра бастады, белгілі бір дәрежеде кәсіпкерлік бастамашылық ... ... Бұл ... пен ... экономикасының алғашқы нәтижесі болды.
Бірақ та өндіріс тоқтап, байланыстар үзілген ретт біздің біртұтас рубль аймағында тұрып ... ... ... болып қала берді. Мұндағы келеңсіз үрдістер Мәскеу жүргізіп отырған жүйесіз ақша эмиссиясымен айқындалды. Ресейден Қазақстанға ескі ... ... ... ... өзі ... үшін ... ... болды. Біз таңдау алдында тұрдық -- не ақша массасын қысу ... не ... ... ... бақылау орнату керек. Екінші нұсқа ескі кезеңдерден әлдеқайда ... ... ... ... та әу ... ... ... қайшы келетін.
Біз өз жолымызды таңдадық, ол ұлттык. валюта енгізуді көздеді. Қазақстан бұған бұрынғы Одақ елдерінің ішінде соңғысы болып барды, ... ... ... Ресеймен экономикалық байланыстары әлдеқайда берік еді. Бірақ біздің шыдамымыз ... ... ... 1993 ... 15 ... ... біз экономикалық тәуелсіздіктің аса маңызды нышаны -- ... ... ... ие ... ... біз аса ... жетістігіміз болып, одан кейінгі ауқымды өзгерістерге кеңістік ашқан сол оқиғаның 10 жылдығын атап өттік. Бұл бізге 1994 ... ... ... ал 1995 жылы оны екі ... ... ... түсіріп, инфляция процесін ауыздықтауға мүмкіндік берді.
Тікелей тәуелсіздік алғаннан кейін бірінші кезекке ... ... ... және ... ... құру ... де шықты. Іс жүзінде оларды тақыр жерден түзуге тура ... ... ... сәйкес нормативтік-құқықтық базаны жасау талап етілді.
Ескі жүйені қирату ... ... ... ... өте ... ... ... өйткені әлеуметтік кепілдіктер мөлшері нақты экономикалық мүмкіндіктерден асып тұрды. Мысалға, 1991 ... ... ... 20 ... ... ... ... тұрғыда бюджет тапшылығын төмендетуге кәсіпорындардан алынатын салықтарды кілт ұлғайту және әлеуметтік бағдарламаларды сондайлық кілт қысқарту есебінен жетуге болады. Алайда ... ... ... ... ... емес, өйткені бүл іскерлік белсенділіктің төмендеуіне және ... ... ... ... еді. ... кәсіпорындарда да үлкен салықтарды төлеуге жеткілікті каражат болмады. Қазақстан ТМД ... ... ... болып салық реформасын жүргізді. 1995 жылы Президенттің ... және ... ... ... да міндетті төлемдер туралы" заң күші бар Жарлығы шықты. Соған сәйкес салықтардың саны 3 еседен астамға қысқарды. Салық органының қызметі ... ... ... сипатқа ие болды. Салықтар мембюджетті толықтырудың әдісі ретінде ғана емес, сонымен бірге инвестициялық-өндірістік қызметті ынталандырудың кұралы ретінде де қарастырыла бастады. ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде біз екпінді өндіріс саласынан айналым саласына көшірдік. 2002 жылы ҚҚС ... 16 ... ... ... ... 26-дан 21 пайызға дейін төмендеттік. 2004 жылғы 1 каңтардан бастап ҚҚС ставкасы 15 пайызға ... ... ал ... ... ... ... ... 7 пайызға дейінгі регрестік ставка әрекет етеді.
Қазақстанда принципті тұрғыдағы жаңа және осы ... екі ... банк ... ... оны ... ... қаржы ұйымдары ТМД-дағы үздік жүйе деп атайды. Ұлттық банк тәуелсіз болды. Бұл мемлекеттік ақша-кредит саясатының ... кілт ... ... ... банктер даму серпініне ие болды. Өз кезегінде банк саласындағы реформалар ... ... ... ... ... ... ... нығайтылды. Бюджет жүйесін реформалау 1996 жылы "Бюджет жүйесі туралы" ... ... ... Ел ... ... тапшылығын жабу үшін Ұлттық банк кредиттерін алу практикасынан бас ... ... ... емес ... ... ... Осы шаралардың бәрі мемлекеттік шығындарды қатаң шектеумен бірлесе келіп, макроэкономикалық тұрақтанудың негізіне айналды.
Мемлекет иелігінен алуға, жекешелендіруге, сондай-ақ инвестициялык, ... ... ... жеке ... ... Ақша ... қысқаруы мен инфляцияны төмендетудің кері жағы да болды. Кәсіпорындар ... ... ... ... ... Өзара есептесудің негізі бартер болды. Осы жылдарда атқарылғанның бәріне қатер төнді. ... ... ... ... ... нарыққа нақты көшудің мүмкін еместігін еске салып тұрды. Бұл қадам нарық субъектілерін қүру тұрғысынан ғана ... ... ... ... ... меншік иесі психологиясын қалыптастыру тұрғысынан да маңызды. ... да біз ... ... кірістік. Бүгінде оны өткізудің 4 кезеңін даралап айтуға болады. Алғашқы үшеуі ... ... алу мен ... ... ... ... төртінші кезең мемлекеттік меншікті басқаруды жетілдіруге екпін түсуімен сипатталады. Біз ... ... ... ... ... ... ... жылдары 5000-ға жуық нысандар жекешелендірілді, олардың қатарында ұжымдық меншікке берілген 470-тен астам кеңшар болды. ... ... ... ... ... иелігінен алу мен мемлекеттік меншікті жекешелендірудің 1993-1995 жылдарға арналған Ұлттык бағдарламасыӘ негізінде жүргізілді.
Бұл ... аса ... ... ... ... ... мен ... біртұтас жүйесі болды. Сол кезде шағын және орта бизнесті дамытуға белгі берілді. Көтерме сауда буынын қоса алғанда бұрынғы кеңестік ... ... ... ... ... ... сауда-саттық және автокөлік бірлестіктері шағын жекешелендіруді жүргізудің алдында дербес заңды тұлғалар құру мақсатымен ... ... ... ... мейрамханаларды, дәріхана желісін, автомайқұю стансаларын коса алғанда ... ... ... бәсекелестік орта пайда болды.
Біз нарықтық экономиканың негізгі субъектісі маркетинг пен менеджменттің прогресшіл де тиімді әдістерін пайдаланатын меншік иесі ... ... ... Купондық жекешелендірудің ащы сабағы мынада еді, меншікті жайдан-жай бөліп, үлестіріп беруге болмайды. Жаңа меншік иесі капитал мен ... ... ... ... тиіс. Үшінші кезең 1995 жылғы желтоқсанда заң күші бар ... ... 1999 ... ... ... Осы сәттен бастап ол тек ақша қаражатына ... ... ... ... ... ... сондайлык қажетті инвестициялар, басқарудың озық тәжірибесін әкеледі деп білуіміз орынды екен. Нәтижесінде біздің кәсіпорындар өз дамуының жаңа серпініне ие ... Жаңа ... ... ... ... тұрақты жалақы ала бастады. 1999 жылдан ... ... ... ... ... ... жетілдіру мәселелері шыкты. Сондықтан қазіргі төртінші кезеңде біз мемлекеттік меншікті басқару және онымен айналысу мәселелері бойынша мемлекеттік органдар арасындағы өкілеттіктерді ... жаңа ... ... ... ... ... және ... мемлекеттік кәсіпорындарды оңтайландыру басталды. Елдің экономикалык қауіпсіздігін анықтайтын экономиканың стратегиялық маңызды ... ... ... мен ... үлесі ұлттық компаниялар арқылы сақталды. Мұнай-газ секторында -- бұл , энергетикада -- , ... -- , ... ... -- . ... біз бұл ... да реформалауға жеттік. Темір жол саласын қайта құрылымдау бағдарламасы басталды. Электр энергетикасы жөне ... ... ... ... қойылды. Өзінің бүкіл ... ... іс ... ... ... ... нақты бәсекелестік үшін базалық жағдайларды құруға жеткізді. Қазіргі ... ... ... ... 85 пайызға жуық көлемі жекеменшік секторда өндіріледі.
Экономикалық реформалар ІЖӨ құрылымында жақсы байкалады. Мәселен, 1991-ден 2003 жылға ... ... ... ... үлесі 43 пайызды құрап, 23 пунктке қысқарды, тиісінше қызмет көрсету өндірісінің үлесі ... 52,3 ... ... ... ІЖӨ ... ... ... осы заманғы жалпы әлемдік үрдістерге сай келеді. Қазақстанда ІЖӨ құрылымындағы қызмет көрсетудің ... ... ... арасындағы ең бір жоғарысы (ТМД бойынша орташа 44 пайыз). Әлемнің дамыған елдерінде қызмет көрсетудің үлесі шамамен 60-73 пайызды ... атап ... ... -- 66 ... ... мен Германияда -- 71 пайыз. ... ... ... ... ... саясат басым сипатқа ие болды. Шетелдік инвестицияларды тартуға бағдарлану негізгі бағытқа айналды, мұның өзі ... ... ... ... ... ... Қазақстанда ел экономикасына қаржы ресурстарын тартуды жандандыру үшін институттық және нормативтік-құқықтық алғышарттар жасалды. Мәселен, мамандандырылған ... ... жөне ... ... ... ... ... инвесторлар кеңесі пайда болды. Инвестициялар туралы заңдар қабылданды, инвестицияларды ынталандыру жөне ... ... ... ... салық салуды болдырмау туралы бірқатар үкіметаралық келісімдер жасасылды.
1997 ... ... ... ... ... ... бекітілген болатын. Бұл өңдеу өнеркәсібі, жаңа елорданың нысандары, әлеуметтік сала мен ... ауыл ... ... ... ... жан ... ... игерілген тікелей ... ... ... ... ... ТМД елдерінің арасында көшбасшы екендігі сөзсіз. Қазақстанға бірінші болып инвестициялык деңгейдегі кредит рейтингі берілген.
Инвестициялық тартымдылықтың осындай жоғары көрсеткіші біз ... ... ... ... ішінде мұнай-газ саласындағы ресурстарды игеруіне жол ашуымыз арқылы мүмкін болды. ... ... ... ... қорлардың тозуы жағдайында Қазакстанның өзі орасан кен орындарын толық мәнінде игере алмады. ... ... ... ... ... ... ... іскер әлемінде экономикалық әріптес ретіндегі Қазақстанның болашақтылығы мен сенімділігі туралы түсінігінің болмауынан күрделі күйде ... 1993 жылы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 91 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік менеджмент, құрылымы және оның қазақстандағы қажеттілігі67 бет
Автономды және индуцирлі инвестицияның теориялық негіздері. Кәсіпорынның инвестициялық портфелінің тиімділігін талдау35 бет
Банктің несиелік саясаты туралы31 бет
Зейнетақы қорларының инвестициялық қызметі52 бет
Несиелік портфельді басқаруды талдау58 бет
Қазақстан Республикасындағы депозит нарығындағы ақ банк центр кредиттің рольі мен мәні28 бет
Қазақстан Халық банкі АҚ-ың ипотекалық несиелеу жүйесінің дамуын талдау79 бет
Банктің өтімділігін және тәуекелділігін басқару3 бет
Бағалы қағаздар портфелін басқару30 бет
Коммерциялық банктердің несие портфелінің сапасын басқару мен бағалау70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь