Қабілет және дарындылық психологиясы


Күнделікті ауызекі сөзде қабілет деген атау жиі қолданылады.Мәселен мұғалім оқушысына мінездеме бере отырып,осы баланың математика пәніне қабілеті күшті екенің айтады. Мектепте оқушыларға түрлі қоғамдық жұмыстар жүктелгенде олардың кейбіреулерінің ұйымдастырғыштық, екіншісінің музыкалық, үшіншінің суретшілік қабілеті еске алынып, бұған ерекше мән беріліп отырады. Бұл мысалдар әр адамның әрекетінің бір түріне жарамдылығын көрсете тетін дара ерекшелігі болатының байқатады.Мұндай ерекшеліктер іс - әрекеті орындау үстінде, әсіресе оның нәтижесінен жақсы көрініп отырады.Мысалы біреу алған бұрқыратып тез бітіріп тастайды және жұмысты өте нәтижелі етіп шығарады.Ал, екінші біреу өте баяу қимылдап ,әрі істі сапасыз етіп орындайды.Бұл мысалда да бірінші адамның іске қабілетігі екіншіге қарағанда әлде қайда жоғары екенді айдай анық көрінгіп тұр.
Қандайда болмасын бірер нәрсеге қабілеті жоқ адам болмай- ды.Ол біреуде күшті, біреуде шамалы болып келеді.Тәжірибе мен парасат адамдардың тең емес екеннің дәлелдейді дегенде тендік деп адамдардың қабілеттерінің тендігі немесе дене күштері мен рухани қабілеттерінің бірдейлігін түсінеді.
Қабілет негізінен екіге бөлінеді. Адамның ақыл-ой өзгешеліктерінің жеке қасиеттерін көрсететін кез келген адамнан табылатын қабілет жалпы қабілет д. а. ақылдың арамдылығы мен
Сыншылдығы, материалды еске тез қалдыру, зейінділік пен бақылағыштық, зеректік пен тапқырлық т. б. осы секілді ақыл-ой әрекетінде көрінетін өзгешеліктер жалпы қабілет болып табылады.
Іс-әрекеттің жеке салаларында ғана көрініп, оның нәтижелі орындалуына мүмкіндік беретін қабілетті арнаулы қабілет деп аталады. Бұған суретшінің, музыканттың, актердің, спорттың, математик-ғылымның ақын-жазушының қабілеттерін жатқызуға болады. Соңғы кездері кейбір зерттеушілер қабілеттің үшінші түрі деп практикалық іске қабілеттілікті айтып жүр. Бұған ұйымдастырғышты,педагогтық,консруктивті-техникалық қабілеттерді жатқызамыз.Қабілеттердің осы түрлері іс-әрекеттің басты салаларынағылым,өнер,практикаболып бөлінеді.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қабілет және дарындылық психологиясы

Күнделікті ауызекі сөзде қабілет деген атау жиі
қолданылады.Мәселен мұғалім оқушысына мінездеме бере отырып,осы баланың
математика пәніне қабілеті күшті екенің айтады. Мектепте оқушыларға түрлі
қоғамдық жұмыстар жүктелгенде олардың кейбіреулерінің ұйымдастырғыштық,
екіншісінің музыкалық, үшіншінің суретшілік қабілеті еске алынып, бұған
ерекше мән беріліп отырады. Бұл мысалдар әр адамның әрекетінің бір түріне
жарамдылығын көрсете тетін дара ерекшелігі болатының байқатады.Мұндай
ерекшеліктер іс - әрекеті орындау үстінде, әсіресе оның нәтижесінен жақсы
көрініп отырады.Мысалы біреу алған бұрқыратып тез бітіріп тастайды және
жұмысты өте нәтижелі етіп шығарады.Ал, екінші біреу өте баяу қимылдап ,әрі
істі сапасыз етіп орындайды.Бұл мысалда да бірінші адамның іске қабілетігі
екіншіге қарағанда әлде қайда жоғары екенді айдай анық көрінгіп тұр.
Қандайда болмасын бірер нәрсеге қабілеті жоқ адам болмай- ды.Ол
біреуде күшті, біреуде шамалы болып келеді.Тәжірибе мен парасат адамдардың
тең емес екеннің дәлелдейді дегенде тендік деп адамдардың қабілеттерінің
тендігі немесе дене күштері мен рухани қабілеттерінің бірдейлігін түсінеді.
Қабілет негізінен екіге бөлінеді. Адамның ақыл-ой
өзгешеліктерінің жеке қасиеттерін көрсететін кез келген адамнан
табылатын қабілет жалпы қабілет д. а. ақылдың арамдылығы мен
Сыншылдығы, материалды еске тез қалдыру, зейінділік пен бақылағыштық,
зеректік пен тапқырлық т. б. осы секілді ақыл-ой әрекетінде
көрінетін өзгешеліктер жалпы қабілет болып табылады.
Іс-әрекеттің жеке салаларында ғана көрініп, оның нәтижелі
орындалуына мүмкіндік беретін қабілетті арнаулы қабілет деп аталады.
Бұған суретшінің, музыканттың, актердің, спорттың, математик-ғылымның
ақын-жазушының қабілеттерін жатқызуға болады. Соңғы кездері кейбір
зерттеушілер қабілеттің үшінші түрі деп практикалық іске қабілеттілікті
айтып жүр. Бұған ұйымдастырғышты,педагогтық,консрукт ивті-техникалық
қабілеттерді жатқызамыз.Қабілеттердің осы түрлері іс-әрекеттің басты
салаларынағылым,өнер,практикаболып бөлінеді.
Адам қабілетінің дамуы қоғамның дамуына,оның әлеуметтік сипатына
ғылыми – текникалық прогресс байланысты болып отырады.Мәселен,капитализм
қалыптасып келе жатқан дәуірде,ғылымның сан алуан салаларының дамуына
буржуазия қоғамы кең өріс беріп отырды.Өйткені қауырт дамып келе жатқан
капиталистік өндіріс барған сайын жаңа ғылыми білімдерді талап ете
бастады.Мұның өзі білімді адамдардың көбейе түсуіне қолайлы жағдай
туғызады.Сол кездері жан – жақты қабілетті ,аса дарынды адамдар көп
болды.Өйткені бұл қоғамның қажетінен туған құбылыс еді.
Адам қабілеттерінің жан – жақты жетілуі еңбектің ескі
бөлінісін,яғни ой еңбегі мен дене еңбегі болып бөлінуін ,сөйтіп адамның
белгілі бір кәсіпке немесе мамандылыққа танылып қоюын бірте – бірте жоюды
көздейді.Әрине бұдан еңбектің түрлі салалары жойылып кетеді деген мағына
тумайды.Еңбектің сан алуан түрлерінің ұштасуы адамның дене күшінің
де,рухани күшінің де дамуына себепші болады,адамның бірлімі, шеберлігі,іс -
әрекеттің түрлі саласындағы айрықша дамыған тәжирибе мен білім икемі дұрыс
ұштасқанда ғана ғылым, техника, әдебиет пен өнер саласындағы адамның
қабілеті дарыны, таланты дамып оның ойдағыдай өрістей түсуіне кең
мүмкіндіктер жасалады.
Адамның кейбір өзгешіліктері ана құрсағында жатқаныңда – ақ пайда
болады.Мәселен, баланың ата – анасы мен туысқандарына ұқсап тууы.Мұны
анатомиялық нышан дейді.Нерв жүйесінің, кейбір анализатордың ерекшеліктері
де туысынан пайда болады.Мұны физиологиялық нышан дейді.Нышанның соңғы түрі
қабілеттің дамуында белгілі орын алады.Мысалы, баланының есіту
анализиторлардың жетіле дамуы музыкалық қабілет үшін,көру анализаторларының
өзгешілігі сурет қабілетінің көрінуіне септігін тигізеді.Бірақ нышан
қабілет дамуының бірден – бір шарты бола алады.Ол адамның ішкі
мүмкіндігінің көрсеткіші.Егер адамның туысынан нышаны болсада дұрыс тәрбие
көрмесе, яғни белгілі әрекетпен айналыспаса , оның қабілеті айтарлықтай
дамымайды.Нышан көп мәнді қасиет, яғни сол нышанға негізделіп адам өмірінің
жан жақтытылығына қарай түрлі қабілет қалыптасады.

Нышанның ықпалымен қалыптасқан қабілеттің түрін дарындылық
дейді.Адамның дарындылығы оның жоғары нерв қызметінің тума типіне
байланысты болып келеді.Дарынның дамуына қолайлы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мінез психологиясы.Қабілет және дарындылық
Дарындылық психологиясы
Қабілет
Қабілет және оның түрлері
Шығармашылық дарындылық
Темперамент және қабілет туралы түсініктер
Ұстаз және актерлік қабілет
Оқушылардың дарындылық мәселесінің теориялық негіздері
Дaрындылық турaлы жaлпы түcінік
Нышан және қабілет
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь