Ресейдің қол астына өткенге дейінгі қазақ елінің жағдайы

Кіріспе
Ресейдің қол астына өткенге дейінгі қазақ елінің жағдайы
Патшалық Ресейдің Қазақстанды жаулап алуының басталуы
Абылай ханның қазақ хандығын нығайту жолындағы қызметі
Кіші жүз қазақтарының патша үкіметінің отарлау шараларына қарсы күресі

Қорытынды
“Ақтабан шұбырынды”. ХVІІІ ғ. бас кезіндегі қазақ-жоңғар қарулы қақтығыстары көп жағдайда ойраттардың үстемдігімен аяқталып, қазақ қоғамының экономикалық, саяси және басқа әлсіз жақтарын көрсете бастады. Тәуке ханнан соң билікке келген Болат хан (1718—1729) тұсында қазақ қоғамында феодалдық бытыраңқылық үстемдік алады (1-карта). Кіші жүз бен Орта жүздің біраз бөлігі Әбілқайыр сұлтанды ақ киізге отырғызып хан көтереді (1718—1748). Ташкентте Ұлы жүздің өкілдері Жолбарыс сұлтанды хан сайлайды. Орта жүздің қалған бөлігі Сәмекені хан ретінде мойындайды. Орталық биліктің әлсіреуі жаңа жоңғар басқыншылығына жол ашқан еді.
ХVІІІ ғ. қазақ-жоңғар қатынасының асқынып кетуінің негізінде тағы да сол жер мәселесі жатты. Қонтайшы Севан Рабдан Жетісуды біржола ойраттарға қалдырып, сонымен бірге, Түркістан арқылы өтетін сауда жолын да иемденуден үміттенді. Жоңғар хандығы бұл кезде біршама экономикалық және саяси өрлеу кезеңінде тұрды: егіншілік бұрын болмаған көлемге жетті, көрші елдермен сауда қатынасы өсті, қонтайшы Тибетті, Шығыс Түркістан мен қырғыздардың біраз бөлігін өзіне қаратты. Темір өндіру технологиясын игерген ойраттарға орыс шебері Зеленовский мен швед офицері Ренат мылтық және зеңбірек құю ісін, оқ-дәрі жасауды жолға қойып берді.
1723 ж. жоңғар қалмақтарының үлкен күші Жетісу арқылы Талас өңіріне, одан әрі Қаратауға жетіп, Түркістан мен Ташкенттен бір-ақ шығады. “Жұт — жеті ағайынды” дейді халық. Жұт әкелген ауыр қыстан соң, жайсыз көктемге енді ғана іліккен Ұлы жүз бен Орта жүз қазақтарының біразы қырғынға ұшырап, бірнеше мыңы тұтқын есебінде қалмақ жеріне айдалып, қалғаны мал-мүлкін тастап Ходжент пен Самарқанға, Кіші жүз қазақтары Хиуа мен Бұхарға жетіп паналайды. Демограф М.Тәтімовтың болжамы бойынша, осы трагедиялы кезеңде қазақ елі миллионнан астам адамынан айырылған. Осы оқиғаның ізін ала қазақ жұртына келген орыс елшісі А.И.Тевкелев елдің жағдайын білдіре келіп, “қазақтар ойрандалды, тоз-тоз болды, жүрдай болып жұтады” деп жазды. Оқиға қазақ елінің тарихына “Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама” деген атпен енді.
1727 ж. Ұлы жүз Саңырақ, Орта жүз Орта жүз Бөгенбай, Кіші жүз Тайлақ батырлар бастаған қазақ қолдары Бұланты өзенінің бойында ойрат әскерін талқан етіп жеңеді. Кейін бұл шайқас өткен жерді халық “Қалмаққырылған” атап кетеді. Келесі ірі жеңіске қазақ қолдары 1729 ж. Балқаш өзенінің батыс жағындағы Аңырақай атты жерде жетеді. Шамамен осы мезгілде Қойгелді батыр, Тоқсанбай, Мәлік және Кеген билер бастаған халық көтеріліп, Түркістанға жақын маңда орналасқан қонтайшының өкілі Барша хан мен оның кеңесшісі Саңғалды өлтіріп, шағын әскерін тұтқынға алады.
        
        Жоспар
Кіріспе
Ресейдің қол астына өткенге дейінгі қазақ елінің жағдайы
Патшалық Ресейдің Қазақстанды жаулап алуының ... ... ... хандығын нығайту жолындағы қызметі
Кіші жүз қазақтарының патша үкіметінің отарлау шараларына қарсы күресі
Қорытынды
Кіріспе
РЕСЕЙДІҢ ҚОЛ ... ... ... ... ... ЖАҒДАЙЫ
"Ақтабан шұбырынды". ХVІІІ ғ. бас кезіндегі қазақ-жоңғар қарулы қақтығыстары көп жағдайда ойраттардың үстемдігімен аяқталып, қазақ қоғамының экономикалық, саяси және басқа ... ... ... ... ... ... соң ... келген Болат хан (1718 -- 1729) тұсында қазақ ... ... ... ... алады (1-карта). Кіші жүз бен Орта жүздің біраз бөлігі Әбілқайыр сұлтанды ақ киізге отырғызып хан көтереді (1718 -- 1748). ... Ұлы ... ... ... ... хан ... Орта ... қалған бөлігі Сәмекені хан ретінде мойындайды. Орталық биліктің әлсіреуі жаңа жоңғар басқыншылығына жол ашқан еді.
ХVІІІ ғ. қазақ-жоңғар ... ... ... ... тағы да сол жер ... жатты. Қонтайшы Севан Рабдан Жетісуды біржола ойраттарға қалдырып, сонымен бірге, Түркістан арқылы өтетін сауда жолын да ... ... ... ... бұл ... ... ... және саяси өрлеу кезеңінде тұрды: егіншілік бұрын болмаған көлемге жетті, көрші елдермен сауда қатынасы өсті, қонтайшы Тибетті, Шығыс Түркістан мен ... ... ... өзіне қаратты. Темір өндіру технологиясын игерген ойраттарға орыс шебері ... мен швед ... ... ... және ... құю ... ... жасауды жолға қойып берді.
1723 ж. жоңғар қалмақтарының үлкен күші Жетісу арқылы Талас өңіріне, одан әрі Қаратауға жетіп, Түркістан мен ... ... ... "Жұт -- жеті ... ... ... Жұт ... ауыр қыстан соң, жайсыз көктемге енді ғана іліккен Ұлы жүз бен Орта жүз қазақтарының біразы қырғынға ұшырап, бірнеше мыңы ... ... ... ... айдалып, қалғаны мал-мүлкін тастап Ходжент пен Самарқанға, Кіші жүз қазақтары Хиуа мен Бұхарға жетіп паналайды. ... ... ... бойынша, осы трагедиялы кезеңде қазақ елі миллионнан астам адамынан айырылған. Осы ... ізін ала ... ... ... орыс ... А.И.Тевкелев елдің жағдайын білдіре келіп, "қазақтар ойрандалды, тоз-тоз болды, жүрдай болып жұтады" деп жазды. Оқиға ... ... ... ... ... ... ... деген атпен енді.
1727 ж. Ұлы жүз Саңырақ, Орта жүз Орта жүз Бөгенбай, Кіші жүз ... ... ... қазақ қолдары Бұланты өзенінің бойында ойрат әскерін талқан етіп ... ... бұл ... ... жерді халық "Қалмаққырылған" атап кетеді. Келесі ірі жеңіске қазақ қолдары 1729 ж. Балқаш өзенінің батыс жағындағы Аңырақай атты жерде ... ... осы ... Қойгелді батыр, Тоқсанбай, Мәлік және Кеген билер бастаған халық көтеріліп, Түркістанға жақын маңда орналасқан қонтайшының өкілі Барша хан мен оның ... ... ... шағын әскерін тұтқынға алады. 1729 ж. Цинь империясы әскерінің басқыншылығына ұшыраған ойраттар енді ... ... ... ... кіру мүмкіндігінен айырылады. Өз жерінен ауа көшкен қазақ жұрты енді атамекеніне орала бастайды.
Састөбе кеңесі. Тәуелсіздік үшін күрес, терең күйзеліске ұшыраған ... ... ... ХVІІІ ғ. 30 -- 50-жылдары қазақ елінің басқарушы тобы ... ... ... ... ... мәселесін үнемі қоюмен болды. Бұл мәселеге байланысты қоғамның саяси өмірінде өзара қарсы ... ... ... анық ... ... бірі -- ... Күшік сияқты ірі тайпалық одақтардың басында тұрған хан, ... ... ... ... ... ... Әбілқайыр хан бастаған екінші топ Ресейдің қолдауына ... ... ... ... ... ... үміттенді, ал үшінші -- Төле би мен Абылай сұлтан бастаған топ қазақ билеушілерінің арасындағы ала ауыздықты жеңіп, ... ... келу ... ... ... қайта жандандыру жолында тұрды.
1729 ж. әкесінен қалған хандық билікті әлсіретіп алған Болат хан ... ... ... ... ... ... ... қуатты хандық билікті қалпына келтіру мәселесі билеуші саяси топ арасында қайтадан талқыға түсе бастайды. 1730 ж. көктемнің жазға ұласар ... ... ... ... ... үш жүздің билеушілері бас қосып, талқыға екі ... ... Бірі -- ... жоңғар қаупі жағдайында Тәуке хан тұсындағы Түркістандағы ұлы хандық билікті қайта жаңғыртып, соған сай жалпы қазақ ханын ... ... -- бұл ... босқыннан оралған үш жүздің "енші мекенін" анықтау. Әйтеке би бастаған топ ұлы хандық таққа Кіші ... ... ... ... ұсынады. Бірақ бұл ұсынысқа Қазыбек би мен Тастемір би (Төле бидің орнына келген) бастаған қалған екі ... ... ... ... бір ... созылған тартыс нәтижесіз аяқталады. Осы арада мынадай жағдайды айта кеткен жөн. Бұл кезде төре тұқымдары арасындағы аса белсенді де жігерлі, ... ... ... тура ... ... ... түсе алатын басқа қайраткер де жоқ еді. Ұлы жүздің ханы Жолбарыс Әбілқайырға ... оның ... ... ал Орта жүзді билеуші Әбілмәмбет хан мен Сәмеке, Күшік ... жеке бас ... мен ел ... ... ұлы ... таққа жетімсіз еді. Жақсы аты енді ғана шыға бастаған Абылай мен ... ... бұл ... әлі жас ... Сонымен құрылтай үш жүздің "енші жерін" анықтаумен аяқталады.
Сөйтіп, Састөбе құрылтайы қазақ жүздерінің феодалдық бытыраңқылық жолына бет бұрғандығын ресми ... ... ... ... ... еді. Сонымен бірге, бұл кеңес Қасым хан заманынан ... ... ... хан ... ... өтіп тұрған үш жүздің ең соңғы бас қосуы болды. Бұдан ... ... іс ... әр жүз өз ... ... дербес шешім қабылдауға құқылы болды. Басқаша айтқанда, Састөбе құрылтайы қазақ елінің саяси өмірінде жаңа ... ... яғни ... ... ... ... ... көрсеткен оқиға болды.
Басқарушы топ. Төле би мен ... ... ғ. ... жартысындағы қауырт саяси оқиғалар, әсіресе "Ақтабан шұбырынды" оқиғасы ел ... ... оның ішкі және ... қатынас мәселелерімен арнайы кәсіби деңгейде айналысатын топтың қалыптасуына түрткі болды. Бұл топ тек төре тұқымынан ғана тұрған жоқ, оның ... қара ... ... би мен ... да, бай мен ақын-жыраулар да бар еді. Оның басында тұрғандардан алдымен Төле би ... (1663 -- 1756), ... би ... (1667 -- 1763) және ... би ... (1666 -- 1722) ... болады. Қоғам өмірінде Бұқар жырау сияқты қайраткер-ойшылдардың, Жәнібек ... ... ... ... ... ... ... Хангелді, т.б. сияқты батырлардың орны да қомақты болғаны даусыз.
Ел арасында сақталған ... ... ... ғ. 20 -- 30- ... ... басқарушы тобының жалпыұлттық мынадай үш мәселені ел ... ... етіп ... ... ... Олар -- ... мемлекеттілікті қалпына келтіру және орнықтыру, халықтың белгілі бір бөлігін біртіндеп отырықшы тұрмысқа ... және ... ... мүддеден жалпыұлттық мүддеге бет бұру еді.
ХVІІІ ғ. 50-жылдарының алғашқы жартысында Түркістандағы Төле биге Көкшетаудан Абылай ... ... ... ... ... ... өзінің "Шежіресінде" және Абылай туралы тарихи жырда сапарға келушілердің мақсаты "Қазақ хандығының тұрағын анықтау" болды деп көрсетеді. Бұл ... Ұлы ... ... ханы ... хан қаза тауып (1740), билік Төле бидің қолында еді. Бидің 1748 -- 1749 ... ... ... Ұлы жүз ханы етіп қою ... ... шықпайды. Ал бұл жолы қартайған Төле бидің үш жүз алдында ... ... ... ... ... болған келіссөзде сұлтанды Орта жүз бен Ұлы жүздің тең билеушісі ретінде мойындағандығы жөнінде тұжырым жасауға толық ... бар. ... ... ... ... ... билікке сайланғанға (1771) шейін-ақ Ұлы жүз билеушілерінің өтінішімен қырғыздар мен Қоқан ... ... ... жасауы (1766, 1770) соның айғағы.
"Ақтабан шұбырынды" оқиғасы көшпелі мал шаруашылығына сүйенген ... ... ... ... оны реформалау қажеттігі туралы мәселе қойды. Басқарушы топтың оны ... ... ... Төле би ... ... ... сөзінде халыққа: "...Дұрыс жолға түс, жер емшегін ем, орнықты болсаң қарның тойынар, киімің бүтінделер! Аяқты малға сенбе, мал бір ... төрт ... ... ... ... күні ... бір үзім нан артық!", -- деген үндеумен ... ... ... ... ... ... ... байланысты егіншілік пен дәстүрлі мал шаруашылығы қатар дамуға ... ... ... Көпеев Төле би заманында 22 наурызды Жаңа жылдың басы ... ... ... ... алу, осы күннен бастап егіншілік қамына кірісудің қазақ арасында дәстүрге айналғандығын жазады.
Тура осы мазмұндағы ... ... хан да ... Ол Қалдан Серенмен болған әңгімеде "қазақ орнықпай жүрген ел еді, бір жерге орнықтырып, отырықшы өмірге кіргізіп өлсем армансыз ... ... ... ойын ... ... ... ... жауқазындай бас көтерген қоғамдық өмір мен ойдағы бұл тенденциялар ... ... ... өзінің табиғи жалғасын таба алған жоқ; мемлекеттіліктің қалыптасу үрдісі ... ... ... енді ғана ... қоғамның белгілі бөлігінің отырықшы тұрмысқа өту үрдісі тоқтап қалды, қоғамдық санада рулық, ... ... ... ... көшу аяқталмады.
Ал осы іргелі мәселелер аталмыш тарихи ... неге өз ... ... ... мал ... негізделген экономика және өмір салты тұрақты басқару аппаратына сүйенген мемлекеттік жүйенің тамыр жайып, орнығуына қолайлы жағдай туғыза алған жоқ. ... ... ... көшпелі мал шаруашылығын жүргізуге тиімді үлкен аумақ сан ... аса көп емес ... ... ... ... ... аса ... фактор емес-тін. Сондай-ақ, елде білім беру саласының мүлдем жоқтығы, сауаттылықтың өте ... ... ... пен ... ... тиімді жүйесіне көшуге негізгі кедергілердің біріне айналды.
Сонымен, ХVІІІ ғ. 30-шы ... ... ... ... енуге аяқ басқанда қазақ жұрты жоғарыда аталған іргелі жалпыұлттық мәселелерді біржола шешу кезеңінен өте қойған жоқ-тын.
ПАТШАЛЫҚ РЕСЕЙДІҢ ҚАЗАҚСТАНДЫ ЖАУЛАП ... ... ... Әбілқайыр және Сөмеке бастаған билеуші топтарының Ресей бодандығын қабылдауы және оның салдары.
* Абылай ханның қазақ хандығын нығайту жолындағы қызметі.
* Кіші жүз ... ... ... ... ... ... ... Әбілқайыр және Сәмеке бастаған билеуші топтарының Ресей бодандығын қабылдауы және оның салдары
XVIII ғасырдың басы ... ... ... аса бір ауыр ... ... ... хан қайтыс болған соң (1718 ж.) қазақ жүздері арасындағы саяси және шаруашылық ... ... ... топтар арасында ала ауыздықтар барған сайын үдей түсті. Қазақ хандығы саяси жағынан бөлшектенген елге айналды. Тәукенің кезінде қазақ ... бір ... ... ... ... еді. ... орыс тарихшысы -- ғалым А.И.Левшин өзінің деген еңбегінде қазақ хандығын Тәуке хан билеген кезеңді ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарихи әңгімелер арқылы елжандылыққа тәрбиелеу5 бет
Банктің өтімділігін және тәуекелділігін басқару3 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары33 бет
А. Г. Серебренников мұрағаты, патшалық Ресейдің Түркістан өлкесін отарлау саясатының тарихи дерек көзі (1840-1870 жж. )50 бет
Ежелгі қытай елінің жаратылыс тану және техникалық ғылымдары16 бет
Оқытылатын тіл елінің әдебиетін қазақ/орыс әдебиетімен салыстыру14 бет
Патшалық ресейдің бағынышты түркі халықтарының орыстандыру саясаты22 бет
Патшалық Ресейдің отарлау саясат және түркі халықтарының күресі20 бет
Ресейдің жүргізген әлеуметтік-экономикалық реформалары15 бет
Ресейдің металлургиялық кешеніне жалпы сипаттама73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь