Мектеп жасына дейінгі жетім балалардың моторлы аясының жағдайы мен түзетудің кейбір жолдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

І БӨЛІМ. Мәселеге теориялық шолу
1.1. Жетім балаларды тәрбиелеу мен оқытудағы проблемалар ... ... ... ... ... ...
1.2. Моторлы аяның табиғаты мен даму механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3. Қалыпты баладағы мотордың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.4. Моторлы ая мен сөйлеу тілі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ БӨЛІМ. Мектеп жасына дейінгі жетім балалардың моторлы аясының жағдайы
2.1. Жетім балалардың моторлы аясының жағдайын тексерудің әдістемесі..
2.2. Моторлы аясын тексерудің қорытындылары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІІ БӨЛІМ. Мектеп жасына дейінгі балалардың моторлы аясының қалыптасуы
3.1. Жалпы моториканы дамытуға арналған жаттығулар кешені ... ... ... ... ... .
3.2. Ұсақ моториканы түзету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.3. Артикулияциялық моториканың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.4. Оқытылудағы эксперименттің қорытындылары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Арнайы зерттеулер көрсеткендей (Беккер К., Совак М., Фомина Л.В.) мектеп жасына дейінгі балалардың көбісінің үлкен моторкасы мен қолдың жұқа қозғалысы және саусақтары өз деңгейіне сәйкес қалыптаспаған. Жұқа моторканы дамуда артта қалған.
Бұл проблема бірнеше жыл бойы зерттеудің негізіне айналып отыр. Қол, қол саусақтарының және мүшелердің артикулияциясының моторкасының дамуында өзара байланыстар мен өзара тәуелділіктер логопед жұмысына ауқымды мүмкіндіктер ашады.
Қазіргі таңдағы зерттеулерге жүгінсек көптеген жұмыстардың артикулияциялық аппаратты зерттеу мен сөйлеу тілі аппаратына әсер ету мақсатына арналған ұсыныстар мен әдіснамалық жұмыстарда, дыбыстаудағы бұзылуларды түзету мен жөндеуге және т.б. ғана арналғанын байқау қиын емес. Моторлы аяға келер болсақ оған көңілдің аз бөлінетіні сондай көп ақпараттар ағымында елеусіз қалып қалады. Тәжірибе де жалпы моторканы дамыту үшін көп болса физминутка қолданылады, онда да кейбір жағдай да физикалық шаршауды басуға бағытталады. Ал егер ұсақ моторканың дамуына келер болсақ, оның мағынасы жиі дұрыс бағаланбай жатады.
Ал (М.М.Кольцов., Е.И.Исенина және т.б.) ал жақындағы мектеп жасындағы балардың сөйлеу тілінің дамуы мен моториканың өзара тығыз байланысы жайындағы зерттеулері тәжірбиелі жұмыскерлер тарапынан сұраныс туғызбауда.
Баланың толыққанды білім алуына керек танымдық үрдістің дамуының жоғары деңгейінің болуымен қоса бірден-бір шарт ол жасына сәйкес моторының дамуы болып саналады. Бұл үшін моторлы аяны арнайы зерттеу қажет әсіресе оның жетіспеушілік белгілері байқалған жағдайда. Мұның маңыздылығы басқа себептерге де байланысты. Аты аталған зерттеушілер (Бернштейн И.А., Кольцов М.М., Озерецкий Н.И. және т.б.) психикалық дамуы мен ми қызметінің дамуының қозғалыс активтілігі моториканың жағдайына байланысты, тәуелді екендігін, оған әсер ететінін көрсетеді. Моторлы аядағы дамудың өзгерісі оқу шығармашылығында белгілі бір қиындықтар туғызады, әсіресе әрекеттің мақсатқа бағытталған түрі сурет салуда, қол жұмысы және т.б. анық көрінеді.
Әдебиетте жетім балалардың моторлы аясының жағдайын сипаттап және оның сөйлеу тілінің дамуымен өзара байланысын көрсеткен. Балалар үйіндегі тәжірибе жұмысын зерттеуде тәрбиеленушілердің барлығының бірдей моторлы аясының даму мүмкіндігі жүзеге аса бермейтінін көрдік. Моторлы аяны тексергенде оның кемістіктері жиі байқалады да, ал жұқа дифференцияланған қозғалыстар, арнайы диагностикалық пробаны қажет ететіндер әрең көрініп, байқалмай да жатады.
Жоғарыда айтылғандар біз арнайы зерттеу нысанасы етіп алып отырғанның актуалдылығы мен тәжірбиелік мәселенің құндылығын көрсетеді.
1. «Дефектологии» журналы №3, 1999ж
2. «Отбасынан тыс тәрбиеленетін мектеп жасқа дейінгі балалардың психикалық дамуының кейбір ерекшеліктері»
Залысина И.А., Смирнова Е.О. «Психология жайында сұрақтар» журналы №4 1985ж
3. Вайзман Н.П. Олигофрен балалардың психомоторикасы /М.1976ж
4. Хамская Е.Д. Нейропсихология /М.1987ж
5. Беккер К., Совак М. Логопедия / М. 1981ж
6. Менель К. Еңбектер жиынтығы /М.1956ж
7. Боханова Л.В. Балалар үйіндегі мектепке дейінгі балалардың сөйлеуінің дамуы туралы. «Дефектология» журналы №2/3 1992ж
8. Кольцова М.М. Қимыл белсенділігі және баланың миының функциясының дамуы /М. 1973ж
9. Озерецкий Н.И. Балалардың моторикасын жалпы бағалау әдісі /М.1930ж
10. Бехтерев В.М. Адам рефлектологиясының жалпы негіздері /М.1958ж
11. Фомина Л.В. Баланың сөйлеу моторының дамуында саусақтар қимылының рөлі /«Сөйлеу және психолингистикалар проблемасы»/М.1971ж
12. Бадалян Л.О. Балалар неврологиясы / М. 1984ж
13. Гуревич А.О. Озерецкий Н.И. Психомоторика / М. 1930ж
14. Ендовицкая Т.Е. Мектепке дейінгі жастың күрделі қимылдарды жасау ерекшеліктері / еркін қимылдардың дамуы/ М. 1980ж
15. Бернштейн Н.А: Қимыл құру туралы /М.1947ж
16. Журова А.Е. Мектепке дейінгі жастағы балалардың қимыл реакциясы / «Еркін қимылдың дамуы»/ М. 1960ж
17. Лурия А.Р. Кәдімгі және аномальді баланың жоғарғы жүйесінің қызметі / М. 1956ж
18. Волкова Л.С. Логопедия / М. 1956ж
19. Адилова М.Ш. Балалардың психомоторикасының дамуы / А. 1992ж
20. Волкова Г.А. Логопедтік бап / М. 1985ж
21. Дмитриев А.А. АК балалардың қимыл белсенділігін ұйымдастыру /М. 1991ж
22. Зопорожец А.В. Еркін қимылдарды дамыту. / М. 1960ж
23. Лапишн В.А: ПузановБ.Б. Дефектология негіздері / М. 1990ж
24. Новиков Н.И. Таңдаулы педагогикалық шығармашылықтар /М. 1959ж
25. Бадалян Л.О. Балалық жастықтағы неврология жайлы басшылық /К.1984
26. Бернштейн Н.А. Қимыл физиология және белсенділік физиология жайлы очерктер /М. 1966ж
        
        Мектеп жасына дейінгі жетім балалардың моторлы аясының жағдайы мен
түзетудің кейбір ... ... ... ... ... ... балаларды ... мен ... ... аяның ... мен ... ... ... мотордың ... ... ая мен ... ... ... ... ... дейінгі жетім балалардың моторлы аясының жағдайы
2.1. Жетім балалардың моторлы аясының жағдайын тексерудің ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың моторлы аясының қалыптасуы
3.1. ... ... ... ... ... Ұсақ ... ... моториканың ... ... ... қорытындылары
........................................
Қорытынды...................................................................
.........................................
Әдебиеттер
тізімі......................................................................
.............................
КІРІСПЕ
Арнайы ... ... ... К., ... М., ... Л.В.)
мектеп жасына дейінгі балалардың көбісінің үлкен моторкасы мен ... ... және ... өз ... ... қалыптаспаған. Жұқа моторканы
дамуда артта қалған.
Бұл проблема бірнеше жыл бойы зерттеудің негізіне айналып отыр. ... ... және ... ... ... ... ... мен өзара тәуелділіктер логопед жұмысына ... ... ... ... ... ... ... аппаратты зерттеу мен сөйлеу тілі аппаратына әсер ету
мақсатына арналған ... мен ... ... ... ... мен ... және т.б. ғана ... байқау қиын емес.
Моторлы аяға келер болсақ оған көңілдің аз бөлінетіні сондай көп ақпараттар
ағымында елеусіз қалып қалады. Тәжірибе де ... ... ... үшін көп
болса физминутка қолданылады, онда да кейбір жағдай да физикалық шаршауды
басуға ... Ал егер ұсақ ... ... келер болсақ, оның
мағынасы жиі дұрыс бағаланбай жатады.
Ал (М.М.Кольцов., Е.И.Исенина және т.б.) ал ... ... ... ... ... ... мен моториканың өзара тығыз
байланысы жайындағы зерттеулері ... ... ... ... толыққанды білім алуына керек танымдық үрдістің дамуының
жоғары деңгейінің ... қоса ... шарт ол ... ... моторының
дамуы болып саналады. Бұл үшін моторлы аяны арнайы зерттеу қажет әсіресе
оның жетіспеушілік белгілері ... ... ... ... басқа
себептерге де байланысты. Аты аталған зерттеушілер (Бернштейн И.А., Кольцов
М.М., Озерецкий Н.И. және т.б.) психикалық ... мен ми ... ... ... моториканың жағдайына байланысты, тәуелді екендігін,
оған әсер ететінін ... ... ... ... өзгерісі оқу
шығармашылығында белгілі бір қиындықтар туғызады, әсіресе ... ... түрі ... ... қол ... және т.б. анық ... жетім балалардың моторлы аясының жағдайын ... ... ... ... ... ... байланысын көрсеткен. Балалар үйіндегі
тәжірибе жұмысын ... ... ... ... ... даму ... ... аса бермейтінін көрдік. Моторлы ... оның ... жиі ... да, ал жұқа ... ... ... пробаны қажет ететіндер әрең көрініп,
байқалмай да жатады.
Жоғарыда айтылғандар біз ... ... ... етіп алып ... мен ... ... ... көрсетеді.
Зерттеудің мақсаты. Жабық түрдегі мекемелердегі жетім балалардың
моторлы ... ... ... жұмысында қалыптасқан жетілдіру
жолдарын анықтауға бағытталады.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... дамуының
түзету-педагогикалық үрдісі.
Зерттеу пәні. Мектеп жасына дейінгі жетім балалардың моторлы аясының
дамуы.
Зерттеудің мақсаты ... асу үшін біз ... ... ... Мектеп жасына дейінгі жетім балалардың ... ... ... мен
жағдайы проблемасының теориялық негізі;
2. Моторлы аяның дамуы бойынша балалар үйіндегі ... ... ... жасына дейінгі жетім балалардың моторлы ... ... ... ... дейінгілердің моторлы аясының қалыптасуы;
5. Балалар үйінің жағдайында түзету жұмыстарын жетілдірудің жолдарын
анықтау;
Зерттеу әдістері. Жетім балалардың ... ұсақ ... ... ... ... проблемаға қатысты
әдебиеттер көзін талдау; әңгімелесу; балалар үйі мамандарының ... ... ... ... ... Зерттеу мектеп жасына дейінгі жетім
балалардың моторлы аясын дамыту жөніндегі ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі жетім балалардың моторлы
аясының дамуы мен жағдайына арналған сұрақтарға ... ... ... ... ... теориялық шолу
Біз қарастырған проблеманың әдебиет тізімдеріне бұл тарауда шолу
жасалған.
1. Жетім балаларды тәрбиелеу мен ... ... ... мен ... мектеп жасына дейінгі балаларды
қоғамдық тәрбиелеуде отбасымен бірігуі олардың ... және ... әсер ... ... ... ... бір ... ата-ананың
қарауынан айырылған балалар мен бала-бақшаға ... ... ... ... өмірінен өте көп айырмашылықтары бар. Мұндай балалардың
тәрбиеленудегі жалғыз ортасы болып ... ... ... ... ... ... үйі. Барлық балалар бірегей бағдарламалар бойынша оқытылады, ал
отбасында өмір сүретін және отбасысыз өмір ... ... ... ... мүмкіндік болатынына кепілдік беру тиіс.
Әрине отбасында өмір сүрмейтін балалар педагог жағынан болсын, ... ... ... ... ... және ... ... ететіні
түсінікті жайт.
Отбасында өскен және отбасысыз өскен балаларды өмірімен тәрбиесі
оларды психикалық ... ... ... ... ... тәжірбие көрсетуде.
Авторлар (Залысина И.А., Смирнов Е.О.) мектеп жасындағы отбасысыз өскен
балалардың техникалық дамуындағы ... ... ... ... Баланың жалпы психикалық дамуындағы негізгі шарт пен қозғаушы күш
– ол үлкендермен қарым –қатынас ... ... ... ... ... үйінде өскен баланың қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... көрсеткіш – қарым-қатынас деп шешті.
Бұл балалар ... ... ... қарағанда үлкендерге деген зор
қызығушылықтарын танытты. Балалар үйінде тәрбиеленетін ... ... ... ... ... ... мен қамқорлығына мұқтаждықтары
доминант болып қалады. ... ... ... ол құрдастарымен
қарым-қатынасқа деген құлшынысы төмен байқалады. Ол өзге ... ... де ... жүгінеді. Сонымен қоса қатынас кезінде балалар бір жақты
және эмоциясы аз. Қатынас жай ғана жүгіну мен ... ... ... ... және ... ... ... және қатарластарымен қарым-қатынасының дамуында маңызды
айырмашылықтар бар екендігін көрсетті.
2. Моторлы ... ... мен даму ... ... астарында ерікті қозғалыстар мен қозғалыс
әрекеттерінің кешенінің жатқанын түсіну ...... ең қиын ... функцияларының қатарына жатады.
Ол тегіне қарай шартты рефлективті, көп звеналы афферентті және эфферентті
күрделі құраммен сипатталады, ... көп ... және ... астарын
кіргізеді иерархиялық ұйымдастырылған жүйеден немесе күрделі функционалдық
жүйеден тұрады.
Моторика – бұл әр түрлі тектегі афферентті импульстар басқаратын ... ... ... құрылымдарымен реттелетін, әртүрлі ... ... ... ... ... дамуы оның сөйлеу
тілінің «бекуі» мен стимуляция факторы ретінде ... ... ... ... ... үшін ... яғни ... үрдісінің және
қабілеттің қалыптасуы сөйлеу ... ... ... ... ... бала ... моторлы жүйесін ең алдымен ... ... ... ... ... оған ... сезеді. Егер қозғалысқа деген қажеттілік өте көп шектеліп
немесе күшпен ... ... ол ... ... ... ... әкеп соғады, жүйке психикалық функцияның қалыптасуына оның ... ... де кері ... ... Бұл қозғалыстың ағзаның өмір
тіршілігінің көрсеткіштерінің негізгілері ... ... ... ... ... ... ... маңызға ие қол мен
артикулияция мүшелерінің моторикасының ... ... ... ... ... жаңа ... ие болу оны нақтылау, бекіту және ... ... ... ... ... ең маңызды болып саналады. Оның
қалыптасуымен барлық ағзалардың және ... ... ... ... ... ... К. ... «орталық
ұғым» деп атады, ол координациялық барлық қозғалыс белгілерін сипаттайды.
Бала онтогенезінде қозғалыс функцияларының ... ... өте ... көп ... не ... кетеді. Сөзді дәлелдеу үшін дені сау ... ... жас ... ... ... ... ... туылғанынан бастап сөйлеу тілінің дамуын параллельді көрсетеміз.
3. Қалыпты жағдайдағы баланың моторикасының дамуы.
Қалыпты жағдайдағы баланың моторикасының ... ... ... ... бойынша) төмендегі кезеңдерді айтуға болады.
1 кезең – ... 4 айға ... Бұл ... ... ... негізі қалыптасады – бастың дұрыс ұстауына, оның кеңістіктегі
еркін бейімделуіне ... ... ... ... ... туғанда пайда
болған рефлекторлы қозғалыс автоматирлері өшеді.
2 кезең – 5-тен 6 айға ... Бала ... ... ... ... – 7 айдан 8 айға дейін. Еңбектеуді үйренеді.
4 кезең – 9 айдан 12 айға ... ... ... ... және тік тұру ... сақтау.
5 кезең – 13 айдан 18 айға дейін. Өз ... жүру ... ... сақтау үшін қолдың қатысуының көмегімен іске асады.
6 кезең – 14 айдан 24 айға дейін. Өз ... ... ... ... ... ... қолдың ысырылуы.
7 кезең – 25 айдан 30 айға дейін. Жұқа қозғалыс қабілетінің жетілуі
заттың – ... ... ... ... ... және ... ... алғашқы көзқарастардың оның негізі бойынша ... ... ... даму ... сәйкес келу.
8 кезең – 2,5-дан 3 жасқа ... Жүру ... ... Бала бір ... ... ... жүре ... баспалдақпен көтеріле
алады, допты лақтыруға, қағып алуға мүмкіндігі болады. Және ол ... ... Қол мен және ... ... ... Өз бетінше
қасықтар мен шанышқыларды қолдана ... Дене ... ... көзқарастар
сызбасын дамыту.
9 кезең - 3 жастан 7 жасқа дейін. Қозғалыс функциясын ... ... ... ... біршама координацияланылған болады. Ол ойын
іскерлігіне әсер етеді. Алайда мектепке ... ... ... ... ... және ересектерде жақсы сипатқа ие. Тек 7-ге
толғанда ғана балалар координациялық пробаларын сенімді ... ... ... ая мен ... ... ... ... негізгі шарты болып ересектермен
қатынасы болып саналады.
Отбасында өскен бала ересектермен қарым-қатынас үрдісінде 2 айынан
бастап сөйлеуге ... ... ... ... ол өзі ... ... жайлы көзқарас қалыптастырады.
Ақырындап ода сөйлеу тілінің алғы шарттары дамиды. Балалар үйінде
тәрбиеленген балалардың сөзге дейінгі коммуникация ... ... ... болуы заңды құбылыс, сонымен қоса танымдық үрдісте баяулайды.,
нәтижесінде тұрақты жағымды өзін-өзі сезінуі, қоршаған ортаға деген ... ... ... ... инициативасы да аз. ... мен ... ... парасаттылық іскерлік қабілеті
қалыптаспаған, сөздік қоры кедей.
Балалар ... ... ... ... ... тағы бір айырмашылығы фонематикалық және тактикалық қабылдауы,
оптика кеңістік ... көру ... ... ... ... ... ... формалар қалыптаспаған, примитивті қарым-
қатынас формасымен сипатталады.
Бұл балалардың психикалық дамуындағы жетіспеушіліктерді Боханова Л.В.
зерттей келе қол ... ... ... тілі жұмысының әдістемесін
негізгі алды. Қол іс-әрекеті үрдісіндегі сөйлеу тілінің дамуы үшін ... ... ... ... ... ... тілі қабілетімен ол осы
балалардың көру-кеңістік ой-танымын оптико – ... ... ... ... Қол ... үрдісінде балалар ұсақ қол
саусақтарының бұлшық еттерін дамытты, бұл ... ... ... ... да қозғалыс функцияларымен қатар қол саусақтары да ... ... ол ... ... ... ... өте күшті ықпал
етеді. Бектерев В.М. «қолдың ... ... ... ... ... екендігін оның дамуына әсер ететіндігін» жазған болатын.
«Моторлы сөйлеу тілінің» ... ... ... бір ... аясының бүтіндей тәуелдігіне байланысты.
Кольцова М.М. және Руденева М.И.-дің эксперименталды зерттеулер
жүргізгенде байқағанымыз ... ... ... ... ... ... төмендетуге тез жақындатады екен. Сондықтан қол
саусақтарының жұқа қозғалыстарын шынықтыру сөйлеу ... ... ... ... ... көп жағдайда әсер етуі тиіс. Фамина Л.В-нің
жасаған ... ... ... жұқа ... да уыс ... ... ... қана қоймай, нәтижесінде
өте қатты жетілуге де ие болады. Фамина Л.В. «Сөйлеу тілінің даму ... қол ... ... ... ... ... деп
жазған. Тәжірбиелік жақтан маникулятивті ... ... ... ... ... мен балалардағы сөйлеу тілінің бұзылуын жоюда
кешенді жүйенің маңызды ... деп ... ... ... ... ... көптеген зерттеулерінде
сөйлеу тілінің дамуы мен моторика жағдайының ... ... ... ... яғни ... ... кемшіліктері сөйлеу тілінің жалпы
даму жағдайына кері әсерін ... ... біз ... ... ... ... зерттеудің
тақырыбының маңыздылығы, моторлы аяның жағдайына байланысты мектеп жасына
дейінгі жетім балалардың ... ... ... ... ... жіті зерттеудің тәжірибелік маңыздылығына жайлы тағы да басып
айтуға негіз ... ... ... ... ... ... ... балалардың моторлы аясының жағдайы.
Бұл тарауда мектеп жасына дейінгі жетім балалардың моторлы ... ... ... Әсіресе жалпы жағдай, ұсақ,
артикулияциялық ... сөз ... ... атты ... қаласының балалар үйінің ... ... 6 ... 20 бала ... ... үшін біз ... ... бақшасында жалпы тәрбие алатын 20 баланы тексердік. ... ... ... саны ... ... ... ... аясының жағдайын тексерудегі әдістеме.
Моторлы аясының жағдайын көрсету үшін біз әдебиеттерде бар Озерецкий
И.И -дің ... ... ... өз ... құрастырып модифицирование
жасадық.
Моториканың жалпы жағдайын тексеру әдістемесі.
Төмендегі тапсырмаларды қолдану көзделеді:
□ Қозғалыстың статикалық координациясы
□ Қозғалыстың динамикалық ... ... ... ... дифференцациясы
□ Киностетикалық гнозис
□ Қозғалыстың оптико-киностетикалық координациясы
□ Қозғалыстың ырғақтық ұйымдастырылуы
Моториканың жалпы жағдайын ... біз ... ... тестін қолдануды кеңес береміз.
Балалардан ең алдымен сөздік нұсқау жаттығуларын орындауларын
талап ... ... ... ... қозғалыстар үлкендер көрсеткен үлгі
бойынша жасалды. Келесі көмек түрі қозғалысты икемдеп ... ... ... мен ... ... ... ... жүрді.
Қозғалыстың статикалық координациясын бағалауда келесі жаттығулар берілді.
1. Қолды екі жаққа серпу, сол аяқтың ұшы оң ... ... ... түзу тұру ... Дәл осылай он бес секунд көзді жұмып тұру
керек. Егер ... ... қиын ... ... ... рұқсат
беріледі, тепе-теңдікті сақтау үшін қол да көмекке келеді. Егер ... ... ... ашып тұрып жаттығуды орындауға рұқсат етіледі.
2. Аяқтың «ұшымен» он секунд көзді ашып ... Қол бос ... ... ... Қол ... келе ... аяқ саусақтарының ұшы мен не
толық тұруға рұқсат беріледі.
3. Қол бос жіберіледі. Кезек пен кезек көзді ашып тұрып біресе оң ... сол ... ... он ... тұру ... Егер бала ... ... көтеріп тұрған аяғын ... ... ... қол мен ... жасауға, аяқ ұшымен тұруға рұқсат етіледі.
4. Қол бос жіберіліп, көз жұмылады. Оң аяқпен ... сол ... он ... ... ... минут үзілістен соң қайталанады. Егер қиын
болса бұл жаттығуды былай орындауға болады: бала денесін бос ... ... ... ... ... аяқ ... ... рұқсат
беріледі.
5. Аяқ жиналған, қол бос жіберілген. Көзді жұмып ... ... он ... тұру ... ... ... ... жаттығу барысында аяқ ұшымен
не түбегейлі аяқты басып тұруға рұқсат етіледі.
6. Қол мықынға қойылады. Сол ... ... ... ... ... ... ... ұшымен, көзі ашық күйінде он секунд тұру керек.
Демалған соң дәл ... сол ... ... Жаттығуды орындау өте қиын
сондықтан қолдың көмегімен оны жасауға рұқсат етіледі.Босаңсу ... ... ... көтерілуге және толық тұруға рұқсат
беріледі.
7. Бұл ... ... ... ... Бұл балаларға алдыңғы жаттығуды
жақсы жасағанда ғана ұсынылады. Позаны ұстау баяғыдай.
8. Аяқты және қолды алға созады. ... ... Ең ... ... тәрізді орындап, содан соң жеке орындайды.
9. Қолды алға созып, аяқты екі жаққа қойып, позаны ... ... ... ... ... ... жаттығу.
1. Алға жүру
2. Артқа жүру
3. Бір қырымен жүру
4. Бұрылу
5. Секіру
А. Екі аяқпен бірге ... ... екі ... бір ... ... аяқ аздап тіземен бүгіледі.
Б. Қол мықында, оң аяқпен алға ... ... ... соң сол аяқпен
жасау. Бала түзу сызықтан жарты метрден артық ауытқымауын қадағалау
керек, қол ... ... ... отырып, қолдың көмегісіз тұруы қажет.
Қозғалыстың ауыспалылығын бағалауда келесі жаттығулар ... ... ... ... ек ... белге және т.б. қою.
2. Үзіліс жасай отырып бір орында секіру: бала бір ... ... ... соң ... ... ... секіруді екінші
аяқпен тоқтамай жалғастырып кету және т.б.
Қозғалыс дифференцациясын бағалау мынадай қозғалыс
топтамалары арқылы іске ... ... алға ... Аяқты екі жаққа қою
3. Басты төмен салу
4. Басты оңға, солға бұру
5. Басты артқа ... ... тез және ... ... тиіс.
Кинестетикалық гнозисті бағалау мақсатында келесі тапсырмалар
балаларға ұсынылады:
Бала көзін жұмады, экспериментатор оның қолын белгілі бір жағдайға
қояды. Бала ... ... соң оны ... кері ... содан соң екінші
қолымен жасайды.
1. Иекті үстелге тіреп сыртқы бұрышын үстел еніне тоқсан градусқа ... Дәл ... ... иықтың бұрышын қырық бес градусқа қояды.
3. Қолды бөкседен тоқсан градусқа алшақ ... ... ... ... бес ... ... ... оптико-кинетикалық координациясын бағалау үшін ... ... ... ... ... соны ... жұмып қайта жасату
керек.
1. Оң қол иыққа қойылады
2. Сол қол ... ... Оң қол ... сол қол ... қойылады
4. Оң аяқты тізеден жинап ішке қарай бұрылу қажет
5. Сол аяқты алға өкшеге қою керек.
6. Аяқтарды саусақтар жанасып етіп қою ... ал өкше ... тұру ... ... қателік кетсе, қайта жасалады.
Қозғалыстың ырғақтық ұйымдастыруын бағалау үшін ... ... және ... ... екі ... ішінде қозғалыс жасалады, темп есебі
15 секунд сайын өзгереді.
1. Қол кеудеге қойылып жан-жаққа тез серпіледі (бір, екі) ... ... ... (үш, төрт)
2. Тез және ақырын санауға адымдау.
Ұсақ моторика жағдайын тексеру әдістемесі
Ұсақ ... ... ... ... келесі шарттармен
жүргізіледі;
← Қозғалыстың статикалық координациясы;
← Қозғалыстың динамикалық координациясы;
← Қозғалыс ауыспалылығы;
← Қозғалыс ... ... ... ... ... ... Қозғалыс ырғақтылығы;
← Праксис;
Жаттығу қозғалыстың статикалық координациясын бағалауға арналған.
Қолды белгілі бір поза қойып оны он секунд ұстап тұру қажет.
o ... ... ... ... ... ... ... Саусақтарды бүгу;
o Екінші және бесінші саусақты қою;
Жаттығу әр қолмен бөлек, сосын екі қолмен бір мезетке жасалынады.
Қозғалыстың ... ... ... үшін ... ... Бір ... қол ... жұдырыққа жинау және жазу.
Үлкен саусақ міндетті қатысады. Қозғалыс симметрикалығын
бақылаймыз;
← Қол саусақтарын бір ... ... ... және ... «Қол ... үстінде» сосын «қол ілініп тұр»
позициясын бастаймыз;
← «Саусақтарды ... ... ... ... пен әр бір
саусақтың ұшына тигізіп санау /5,4,32/ ... ... ... . ... ... ең ... оң қолмен сосын
сол қолмен жасалады, кейін екі қолмен бірдей. Дұрыс
орындалуын қадағалаймыз.
← Қарындаш пен ... ... ... бала орындыққа отырады, оның алдындағы
үстелге түйме-шегелермен жапсырылған ақ қағаз ... ... ... оң ... ол ... темір қағылған қарындашты
алады. Дыбыс дабылына байланысты ... пен ... Оған ... ... ... ... ... түсуі керек.
Нүктені қою әдісі іс-әрекеттің еркінділігін көрсетеді. Тек ... ... бір ... орнына қойылмауын қадағалау керек, өйткені үру
кезінде қол емес тек кист ... ... ... Он бес ... ... соң ... білдіретін дыбыс беріледі. Бір минут демалыстан соң сол жұмысты
сол ... ... ... дөңгелету.
Өткізу техникасы: балаға папирос қағазынан бір рет ... ... 55 см/ оған қол ... ... ... тез ... жұмыс кезінде екінші қолмен көмектесуге рұқсат жоқ. Жаттығу қолды
жоғары көтеріп тұрып жасалынады. Он бес ... ... соң ... ... ... ... Бұл ... орындауда 15 секунд оң қолға 20
секунд сол ... ... ... техникасы: баланың алдына лабиринт сызылған қағаз үстелге
қойылады. Оң қолымен қарындашты ұстап ... ... ... ... алып жүреді, үздіксіз сызықпен, лабиринттен ... ... ... ... ... ... ... Дәл солай сол қолмен
жасайды /басқа аналогиялық ... Біз ... ... ... ... оңай ... ... ұсындық.
← Шырпыларды қою.
Өткізу техникасы: бала орындыққа отырады, оның қарсы ... ... ... ... ... ... ... оны қолдың жартылай
жұмылған күйінде алуға болады/. Қораптың оң жағы мен сол ... ... ... он сіріңке толы қойылады. Дыбыстық дабыл қағылғанда
екі қолдың да екі сұқ ... бір ... екі ... да ... ... Ең алдымен алынатындары ... ... ... ... ... ... екі ... жұмыс жасап жатқандығынжәне бір
талдап алғандығын бақылау қажет. Қорапты және ... ... ... бермеу керек.
Егер жаттығу қиынға соқса онда оны бір қолдап жасайды.
Қозғалыстың ауыспалылығын ... ... екі ... жасау
ұсынылады. /Шынтақ үстелге тіреліп, қолдар бос түсіріледі/.
o Жұдырық-алақан
o Жұдырық – сақина /үлкен саусақ пен сұқ ... ... ... ... мен ... ... қозғалысын бағалау мақсатында
жаттығуды үлгіге қарап ... ... ... ... қарап келесі
жаттығуларды орындау қажет.
1. Қол саусақтарын үзіліспей жұму және жазу ... ... екі ... ... үстелге қояды. Оң қолдың
саусақтары жұдырыққа ... ... ... ... қағылғанда оң қол
саусақтары жазылып, бір мезетте сол қол ... ... және ... /он ... және одан да көп/ оң және сол ... саусақтарын
бүгу және жазу ұзағырақ бір мезетте жасалады.
Қолдың шынтақ буындары қозғалмау керек. ... ... ... қол ... ... ... арналған ойын
тапсырмасы:
2. «Жаңбыр» қол үстел үстіне қойылып, саусақтар ... ... ... ... ... ... - қол ... шетіне қойылады. Кезекпен ортаңғы
саусақпен үстел шетін тырсылдату.
4. «Оловянды сарбаздар» - қолдың саусақтары үстелге қойылады. Кезекпен
саусақтарды ... ... ... ... ... ашылды» - саусақтар жұдырық болып жиналып. Кезекпен бір-
бірлеп жазу.
Кинестетикалық ... ... үшін ... сол ... ... ... ... Баланың көзі жұмылып ... ... ... жағдайы: алақанмен қол саусақтары біріктіріліп үстел үстінде
жатады.
1. үлкен саусақты бір жаққа ... сұқ ... пен ... саусақты екі жаққа қарату
3. үшінші және төртінші ... ... ... ... және ... ... арасын алшақтату
5. төртінші және бесінші саусақтар арасын алшақтату
6. сұқ саусақты бүгу
7. ортаңғы ... ... аты жоқ ... бүгу
9. кішкене саусақты бүгу
Жаттықтырушы көрсеткен тапсырмаға мұқият қарап кейіннен ... ... ... ... ... ... ... және үшінші саусақтарды созу
3. екінші және бесінші ... ... ... және ... ... ... үшінші және бесінші саусақтарды созу
6. екінші және төртінші саусақтарды ... ... ... екіншінің үстіне қою
8. екінші саусақты үшіншінің үстіне қою
9. үшінші ... ... ... ... ... ... үшіншінің үстіне қою
Егер жаттығу балаға қиыншылық тудырса, онда екінші қолымен ... ... бір шарт ... ... ... ... ... қимылдар
жасауға ізденіс процесінде баланың көзі жабық болу керек.
Жаттығу бірінші бір қолымен ... ... ... да ... ... кейін екінші қолымен, ал ... екі ... ... ... ... балалардың жаттықтырушы
көрсеткендей қолдарын ұстап, тапсырмаларды орындау процесінде бағаланады:
← Оң – ... ...... ... Оң – ... ...... фронтальды
← Оң – көлденең сагитальды
Сол – көлденең фронтальды
← Оң –тігінен фронтальды
Сол – көлденең ... ... ... ... кездегі жағдайды – сагитальды
деп атайды.
Алақан денеге параллельді жағдай – фронтальді.
Ересек адам жаттығуды балаларға қарама-қарсы тұрып көрсетеді.
Оң және сол ... ... ... назар аудару керек және
өз денесіне ... ... ... ... қарау керек.
Қимыл реті екі бағытта бағаланады: қолдың басын ... ... ... ... ... оң қолдың басымен екі рет, сол қолдыкімен бір ... ... ... ... бір ... ... ... бір
рет, үшіншісімен үш рет тарсылдату (қол үстел үстінде еркін жатады).
Тарсылдату саны ауысып тұрады және оны санап ... ... ... ... ... үшін ұсынылған жаттығулар:
1. бауды орау және байлау
2. шөлмекке бауды орау
3. кесу
4. үлкен кішкентай кубиктерді құрастыру
5. ... ... және ... ... ... және динамикалы ұйымдастыруын бағалау
бағытында пайдаланған жаттығулар арқылы артикулияциялық моториканың қалпын
зерттеу ... ... ... ұйымдастыруын бағалауға берілген жаттығулар:
1. Ерінді «түкше» қылып созу
2. Тістерді ақситу / «күлімсіреу»/
3. ... ... ... ұшын жоғары көтеру
5. Тілдің ұшын төмен түсіру
6. Бетті үрлеу
7. Тілді тістердің арасында ұстау
8. Тілді еріндерінің арасында ұстау.
Сөйлеу инструкциясының ... бала ... ... ... ... керек.
Динамикалық қимылдарын ұйымдастыруын бағалау үшін (яғни жаттығудың бір
түрінен екінші түріне көшу қабілетін бағалау үшін):
← Еріндерін «түтікше» ... созу – ... ... ... шығару – тілдің ұшын жоғары көтеру – тілдің ұшын
төмен түсіру
← Беттерін үрлеу – тіл ... ... Тіл ... ... – ерінді «түтікше» етіп созу.
2. Моторлық сферасын зерттеу нәтижелерін талдау
Берілген ... ... ... орындап шыққан балаларды біз І
топқа ұйғардық. Оларда бірқалыптылық, реттілік, қимылдың бір ... ... ... көшу ... ... ... дәл және тез ... топтағы балалар жаттығуларды орындағанда аздап қиналды. ... ... ... ... ... жасады.
ІІІ топтағы балалар тапсырмаларды мүлдем орындай алмады. Олардың
қалыптылығы, ... ... ... және бір ... екінші
түрге көшу қабілеттері төмен дәрежеде болды. Тапсырманы жылдамдатып жасау
оларға өте қиын ... ... өте баяу және ... ... оларды тез
шаршатып отырды.
Кесте ... ... ... ... қалпы.
|топтар | | | |
| |І |ІІ |ІІІ |
| | | | ... ... |30% |20% |50% |
| | | | ... балалар |50% |30% |20% |
2 ... ... ... ... | | | |
| |І |ІІ |ІІІ |
| | | | ... ... |50% |40% |10% |
| | | | ... балалар |70% |20% |10% |
3 ... ... ... қалпы.
|топтар | | | |
| |І |ІІ |ІІІ |
| | | | ... ... |70% |20% |10% |
| | | | ... балалар |90% |10% |--- ... ... ... 1 ... ... жалпы моториканы зерттеу ... ... тек 30% ғана І ... ... Бұл ... ... ... жасады. Жаттығуларды толық көлемінде, дәл, ... рет – ... ... ... бір ... ... ... ауысуы оңай.
Жетім балалардың 20 % ІІ топқа кірді. Бұл балалар тапсырмаларды
аздаған қиыншылықпен орындады, ... ... ... ... топқа жетім балалардың 50 % кірді. Мына ... ... ... ... алмады. Олардың қалыптылылығы, реттілігі,
дәлдігі кем, қимылдарының бір ... ... көшу ... ... ... ... Жаттығуды өте ақырын және дәл емес
жасады.
Ұсақ моториканың қалпы:
№2 кестеде көрсетулі ұсақ ... ... ... ... ... ... ... Бұл балалар ұсынылған жаттығу комплекстерін түгел орындады.
Жаттығуларды толық көлемде, дәл, ... ... ... ... ... да ... жетімдер ІІ топқа кірді. Олар жаттығуларды ... ... ... ... ... Жаттығуларды жылдам, бірақ аздаған қиыншылықпен
жасады.
10% балалардың ІІІ топқа ... ... ... ... ... ... қалыптық, реттілік, дәлдік қимылдарының ауысу деңгейі төмен
жылдамдатылған жаттығуларда қиналды. Тапсырманы орындауы өте баяу және ... ... ... ... ... ... моторикасын зерттегеннен
кейін жетім балалардың 70% І топқа кіргізілді.
Бұл балалар жаттығу комплекстерінің барлығын орындады. ... ... дәл ... ... жасады. Қимылдардың түр-түріне
ауысуы жақсы.
ІІ топқа 20% жетім балалар кірді. Бұл балалар тапсырмаларды аздаған
қиыншылықпен ... ... ... ... болды. Тапсырманы жылдам, бірақ
аздаған қиыншылықпен жасады.
Жетім балалардың 10% ІІІ ... ... Бұл ... ... ... алмады. Олардың қалыптылығы, реттіліг, дәлдігі және
қимылдарды ауыстыруы төмен.
Жылдамдатылған жаттығуларды жасағанда қиналды. Тапсырманы орындауы өте
ақырын және дәл ... сол ... ... ... ... көрсеткен нәтижелері
басқа.
Жалпы моториканың жағдайы.
№1 кестеде көрсетілгендей жалпы моториканы зерттеу кезінде балалардың
50% І топқа кірді. Мына ... ... ... еш ... ... ... көлемде, дәл қалыпты, рет-ретімен жасады.
Қимылдарының бір түрінен басқа түріне көшуі ... 30% ІІ ... ... Мына ... жаттығуларды аздаған
қиыншылықпен орындады, көмек қажет етті, жаттығуларды жылдам, бірақ аздаған
ауырмашылықпен ... ... ... 20% ... Бұл балалар жаттығу комплекстерін
орындай алмады. Олардың ... ... ... қимылдарының
ауыстырылуы төмен деңгейде. Тездетілген жаттығулар оларға ... ... ... өте ... және дәл ... ... ... кестеде көрсетілгендей ұсақ моториканы зерттеу кезінде балалардың
70%-ы І топқа кірді. Бұл балалар жаттығу ... ... ... ... ... дәл, қалыпты, ... ... ... бір ... ... ... ... оңай болды.
Балалардың 20% ІІ топқа ... Бұл ... ... ... ... ... көмек керек болды. Жаттығуларды тез жасады,
бірақ аздаған қиыншылықпен.
Балалардың 10% ІІІ ... ... ... жаттығу комплекстерін орындай
алмады. Оларда қалыптылық, реттілік, дәлдік, қимылдардың ауыстырылуы ... ... ... ... Жаттығуларды жасауы
өте ақырын, дәл емес.
Артикулияциялық моториканың қалпы:
№ 3 ... ... ... ... зерттеу кезінде
балалардың 90% І топқа ... Бұл ... ... ... ... ... ... көлемде, дәл, қалыпты, ретімен ... бір ... ... ... ... ... 10% ІІ топқа кірді. ... ... ... ... ... ... керек болды. Жаттығуларды жылдам,
бірақ аздаған қиыншылықтармен жасады.
ІІІ топқа 0% - ы кірді.
Сонымен өткізілген тәжірбие жетім ... ... ... деңгеінің дамуының төмендігін көрсетті, бұл жағдай балалардың даму
процесіне ... ... ... ... ... тәжірбиеге арнайы
тағайындалған жаттығулар кешенін кіргізу керектігін көрсетеді.
ІІІ БӨЛІМ. Мектеп жасына дейінгі балалардың моторлы сферасын қалыптастыру
Мына бөлімде ... ... ... ... ... ... ... сонымен жалпы, ұсақ және ... ... ... ... әдістері көрсетілген.
3.1. Жалпы моториканы дамыту үшін жаттығулар жиынтығы
Өткізілген ... ... ... ... біз ... ... ... дамуына арналған жаттығулар ... ... ... модификацияланған және жеке тағайындалған
жаттығулар кірді.
Моторлық сферасын қалыптастыруы бізбен 5 ай бойы ... ... ... моторлық сферасын дамыту үшін арнайы
тапсырмалар ұйымдастырылды., біздің ұсынысымыз бойынша әр ... ... ... ... серуендеу, қыдыру т.б.) тәрбиеші,
логопедтер пайдаланылды. Сонымен үйрету тәжірбиенің негізгі маңызы моторлық
сферасын ... үшін ... ... ... болып отыр.
Сабақтар аптасына 2-3 рет күннің екінші жартысында өткізілді.
Ұзақтығы 15-20 ... ... ... қимыл белсенділігін арттыру керек.
Тапсырманы жалпы фронтальды ұйымдастырғанда, ... ... ... ... ... ... сай беру керек. Көпшілікпен жасалған
жұмыс дербестікпен араласып отырды. Балалардың қызығушылығы жоғалмас ... ... ... ... ... болу керек.
Тапсырманың құрылымын біз былай анықтадық:
Әр сабақ шартты түрде үш бөлімнен тұрады: кіріспе, ... ... ... ... ... ... ... назарын аударып
ұйымдастыру және денесін негізгі қимылдарды жасауға дайындау. Ол үшін жатып
немесе отырған ... ... алу ... ... ... ... арналған
және балаларға оңай келетін жатқан қалпында жаттығу жасау керек. Кіріспе
бөлімі 2-4 минут созылады.
Негізгі ... ... ... ... ... ... жаңа
қимылдар үйретіледі.
Сондықтан бұл бөлімден негізгі ... ... ... ... жаттығулар жасалады. Бірінші кезекте бас, иық, бел, қолға арналған
жаттығу жасалады. Әр жаттығу 3-4 рет қайталанады.
Негізгі бөлімге біртіндеп ширақ ойындар ... ... ... 10-15 ... бөлімде жоғары белсенді қимылдан біртіндеп отырып тыныштану
қалпына және басқа қимыл әрекеттердің түріне көшу ... ... ... ... 2-3 ... ... балалар үйінде
тәрбиеленетін топты құрды. Барлық жаттығуларды біз серияға ... Әр ... ... ... ... параметрлерін дамытатын 8-10 тапсырмадан
тұрады. Жаттығулар ойын ... өтіп ... ... ойын ... ... ... ... және бел, иыққа арналған жаттығулар
1. Б.қ. жатып, отырып, тұрып жасау. Басты әрбір жаққа қимылдату. ... қол, аяқ ... ... ... қадағалау керек.
2. Б.қ. іште жатып, қолдар алға түзу созулы. Тәрбиеші балалардың алдында.
Тәрбиешінің санауымен ... ... ... ... ... ... ... қисық қимылын, аяқтарының бүгуін,
жамбастың көтеруін түзетіп отырады.
3. Б.қ. жоғарыдай. Тәрбиеші балалар алдында. Оның ... ... ... ... ... ... дұрыс ұстап қолдарын жоғары көтереді.
Тәрбиеші кей балаларға шынтағынан ұстап көмектеседі, басы мен аяқтарын
дұрыстайды.
4. Б.қ. арқада ... ... ... ... ... ... ... көтеру керек.
5. Б.қ. жоғарыдай отыру керек.
6. Б.қ. жоғарыдай. Тәрбиеші балалар ... ... ... ... бір ... ... ... алғашқы қалыпқа келу. Сосын тағы ... ... ... ... Б.қ. тік тұру, аяқ арасы аздап ашық, қолдар дене бойында. ... ... ... алға-жоғары, созылу, қолдарға қарау, сосын
төмен түсіру керек.
8. Б.қ. жоғарыдай. Қолды алға ... ... ... ... ... Б.қ. жоғарыдай. Қолдарды екі жаққа ... ... ... ... ... ... түсіру, қол шаршаса оларды сілкіп
босаңсу керек.
10. Б.қ. орындықта отырып, аяқтың арасы ... ... ... ... ... шапалақ астында қолдарды кезек-кезегімен алға созып,
қайтадан бүктеу керек.
11. Б.қ. жоғарыдай. Бір қолда ... ... ... оны бұлғап қарау
керек, төмен түсіру.
12. Б.қ. жоғарыдай. Екі қолда да жалау. Қолдарды алға-артқа бұлғап, жоғары
көтере беру ... Б.қ. ... ... ... ... ... қаратып қолдарды
көтеріп, саусақтарды созу. Қолдарды төмен түсіру.
14. Б.қ. Алақанды жоғары қаратып қолдарды созу, сосын арқаның ... ... Б.қ. ... отырып, аяқтарды созу, жалау ұстаған қолдар алда. Жалауды
көтеріп, арқаны созу. Жалауға қарау, қолдарды төмен түсіру.
16. «Алақаныңды көрсет». Б.қ. аяқтар ... ... ... дене ... алға ... «міне» деп айту. Бастапқы қалыпқа қайту.
17. «Тізелеріңді көрсет». Б.қ. аяқтар иықтар бойында, қолдар белде. Алға
еңкейіп алақандарды ... ... ... деп ... ... қалыпқа
қайту.
18. Б.қ. қолдарды төмен ұстап тұру. Қолдарды алға ... ... ... ... Б.қ. ... Қолдарымен алға –артқа бұлғау. «Маятник».
20. Б.қ. тұрып жасау, қолдар кеудеде шынтақта бүгулі, саусақтар ... ... ... қолдарды айналдыру. (бір қол екінші қолдың
төңірегінде айналады) қолдарды екі жаққа созып, ... ... ... Б.қ. тұру ... ... ... доп ... қолдар төмен.
Қолдарды алға-жоғары көтеру, жалаулармен бұлғау, төмен түсіру.
22. Б.қ. тұру, ... ... доп ... ... төмен. Допты
жоғары көтеріп, созылу, допты түсіру.
23. Б.қ. домаланып «тоқаш» ... ... екі ... ... ... ... ... жазылу, допқа қарау, сосын төмен түсіру.
24. Б.қ. Тік ... ... ... Алақанды ішке қаратып, қолдарды жоғары
көтеру. Қолдың басына қарап, сосын төмен түсіру.
25. Б.қ. жоғарыдай. Қолдарды ... алға – ... ... артқа созу.
26. Б.қ. Тік тұрып, қолдарда жалау. Қолдарды екі жақтан жоғары ... ... ... тағы екі ... ... ... түсіру.
27. Б.қ. тұру керек, табандар параллельді, төменде таяқ. ... ... ... оған қарау керек, сосын түсіру. Тағы солай, бірақ
таяқты ... ... ... ... ... арналған жаттығулар.
1. Б.қ: қолды дене бойымен созып арқада ... ... ... ... Б.қ: сол қалыпта. Бірге және кезекпен аяқты түзу ... Б.қ: сол ... ... ... ... ... кезекпен бүгіп-жазу –
велосипед қимылы сияқты.
4. Б.қ: сол қалыпта. 10 см екі ... ... ... ... Б.қ: ... ... табанды параллель қойып алдына көтеру.
6. Б.қ: орындықты бір қолмен ұстап тұру. Сол қолмен ұстап оң ... ... ... ... алға ... ... Б.қ: ... ұстап тұрып, аяқты бүгіп жазыплақтыру.
8. Б.қ: сол қалыпта отырып, тұру.
9. Б.қ: тік тұрып, ... ... ... ... ... Б.қ: сол уақытта шапалақ ұрып отыру, төменде шапалақ ұрып тұру, кейін
тіктелу
11. Б.қ: сол ... ... ... ... еденді жалау таяқшасымен ұру,
тұрып тіктелу
12. Б.қ: сол қалыпта. Отырып жалауды еденге қойып тік тұру. Қолды артқа
ұстау. ... ... ... ... Б.қ: ... доп және сол қалыпта. Отырып доппен, тік тұру.
14. Б.қ: сол қалып, қол төмен түсірілген. 2-3 ... ... ... Б.қ: сол ... қол ... ... ұшына тұру, кейін табанға түсу
16. Б.қ: сол қалып, қол бос. Сол (оң) аяқты бүге көтеріп, ... ... Б.қ: тік ... ... ... Сол (оң) ... бүге көтеріп затты
тізеге қою, кейін алып аяқты ... Б.қ: тік ... қол ... ... доп ... Бүгілген аяқты түзетіп
допқа қою, қайта түзетіп жерге түсіру
19. Б.қ: тік ... ... ... Отырып таяқты жерге қойып, тіктұру. Таяқты
қайта алып түзелу, оны бастан жоғары көтеріп, түсіру.
Денеге арналған жаттығулар
1. Б.қ: шалқадан жатып ... ... ... ... қолдар дене бойымен.
Бір жаққа бұрылып, ... ... ... ... ... алақанды бір-біріне
қойып бетке ұстау, басты қолға қою, қайта арқаға ... ... ... соны ... Б.қ: сол ... Қол – ... ... көтеріп, қозғалту.
3. Б.қ: сол қалып. Тізені өзіне тартып құшақтау, қайта арқаға ... Б.қ: ек ... ... ... ... ... ... Қолды түзетіп, басты
көтеру, қолды қайта бүгу
5. Б.қ: шапалап, қолды екі ... ... ... ... ... ... түсіру.
6. Б.қ: сол әрекет. Арқадан ішке және қайта аунау.
7. Б.қ: тізеге тұрып кейін табандап отыру. Тік ... ... ... ... қайта отыру.
8. Б.қ: еденде отырып, қолды артқа қойып отырып түзету, бүгу.
9. Б.қ: тік ... ... ... ... ... ... ... Б.қ: қолды түсіріп, тік тұру. Қолды көтеріп тартылу, отырып тізені
құшақтап, басты тығу, тұрып тіктелу.
11. Б.қ: ... арт ... ... ... созу. Аяқты жинап созу.
12. Б.қ: Оң (сол) аяқты бүгіп, тізені құшақтау, аяқты ... ... Б.қ: сол ... Оң ... ... сол ... қою. ... рет қайталау.
14. Б.қ: аяқты бүгіп отыру, қолда доп, допты алға қойып, қолмен айналдыру.
15. Б.қ: сол қалып. Екі ... да ... ... Б.қ: қолды белге қойып, тік тұру. Оңға (солға) бұрылып қарау. ... Б.қ: ... ... қол бос. Оңға ... бұрылып қолды созу, түзу
отыру.
18. Б.қ: аяқ-иық деңгейінде, қол белде. Алға еңкейіп, түзу ... Б.қ: сол ... ... ... Тізені бүкпей еңкейіп таяқпен таяқпен аяқ
саусақтарына тию. Доппен де дәл солай.
20. Б.қ: ... ... ... қою, ... екі ... ... Б.қ: аяқтар бірге, қолда доп. Отырып джопты аяқ алдында қою, аяқтарды
көтермей түзету, қайта отырып, ... Б.қ: ... ... ... бір қолда доп немесе кубик. Бір аяқты көтеріп
затты аяқ ... ... ... ... ... ... Б.қ: аяқты созып отыру, қолмен артқа тірелу. Аяқты көтеріп бірге
денеге тарту, ... Б.қ: ... ... ... ... артқа тірелу. Аяқты
көтеріп орындыққа қою, еденге түсіру.
25. Б.қ: шалқадан жатып, қолды бас ... ... онда доп. ... ... ... аунау
Табиғатта жүргізілетін дене шынықтыру жаттығуларының мысалдары
Жаттығу жасау алдында үлкен адам алдын-ала орын ... ... ... ... ... ... ... ағаш тамырларына өту
3. тамырдан тамырға үлкен адымдармен өту
4. бөренеге ... одан ... ... жай ... ... түзу ... ... өту
6. жылғадан, тастан тасқа секіріп өту
7. жылғада тұрған тақтайдан өту
8. екі ағаш арасын ... ... ... ... шөл ... ... ... ағашты құшақтап ағашты айналып өту
Табиғатта балаларға ... ... жөн. Олар тас, ... ... ... ... Ұсақ ... түзету
Қол қимылының дамуына ерекше көңіл бөлу керек. Түрлі қол қимылдары ... ... ... ... ... ... ... асықпай жаңа
қимыл енгізіп, алдымен балаға көмектесіп, ... ... ... әрекеттену
керек.
Балаларда ұсақ моторика дамуы үшін келесі жаттығуларды қолдану керек:
1. Балаларға киімнің түймесін санауды үйрету керек.
2. лента, кейін жіп арқылы ... ... ... керек.
3. шариктермен жұмыс
4. сақиналармен жұмыс
5. кубиктермен жұмыс
6. ағаш ... ... ... ... ... ... ... материалдары мен жұмыс (құрастырғыш)
9. құрастырғышпен жұмыс
3.3. Артикуляциялық моториканың дамуы
Балалардың үйреніп жүрген қозғалу ... ... ... логопедке артикуляциялық гимнастиканы күнде жүргізіп отыруы керек.
Артикуляциялық ... ... үшін ... материал бір ретпен
болуы тиіс. Жеңілінен күрделісіне қарай.
Артикуляциялық моториканы дамытатын жаттығулар:
І. 1. езуді тартып, ұстап ... ... ... ... ... шығару
3. күліп, түтік қылып кезектестіру
4. күліп тұрып, ауызды ашып жабу керек.
5. жалпақ тіл
6. жіңішке тіл.
ІІ. «Бағынбайтын тілді жазалау».
Мақсаты: тіл бұлшықетін ... ... ... ... ... ... ... тілді астыңғы ерінге қойып, «ня-ня»
дыбысын шығару
Әдістемелік нұсқаулар: төменгі ерінді бұрып тіске жақындатпау керек,
тіл ... ... ... ... ... ... тиіп ... «Тілді жалпайту»
Мақсаты: тілді бос ұстауды үйрену
Қысқа сипаттама: жымиып, ауызды ашып тілді төменгі ерінде 1-5 санап,
ұстау керек.
Әдістемелік ... езу ... ... төменгі еріннің
қайырылмауын қадағалау керек.
ІV. «Тіс тазалайық»
Мақсаты: балаларды тілді төменгі ... ... ... ... сипаттама: жымиып, ауызды ашып, тілдің ұшымен төменгі тістерді
«тазалау»
Әдістемелік нұсқаулар: еріндер қозғалмай ... ... тіл ... ... ... ... ... үстінде болады.
V. «Саңырауқұлақ»
Мақсаты: тілді жоғары көтеруді үйрету
Қысқа сипаттамасы: жымиып, ауызды ашып ... ... ... ... езу ... тұруын қадағалау, жаттығуды
қайталағанда ауызды кеңірек ашу қажет.
VІ. «Тәтті тосап»
Мақсаты: тілдің алдынғы бөлігін ... ... «Ш» ... ... ... ... ... дамыту.
Қысқа сипаттамасы: ауызды біраз ашып, тілмен жоғарғы ерінді жалау
керек.
Әдістемелік нұсқаулар: астыңғы жақ емес, тіл қозғалу ... ... не ... тіл ... ... ... ... созу
Қысқа сипаттама: жымиып, ауызды ашып тілді ... ... ... нұсқаулар: ауызды ашқанда тілдің ... ... ... ашып ... ... ... «Сиқыр»
Мақсаты: тілді жоғары көтеру, тілге ожау пішінін келтіріп оның
ортасымен ауа үрлеу.
Қысқа сипаттамасы: ... ... ... ... ... жалпақ
шетін көтеріп, мұрынның шетіне қойған мақтаны үрлеп жіберу ... ... ұшу ... ... ... ... ... керек.
Әдістемелік нұсқаулар: төменгі жақ сүйек қимылдамау керек. Тілдің ... ... ... тиіп ... ... Ортада қуыс болуы керек ауаны
айдауға.
ІХ. «Кеме бипілдейді»
Мақсаты: тілдің арқасын жоғары көтеру
Қысқа сипаттама: ауызды ашыңқырып «ы» ... ұзақ айту ... ... ... ұшы ... ... ... түсіп тұруы
керек. Тілдің үстін таңдайға көтеру керек.
Х. «Әткеншек»
Мақсаты: Тілдің қалпын тез ауыстыру, «а», «ы», «о», «у» ... ... ... ... болғанда.
Қысқа сипаттама: күлімсіреу, тісті көрсету, ауызды ашыңқырау, жалпақ
тілді астыңғы тістердің артына қойып, беске дейін санап ... ... ... ... ... ... ұстап беске дефін санау.
Әдістемелік нұсқаулар: төменгі жақ пен еріндер ... тек ... ... істеу.
ХІ. «Тілдің ұшымен қағу»
Мақсаты: тіл бұлшық еттерін қатайту, тілді жоғары көтеру. ... ... ... ... ... ... ... ұшымен қағу.
Әдістемелік нұсқаулар: жаттығу бірінші ақырын, ... ... ... жақ ... ... тек ... жұмыс істеу керек.
ХІІ. «Дыбыссыз тілдің ұшымен қағу».
Мақсаты: жоғарыдай.
Қысқа сипаттамасы: алдыңғыдай жаттығу жасау керек, ... ... ... ... көтеру қимылын және ширақтығын үйрету.
Қысқа сипаттамасы: күлімсіреу, ауызды ашып тілдің ... ... ... ... ... «сипау».
Әдістемелік нұсқаулар: ерінмен төменгі жақ қимылдамау керек. Тілді
алға ... ... ... ... ... Тіл ... ... етін қатайту, тілдің ұшын тырыстырып ұстау.
Қысқа сипаттама: ... ... ашып тіл ... жоғары тістерден «д»
дыбысын шығарып тарсылдатты. Бірінші ақырын, сосын ... көп ... ... ауыз ... ашық ... ... ... жақ
қимылсыз, тек тіл ғана істейді.
3.4. Үйрету тәжірибенің нәтижесін ... ... ... біз ... ... ... ... 10 қалдырдық. Олар жалпы қабылданған әдістемемен үйретілді.
Тәжірбиелі топтан да 10 адам алдық. Олар біз тағайындаған әдістемемен
үйретілді. Сандары ... тағы үш топ бала ... ... ... ... ... ... көрсетілгендей жалпы мориканы зерттегенде жетім балалардың
50% І топқа кірді (30 % орнына). Олар ... ... ... ... ... ... ... да жақсы.
30 % жетімдер (20 % орнына) ІІ топқа кірді. Бұл балалар тапсырманы
аздаған қиыншылықпен жасады. ... ... да ... ... % ... (50 % ... ІІІ топқа кірді. Олар ... ... ... ... ... ... ... болды. Жаттығу жасауы
баяу, дәл емес.
Ұсақ моториканың қалпы:
№2 графикте көрсетілгендей ұсақ моториканы ... ... 60 % (50 % ... І ... кірді. Балалар жаттығу кешенін толық,
қалыпты, дәл ретімен орындады. Қимыл ауыстырылуы жақсы.
30 % ... (40 % ... ІІ ... ... Олар ... ... ... аздаған қиыншылықпен, көмек қажет етті.
10 % ... ... (10 % ... ІІІ ... кірді. Олар
жаттығуларды орындай алмады. Олардың қалыптылығы, дәлдігі, ... ... ... ... баяу, дәл емес.
Артикуляциялық моториканың зерттелуі:
№3 графикте көрсетілгендей артикуляциялық моториканы ... ... 80 % (70 % ... І ... ... ... ... кешенін
толық, қалыпты, дәл, ретімен орындады. Қимыл ауыстырылуы жақсы.
10 % жетімдердің (20 % ... ІІ ... ... ... жаттығуларды
тез, біраз аздаған қиыншылықпен жасалады. Көмек қажет етеді.
10 % балалар ІІІ топқа ... ... ... ... ... ... дәлділігі, реттілігі төмен деңгейде жаттығу жасауы
баяу, дәл ... ... ... ... ... сферасының қалпы
үйретілгеннен кейін үйретілгенге дейінгі қалпынан өте жақсарып қалды.
Ал ... ... ... ... ... ... қалпы:
Жалпы моторикасын зерттеу кезіндежетім балалардың 40% (30% орнына) І
топқа кірді. Олар жаттығу кешенін ... ... ... ... орындады.
Қимыл ауыстыруы жақсы.
20 % балалар ІІ топқа кірді. Олар аздап қиналды, көмек қажет етті.
40 % ... (50 % ... ІІІ ... ... Олар ... ... Олардың қалыптылығы, дәлдігі, реттілігі, қимыл ауыстыруы
төмен деңгейде. Жаттығуды өте баяу ... ... ... ... ... кезінде 50 % жетім балалар І топқа ... ... ... ... қалыпты, дәл ретімен орындады. Олардың
қимылдарының ауысуы жақсы.
40 % ... ІІ ... ... ... тез, ... ... ... % балалар ІІІ топқа кірді. Бұлар жаттығу кешенін орындай алмады.
Олардың қалыптылығы, реттілігі, дәлдігі, қимыл ... ... ... моториканың қалпы:
Артикуляциялық моториканы зерттегенде балалардың 70 % І ... ... ... ... ... көлемде, қалыпты, дәл, ретімен жасады. Қимыл
ауыстыру әрекеті жақсы.
20 % ... ІІ ... ... ... көмек қажет етті. Жасауы
тез, ... ... ... % ... ІІІ ... ... Бұл ... тапсырманы орындай алмады.
Олардың қалыптылығы, дәлдігі, реттілігі, қимыл ауыстыруы төмен деңгейде.
Жылдамдатылған жаттығуды қиыншылықпен ... ... ... ... бақылау топтағы балалармен
салыстырғанда біз тағайындаған әдістемемен арнайы жұмыс ... ... ... моторлық сферасын зерттеу нәтижесі әлдеқайда жоғары.
Қорытынды
Біз өткізген зерттеу және арнайы әдебиетті ... ... ... ... ... даму ... ... айқындалады.
Балалардың қимылдау мүмкіндігін зерттеу – актуальді және маңызды.
Моторлық сфераның дамуы бұл ... ... ... ... құрамы.
Біздің жеке өткізген зерттеуіміз жетім балалардың моторлық ... ... ... ... ... ... ... кезде бәрінде қимылдарды статикалық түзетуге
арналған жаттығуда қиыншылық болды. Қимылдарының бір ... ... ... ... ... ... көрсетті.
Балалардың бапты қимылын ұйымдастыруға бағытталған жаттығуларда
қалыптығы мен ... ... ... деңгейде, жылдамдатылған жаттығуларда
қиналады.
Қимылдың динамикалық түзету қалпын тексергенде ... көп ... ... ... ... ... (айыру) тексергенде де кемшілік көрсетті.
Дұрыс және ретімен бір қимылдан басқасына көшуде қиналды. Өте баяу жасады.
Ұсақ моторикасын ... ... ... ... кемшілік
болды. Қолдарының қалпын белсенді ұстау қиыншылық ... ... ... ... ... да нашар. Балалардың көбі бапты қимылдарды
қайталай алмады, әсіресе рет-ретімен қағу кезде.
Дифференциалды қимылдардың ...... ... ... ... ... ... зерттегенде аз ғана қиыншылық болды.
Сонымен моторлық сфераның қалпын зерттеу көрінбейтін жіңішке ақауларды,
яғни ақаудың дәрежесін бағалау мүмкіндігін береді.
Біздің бақылауымыздың ... ... ... ... ... ... бағытталған арнайы түзету әдістердің жүйесін пайдалану
үлкен нәтижеге жетуге болады.
Біздің ұсынысымыз:
1. Моторлық сфераның ... ... үшін ... ... ... қажет;
2. Моторлық сфераның даму кемшілігін жеңіп және ескерту үшін
ертерек ... ... ... ... ... ... сферасының дамуына бағытталған әр түрлі ... ... ... ... сабақтар, қыдыру, ойындар,
әңгімелер т.б.)
4. Жетім балалардың мотрлық сферасын түбегейлі анықтайтын дербестік
бағдарлама жасау қажет.
Ал жалпы балалар үйінде тәрбиеленетін ... ... ... жұмысы ғылыми психологты және тағы зерттеуді қажет етеді.
Әдебиет ... ... ... №3, 1999ж
2. «Отбасынан тыс тәрбиеленетін мектеп ... ... ... ... ... ерекшеліктері»
Залысина И.А., Смирнова Е.О. «Психология жайында сұрақтар» журналы №4
1985ж
3. Вайзман Н.П. Олигофрен ... ... ... Хамская Е.Д. Нейропсихология /М.1987ж
5. Беккер К., Совак М. Логопедия / М. 1981ж
6. Менель К. Еңбектер жиынтығы /М.1956ж
7. ... Л.В. ... ... ... дейінгі балалардың сөйлеуінің
дамуы туралы. «Дефектология» журналы №2/3 1992ж
8. Кольцова М.М. Қимыл белсенділігі және баланың ... ... /М. ... ... Н.И. ... ... ... бағалау әдісі /М.1930ж
10. Бехтерев В.М. Адам рефлектологиясының жалпы негіздері /М.1958ж
11. Фомина Л.В. Баланың сөйлеу моторының дамуында саусақтар қимылының ... және ... ... ... Л.О. Балалар неврологиясы / М. 1984ж
13. Гуревич А.О. Озерецкий Н.И. Психомоторика / М. 1930ж
14. Ендовицкая Т.Е. Мектепке ... ... ... ... жасау
ерекшеліктері / еркін қимылдардың дамуы/ М. 1980ж
15. Бернштейн Н.А: Қимыл құру туралы /М.1947ж
16. Журова А.Е. Мектепке ... ... ... қимыл реакциясы /
«Еркін қимылдың дамуы»/ М. 1960ж
17. Лурия А.Р. Кәдімгі және ... ... ... жүйесінің қызметі /
М. 1956ж
18. Волкова Л.С. Логопедия / М. 1956ж
19. Адилова М.Ш. ... ... ... / А. ... ... Г.А. ... бап / М. 1985ж
21. Дмитриев А.А. АК балалардың қимыл белсенділігін ұйымдастыру /М. 1991ж
22. Зопорожец А.В. Еркін қимылдарды ... / М. ... ... В.А: ... ... ... / М. ... Новиков Н.И. Таңдаулы педагогикалық шығармашылықтар /М. 1959ж
25. Бадалян Л.О. Балалық ... ... ... ... ... Бернштейн Н.А. Қимыл физиология және белсенділік физиология жайлы
очерктер /М. 1966ж

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және анализдеу56 бет
Алматы қаласының кейбір ағаш өсімдіктерінің салыстырмалы экологиялық ерекшеліктері27 бет
Ауыл шаруашылығында бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың кейбір ерекшеліктері42 бет
Балалық шақ, жетімік және әлеуметтік жетімдік мәселелері7 бет
Бастауышта математиканы оқыту барысында пәнаралық байланыстарды іске асырудың кейбір жолдары48 бет
Дайын графикалық файлдарды қолдану.Image компоненті және оның кейбір қасиеттері18 бет
Есік қаласының экономикасы мен әлеуметтік аясының кешенді даму жағдайы және болашағы69 бет
Жануарлардың кейбір биологиялық ерекшеліктері. Комменсализм, симбиоз, паразитизм7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь