Қылмыс және одан қорғану шаралары

1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
2.1. Іс . әрекеттің қылмыс екенін жоятын мән.жайлар туралы түсінік.
2.2. Қажетті қорғану.
2.3. Қорғануға байланысты қажетті қорғанудың заңға сыйымдылық шарттары.
2.3. Қылмыс жасаған адамды ұстағанда зиян келтіру.
2.4. Орынды тәуекел.
2.5. Күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу.
2.6. Бұйрықты немесе өкімді орындау.
3. Қорытынды.
4. Қолданылған әдебиеттер.
Бүгінгі қоғамымызда Қазақстанның даму қарқыны жылдан-жылға екпінді серпіп алып келе жатқаны өз елімізде ғана емес, әлемдік деңгейде ашық айтылып отыр. Бұл тарапта ел басымыз Н.Ә.Назарбаевтың биылғы жолдауында бәсекеге қабілетті озық елу елдің қатарына қосылу жайындағы стратегиялық міндетті нақты қоюының өзі де мемлекетіміздің қазіргі кезеңдегі қарым-қатынас қабілет мүмкіндігін жан-жақты елеп-екшеп, айқындағаннан туындап отыр. Әлемдік өркендеудің алдыңғы елулігіне ену киелі келешектің мағызды сатысы. Ал, басты мақсаттың одан биік болуы заңдылық. Межені бағындыру негізгі мақсатқа барынша жақындай түсу бағытындағы жұмыстар өміріміздің барлық саласында бірдей күнделікті атқарылып жатуы қажет.
Жасөспірімдердің қылмысының сан-салалығы олардың күнделікті қылмысынан көрініс табуда. Оларды жаңа рухта, жаңа көзқараста тәрбиелеу қоғамының міндетінің бірі болып табылдаы. Жасөспірімдердің тағдыры мемлекетіміздің алдында, бүкіл қоғамының, мектеп, ата-ана, ұстаздардың келешек ұрпаққа білім беру, өз құқығын білуге үйрету, кері әрекеттерін алдын-алу қажет. Қазақстан ғалымдарының жалпы кәмелетке толмағандар қылмысының нақты материалдарға сүйене отырыпжазғанК.А.Бегалиев,К.А.Вайсберг,Ө.С.Жекебаев,С.Х.Жадбаев,Е.І.Қайыржанов,М.С.Нарықбаев,С.А.Шапинова және басқада көрнекті ғалымдар еңбектерінде баса көңіл бөлінген.Сонымен қатар белгілі педагогтар:А.С.Макаренко,А.В.Сухомлинский.т.б.
Қоғамдық қатынастарды зиян келтіруден қорғау мемлекеттің, қоғамдық ұйымдар мен барша азаматтардың негізгі конституциялық міндеттерінің бірі болып табылады. Осы міндеттерді орындау әдістері жүйелерінің арасынан қылмыстық әрекеттердің жолын кесу, жеке, қоғамдық және мемлекеттік мүдделерге қатысты кауіптілікті болдырмау белгілі бір орын алады. Қоғамдық қауіпті қолсұғушылықтың жолын кесу, сондай-ақ басқа көздер тарапынан келетін қауіпті болдырмау басқа біреуге, қоғамға немесе мемлекетке іс жүзіндегі және материалдық зияндар келтіруі мүмкін. Мұндай әрекеттер формальды түрде ҚР ҚК Ерекше бөлімінде қарастырылған нақты бір қылмыстардың белгілеріне жатады. Дегенмен белгілі бір жағдайлар болғанда мұндай қылықтардың бойында қылмыстың міндетті белгісі - қоғамдық қауіптілік болмағандықтан қылмыс деп саналмайды. Оның үстіне қоғамдық қатынастарға қатысты қауіптің бетін кайтару қоғамға пайдалы іс болып табылады, өйткені ол зиянның келуіне тосқауыл жасап, тойтарыс береді.
1. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Оқулық. (Жалпы бөлiм). – Алматы, 1998 ж.
2. Қылмыстық құқық (Жалпы бөлім) Оқулық. А.В. Наумов, М., 1996 ж.
3. Е. И. Каиржанов. Қ.Р.Қылмыстық құқық, Алматы 1998 ж.
4. Комментарий к Уголовному кодексу РК.
5. Жунусов Б.Ж .Қ.Р.Қылмыстық құқық. (Жалпы бөлім) Оқулық. - Караганды, 1998 ж.
6. Поленов Г.Ф. Уголовное право РК (Общая часть). Учеб. пос. Алматы,1997 ж.
7. Биебаев А.Ә., Сыздық Б.К. Болашақ –Баспа, 2003 ж.
8. Бухлин Ю.В. Іс-әрекетте қылмыстылықты болдырмайтын мән-жайлар. – Харьков, 1991ж.
9. Рахметов.С.М.., Турецкий Н.Н. Необходимая оборона. – Алматы, 1996 ж.
        
        Жоспар:
1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
1. Іс - әрекеттің қылмыс екенін жоятын мән-жайлар туралы түсінік.
2. Қажетті қорғану.
3. Қорғануға байланысты қажетті қорғанудың заңға сыйымдылық ... ... ... ... ұстағанда зиян келтіру.
4. Орынды тәуекел.
5. Күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу.
6. Бұйрықты немесе өкімді орындау.
2. Қорытынды.
3. ... ... ... Қазақстанның даму қарқыны жылдан-жылға екпінді
серпіп алып келе жатқаны өз ... ғана ... ... ... ... отыр. Бұл тарапта ел басымыз Н.Ә.Назарбаевтың биылғы жолдауында
бәсекеге ... озық елу ... ... ... жайындағы стратегиялық
міндетті нақты қоюының өзі де мемлекетіміздің қазіргі кезеңдегі қарым-
қатынас қабілет ... ... ... ... ... Әлемдік өркендеудің алдыңғы елулігіне ену киелі келешектің мағызды
сатысы. Ал, басты мақсаттың одан биік ... ... ... ... мақсатқа барынша жақындай түсу бағытындағы жұмыстар өміріміздің
барлық саласында бірдей күнделікті атқарылып жатуы қажет.
Жасөспірімдердің қылмысының сан-салалығы ... ... ... ... ... жаңа ... жаңа көзқараста тәрбиелеу қоғамының
міндетінің бірі болып табылдаы. ... ... ... ... ... ... ата-ана, ұстаздардың келешек ұрпаққа
білім беру, өз құқығын білуге үйрету, кері ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандар қылмысының ... ... және ... ... ғалымдар еңбектерінде
баса көңіл ... ... ... ... жоятын мән-жайлар ұғымы мен белгілер.
Қоғамдық қатынастарды зиян келтіруден қорғау мемлекеттің, қоғамдық
ұйымдар мен ... ... ... ... ... бірі
болып табылады. Осы міндеттерді орындау әдістері жүйелерінің арасынан
қылмыстық әрекеттердің ... ... ... ... және ... қатысты кауіптілікті болдырмау белгілі бір орын алады. Қоғамдық
қауіпті ... ... ... ... ... ... ... қауіпті болдырмау басқа біреуге, қоғамға немесе мемлекетке іс
жүзіндегі және ... ... ... ... ... әрекеттер
формальды түрде ҚР ҚК Ерекше бөлімінде қарастырылған нақты бір қылмыстардың
белгілеріне жатады. ... ... бір ... ... мұндай
қылықтардың бойында қылмыстың міндетті белгісі - қоғамдық қауіптілік
болмағандықтан қылмыс деп ... Оның ... ... ... ... бетін кайтару қоғамға пайдалы іс болып табылады, өйткені
ол зиянның келуіне тосқауыл жасап, тойтарыс береді.
Қылмыстың белгілеріне ... ... ... ... кылмыстық
құқық теориясы мен құқық қолдану ... бір ... ... ... жоятын мән-жайлар» деп аталған.
ҚР Қылмыстық кодексінде әрекеттің қылмыстылығын жоятын мән-жайларға
мынадай мән-жайлар жатады:
Қажетті қорғаныс (ҚР ҚК 32-бабы).
Қолсұғушылық істеген адамды ... ... зиян ... (ҚР ҚК ... ... (ҚР ҚК ... шараларын жүзеге асыру (ҚР ҚК ... ... ету (ҚР ҚК ... немесе психикалық мәжбүрлеу (ҚР ҚК 36-бабы).
Бұйрықты немесе үкімді орындау (ҚР ҚК 37-бабы).
Сөйтіп, ҚР Қылмыстық кодексінде әрекеттің қылмыстылығын ... жеті ... ... Айта ... бір жай, ҚК ... ... ... жүзеге асыру деген мән-жайлар ... атап ... ... ... 2001 ... ... ... және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті ... ... ... ... ... ... — Қарағанды, 1998,
77-бет.
кейбір заң актілеріне өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» № ... ... ... ... ҚР ... ... ... қылмыстылығын
жоятын мән-жайлардың саны мен атауына байланысты дәлдік көрсете алмай жүр.
Мәселен, профессор Б. Ж. Жүнісов өзінің бір ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруды» жатқызады (38-
бап).
Сонымен бірге профессор Г. Ф. ... ... ҚР ... ... немесе психикалық мәжбүрлеуді» қалдырып кетіп,
ҚР ҚК 5 қана мән-жайлар бар деп айтқан. Отандық заңи әдебиетте де әрекеттің
қылмыстылығын ... ... ... ... ... басқа да
еңбектер бар.
Қаз КСР Қылмыстық кодексінде әрекеттің қылмыстылығын жоятын екі-ақ
мән-жайлар ғана көрсетілген. Олар ... ... ... мен ... ... ... мұндай ... ... ... ... ... зиян ... де жаткызылды. Тек
бұл мән-жайлар Қылмыстық заңда ... КСРО ... Соты ... ... ... ... туралы істер бойынша соттық тәжірибе
туралы» ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңмен
емес, өзгедей заңи актілермен реттелген ... ... ... сөзсіз, құқық қолдану тәжірибесіне жағымсыз әсер
етті. Мұндай қайшылық Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... ... ... соттық тәжірибе туралы»
қаулысын қабылдаумен жойылды.
Онда қолсұғушылық істеген адамды ұстау кезінде зиян ... ... ... ... ... болмаған еді. Әрекеттің
қылмыстылығын жоятын мән-жайларды реттеуге Қазақстан Республикасының 1997
жылдың 16-шілдесіне ... ... ... ... үлес ... ... ҚР ҚК 32-37-баптарында мұндай ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қауіптілігін және
құқыққа ... ... ... да ... бар. ... ... ... Г. Ф. Қ.Р.Қылмыстық құқығы(Жалпы бөлім)Оқулық— Алматы,
1997. 92-бет.
өзінің құқығын жүзеге ... ... ... ... ... ... пен ... ... ... ... міндеттерін орындауға мәжбүр ету;
міндеттердің қарама-қайшылығы (коллизиясы);
ең соңғы амал;
өкіметтің заңды қызметін атқару;
бағынуға мәжбүр ету;
рұқсат етілген өзіне көмек;
балаларға қатысты ата-ана ... ... ... ... ... және өзге де ... әрекеттердің осы толымсыз
тізімі олар (осындай әрекеттер) Қылмыстық заң қорғайтын ... ... ... бола ... ... ... ... кең тарағанын
көрсетеді.
Заң әдебиеттерінде әрекеттің қылмыстылығын жоятын ... ... ... қарастырылады:
олар қылмыстың сыртқы белгілеріне жататын әрі осыған белгілі бір негіздер
болғанда істелетін адамның ... және ... ... болып табылады;
өзінің әлеуметтік-саяси мазмұны бойынша олар қоғамдық пайдалы ... ... ... ... ... ... ... сай болып саналады.
Осы белгілерді ескере отырып, әрекеттің қылмыстылығын
жоятын ... ... ... ... болып көрінеді:
Бұл ... ... ... және ... ... бір негіз болғанда істелетін, қоғамдық қауіптілік пен
әрекеттің заңға қайшылығын, сол ... ... ... үшін қылмыстық
жауаптылық болдырмайтын қоғамдық пайдалы (әлеуметтік жағынан орыңды) ... ... Қар.: ... А. Ә. ... Б. К. ... ... жоятын мән-
жайлардың кейбір түрлері. Заң оқу ... мен ... ... ... ... ... 2003. - 65 ... ... ... бір ... ... ... мән-жайлар деп тану үшін осы қылықты әрекеттің қылмыстылығын
жоятын мән-жайлардың тиісті белгілерімен салыстыру ... Егер ... ... болмайтын болса онда ол әрекеттің кылмыстылығын жоятын
мән-жайларға жатады.
Әрбiр ... ... ... ... ... ... зияннан қорғау. Осы мiндеттi
жүзеге асыруда жеке адамға, ... ... ... ... ... дер ... тыюдың, тойтарудың маңызы ерекше.
Қоғамға қауiптi iс-әрекеттi тойтаруда, оның зияндылығын
тыюда, coл қауiптi төндiрген адамға материалдық, моральдық және ... ... ... ... ... формальдық жағынан алғанда Қылмыстық кодекстiң
Ерекше бөлiмiнiң жекелеген баптарында көрсетiлген қылмыс құрамына ... ... та бұл ... ... бip жағдайларда қылмыс болып
табылмайды. өйткенi мұндай әрекетте қылмыстың материалдық ... ... ... бeлгi – қоғамға қауіптілік жоқ.
Keрiciншe, мұндай жағдайларда, ... ... зиян ... ... жою, ... ... ... - ... деп ... ... ... қылмыстық заң бойынша бұларға
қажеттi қорғану; аса (мәжбүрлi) ... ... ... ... ... ... ... психикалық мәжбүрлеу; бұйрықты немесе үкiмдi
орындау әрекеттерi жатады.
Аталған жағдайларда iстелген әрекет немесе әрекетсiздiк сырттай
қылмыс белгiлерiне ұксағанымен, оларда ... ... ... ... ... ... бұл аталған институттар қоғамға пайдалы
ic-әрекеттер қатарына жатады. Ендi осы мән-жайларға талдау жасайық.
1. Трайнин А. ... о ... ...... 7- ... ... И.И. ... Социальные, правовыеи криминологические
проблемы. – М.,1973
Қажетті қорғану. Оның заңды шарттары. ... ... ... ... ... Конституциясының 13-бабында «Әркім
өзін құқық субъектісі деп тануға және өзінің құқықтары мен ... ... қоса ... ... ... ... қорғауға құқылы»
делінген. Сөйтіп, қажетті қорғану институты өзінің бастауын ... ... ... жалғасын құқық саласынан табады. Мәселен ҚР Қылмыстық
кодексінің 32-бабында ол былайша ... ... ... ... колсұғушы адамға зиян келтіру, яғни
қорғанушының немесе өзге бір адамның жеке басын, тұрғын үйін, ... ... және ... да құқықтарын, қоғамның немесе мемлекеттің заңмен
қорғалатын мүдделерін қоғамдық кауіпті қолсұғушылықтан қолсұғушыға ... ... ... кезінде, егер бұл орайда қажетті қорғану шегінен
асып кетушілікке жол берілмеген болса, ол қылмыс болып табылмайды.
2. Барлық ... ... ... өзге де ... даярлығына
және қызмет жағдайына қарамастан тең дәрежеде қажетті қорғануға құығы бар.
Бұл құқық адамға қоғамдық қауіпті қолсұғушылықтан құтылу ... ... ... органдардың көмегіне жүгіну мүмкіндігіне қарамастан
тиесілі болып табылады.
Қылымыстық заң қажетті қорғанысқа оның ... ... ... қарсы бағытталғандығына және сол әрекетімен ... ... ... ... ... ... байланысты орын береді.
Қажетті қорғану. Қылмыстық заңға сәйкес барлық адамдардың
кәсiби немесе өзге де ... ... және ... ... ... ... қажеттi қорғануға құқығы бар. Бұл құқық адамға қоғамға қayiптi
қол сұғушылықтан құтылу басқа ... ... ... ... ... ... ... тиесiлi болып табылады(32-баптың 2
бөлiгі). Қажеттi қopғaнy жағдайында қол сұғушы адамға зиян ... ... ... өзге бiр ... жеке ... ... үйiн, меншiгiн, жер
учаскесiн және басқа да құқықтарын, қоғамның немесе мемлекеттiң ... ... ... ... қол ... қол ... зиян
келтiру жолымен қорғау кезiнде, егер бұл ... ... ... ... ... жол ... ... oл қылмыс болып табылмайды делiнген
(32-баптың 1-бөлiгi).
Бұл жерде мемлекеттiк, ... ... ... ... ... ... құқықтарына, құқықтық тәртiпке тiкелей қауiп төндiрiп
тұрган icтi тоқтату мақсатымен соны ... зиян ... ... көрсетiлген белгiлерге дәл ұқсағанымен қылмыс ... ... ... ... - әpбip ... заңды және заңмен
көтермеленетiн әрекетi болып табылады. Әлеуметтiк мәнi ... ... ... қayiптiлiгi жоқ. Қажеттi қopғaнy адамның ең ... ... ... ... ... ... т. б. ... да
игiлiктерiн қорғаудың тәсiлi болып табылады. Қажеттi қорғану қылмыстылықты
тыюды, зорлықпен ... ... және ... ... ... ... күресудiң пәрмендi құралы болып табылады.
Сондай-ақ қажеттi ... ... аса ... мәнi зор. ... қиянат келтiрушiнiң өзi зиян келтiру
жолымен тойтарыс берiлетiнiн сезiнуi оны көп жағдайларда ... ... ... ... ... ... Конституцияда
көрсетiлген азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ... деп ... жағдайда қиянат жасаушының өмipi, денсаулығы, меншiгi
оның ... ... ... ... заңның қорғануынан тысқары
қалады. Қажеттi қорғану жағдайында оған зиян келтiру ... ... заң ... объектiге қол сұғушылық болып табылмайды. Қaжeттi
қорғану қиянат жасауды тыюдың, оған тойтарыс берудiң белсендi ... ... Бұл ... ... ... ... тiкелей әрекет болып
саналады. Cол себептi де мемлекет заңда белгiленген тәртiппен кейбiр тәртiп
сақшыларына мұндай реттерде қару ... ... да жол ... ... ... адам ... ... қауiптi қол сұғушылықтан
құтылу немесе мемлекет органдарынан көмек сұрауға мүмкiндiгi ... ... ... ... құқылы.
Көмек сұрау мүмкiндiгiне қayiптi қиянаттан қашып кету, жасырынып
қалу, жұлқынып шығу, ... ... ... ... ... ... шақыру, телефонмен құқық ... ... ... таныстарына хабарлау сияқты әрекеттер жатады. Заң бойынша
барлық ...... ... өзге де даярлығын, қызмет жағдайына
қарамастан қажеттi қорғануды ... ... ... ... ... Заңда
лауазым адамдары немесе басқадай құқық қорғау органдары үшiн ... ... ... ... белгiленбеген. Көптеген азаматтар
үшiн қажеттi қорғануды қолдану олардың жеке құқығы болып табылады.
1. Беляев Н.А. Цели ... и ... их ... в ИТУ.-М. 1963. 25-
бет
Қажеттi қорғануды пайдаланудан бұлтарған немесе бас тартқан
адамдар тек қана моральдық ... ... ... заңға, уставқа,
басқадай нормативтi актiлерге сәйкес қажеттi қорғануды жүзеге асырмаса оның
әрекетi қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Жоғарғы Соты
Пленумының «Азаматтардың өмipi мен денсаулығына ... ... ... реттейтiн заңдарды соттардың қолдануы арқылы» 1994 жылғы 23
желтоқсандағы №7 ... ... ... бабына сәйкес қажеттi қорғану құқығы азаматтардың өмiрiн,
денсаулығын, арын, беделiн, сондай-aқ, мүлкiн ... ... ... ... ... ... ең бip кепiлi екендiгiне
соттардың назарын аудару керек.
Азаматтар заңға сәйкес шабуылдан қашып қорғанудан немесе басқа
амалдар ... тыс, ... ... ... ... шабуылға қарсы залал
жасау жолымен белсендi шараларды қолдануғга қақысы бар. Мұндай кезде олар
қоғамға қayiптi ... ... ... ... ... үшiн жауап
бермейдi, деп атап көрсетiлген. Қажеттi қорғануды ... ... ... ... ... қажеттi қорғануды ... ... ... оның ... ... қоғамға қауiптi болуы керек,
яғни қиянат арқылы заң ... ... ... зиян ... ... келтiру қаупiн тудыратын жағдайда қaжeттi қорғануды қолдануға болады.
Қоғамға қayiптi қол сұғушылық жоқ ... ... ... да жоқ.
Қол сұғушылықтың түрлерi қылмыстық кодекстiң 32 - ... ... ... адамның жеке басына тiкелей төнген қауiптi қиянаттан болған
әрекеттер деп көрсетiлген. Бұл ... ... ... ... ... қорғану институты қылмыстық құқықта құқықтық ... ... ... ... Ол қылмыстың жасалу мүмкіндігінің
алдын алуға көмек көрсетеді, адамның қылмыс ... ... ... ... ... ... тежеу салады. Қажетті қорғану тұлғалардың құқықтары
мен бостандықтырын, ... ... және ... ... ... ... болып табылады.
1. Кудрявцев В.Н. Закон, поведение, ответственность. – М.,1986. 15-бет
2. Тарбагаев А.Н. ... и цели ... ... 1986., ... ... қажетті қорғаныс — бұл азаматтың субъективті құқығы. Кез
келген адам қажетті қорғаныс ... ... ... ... ... ... ... пен басқа да мүдделерді қорғай алады. ... ... осы ... ... ... білуі оның қоғамдық парызын,
моральдық міндетін көрсетеді. Қоғамның әрбір ... өзін ... ... ... ... ... ... қорғауға және
сонысымен қылмыстық әрекеттерге тосқауыл коюға құқысы бар. Қылмыстық құқық
жүйесінде қажетті қорғану — бұл ... ... ... ... ... ... жеке дербес құқығы.
Қажетті қорғаныс, жалпы тәртіп бойынша белгілі бір ... ... ... ... ... ... құқығы болып
табылады. Азаматтарға қажетті қорғаныс актісін жүзеге асыру ... Заң ... жаза ... ... ... ... ... берілген қажетті қорғану құқығын жүзеге асыруды талап ете алмайды.
Адам ... ... ... ... көмегімен және сол сияқты
әрекеттермен жасалғалы тұрған шабуылдан ... кете ... ... ... ... бір ... мысалы мемлекеттің немесе қоғамның мүддделеріне
не басқа ... ... мен ... ... істелгенда қажетті қорғаныс
азаматтың моральдық міндетіне айналады.
Белгілі бір санаттағы адамдар үшін ... ... ... қана
емес, құқықтық міндеті болып табылады. Мысалы, күзеттегі ... ... ... ... ... міндетті. Мұндай жағдайдағы
қорғаныстан бас ... ҚР ҚК ... ... қызметін атқарудың жарғылық ережелерін бұзу» бойынша нақты қылмыс
құрамы немесе тәртіптік қылық болып саналады.
Қажетті ... ... ... ... ... ... ... шегінде ие болады. Мәселен ... ... 1995 ... ... «Ішкі істер органдары туралы»
заңи күші бар ... ... ... ... ... құралдар мен күш
керсету қоғамдық қауіпті әрекеттерді тоқтау, ... ... ... ... және ішкі істер органдарына жеткізу мақсатында қолданылады»
деп көрсетілген. Осындай құқықтарға Қазақстан ... ... ... ... «ҚР ... ... ... туралы» заңдық
күші бар Жарлығының 12-бабының негізінде ұлттық ... ... ... де ие ... ... қолсұғушы адамға тіпті адам өлтіруге дейін зиян
келтіруге рұқсат етеді. Қылмыстылыққа бақылау істеу егер ол ықпалы күшті
құралдармен ... ... ... ғана ... ... ... Осындай
ықпалды құралдырдың бірі қажетті қорғану болып табылады.
Мысалы, белгісіз төрт адам ... ... ... ... ... ... ... Дәл осы кезде оларға жақын жерде Қарағанды ... ... ... Едик және Коля ... екі ... ... ... үстінен түскен олар кісі тонаушылардыұүстамақ болғаңда
олар қарсылық көрсетіп, полицияның бір ... ... ... тастайды.
Екінші полисмен өзіне бекітілген қаруды қолданбақшы болып, үш рет ... ... ... оқты ... ... ... Сөйтіп шабуыл
істегендердің біреуінің тізесіне оқ тиіп, сүйегін зақымдап, ол облыстық
ауруханаға түседі. ... ... да ... ... ... жағдайдағы қару қолдану заңды болып саналады.
Қажетті қорғаныс, егер ол ... ... сол ... ... ... бір шарттарға сәйкес болса, істелген әрекеттің қоғамдық
қауіптілігін болдырмайды. Егер онда ... ... ... және ... ... ... болса ғана осы істелген
актілердің шарттары заңды деп табылады. Қажетті қорғанысқа қатысты құқықты
жүзеге ... ... ... ғана ... ... ... саналады. Қажетті
қорғаныс актісінің заңдылығы тиісті заң талаптарына сәйкес анықталуы ... ... ... екі топқа бөлінетін шарттардың болуымен ғана
заңды деп танылады, олардың бірі — қолсұғушылыққа қатысты, ... ... ... ... ... ... ... мынадай болуы тиіс:
1) қолсұғушылык қоғамдық қауіпті болуы тиіс;
2) қолсұғушылық бар болуы (көзге көрініп тұруы) керек;
3) қолсұғушылық шынайы болуы ... ... ... ... белгілерінің бар
болуымен анықталады. Құқықтық қатынаста қолсұғушылық көбінесе қылмыс істеу
кезінде көрінеді. Ондай қылмыстар өлтіру үшін қастандық істеу, ... ... ... тонау, шабуыл істеу түрлерімен көрінеді. Қылмыс
туралы айтқанда, қажетті ... ... ... туралы сияқты, атап өту
керек, ол қасақаналықпен істелетін әрекет ... ... ... ... ... ... ... түрде сөзбен
тоқтатуға болады».
1. Пионтковский А.А. Учение о ... – М., 1961. ... ... С.М., Турецкий Н.Н Необходимая оборона.-Алматы, 1996. 16-бет
Сонымен бірге, кез келген қасақана ... ... ... ... беріле бермейді. Ондайларға қоғамдық қатынастарға тез және
болмай қалмайтын зиян келтіруге итермелейтін қасақана қылмысты ... ... ... ... ... (ҚР ҚК ... жалған жауап беру (ҚР ҚК 352-бабы), тұтынушыларды алдау (ҚР ҚК ... және т. ... ... ... ... ... бойынша тек қана
әрекет істеумен көрінуі тиіс. Құқықтық міндетті орындамаудағы әрекетсіздік
өзі зиян келтірмейді, солай болғанымен зиянның болуына ... әсер ... ... ... ... ... ... ету өз алдына бөлек дербес
мән-жайлар болып табылады, және ол ... ... ие ... ... кейде лауазымды адамдардың әрекетіне қарсы ... ... ... бе ... ... ... қалады. Осыған
байлансыты жалпы ереже мынадай, лауазымды адамның өзінің құзырына жататын
заңды әрекетеріне ... ... ... ... ... Мысалы,
қылмыскерді қамауға алу үшін ұстауда. Өкімет өкіліне қарсылық істегені үшін
жауаптылық, егер қарсылық лауазымды адамның өзіне жүктелген ... ... ... ... Заңның бұл ережесінін өте маңызды орны бар.
Осыдан ... ... ... заңды әрекеті қылмыстық-құқықтық қорғауға
жатқызылады.
Лауазымды ... ... ... ... қажетті қорғаныс
мүмкіндігі туралы мәселелерді шешу ... ... бір ... ... ... ... А. А. Пионтковский, «лауазымды
адамдардың заңсыз әрекетіне қарсы қорғаныс мүмкіндігін шектеу ... ... Оны ... ... ... ... ... адамның әрекетіне қарсы болғанда заңды деп санау керек. Лауазымды
адамның өзге ... ... ... ... шағымдануға жатуы
мүмкін, және мұндай жағдайда қажетті қорғануды сылтау ... ... ... күш ... ... онша негізді бола қоймас еді».
Сөйтін ол, лауазымды адамға қатысты қажетті қорғану ... ... ... ғана мүмкін деп санайды. Басқаша жағдайларда
лауазымды адамға қатысты қажетті қорғануға жол берілмейді. ... ... ... заңның қажетті қорғаныс ... ... ... мүлдем дұрыс емес. Керісінше біз, ... ... ... кез ... ... әрекеттеріне қарсы болуы мүмкін
авторлардың ойларын ... Бұл ең ... ... қауіпті қылмыстық
қолсұғушылыққа қарсы қажетті қорғанысты шабуыл істеуші тұлғаға қатысты
мәселе ... ... ... ... заңның өзінен туындайды. Олай
болатын болса, қажетті қорғанысты шын мәнінде лауазымды адамның ... ... ... ... және орны ... зиян ... әрекетіне қарсы қолдануға болады, және оның кез келген басқа
адамның қолсұғушылығына қарсы ... ... ... жоқ.
Мысалы, МАИ қызметкері, ішіп алған күйінде тапапшасымен қорқытып,
келе жатқан ... ... ... оның жүргізушісін түсіріп
тастап, кілтін алып қояды және осы машинамен өзі досына қонаққа бармақшы
болады. ... еш ... жоқ, өзін ... ... ... оны МАИ-
дің кезекші бөліміне алып келеді.
Қажетті қорғаныс қылмысқа қарсы ғана емес, сонымен ... есі ... ... қоғамдық қауіпті әрекеттеріне де қарсы, сондай-ақ
қылмыстық жауаптылыққа тартуға жасы толмаған ... да ... ... ... емес және қылмыстық жауапқа тарту жасына толмаған ... мен ... ... ... тақырыбын оқыған кезде нақтырақ
қарастырылған болатын. Осындай ... ... ҚР ҚК 15 және ... ... ... сала ... ... соты Пленумының 1994 жылғы ... ... ... мен ... қолсұғушылықты реттейтін
заңнамаларды соттардың қолдануы туралы» қаулысында ... ... ... ... ... мына жағдайлар жатады:
1) қолсұғушылығында формальды болса да қылмыстың белгілері бар, ... ... үшін ... онша емес ... адам ... ... адамға зиян келтіргенде;
2) адам өзінің одан арғы құқыққа қайшы әрекетін істеуге сылтау ... ... ... істеуді тілегенде (төбелес шығару, жәбірге ұшырату, кек алу
және басқалар);
3) зиян қолсұғушылыққа ... ... ... ... ... және ... құралының қажетті болмай ... ... үшін ... болғанда.
Мемлекеттіміздің жоғары сот инстанциялары талап ететіндей, мұндай
жағдайда істелген әрекеттер үшін ... ... ... ... ... ... ... мен сот тәжірибесінде қажетті қорғаныс
әкімшілік құқық бұзушылықта да болады. Бұл жөніндегі ... 2001 ... ... ... ... Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық
кодексіне де (Қажетті қорғану 38-бап) бекітілген.
1.Пионтковский А.А. Учение о преступлениях. – М., 1961. 429-бет
Кейбір авторлардың ... ... ... ... ... ... ... құқық бойынша қажетті корғану
қағидаларымен бірдей». ... ... ... ... ... тудырмайды, сондықтан онымен келісуге болады.
Сөйтіп, әкімшілік қылыққа қарсы ... ... ... ... қылмыстық қолсұғушылыққа қарағанда қауіпсіздеу болатынын
ескерген жөн, және ... ... ... ... корғану шараларын
қолданудың ықпалдылығы қылмыстық қолсұғушылықтан қорғануға қарағанда
төмендеу болуы керек. ... ... ... коғамдық қауіптілігі
елеусіз дәрежеде болады, сондықтан ондайлардан қорғану кезінде қолсұғушыға
зиян келтірудің заңдылығын карастыру мүлдем ... ... да бір ... ... ... ҚР ... ... бұзушылық
туралы кодексінің тиісті нормасында қажетті қорғану кезінде ... ... ... ... бола ... осы Кодексте
қолсұғушылықтан қорғану кезінде қажетті қорғану шегінен жеңіл ғана ... үшін ... ... ... ... ... ... заңнама негізінде қолға алынуы мүмкін. Сондықтан
әкімшілік құқық ... ... ... ... ... құқықты пайдаланғанда мейілінше сақтық талап етіледі.
Қолсұғушылықтың бар болуын ҚР Жоғарға соты Пленумының 1994 жылғы ... (1966 ... ... ... ... мен ... ... үшін жауаптылықты реттейтін
заңнамаларды соттардың қолдануы ... ... ... уақыт
ішіндегі қажетті қорғаныстың шегі анықтайды.
Қолсұғушылықтың бар болуы мына жағдайларда болады:
1) нақ қоғамдык қауіпті қолсұғушылык сәтінде;
2) ... ... ... ... бар ... қорғану тура қолсұғушылық кезінде және мән-жайларына қарай оның немен
аяқталары ... ... ... ... ... А. А. ... о преступлениях. — М., 1961. 430
2.Пионтковский А.А. ... о ... – М., 1961. ... Рахметов С.М., Турецкий Н.Н Необходимая оборона.-Алматы, 1996. 18-бет
4. Жунусов Б.Ж Көрсет еңбек. 81-бет
Шабуыл - бұл ... ... ... болған зорлық әрекет.
Өмiрге қауiптi зорлық өлiмге әкелiп соғуы, aл өмiрге ... емес ... зиян ... ... ... ... деп қорқыту өмiрдi
жоюға немесе денсаулыққа зақым келтiруге нақты бағытгалуы ... ... ... тудыру ошағына арналғандықтан, оны кiм ... ... ... ... ... iстеудiң нәтижесiнде заң қорғайтын
мүддеге ... ... ... ... ... да, жасы
қылмыстық жауаптылыққа ... мен eci ... ... ... асып ... ... және жалған қорғануға қарсы қолданылуы
мүмкiн. ... ... бip ... ... ... ... төндiрушi деп
айтады. Қayiптi төндiрушiлерге заң бойынша жоғарыда айтылған ic-әрекеттi
iстегендердiң бәpi жатады.
Қажеттi ... ... ... қолдануға болмайды, сол сияқты
қажеттi қорғануды қандай да бip ... ... ... ... бар, ... ... ... немесе әрекетсiздiкке қолдануға
болмайды. Мұндай әрекеттерге өте арзан заттарды ұрлау, жасөспiрiмдердiң ... ... ... сияқты әpeкeттepi жатады. Адам мұндай ic-
әрекеттерi арқылы зиян ... онда олар ... ... жауаптылыққа
тартылады.
Қажеттi қорғану әкiмшiлiк терiс қылыққа да қарсы қолданылуы
мүмкiн. Мысалы, ұсақ ... ... ... ... қолдануда негіз
болатын қоғамға зиянды қасақана әрекетттің (абайсызда ... ... ... ... ... да ... қоғам немесе
мемлекет заңды мүдделерiне, қоғамдық тәртiпке дереу зиян келтiрiлуi мүмкiн
болғанда ғана ... ... ... кісі ... әйелдi
зорлауға, ұрлыққа, тонауға оқталу. Егер қиянаттың ... ... тез зиян ... ... ... онда ... ... қарсы
қажеттi қорғануды қолдануға болмайды. Мұндай жағдайда төнген ... ... ... ... ... қорғануды қарсы әрекетке ғана қолдануға болады. Құқылық
мiндетiн орындамаған әрекетсiздiкке ... ... ... ... ... ... мiндеттi орындамаушылық орын ... ... оған ... оны ... ... орын ... Заңда көрсетiлген
кылмысты қиянатпен қол cұғy ... ... ... ... қол ... ... тоқтатылады.
Қажеттi қорғануды қолданудың екiншi ...... ... ... бар ... ғана ... Қол ... объективтiк
категория ретiнде басталуы және аяқталуы болады. Нақылы төнiп тұрған қол
сұғушылық деп заң ... ... зиян ... ... ... ... кiрiскен әрекеттi айтамыз. Яғни, қол сұғушылықтың кipicyi деп
қоғамға қауiптi әрекеттiң ... ... ... ... ... қол ... бастамасы болып қылмыс iстеуге оқталғандық әрекетi
айтылады. Aл қол сұғушылықтың аяқталуы болып ic-әрекеттiң нақты ... ... оның ... ... ... қол сұғушылық алға қойған мақсатқа
жетуге немесе одан ерiктi түрде бас тартуға байланысты доғарылуы ... де қол ... бiтiп ... оған ... ... қолдануға
болмайды. Өйткенi қажеттi қорғанудың ... - ... ... ... ... оны ... ... Республикасының Жоғарғы Соты өзiнiң 1994 жылғы 23
желтоқсандағы «Азаматтардың өмipi мен денсаулығына қарсы ... ... ... ... ... қолдануы туралы» қаулысында
қажеттi қорғану құқығы тек қоғамға қayiптi қол сұғушылық сәтiнде ғана емес,
шабуыл жасау ... анық ... ... ... ... ... қорғануды нақтылы қауiп төнiп тұрған тұрған қол сұғушылыққа ғана
қолданады. Нақтылы төнiп ... ... ... қылмысқа оны қолдануға
болмайды. Осыған орай, кейде қaжeттi қорғануды ... ... ... ... ажырата алмаудан қолдану жағдайлары да кездесуi мүмкiн.
Жоғарыда аталған Жоғарғы Сот Пленумы ... ... ... ... «Шабуыл аяқталғаннан кейiн, бipaқ iстiң ... ... ... үшiн оның бiтiп қалу ... түсiнiксiз
жағдайына сәйкес қылмыстың бiткен немесе бiтпегенiн ... ... ... ... ... деп ... қaжeттi қорғануды қолдаса, ол aәeкeттi
қaжeттi қорғануға жатқызуы ... ... Егер ... қауiптiң
бiткенiн бiле тұра қажеттi қорғануды ... ... ... ... ... кеткен деп есептеледi. Қayiптi емес әрекеттi оның қауiптi екендiгiн
бiлуге мүмкiндiгi болмай ... ... ic деп ... ... ... ол үшiн қажеттi қорғануды қолданушы жауапкершiлiкке жатпайды.
Егер қорғанушы ic - әpeкeттiң ... емес ... ... болып тұрып, қорғануды қасақана емес күйде жүзеге асырса, бұл
жағдайда ол абайсыздық ... ... ... үшiн ... жауаптылыққа
тартылады.
Қажеттi қорғанудың үшiншi бip шарты – қоғамға қауiптi қол сұғу
айқын, шын ... яғни ... ... анық зиян ... ... ... санасында ғана елестетiлетiн қиянаттың зиян ... ... жоқ. ... ... ... ... қорғану
деймiз.
1. Поленов Г.Ф. Уголовное право РК. Общая часть.-Алматы,
1996. 92-бет
Қорғануға баланысты қажетті қорғанудың ... ... ... ... Қорғану заңда тура атап көрсетiлгендей, тек әрекет
күйiнде жүзеге асырылады, әрекетсiздiк өмiрге, денсаулыққа, меншiкке зиян
келтiрмейдi, ... да ... ... тойтарыс берiлмейдi. Мазмұны
жөнiнен әрекет дене немесе мүлiктiк зиян ... ... ... зиян адам ... ... ... ... келтiруге да байланысты
болуы мүмкiн. Мысалы, Саша деген адам маскүнемдiктiң әсерiнен үйде пышақпен
пияз тұрап отырған Катя деген өз ... ... қана ... оның ... ... далаға қарай сүйреген. Катя өзiн-өзi қорғау мақсатымен
қолындағы пышақты күйеуiне қарсы жұмсауға мәжбүр болған, нәтижесiнде күйеуi
ауыр жарақат ... ... ... ... ... ... сот ... жағдайында iстелген әрекет деп тапкан.
Жолда келе жатқан Жора деген азаматты Миша деген адам ... ... ... балғамен жанды жерiнен ұрғылай ... ... ... ... өзi ... ... ... түскен таспен қиянат
келтiрушiнiң басынан ұрып, оған ауыр дене ... ... ... ... қорғану халiнде iстелген әрекет деп ... ... ... ... ... оның ... жою, ... қирату арқылы
да зиян келтiрiлуi мүмкiн. Мысалы: Автобус iшiнде отырған бip топ ... ... ... ... музыка тыңдаған. Автобуста отырған
Жапсарбай деген ... ... ... ... ... ... өтiнген. Бұл өтiнiшке магнитофон иесi жауап ретiнде оны одан ... ... өзi де ... ... Бұл әрекетке ыза болған
Жапсарбай әлгi жас жiгiттiң қолындағы магнитофонды ... ... ... ... автобустың ашық терезесiнен тысқа лақтырып ... ... iске ... болып қалған, ал Жапсарбайдың әрекетi Кылмыс емес деп
танылған.
Екiншi шарт. Қорғанушы зиянды қиянат келтiрушiнiң тiкелей ... ... ... ... ... қорғанудың негiзi ... ... ... ... өзi ғана ... Ондай болса
қажеттi қорғану сол қиянат келтiрушiнiң ... ... ... ... ... ... келген зиян мөлшерi, түрi әр түрлi болуы мүмкiн:
қиянат келтiрушiнi өлтiру, денесiне әр түрлi жарақат ... оның ... ... б. Осыған байланысты заң күнi бұрын қиянат келтiрушiге келетiн зиянға
ешқандай шек қоймайды.
1. Рахметов С.М., ... Н.Н ... ... - ... 1996. ... ... Қиянат келтiрушiлiктен дер кезiнде қорғану
қажет. Қоғамға қауiптi ... ... ... мен оның ... аралығындағы қиянат келтiрушiлiктен қорғануды жүзеге асыру ... ... ... ... болып табылады. Қол ... ... де ... ... одан әpi ... ... қорғану
деп танылады, мұндай iс-әрекет қылмыс қатарына жатқызылады.
Қазақстан ... ... Соты ... 1994 ... 23
желтоқсандағы № 7 қаулысының 24-тармағында «егер де зиян қол сұғушылықты
тоқтатканнан ... ...... ... ... ... ... жоқтығы айқын болса және бұған қорғанушының кезi жетiп ... ... ... ... болды деп табылмайды. Мұндай жағдайда жасаған
әрекетi үшiн жауаптылық жалпы негiзде қapaлады»- делiнген.
Төртiншi шарт. ... ... ... ... ... ... оған зиян келтiруден қорғау болып табылады. Бұл туралы
заңда ... ... ... адамның жеке басының құқығын, тұрғын үйдi,
меншiктi, жер учаскесiн, қоғамның немесе мемлекеттiң ... ... ... қорғау деп жалпылама аталған (32-бап, 1-бeлiгi).
Қауiп төндiрушiге қолданылатын қарсы әрекеттiң мақсатының өзi
осы қоғамдық қатынастарға зиян ... зиян ... ... ... ... қиянат жасаушылық кек қайтару, өзара есеп айрысудың қолайлы
сәтi ретiнде ... ... ... ... зиян келтiрушiлiк қылмыс
болып табылады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... көршісінің баласын бақшасынан қауын үзiп жатқан жерiнен ұстап алып,
оны белбеумен ұрып тастайды.
Баласының таяқ жеп жатқанын ... ... ... ... ... атылатын мылтығын алып, оны оқтап, дәлме-дәл көздеп тұрып
Балбақтың басынан ... оны ... ... ала және сот ... ... баласын ұрып жатқанын сылтау етiп қолайлы сәттi пайдаланып, кек
қайтару мақсатымен оны атып ... ... оның ... ... қорғануға жатпайтын кек алу мақсатымен
қасақана кісі өлтiру әрекетi деп тапқан.
1.Баулин Ю. В. Іс-әрекегге қылмыстылықты болдырмайтын ... В. ... ... ... Соттың Пленумы өзiнiң 1994 ... ... ... ... адам заңсыз әрекеттeр жасады деген сылтауды
желеу етiп, оны ... ... ... ... iстеуге пайдалану үшiн
әдейiлеп шабуыл жасауға килiгуi (төбелес шығapy, қоқан лоқы ... ... ... жасау және т.б.) ол ... ... ... болды деп
санауға болмайды. Мұндай жағдайда жасаған әрекет үшiн ... ... ... ... ... болу үшiн ... ... шегiнен
шықпауы керек. Яғни, қиянаттың қаупi мен сипатына қорғанудың сөзсiз сәйкес
келмеуi орын алмауы қажет.
Қылмыстық кодекстiң 32-бабының ... ... ... ... мен ... қорғанудың көрiнеу сай келуi қорғанудың заңға сыйымдылық
көpiнici болып табылады. ... ... ... деп
саналады. Сол себептi поезд жүргiзушiнiң ... ... ... ... ... ... ... зияннан азырақ
екендiгi нақты жаңдайларға байланысты шешiледi. Бұл жерде тiкелей төнген
қауiп қандай мүддеге ... ол ... ... ... ... ... ... мөлшерi т.б. мәселелер еске алынады.
Қылмыс жасаған адамды ұстағанда зиян келтіру.
Қылмыс iстеген ... ... ... ... бipi. ... да ... жасаған адамғга оны мемлекеттiк
органдарға жеткiзу және оның жаңа қол ... ... ... тыю ... ... зиян ... егер ... адамды өзге амалдармен ұстау мүмкiн
болмаса және бұл ... осы үшiн ... ... ... ... ... қылмыс болып табылмайды.
Қол сұғушылық жасаған адамды ұстауға бұған арнаулы уәкiлеттiгi
бар адамдармен бipгe жәбiрленушiлермен басқа азаматтардың да құқығы бар ... Бұл - ... ... және ... ... ... ұстау
туралы қылмыстық құқық нормасы бұрынғы Қазақ КСР Қылмыстық кодексiнде
көрсетiлмеген едi. ... ... ... ... әрекеттерi
қажеттi қорғану ретiнде бағаланады. Осындай арнаулы заң ... ... ... ... бұрын бар болатын. Қазақстан Республикасының
жаңа Қылмыстық ... ... рет ... ... ... ... оған
зиян келтiру қылмыс болып табылмайды деп көрсетiлген.
1. Баулин Ю. В. Іс-әрекегге қылмыстылықты болдырмайтын ... В. ... ... ... ... ... оның жеке ... мүлiктiк мүшесiне
зиян келтiрiлуi мүмкiн. Кейбiр жағдайларда ондай зиян мөлшерi аса елеулi
болуы да ... ... да ... заң ... ... зиян ... белгілерін көрсетiп бepyi тиiс.
Қылмыс iстеген адамды ... зиян ... ... ... ... екi ... ... Бipiншici, қылмыс
iстеу фактiсiне байланысты мән – ... ... ... ... оны ... ... келтiрiлген зиян.
Қылмыскердi ұстаудың негiзi болып оның бiткен немесе аяқталмаған
қылмысты icтeyi немесе қылмыс ... ... одан ... ... жасауы болып табылады.
Бұл жерде ескеретiн жайт, ... деп ... ... ... ... ... белгiлi бip дәрежеде оны ұстағанда
зиян келтiру туралы сөз болып отыр. Қылмыс ... ... ... өзiн ... ... ... нақ сол қылмыскердi ұстау - осы институтты ... ... ... ... ... ic ... ... талаптарына сәйкес қылмыс iстедi
деп сезiктенген адамды ұстауға мынадай негіздердің бірі болғанда ғана жол
беріледі:
а) бұл ... ... ... жатқан үстiнен шықса немесе қылмысты
жаңа ғана ... ... ... ... көзiмен көрген адамды, соның iшiнде жәбiрленушi де ... осы адам деп тұра ... ... ... ... немесе киiмiнде өз қасында немесе үйiнде
қылмыстың ... ... ... ұстаудың сөзсіз негіздері болып оның ... жаза өтеп ... ... ... болып табылады.
Қылмыскердi ұстау деп негiзiнен ол адамның қылмыс iстеп ... ... ... ... адам ... ... кезде ұсталмаса оны
ұстау қылмыс iстегеннен кейiн де қылмыстық жауапқа тартудың мерзiмi iшiнде
жүзеге асырылады.
Қылмыс iстеген ... ... ... зиян ... ... емес ... өзiне ғана келтiрiледi. Келтiрiлген зиян барынша шамалы, аз ... ... ... ... зиян ... тек амалсыздан, басқа шараның
жоқтығынан ... ... Егер ... ... ... өзi ... белгiлi
болса, айналасындағыларға қауiп төндiрiлмесе, оған зиян ... ... жоқ. ... ұстау барысында оған келтiрiлген зиян ... ... ... ... ... оның мiнез-
құлқына немесе оны ұстау жағдайына да ... ... ... өте ... ... ... ... кезiнде оған елеулi зиян келтiрiлуi
мүмкiн. Мысалы, әйел зорлап, қарақшылық ... ... ... ... ... ... зиян ... де соған сәйкес болуы ықтимал.
Ұстау ... ... ... зиян ... қылмыскердiң тұлғасына
да байланысты. Мысалы, аса қауiптi қылмыскердi ... ... ... зиян ... ... рет қылмыс жасаған адамға келтiрiлген зиянға
қарағанда едәуiр көп болатыны өзiнен-өзi түсiнiктi.
Зиян мөлшерi ұсталатын қылмыскердiң жынысына, ... да ... ... ... ... ... ... бабына сәйкес
тұтқын орнынан қашқан әйелдерге, жасөспiрiмдерге қару қолдануға ... ... ... ... өте кәрi ... қылмыс iстеген кезде немесе одан кейiн ... ... ... ... шектеу қажет. Аса ерекше жағдайларда ... ... ... ... зиян ... ... ... келтiру кейбiр жағдайларда ұсталатын ... ... ... уақытқа, орынға, жағдайына да ... ... ... оны әдiл ... беру болып табылады.
Сондықтан да қандай жағдайда болмасын қылмыстың мәнiне, ... ... тiптi оның ... ату ... ... ... оны ... әдiл соттылықты жүзеге асыратын органға табыс ету қажет. Kылмыскердi
ұстау барысында оның ... жою ... ... ... ғана ... ... жасаған адамды ұстау адамға келтiрiлген зиян
жағдай мәжбүр етпейтiн анық шектен тыс зиян ... ... ... ұсталатын адам жасаған қылмыстық сипаты мен қоғамдық ... және ... ... ... сай келмеуi ұстау шараларын
асыра сiлтеу деп ... ... ... ... зиян ... ... ғана
қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады делiнген (33бап, 2-бөлігі). Мұндай асыра
сiлтеу үшiн тек қасақана (абайсызда емес) зиян ... ... ... ... ... шектен шығудың, яғни асыра сiлтеудiң заңда
көрсетiлген түрлерi мынадай:
а) Iстелген қылмыстың ... ... мен ... сай емес
жағдайда қылмыс iстеген адамды ұстағанда зиян келтiру. Мысалы, бipeyгe
қасақана жеңiл жарақат ... ... ... оны ... ... оған
ауыр дене жарақатын келтiру немесе сарай үстiнде әpi қарай барар жepi ... ... ... ... ... ... атып жаралау және т. б.
1. Баулин Ю.В. іс-әрекетте қылмыстылықты ... ... ... 1991. ... ... жағдайына сөзсiз сәйкес келмеуi ... ... ... ... ... ... тыс зиян келтiру. Мысалы:
қылмыскерге болмашы зиян келтiрiп ұстауға болатын болса, оған шамадан тыс
ауыр, қажетсiз залал ... ... ... ... ату, мүгедек жасау т.
б. мәселелер. Осындай ... ... ... ... тек ... ... ... Заң бойынша қылмыс iстеген адамды ұстағанда ... ... ... шараларының шегiнен шығуы кiнәлiнiң жауаптылығың
жеңiлдететiн мән-жайлардың қатарына жатады.
Қылмыскердi ұстаудың қажеттi ... мен аса ... ... ... ... тiкелей төнiп тұрған нақты қиянатты тойтаруда
жүзеге ... ... ... ... ... жатқан кезде, тiкелей
қылмыс iстегеннен кейiн жүзеге асырылады;
б) қажеттi қорғанудың мақсаты - ... ... ... оны ... ... ... ... аса қажеттiлiкте келтiрiлген залалдың мөлшерi тойтарылғган залал
мөлшерiнен мiндеттi түрде аз болуы қажет. қылмыскердi ... ... ... ... ... зиян мөлшерi кең болуы да
мүмкiн, бipaқ ол сөзсiз шамадан тыс болмауы керек.
Орныды тәуекел.
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... үшiн ... тәуекел кезiнде заңмен қорғалған ... зиян ... ... ... табылмайды делiнген. Бұрынғы қылмыстық
кодексте мұндай ұғым болмаған едi. Сондықтан да бұл қылмыстық заңдағы ... ... ... Егер ... ... ... ... келсe, ал қойылған мақсатқа тәуекелге ... ... ... ... және ... пайдаланған адам заң
қорғайтын мүдделерге зиян келтiрмеудiң ... ... ... қолданса,
тәуекел орынды деп танылады.
Егер ол адамдардың өмiрiне, денсаулығына ... ... ... ... ... өзге де ... ... соқтыратын
болса, тәуекел орынсыз деп танылады.
1. Биебаев А. Ә. Сыздык Б. К. ... ... ... ... кейбір түрлері. Заң оқу орындары мен факультеттеріне арналған
оқу құралы. Қарағанды: ... 2003. - 65 ... ... ... ... ... ... (Общая часть): Учеб.
пос. — Қарағанды, 1998, 77-бет.
3. Поленов Г. Ф. Уголовное право Республики Казахстан ... ... пос. — ... 1997. ... сәйкес орынды тәуекелге байланысты әрекетгер екi түрлi
шартқа байланысты қылмыс болып табылмайды. Бұл шарттарды екi ... ... ... ... ... әрекеттерiн қолдануға негiз болатын
шарттар, ал екiншi топқа сол әрекеттің өзiн сипаттайтын шарттар жатады.
Тәуекел әрекетгерiн ... ... ... ... ... ... ... тиiмдiлiгiн жетiлдiру қaжeттілігі
негіз болады.
Қaжeттiлiк қоғам, мемлекет алдына қойылған маңызды мiндеттердi
шешуден де ... ... ... өнер ... ... ашу ... әр түрлi тәжiрибелердi игеру нәтижесiнде жүзеге асырылады. ... ... iске ... ... зардапқа акелiп соғатын
қажеттiлiктердiң де болуы мүмкiн. Творчестволық, кәсiптiк немесе ... орын ... ... ... жол ... орын ... онда
ғылым мен техниканың дамуы да болмас едi. ... ... ... ... сол арқылы тиiмдi жетiстiктерге жету, тәуекелсiз алға қойылған
мақсаттың орындалуы ... ... ... ... Осыған байланысты
мұндай әркеттерден туындайтын терiс ... ... ... ... деп саналып, ол қылмыс қатарына жаткызылмайды.
Тәуекел әрекеттерi кейде кездейсоқ жағдайларға байланысты ... ... ... ауырған адамға операция жасау үшiн оны
120 шақырым жердегi ауруханаға жеткiзу қажет ... Оған ... ... ... аурудың жағдайы өте қиынға соғуы мүмкiн.
Жергiлiктi ... ... ... ... алып және ... ... жарамайтынын, оның ауыр жағдайын ... ... ... ... ... өзi жасауға шешiм жасауға
тәуекел еткен. Нәтижесiнде ауру адам қаза ... ... ... ... ... ... байланысты әрекет орынды тәуекел күйiнде жасалған
деп танылды. Яғни, осыған сәйкес ... ... ... ... ... болып табылады. Орынды тәуекелдi қолданудың
екiншi негiзi ... алға ... ... тәуекелге байланыссыз әрекеттерсiз
жетуге мүмкiн болмаған талаптан туындайтындығы болып табылады. Алға ... жету ... ... ... әдiстердiң, ғылыми
эксперименттердiң, нұсқаулықтарда, ережеде көрсетiлген ... ... ... ... онда орынды тәуекелдi қолданудың да
негiзi жоқ.
1.Баулин Ю. В. Іс-әрекетте қылмыстылықты болдырмайтын ... В. ... ... ... ... ... ... қолдануға байланысты шарттар
да теорияда бiрнеше түрге бөлiнедi. Оның бipiншi шарты – кәсiптiк тәуекелдi
жүзеге ... яғни ... ... дәрiгерлiк, ғылыми, технологиялық,
техникалық қызметтерге ... ... ... асыру. Екiншi шарт ... ... ... ... арқылы заң қорғайтын мүдделерге зиян
келтiру. Үшiншi шарт, ... ... ... болуы керек. Орынды тәуекелде
құқық қорғайтын мүдделерге зиян ... ... ... тәуекелдi
қолдана отырып оның зияндылығын сезедi және одан болатын жалпыға ... ... ... тұра ... бел ... бұлай етпейiнше ол алға
қойған мақсатына жетпейдi. Сондықтан да ... жәй емес - ... ... қажет. Егер әрекеттер қaзipгi ғылыми-техникалық бiлiмдерге және
тәжiрибелерге сәйкес болса, ... ... деп ... Осы ... сәйкес
осындай тәуекелге барған адамның теориялық білімге және icтәжiрибелiк
iстерге негiзделген ... ... ... ... ... ... бeлгiлi бip әрекеттi бiлгiрлiкпен жүзеге асыруға, жаңалықтар
табу арқылы алға қойған мақсатына ... ... ... ... күнi ... ... ... болуына немесе
адамдардың өмiрiне, денсаулығына қатер туғызатын ... онда ол ... ... шарт, тәуекелдi қолданған адам заң қорғайтын мүдделерге
зиян келтiрмеудiң барлық шараларын қолданса ғана ол ... ... ... ... ... адам ... ... әрекеттердi iстегенге дейiн
мүмкiн болатын барлық кедергiлердi күнi ... ... оны ... ... одан туындайтын қоғамға зиянды нәтижелердi
болдырмаудың ... ... ... ... шарт, орынды тәуекел алға қойған мақсатқа тәуекелге
байланыссыз әрекеттерсiз жетуге ... ... ғана ... ... ... алға қойған мақсаты қогамқа пайдалы нәтижеге жету болып
табылады. Олар ... ... ... ашу, жаңа ... өндiрiске
енгiзу, жаңа материалдар, шикiзаттар жасап шығару, ауруға қарсы тиiмдi
емдер табу т. б. Жоғарыда ... ... бipeyi жоқ ... жағдайда
тәуекел орынды деп саналмайды, кiнәлi адам жалпы негiзде жауапка тартылады.
Аса қажеттiлiк пен орынды тәуекелдiң бip-бiрiмен ұқсастығы, ... ... да бар. ... ... ... России. Общая часть: Учебник / Отв. ред. д-р ... Б. В. ... — М., 1996. ... белгiлер: екеуiнiң де құқықтық және әлеуметтiк мәнi бiрдей, екеуi ... ... ... зиян ... байланысты. Аса қажеттiлiк құқық
қорғайтын мүддеге табиғат күштерiнің ... ... ... ... ... арқылы қауiп төндiруi жағдайы негiзiнде пайда
болады. Орынды тәуекел мұндай ... ... ... Аса қажеттiлiкте
адамның әрекетi зиянды тойтаруға бағытталған. Орынды ... ... ... жаңа ... ... ... барды жақсартуға
бағытталған. Аса қажеттiлiк жағдайында зиян ... ... ... Ал
орынды тәуекелде зиян тек ғана бейтарап немесе үшiншi жаққа келтiрiледi.
Мәжбүрлi қажеттiлiк жағдайында ... ... ... ... қалған
мүдделерге азырақ зиян келтiрiледi, ал орынды тәуекелде зиянның көлемiне
ешқандай шек қойылмайды.
Күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу.
Жаңа ... ... ... ... ... күштеп мәжбүрлеудiң салдарынан адам өзiнiң ... ... нe бола ... ... ... ... Кодекспен қорғалатын мүдделерге зиян келтiру қылмыс ... ... ... ... ... заңдарда мұндай ұғым болған емес.
Ұзақ жылдардағы сот-тергеу тәжiрибесi ... ... ... адам ... ... ic-әрекет жасап, азаматтар мен
ұйымдардың заңды мүддесiне зиян келтiредi. Жаңа ... ... ... ... ... салдарынан болған әрекеттiң заңдылық
салдарына баға берген. Осы нормаға сәйкес ... ... ... ic-
әрекет қылмыс болып табылмайды деп тура көрсетiлген.
Мысалы,.далада келе жатқан жүргiзушiнi қарақшы тоқтатып, ... ... ... ... қорқытып ұрланған бip жылқының ... ... ... ... бip топ ... ... банкiсiне шабуыл
жасап, күзетшiнi атып өлтiрiп, ... ... ... ... ... ... тонап кетедi.
Мiне, осында келтiрiлген мысалдардағы ... ... ... ... болып табылмайды, өйткенi олар ic-әpeкeттi күштеп
мәжбүрлеу салдарынан өз ... тыс, ... ... ... ... ... Жунусов Б. Ж. Көрсет. еңбек. ... – бұл ... бip ... ... ... ... жәбiрленушiге күш қолданылып, оның ... ... ... ... ... ... орын алады. ... ... ... ... екi ... ... ... кодекстiң 36-бабының 1-
бөлiгiнде көрсетiлген күшпен мәжбүрлеу тойтарылмайтын ... ғана ... ... ... ... ... бip ... iстеу
мүмкiндiгi сақталады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... екi түрi - ... ... күштеп мәжбүрлеудiгi, нәтижесiнде осы кодекспен
қорғалатын мүдделерге зиян келтiргенi үшiн соның салдарынан адам өзiнiң ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық
туралы мәселе айтылған. Мұнда сөз тойтарылатын психикалық және күштеп
мәжбүрлеулер ... ... ... ... реттерде адамның белгiлi бip ерiктi
таңдай алу мүмкiндiгi бар, яғни қылмысты ... ... ... осы екi түрi ... адам қылмыстық заңмен қорғалатын
мүдделерге зиян келтiрген жағдайда олардың ... ... ... ... кең болған жағдайда ғана қылмыс болып табылады, ал ... ... ... ... ... ... 34-бабында көрсетiлген аса
қажеттiлiк ережесi қолданылып, ... ... ... ... немесе өкімді орындау.
Қылмыстық кодекстiң 37-бабында «өзi үшiн ... ... ... ... ... ... жасаған адамның осы Кодекспен
қорғалатын мүдделерге зиян келтiруi қылмыс болып ... ... ... үшiн заңсыз бұйрық немесе өкiм берген адам ... ... ... ... сәйкес мiндеттi бұйрықты орындау ... ... ... ... әрекет бастық пен бағыныштының қызметтiк
қатынастарына, ... ... ... Мұндай бапты қылмыстық
кодексiне енгiзу ... ... ... мен ... беделiн
арттырады, сонымен бipгe мұндай бұйрықтар мен өкiмдердi ... ... ... ... ... мұндай орындаушылардың
тиiсiнше берiлген мiндеттi бұйрықты орындаудан орын алған ... ... ... ... ... түгi ... Поленов Г. Ф. Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть. —
Алматы, 1996. 92-бет. 298
Қылмыстық заң ... ... зиян ... ... ... ... және ... орындау әрекетi болып саналады. Бұйрық
дегенiмiз өкiмдi органның ресми түрде берген ... ... ... ... кәсiпорын жетекшiсiнiң). Бұйрық оны iстеуге өкiлетгiгi
бар адамы арқылы ауызша ... ... ... жүзеге асырылады. Мұндай
бұйрықтар мазмұны жөнiнен ... ... заң ... ... зиян
келтiретiн болуы керек. Осындай мiндеттi ... ... ... ... ... ... ... бұйрықты орындаушы бұйрық берген лауазымды адамға бағынышты болуы;
мiндеттi ... соны ... ... ... ... ... ... aл орындаушы қызметi ... ... ... ... ... мiндeттi болса; мiндеттi бұйрықты орындау қылмыстық ... әр ... ... зиян ... (табиғи ортаға, мысалы,
тазаланбаған лас суды ... ... ... ... ... ... ... бейберекет жұмсау, жарамсыз жабдықпен ... ... ... ережесiн бұзу, ұшақты eгic даласына қондырып, eгicтi бүлдiру
т. б. әрекеттер). ... ... ... ... орындаушылар, шын
мәнiнде, қылмыстық заңда көрсетiлген ... ... ... ... кодекстiң ... ... ... ол ... ... үшiн ... болып табылмайды. Мұндай зиян
келтiргенi үшiн заңсыз бұйрықты ... ... ... адамдар емес,
керiсiнше заңсыз бұйрық өкiмдi берген адам қылмыстық ... ... ... ... ... ... бұйрықты немесе өкiмдi орындау үшiн қасақана
қылмыс жасаған адам жалпы негiздерде қылмыстық жауапқа ... ... ... немесе өкiмдi орындамау қылмыстық жауаптылыққа ұшыратпайды»
делiнген. Осы заңның талабына ... ... ... ... ... ... ... көрiнеу заңсыз екенiн бiлeдi, сезедi, соған қарамастан соны
орындамауға мүмкiндiгi ... да оны ... ... ... Мұндай әрекетi
үшiн орындаушы қасақана қылмыс iстеген адам ретiнде жауапқа тартылады.
1. Биебаев А. Ә. Сыздык Б. К. ... ... ... ... ... ... Заң оқу ... мен факультеттеріне арналған
оқу құралы. Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2003. - 67 ... ... Б. Ж. ... ... 80-бет.
Қорытынды:
Қорыта келетін болсақ, қоғамдық қатынастарды зиян ... ... ... ... мен ... ... негізгі
конституциялық міндеттерінің бірі болып табылады. Осы міндеттерді орындау
әдістері жүйелерінің арасынан қылмыстық ... ... ... ... және мемлекеттік мүдделерге қатысты кауіптілікті болдырмау белгілі
бір орын алады.
Қоғамдық қауіпті қолсұғушылықтың жолын кесу, сондай-ақ ... ... ... қауіпті болдырмау басқа біреуге, қоғамға ... іс ... және ... ... ... ... ... формальды түрде ҚР ҚК Ерекше бөлімінде қарастырылған нақты ... ... ... ... бір жағдайлар болғанда мұндай қылықтардың бойында
қылмыстың ... ... - ... ... ... қылмыс деп
саналмайды. Оның үстіне ... ... ... ... ... қоғамға пайдалы іс болып табылады, өйткені ол ... ... ... тойтарыс береді.
Қылмыстың белгілеріне формальды түрде ... ... ... теориясы мен құқық қолдану саласында бір топқа ... ... ... ... деп ... ... конституциялық борышы - ... ... ... ... ... ... Осы ... асыруда жеке адамға, қоғамға, мемлекетке қарсы бағытталған ic-
әрекеттердi дер кезiнде тыюдың, тойтарудың ... ... ... қауiптi
iс-әрекеттi тойтаруда, оның зияндылығын тыюда, coл қауiптi төндiрген ... ... және ... да зиян ... ... әрекеттер формальдық жағынан алғанда Қылмыстық кодекстiң
Ерекше бөлiмiнiң жекелеген баптарында көрсетiлген қылмыс құрамына ... ... та бұл ... ... бip ... ... болып
табылмайды. өйткенi мұндай әрекетте қылмыстың материалдық бeлгici ... ... бeлгi – ... ... жоқ. ... мұндай
жағдайларда, қоғамдық қатынастарға зиян келтiруге бағытталған қауiптi жою,
тойтару қоғомға пайдалы ic - ... деп ... ... ... заң ... бұларға қажеттi
қорғану; аса ... ... ... ... ... ... ... немесе психикалық мәжбүрлеу; бұйрықты немесе үкiмдi орындау
әрекеттерi жатады.
Аталған жағдайларда iстелген әрекет немесе ... ... ... ... ... ... қауiптiлiк болмағандықтан,
қылмыс қатарына жатпайды. Өйткенi бұл ... ... ... ... ... ... ... құқықтық актiлер
1. ҚР Конституциясы 1995 ж. 31 тамыздағы (өзгертулер мен ... ҚР ... ... 1997 ж. 16 шiлдедегi (өзгертулер мен толықтыруларды
қоса)
Қолданылған әдебиеттер тiзiмi
1. Ағыбаев А.Н. ... ... ... ... ...... 1998 ж.
2. Қылмыстық құқық (Жалпы бөлім) Оқулық. А.В. ... М., 1996 ... Е. И. ... ... ... Алматы 1998 ж.
4. Комментарий к Уголовному кодексу РК.
5. Жунусов Б.Ж .Қ.Р.Қылмыстық құқық. (Жалпы бөлім) ... - ... ... ... Г.Ф. ... ... РК (Общая часть). Учеб. пос. Алматы,1997 ж.
7. Биебаев А.Ә., Сыздық Б.К. ... ... 2003 ... ... Ю.В. ... қылмыстылықты болдырмайтын мән-жайлар. –
Харьков, 1991ж.
9. Рахметов.С.М.., Турецкий Н.Н. Необходимая оборона. – ... ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары79 бет
Қылмыстық жауапкершіліктен босату77 бет
Қылмыстық жауаптылық24 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату22 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату27 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату туралы32 бет
Альфа кенорны бойынша ұңғыманның түп аймағына әсер ету әдістерін талдау ( ҚСЖ )67 бет
Арысқұм кен орнының мұнай тасымалдау құбырларын корозиядан қорғау60 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Кәсіпорындағы кызметкерлерді әлеуметтік қорғау және еңбекті қорғау35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь