Драмалық шығармалар

Кіріспе

Негізгі бөлім

Драмалық шығармалардың өзіндік ерекшеліктері

Пайдаланылған әдебиеттер
Әдебиетті оқыту әдістемесінің негізгі міндеттері — оқушылардың әдеби тілін жетілдіру, оқырмандық мәдениетін дамыту, шығармалардың көркемдік болмысын түсініп қабылдауға жол салу. Мұндай мақсаттар әдебиетті оқыту барысында оқушылардың жан-дүниесіне әсер ете алатын әдістерді қолдану нәтижесінде ғана орындалады. Проза, поэзия, драматургия қайсысы болсын ең бастысы туындының көркемдік болмысын оқушыға таныта алатын жақсы әдістер жүйесін қолдану арқылы ғана оқушының дамуы туралы айта аламыз.
Бағдарламада берілген драмалық шығармаларды оқи отырып, оқушылар тарихи-әдеби процестер туралы біліп, әдебиет теориясынан білім алады. Осы арада бағдарламада берілген драмалық туындының оқытылуы құрғақ, формалдық жолмен оқытылып кетпеуін қатаң қадағалау арқылы ғана әдістеменің тиімділігі танылады. Сондықтан драмалық шығармаларды оқыту әдістемесінің міндеті — оқушыларға теориялық, тарихи-әдеби білім беру, өнердің бір саласы ретінде драмалық шығармалардың ерекшелігін таныту, адам характерін сомдаудағы мүмкіндіктерін таныту және сол білімді өз бетімен ала алатындай әдістерді үйрету.
Мектеп бағдарламасында берілетін драмалық шығармалардың барлығына ортақ негізгі мәселелерді қатыстыра отырып, әрбір шығарманың өзінің көркемдік – сюжеттік құрылымына байланысты да әдістемелік құралдар мен әдіс-тәсілдерді жүйелеуді міндет етіп отырған драматургияны оқыту әдістемесі қазіргі білім берудегі бастан кешіріліп жатқан жаңалықтар мен өзгерістерді де молынан бойына сіңіруі тиіс. Сол арқылы ғана драмалық шығармаларды оқытудың сапасы жетіліп, оқушыларға білім беру мен биік идеялды тәрбие беру міндеті жүзеге асырылмақшы.
Эпостық және лирикалық шығармалармен бірге көркем әдебиеттің күрделі бір саласы болған драма да жалпы әдебиет заңдылықарына бағынады. Сондықтан драмалық шығармаларды мектепте оқыту принципі де эпос, лириканы оқытудың әдіс-тәсілдерімен сабақтас болып келеді. Бірақ драманы оқытудың өзіндік ерекшеліктері, өзіндік сипаттары бар. Бұл оның жанрлық табиғатына байланысты.
1. Дүкенбаев С.Х. Драмалық шығармаларды оқыту. - Алматы. 1987.
2. Бораш Р.Б. Драмалық шығармаларды оқытудың кейбір мәселелері // Қазақ тілі мен әдебиеті. 2006. № 3.
3. Желдербаева С. Мәнерлеп оқу. - Алматы, Қазақ университеті. 1992.
4. Станиславский К.С. Особенность драматических прозведениий. Москва. 1986.
5. Зепалова Т.С. Уроки литературы и театр. Москва, «Просвещение. 1982.
6. Никольский В.А. Методика преподования литературы в средней школе. М., 1971, стр 163.
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
Драмалық шығармалардың өзіндік ерекшеліктері
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Әдебиетті оқыту ... ... ... -- ... ... ... ... оқырмандық мәдениетін дамыту, шығармалардың ... ... ... ... жол салу. Мұндай мақсаттар әдебиетті оқыту барысында оқушылардың жан-дүниесіне әсер ете ... ... ... ... ғана ... ... поэзия, драматургия қайсысы болсын ең бастысы туындының көркемдік ... ... ... ... ... әдістер жүйесін қолдану арқылы ғана оқушының дамуы ... айта ... ... ... ... оқи ... оқушылар тарихи-әдеби процестер туралы біліп, әдебиет теориясынан білім ... Осы ... ... ... ... ... ... құрғақ, формалдық жолмен ... ... ... ... ... ғана ... ... танылады. Сондықтан драмалық шығармаларды оқыту әдістемесінің міндеті -- ... ... ... ... беру, өнердің бір саласы ретінде драмалық шығармалардың ерекшелігін таныту, адам характерін сомдаудағы мүмкіндіктерін таныту және сол ... өз ... ала ... ... ... ... ... драмалық шығармалардың барлығына ортақ ... ... ... ... ... шығарманың өзінің көркемдік - ... ... ... да ... ... мен ... жүйелеуді міндет етіп отырған драматургияны ... ... ... білім берудегі бастан кешіріліп жатқан жаңалықтар мен өзгерістерді де ... ... ... ... Сол ... ғана драмалық шығармаларды оқытудың сапасы жетіліп, оқушыларға білім беру мен биік ... ... беру ... ... ... және ... ... бірге көркем әдебиеттің күрделі бір саласы болған ... да ... ... ... бағынады. Сондықтан драмалық шығармаларды ... ... ... де ... ... ... ... сабақтас болып келеді. ... ... ... ... ... өзіндік сипаттары бар. Бұл оның ... ... ... ... ... ... мектептерде әдебиет сабағынан берілетін мәтін түрлері әр алуан болып келеді. Эпикалық шығармалар, лирикалық шығармалармен ... ... ... да ... ... шығармалар басқа жанрдағы шығармалар сияқты әдебиет заңдылықтарына бағынады. Сондықтан драмалық шығармаларды оқыту принциптері эпикалық, ... ... ... ... ... ... ... драмалық шығармаларды оқытудың өзіндік ерекшеліктері де болады.
Драма -- әдебиеттің үлкен бір жанры. Ол ... ... орны мен ... ... арқылы эпостық және лирикалық шығармалардан дараланады. Драма бір жағынан әдебиет туындысы болса, екінші жағынан ол ... ... ... болады. Мектепте драмалық шығарманы оқытқанда оның осы екі жақтылығын ескеру ... ... ... ... үш түрге бөлінеді: комедия, драма, трагедия. Драмалық шығармаларда автор өмір болмыстарын ... ... ... ... ... ... ... бір идеяны ұсынады. Драманың басты нысаны -- ... оның ... ... ... жеке ... қасиеті, ізгілікке ұмтылуы, күресі. Театр өнерінің дамуына байланысты драмалық шығармалардың түрлері дами түсуде (оперетта, водовиль, либеретто т.б.).
Драма мәтіні тек ... ... ... ... ... ... ... Драма шығармасы сахнаға ойналғанда "пьеса" немесе "спектакль" деп аталады. Пьеса өз ретінде афишадан, акті, сурет, көріністерден тұрады, ... ... ... ... ... ... болмайды. Кейде автор өз тарапынан оқиғаға, не декорацияға, не ... ... ... ... ... Бұл сілтемелер "ремарка" делінеді және жақшаға алып жазылады.
Қазақ әдебиетінде драма ... ... ... ... ... қазақ әдебиетін оқытуда оның әдістемесі дамымай келеді. Бұған тағы бір ... ... ... ... ... шығармалардың аздығы және оны оқытудағы теориялық тіректің жоқтығына да байланысты. Орта буын ... ... ... ... ... ... оқытылады. ХІ сыныпта Ғ.Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш -- Баян сұлу", М.Әуезовтің "Еңлік -- Кебек", Ш.Мұртаза ... ... т.б. ... ... ... ... ... әдістемесі мәселелері бойынша жазылған ғылыми еңбектер мен зерттеулерде драмалық ... ... ... көп ... ... ... ... сахнаға арналып жазылатын ерекшелігі оны мектепте оқып талдауда белгілі бір қиындықтар туғызуы мүмкін. Бірақ қалай дегенде де, бұл туындылар ... ... ... үшін оны талдау, игерту жолдары мен әдістері де тиімділік жағынан әдістемелік ... ... ... ... ... ... әдістемесі ғылымында драмалық шығармаларды оқыту жолдарын қарастырған ... мен ... ... санаулы. Драмалық шығармаларды оқыту жолдарын қарастырып, әдістемелік көмекші ... ... -- ... ... ... ... ... шығармаларды оқыту" атты оқу әдістемелік көмекші құралы 1985 жылы "Мектеп" баспасынан жарияланған(1).
"Драмалық шығармаларды оқыту" тақырыбында кандидаттық дисертация ... ... ... ... 2006). Әдістемелік басылымдарда мұғалімдер тәжірибесінен жарияланып жүретін мақалалар да ... ... ... ... ... ... шығармаларды оқыту тәжірибесінен мақалалардың көп жариялана бермейтіні ... ... ... ... пен ... ... ... деп түсінеміз.
Сондықтан драмалық шығармаларды оқыту әдістемесі әлі де көп қарастыруды, зерттеуді қажет ететін тың ... ... ... ... ... ... ... мұғалім алдында бірнеше мәселе тұрады. Бұл мәселелер драманың ... мен ... ... мен ... ... мен ... ... сахналық қойылымына т.б. қатысты.
Драмалық шығарманы талдау мәтінмен жұмыс істеу арқылы іске асады. Қашан да ... ... ... тіліне аударылады. Тілдің қолданылу аясы, -- адамдардың сөйлесуі -- диолог. Диолог -- тіл ... ... оған ... ... ... ашады. Драма тілі кейіпкердің жай ғана сөйлеуі емес, автордың ... ... ... ... ... ... ... Демек, драма тілі -- көркем тіл. Әлемге әйгілі драматургтер Шекспир тілі шынайылығымен, дәлдігімен, ойнақылығымен, уытты-өткірлігімен ерекшеленеді. ... ... тілі ... ... ... Олардың бар болмысы, сөйлеуі, киімі, жүріс-тұрысы, кейпі, мінезі -- көруші назарында ... ... тек пен ... ... ... ... ... болмысынан драмалық кейіпкер болмысы өзгеше. Себебі драмалық кейіпкер нақты іс-әрекетімен жанды қимылда көрінеді. Сахнадағы рөлді сомдаушы актердің бет бейнесінде, іс-әрекетінде, ... ... ... ... ... ... шығарманы оқып қабылдау мен оны нақты сахналық қойылымда көріп қабылдаудың айырмашылығы ... ... үшін ... ... ... ... тамашалау. Себебі мектепте оқылатын драмалық шығармалардың барлығы ... ... ... ... ... ... ... үнемі бола бермейді. Сондықтан драмалық шығарманы оқытқанда рөлге бөліп оқыту, ... ... ... ... рөлмен оқыту аса маңызды. Бұл дайындық төменгі ... ... ... ... және орта буын ... ... шағын ертегі, мысал, әңгімелерге инсинировка жасау, рөлмен оқу, рөлдік ойындар жүргізу т.б. ... ... -- ... ... танып-білудің алғашқы бастамасы болып есептеледі.
Оқушылардың театрдан, сахнадан көрген түрлі ... ... ... ... тани ... ... Оқушылардың драмалық туындыларды оқып үйренуін күшейтуде мектептегі драма үйірмесінің тигізер әсері мол. ... ... ... ... ... бірақ С.Желдербаева (3) мұнда рөлге бөліп оқытылатын басқа жанрлардағы шығармалардың молдығын атап өтеді. Мәселен, ... ... ... , т.б ... ... Осы ... ... барысында рөлмен оқыту арқылы, сондай-ақ кейіпкерлердің іс-әрекетін баяндату арқылы оқушыларға кейіпкердің іс-қимылын бақылатуға ... ... ... ... оқиғалы шығармаларды келешекте драмалық шығармаларды оқытуға дайындық түрінде жүргізуге мүмкіндік мол.
Бастауыш сыныптар мен орта буын сыныптарға ... ... ... шығармалармен инсинировка жаздыру, оқушылардың өздеріне ойнатып көрсету көптеген шығармашылық жұмыстардың тууына ... ... ... Абай аударған мысал өлеңдер сюжетінің жеңілдігі мен композициялық құрылымының қарапайымдылығы ... ... ... ... ... жаздыруға қолайлы шығармалар болып табылады. Бұл ретте "Шегіртке мен құмырсқа", "Қарға мен ... ... мен ... ... пен ... "Піл мен ... ... "Егіннің бастары", "Қартайған арыстан", "Қайыршы мен қыдыр" сияқты мысал өлеңдеріне инсинировка жасатуға болады. Бастауыш сыныптарда инсинировканы қарапайым ... ... ... ... ... ... ... сахналық декарация мен рөлдік костюмдердің көмегімен рөлмен ойнатып көру оқушы қызығушылығын ... ... ... ... ... ... Ал орта буын сыныптарда драмалық шығармалардағы тартыстың мазмұнын бірнеше түрде өзгерте отырып ойнату, ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, бір шығарманы бірнеше топқа тапсыра отырып, тартыстың мазмұнына қарай комедия жанрында, трагедия, драма жанрында ... ... аса ... да ... ... ...
Инсцинировка, киносценарий құрастыру оқушылардың көркем мәтінді терең әрі шығармашылық жолмен түсінуіне игі ықпалын тигізеді. Сонымен қатар кино, ... ... ... қызығушылығын да арттырады. Оны төменгі сыныптарда да, ... ... да ... ... ... ... ... орындататаны жұмыс мазмұны да түрлі дәрежеде болып келеді. Төменгі сыныптарда ... ... ... ... ... үлгісін өзі көрсетеді. Кинодан үзінді көрсету, оның құрылымды\ң элементтерін ... ... ... ... аса маңызды. Киносценарий, инсцинировкалар жасату. Сондай-ақ көркем мәтінді ыждаһатпен, оймен оқуға, көркем ... көз ... ... ... ... ... ... тигізіді. Киносценарий құрастыру үшін бір оқиға, бір көріністі ғана таңдап алуға болады. Шағын ... ... ... да ... ... ... ... орта буын сыныптарда басталып, жоғары сыныптарда міндетті оқу ... ... ... жүргізіледі. Драмалық шығармаларды оқыту мен талдау жұмысы оқу ... және оның ... ... ... ... асырылады.
Әдістемелік талаптар пәннің ерекшелігі мен оқытылатын шығарма ерекшеліктері негізінде анықталады. Осы тұрғыдан алғанда драмалық шығарманың ... ... бірі -- оның ... ... құрылуы, театр сахнасында көрсетуге дайықталып жазылатындығы.
Драмалық көркем тіл негізінен кейіпкерлер ... ... ... ... ... ... әрекетке айналып жатады. К.С.Станиславский сахнада "сөйлеу дегеніміз әрекет ету" дейді(4). ... ... ... өз ойын тек ... ғана ... ... арқылы да аңғарта алады. Іштей сөйлеу, үзіліс жасау, ым, ... ... -- ... бәрі ... келе ... ... құрайды. Онда дауыс ырғағы, сөйлеу мәнері де шешуші рөл атқарады. ... ... ... сыныпта дауыстап оқу да талдаудың алғашқы және басты ... ... ... ... оқу ... ... ... олардың арасындағы қақтығысты оқушының көз алдына әкеледі. Онсыз шығарма идеясын ашу, ... ... ... мүмкін емес. Сол себепті драманы өнер туындысы ретінде ... ... де ... ... ... Т.С.Зепалованың "Уроки литературы и театр" атты еңбегінде драмалық шығарманы оқудың бірнеше түрін атап көрсетеді (5):
* ... ... ... оқу;
* Оқушының жекелеген сценаны оқуы.
Автор мұғалім күрделі драмалық шығарманы өзі оқығанда, оқушылар ... ... ... ... ... ... ал бұл ... үшін жеңілдік туғызады дейді. Әйтсе де, бұлардың ішінде рөлмен оқу кең тараған. ... ... ... ... ... онша ... көрсете бермейтінін айтады. Өйткені рөлмен оқығанда оқушылар ... мен ... оқу ... ғана ... да, ... "үні" ... қалады.
Мектеп практикасында автор көрсетіп отырған оқудың ... түрі -- жеке ... оқу ... ... Дегенмен оқудың бұл түрінің пайдасы мол. Оқушылар жеке көріністі ... ... ... ... ... ... ... күш салады. Сондықтан бұл оқушы ... ... ... ... ... көріністегі оқиғаның жалпы оқиғамен байланысын, композициялық мәнін ... үшін де ... ... оқу ... ... ... анықталып, ондағы кейіпкерлердің іс-әрекеті, ішкі дүниесі т.б. жағдайлар анықталғаннан кейін жүргізілсе өз ... ... Бұл ... ... күні бұрын даярлауының нәтижесінде жүзеге асады.
Драмалық шығармаларды оқытудың дидактикалық ... ... ... осы ... ... ... жолдарын саналы түрде ұйымдатыруға жол ашады.
Драмалық ... ... ... ... ... ...
Бұл ұстаным бойынша, оқыту процесінде оқушыларды ізгілікке, ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері анықталуы керек. Білім беру мен тәрбиелеудің өзара қатынасы туралы әдебиетті ... ... ... ... әр кезеңнің білім беру мен тәрбиелеуге түрліше шарттармен талаптар қоятынын ... ... беру ... тәрбиелеу - тарихи категория .
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Дүкенбаев С.Х. Драмалық шығармаларды оқыту. - ... ... ... Р.Б. Драмалық шығармаларды оқытудың кейбір мәселелері // Қазақ тілі мен әдебиеті. 2006. № 3.
* ... С. ... оқу. - ... ... ... ... ... К.С. Особенность драматических прозведениий. Москва. 1986.
* Зепалова Т.С. Уроки ... и ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тахауи Ахтановтың драмалық шығармаларына ғылыми талдау жасау83 бет
Қазіргі дәуір және әдебиет теориясы. Ж.Аймауытовтың драмалық шығармалары29 бет
Қазіргі дәуір және әдебиет теориясы. Ж.Аймауытовтың драмалық шығармалары жайлы8 бет
Драмадағы тарихи тұлға.қазіргі қазақ комедиясы (конспект)8 бет
Драмадағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Драмалық монологтың көркем әдебиеттегі рөлі24 бет
Драмалық шығармадағы тарихи тұлға, қазіргі қазақ комедиясы5 бет
Драманың өзіндік ерекшеліктері мен сипаттамасы30 бет
Комедия. Драмадағы тарихи тұлға9 бет
Көңіл құпияларын ашқан жазушы43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь