Қ. Мырзалиевтың философиялық лирикасы

Кіріспе Қ.Мырзалиевтың философиялық лирикасы
Негізгі бөлім :
а ) «Адамдар және «Олардың иттері»
ә ) «Атамекен», «Ұлы махаббат» жинақтары
б ) «Ой орманы», «Домбыра», «Жерұйық», «Жұмыр жер» , «Мәңгі майдан» жинағындағы философиялық дидактикалық ойлар.
Ел мен жерге деген сүйіспеншілік Қадыр поэзиясының жетекші пернесі.
Жақсыны көріп қуанса да, жаманды көріп налыса да, бәрі сол туған жерге деген ыстық ықыластың шырқау шыңынан тасып төгіліп жатады. Халық мүддесі- сырына нәр, жырына- өжеттік, өткірлік керек десеңіз, батылдық берген; “ қиын” тақырыптарға тайсалмай баруға медет болған. Сондықтан да ақын оқушысымен сезімтал серігіндей қалтарыссыз сырласады: жүрек дірілін, өзек жарға запран сезімін дұрыс түсініп, дәл басарына сенімі мығым. Өз ортасының тағдыр- талайы мен өткен күннің бел-белесін келер шақ мінбесінен ашық айтады, бұлтаққа салмайды. Қия –құзды, қысты –көктемді “ дала дидарының” шиыр, шатқалаңын “ой орманымен” барлаған ақын “ домбырасын” толғана күмбірлетеді, “ Жер ұйықты” жырлайды. Айналаға замандас – оқушы замандас-ақын көзімен қарайды: бірге қайғырады, бірге қуанады, мыныу қадау-қадау тірлікті ойлы азамат салмақты пайымдайды. Поэзия құдіреті көпшіліктің көкейіндегі ойына, көкірегіндегі тебренісіне үндестік табуында емес пе?
Иә, Қадыр жырының өзекті арнасы- өз басымыздан кешкен, өзімізді толғантқан, өзімізді қуантқан не күйіндірген, дархан , даламызды дүбірлеткен өмір- тарих. “ Ақын да бір перзенттің қолындағы, өз сырым де жырларын томындағы”- деп автор айтқандай, ақын cыры- біздің сырымызға айналады. Ақын дарынына ерекше нәр беретін қасиет те осы шын өмір мен шынайы сенім.
Ақын жырының өріс-аясы кең. Шетсіз, шексіз даламызбен, сол далада қайғылы- қасіретті ғұмыр шеккен бабамыз, қатпар- қатпар тарихтың ой – шұқыры, жастың жарқын көңілі мен дананың ойы, шежіре- тарих пен замандастың сырға толы қилы күндері, жүректі өртеген махаббат шоғы мен көреген көзді кәрінің ауыр тынысы - олардың жанды өзегі, тербеліс қылы. Арайлап атқан таң да , мұнарта батқан күн де тәй-тәй бөбектің сыңғыр күлкісі де, ғұмыр асқарының асу-биігіндегі ардақты ананың әжімді беті де, қуанышқа малынған бақытты жардың албырт жүзі де –ақын поэзиясының тыныстаған ауасы-сабырлы толғанысқа шақырады.
З.Қабдолов «Жебе ».
Ә.Кекілбаев «Дәуірмен Бетпе-бет».
Х.Әдібаев « Көкжиек».
Қ. Мәшһүр-Жүсіп «Қазақ лирикасындағы стиль және бейнелілік ».
        
        Ел мен жерге  деген  сүйіспеншілік   Қадыр  ...   ...   ...  ...  ...  да,   ...  ...  налыса   да, бәрі  сол  туған  жерге  деген  ...   ...   ...  ...  ...   ...  ... Халық   мүддесі-  сырына  нәр,    ...  ... ...  ...  ...  батылдық  берген;  " қиын"   тақырыптарға   ...  ...   ...  ...   ...  да  ақын  ...  сезімтал   серігіндей   қалтарыссыз  сырласады:  жүрек  дірілін,  өзек  жарға  запран   ...    ...  ...  дәл  ...  ...   мығым.  Өз  ортасының   ... ...  мен   ...  ...  ...   ...  шақ   ...  ашық   айтады,  бұлтаққа  салмайды.   Қия  - құзды,   ...  - ... " дала  ...   ... шатқалаңын  "ой  орманымен"   барлаған  ақын " домбырасын"  толғана  күмбірлетеді,  " Жер  ...  ...   ...  ...  -  ...  ...  ...  қарайды:  бірге  қайғырады,   бірге  қуанады,   мыныу  ...   ...  ойлы  ...  салмақты  пайымдайды.  Поэзия  құдіреті  көпшіліктің  көкейіндегі  ...  ...  ...  ...  ...  емес  пе?
Иә, Қадыр жырының өзекті арнасы- өз басымыздан ... ... ... ... қуантқан не күйіндірген, ... , ... ... ... тарих. " Ақын да бір перзенттің қолындағы, өз ... де ... ... деп ... айтқандай, ақын cыры- біздің сырымызға айналады. Ақын ... ... нәр ... ... те осы шын өмір мен шынайы сенім.
Ақын жырының ... кең. ... ... ... сол ... ... қасіретті ғұмыр шеккен бабамыз, қатпар- ... ... ой - ... жастың жарқын көңілі мен дананың ойы, шежіре- ... пен ... ... толы қилы ... жүректі өртеген махаббат шоғы мен көреген көзді кәрінің ауыр ... - ... ... өзегі, тербеліс қылы. Арайлап атқан таң да , мұнарта батқан күн де ... ... ... күлкісі де, ғұмыр асқарының асу-биігіндегі ардақты ананың әжімді беті де, ... ... ... ... ... жүзі де - ақын ... ... ауасы-сабырлы толғанысқа шақырады.
Қадыр туған ... ... көп ... көп ... ... ... ... елдің құтты ұясы, өмір ордасы, халқының атамекен. Дала-тіршілік, күрес ... ... ... ... мен ... тырнақалды өленіңе осы жазира дала куә; сол даланың ... ... ... ... ... мен ... бүкіл табиғат-болмысы, өмір-ғұмырының әліпесі жатқандай. Сайын даласы жырға да, сырғада бай. Бірақ ... бәрі ... ... жыр бетінде қалып жүрмейді-асыл тастай тереңінде жатады. Қала тіршілігінен шаршағанда саялар, шабыт-жігер берер жері де - кең ... ... ... ... дала-ақынның шабытты жыры;
Мың да бір ... ... ... біз, аламыз да.
Кеңдігі осы жердің көмектескен
Сүйгенін алып қашқан ... ... елді ... ... еді ... да осы ... ... ғой
Өлтірген дұшпан атын зорықтырып.
Не жетсін ұлан-асыр ... кең жер ... нәр ... қана осы жердің ... аман ... ... ... ... ... ... елдік үшін,
Содан ба, тыныштығын жоғалтыпты
Бабамыз осы ... ... ... ... > идеясы мен компазициясы ақын мұратының асқарлығын танытады. Туған жер, ... ел ... ... ... ғой- ... азамат сапына қосылып, қияға қанат ұрады; ... ... ... ананың саясында өтпей ме?
Кітаптың алғашқы тарауы > деп аталуы сондықтан да ... Адам ... ата ... дүниеге келіп, өшпес нәр ... көк ... ... ... ме? Дос, ... ... ма ?.. ... кітап компазициясының екі қыры - қос ... тағы бар: ... ... (лирикалық кейіпкерімен) бірге өсіп отыратын өмір сатысы- жыр пернелері, ... сол өмір ... ... көңіл күй, перне-жырлар.Осы тұрғыдан қос кітап тарауларына, құрметті оқушы, енді өзін ... ... ... жер; Ауыл- атамекен; Достық-жолдастық ; Махаббат-ғашықтық ; өмір-ғұмыр; Мұрат-мүдде; Өлең-өнер; Табиғат-жаратылыс; ... ... ... ... пернелер! Әр пернеден жиырманың ар жақ, бер жағы шамасындай ... ... десе ... ... ... домбыра халық көкірегінің биік күмбезі де, ақын өнерпаз, уақыт дүбіріне ... ... ... ... ... ... ... емес пе?
Кітап үстінгі ішектін қоңыр үнімен басталады.
Үстінгі ішек.. ... ... ... ... жылы тиер ... ... астынғы ішектегі саңқылдаған ашық, қатқылдау үнді сабаға ... ... рең ... ... бар. Домбыраның екі ішегі үндескенде ғана айшықты, әсем ... ... ... күй ... ... қос ішектің құлақ күйін келтіре бұрау тартушыға сын.Домбыраның >> қос ... қос ішек ... ... тауып, сыңғырлап тұр.
Алдымен екі кітаптағы үстіңгі ... ... Мен ... ... ... лирикалық кейіпкері ортақ. Өлеңдер соның сезіну- түсінуімен, жай күйі, сезім сырымен көмкерілген. Ал ... ... өзі сол бір ... ... ... ... сезімтал сергектігі, ықтиятты зергерлігіне бірте-бірте тәнті боласың.Ақын ... Оның ... ... қимыл- әрекеті, жан-дүниесі-неге ынтық, нені пір тұтатынын, нені менсінбейтінін айтуды ... ... ... ... келгенде, Лирикалық кейіпкердін қайнар қасиеті- адамға ортақ, сыры жалпы адамзатқа тән ... ... ... ... адамның тар
шеңберлі бір жақтарын ғана алып қоймайды.Тұла бойы ... ... ... жіппен суыртпақтап, селкеу қалдырмай шабытты ... ... ... ... алам >>-дейтін нәзік жан, сұлулық ғашығы > -деп ... ... шыға ... дала ... мен қала ... ең ... ... бойына жинақтаған лирикалық кейіпкер әрі зерделі, әрі ... - ... Сен ... өтіп бара ... сезінесін, тыныштығын кетеді- бәріміздің де ... бар ... Ал сол ... ... ... не ... өткізіп жатырсың ба? - деген ... ... ... ... ... ... отырып, сеніңде жаныңа бір мазасыздық әкеледі. Сен марғау- мимырттықтан безініп, әлі етің ... ... ... ... күйге душар боласың.
Мені сендей күзетпес қас ... ... еді ... жас ... ... тұрсаң күні бойы,
Оянғанда тұрасың бас жағымда.
Иә, ғұмырыңның ішінде бірдеңе ... құр ... ... арыңның алдында қалай ақтала аласың? Сондықтан "Досым іш деп қинаса, -обалың ... қайт деп ... өзің ... деп ... ... бас изіейсің, әсіресе мұратты істер тыңдырсам деген ... - ... Бұл ... ... ... ортақ көңіл күй емес пе?! Мен аз ... ба, ... ... ойлар келмеді ме, бірақ мен неге айтпадым.
"Туған ... ... ... ... бір ... ... ... ғана емес, бүкіл студенттік өмірдің бал - ... шағы мен ... ... ... ... түйсіну ауқымы кең. Қыруар ... көп ... осы ... ... аржағында иін тіресіп тұр!
Қос "Домбыра" - серіппелі, шешен үнді ... ... ... ... ... әр адам өз көкірек ... ... атты ... ... Бос ... ... мүләйімсу кімге қат: басы жұмыр пенденің татар бал-шырыны да, ішер ... де аз емес қой. ... ... соң құз-қиясы мен жасыл алқабын ... ... ... ... ... көрмеу, атар таңды, батар күнді, келер күнді ... ... ... Адам ... солай, өмір солай. Шыбықтай бала болдың, ... ... ... енді ... емендей кәрі боласың, мүмкін болып та үлгерген ... - ... ... ... ... ... ... айдыны тіпті кең - оны тегіс саралап, ... шығу шарт емес ... ... ... қашаннан сүйіп, тебірене жырлайтын туған ауыл, атамекен, Отан-ана пернесіненн бір ... ... ... ... ... ... атты ... ақынның жаңа көкжиекке ... де, ... ... ажарлы, айшықты қасиетін де бірден байқауға болады:
Ауыл осы түлігін жамыратқан,
Атаң анау ... ... ... иісі шығады ер- тоқымнан,
Тарих иісі ... ... ... ... ... аз ... көп ... түйіндеу, тапқырлық тәрізді қасиет Қадырға бұрыннан - ақ тән еді. Енді атамекеннің ерекше бір ... ... ... ... ... сыр ... ... шағын ойнақтап шыға келгендей- көкейінің бір түкпірінде тұнып қалған сурет-сезім алдыңнан атойлайды.Әжеміз құйып ... ... ... иісі ... асыр ... текемет, киіз, қара
шаңырақ күй шертеді; жастық шағым, жас ... ... ... ... сәби ... ... ... салқын дарияда жүзгендей әсерленесің, бойың сергіп, ойың шалқып серпіліп шыға ... ... ... ... ... ... ... зер салу, астарынан мән тауып, философиялық ой түйіндеу-сонау ауыз әдебиетінің ... ... ... әсемдігін, асқарлығын аз жырлаған жоқ. Ал, авторы да өз ... ... ... ана- табиғатпен тұтастығын еншілестігін нәзік сезіне жырлайды; табиғат, ... жер - ... ... ... ... ... ... медеу іздесе- тірегі, барлық тірлігі- тек өскен өлкесімен өрістеп көрінеді. ... ақын ... ... ... ... ... жырлайды: О бастан-ақ анам-Дала, әкем менің Күн ... Осы мені ... ... алған кім екен ?!>>
Тағы бірде:
Бұл ... ... ... сен ... ... ... де, сөнбеймін
Туған жерден таба ... ... ... ... ... ... ... алғырлығы еріксіз риза ... ... ... ... ... ақын ... жарқ ете түскенін көргенде еріксіз қызығасыз. Дегенмен Қадыр қуаты тек ... ... ... ... ... ... тұрған өмір толқыны ма деймін. Біз ... ақын ... аясы кең деп атап ... дегенмен ,>> Домбыра>>,Жерұйық>> сынды кітаптарды өмір аптабын біраз кешкен адам ... ... ... Қадырды ақылдың ақыны дейді.Иә, Қадыр поэзиясында көп түйін жатқаны рас,бірақ жаңағы анықтамадан ақын ... ... ... ... ... ...
толық бағаламағандықтың лебі еседі.Ал, шындығында ... ой мен ... ... ... от шақпаса поэзия бола ма? Ақында ойды тура беретін өлеңдер де аз емес, ал ... ... ... ... да жетерлік. деген өлеңге көңіл бөліңіз:
Сәби кезден қанықпыз ел көшіне,
Сендей мал жоқ ... ... қой біз ... тербетіліп,
Айналып бір үшінші өркешіне.
Қадыр күлкіге де үйір.Күрделі құбылыстың өзінен де әзіл ... ... ... ... ... ойын ... күлкі қымбат>>- деп Абай атамыз айтқандай, біздің ақынымыз өмірдің өз қойнауындағы күлкінің жібек жалын ... ... ... ... теңеу, метафора көз тұ ... , ... ... ... ... жұмыртқасын балапан-таң>>.
Табиғат реңі құбылмалы-кейде адам болып түнереді, кейде қысылады, ... ... ал ... ... өзі ... ... кіріп, сан өзгере толқиды.
Ақын сонау ауыз әдебиетінен келе ... ... ... ... ... тәсілінің жаңа түріне де ден ... Бұл ... ойды әрі ... ... ... ... да ... әсер етеді.
Қос авторы егіз ішектен күмбірлеп шыққан әуез ... ... ... ... Көп ... бір ... өлең ... жолдарда іштей үндесе өріліп, ... ... ... ... күй ырғағы іспетті көңілді қозғап қайталанып, ... ... ... береді.
Жүрісінен су шайқалмас тайпалған жорға да, ... ... ... жол ... көп ұшырасса, кібіртіктеп, жүрісіне жаңылар болар..... Шексіз ... ұзақ ... ... ... ... ... алып Жерұйықты жырлаған ақынның, күйші ақынның ... ... ... ... ... ... жері де жоқ ... Тақырып қайталамағанмен, көңіл күй, образ қайталау, кейде келте ... ... Сөз ... ,- деп ... жатуды артық көрдік. Ақын Қадыр ... ... ... ... деп ... ... өмірді, адам тіршілігін тасадан бақылаған сырт ... ... ... мен ... ... емес, адамдықтың қиын да күрделі сапарына жаңа аяқ басқан жас ... ... ... ... ... ... ... айтқан жан сырлары. Ендеше, өмір жолын күні кеше бастаған жас ... өз ... көп ... ... ақ деп ... ... ... әкелген жас буын ... ... беті ... арналыпты. Ол соғысты буыны бекіп, бұғанасы қатқан, қару ... ... боп ... жоқ, ... иін, ... ... сәби күйінде көрді. Соғыс оның дүниетанымын, сезім серпілісін, ... ... ... Өмір ... ащы шындықтардың бетпе-бет айқасында ... ол өлең ... да тап сол ащы ... ... ... екі өлеңде әдемі теңеу, әсем тіркес, артық әшекей жоқ.Өңшен қара ... ... ... ... сол қарапайым сөзбен айтылған қарапайым шындық бүкіл жан-дүниеңді шайқап- шайқап өтеді. Белинскийдің жүректі тек ... қана ... ... деу ... де ... ... ... Ол жауынгермен жауынгердің, қарумен қарудың ғана қақтығысы ма? Жоқ , ең алдымен ... мен ... ... ... ... пен шын ... ... рух пен шын рухтың ... Бұл ... ... ... Ендеше ол жайлы өлеңнің авторы да, қаһарманы да ... ... ... мен ... көп ... мен сан тағдырмен тоғыстым,
Монша деген- мүгедектер ... ... ... ... ... ... кеше қан ... бір жан алады енді қол ... -деп ... қолы үшін ... қол ... ... осыншама шындықты көрген кісінің өмірдегі ... ... ... жүзіне тура қарай алмай, жалған сөйлеп жалтаруға, көре - тұра ... ... бар ма? ... сұмдықты көріп өскен ақынның өмірдегі шын мен ... ... ... ... ... ... ... самарқау шолып, салғырт сөйлеуге, көзі көргенді айтпай бүгіп ... ... бар ма? ... Қадыр Мырзалиевтың жаста болса дүние тірлігіне тінте қарап, ... ... ... ... ... өмір ... ойлар орманы болмағанда, не болады!
Тарихтың сын -- сағаттарына сәби жүрегімен куә ... жас ақын ұлы ... әр ... жалғандық пен жалтылдақтықтан, жалаңдықтан қызғыштай қориды. Ол ұлы ... ұлы ... қаз ... ... мақсұт тұтады. Бізде өзіміз шыққан қиын асудың ... ... өмір ... ... ... ... оған қосымша бояу жағып құлпырта ... ... ... тілімен айтсақ, онсызда көркем Эльбрусты одан ... ... ... үшін ... ақ ... ... ... талап етеді.
Қадыр Мырзалиев ондай ... ... ... аулақ. Алайда, соғыс тұсындағы өмірдің неше алуан трагедиясын көрсеткен қапырық ... ... ... ... ... ... емес.Бұл не? Трагедия ма? Трагедия! Бірақ,бұл тек қасіретке арналған өлең емес, ең ... ... ... ... ... ... ... Ақын соғыстын қандай сұмдық трагедиясын жазса да, оның ар ... адам ... өмір ... ... таниды. Осы бір қорғасыннан құйғандай мығым шындык,карапаиым жолдарда сол адам ерлігімен өмір өрлігіне арналған гиміндей естіледі. Қадыр мырзалйев өлеңдері тек қана ... ... ... ... соғыстыда жеңген адамдык, адамгершілікжайлы өлеңдер. Ол жеңіс дидарын,жеңімпаздыкты ең
алдымен адамдар көкірегімен іздейді. Ол ... ... ... ... нұр да ... ... деп ойлайды. Қ. Мырзалиев өлеңінде соғыс тұсындағы өмір шындығы,адамдар абзалдығы көрінумен қоса ,тарихтын екі талай сағатын коріп ... ... бір ... рухани шежіресі,поэтикалык оброзы жасалған.
Осы арада > баспасы 1967 жылы басып шығарылған ФРГ,Австралия,Швейцария,Батыс ... жас ... ... ... ойға ... ... өлеңдердің көбі де өткен соғыс пен оның адам ... ... ... мой шел умирать на запад,
Отец- на васток.
А мне в какую сторону?
(Орысшаға ... ... ... жас ақын ... фон ... жинак өткеннен шошыну,бүгінгіден түңілу ,ертеңнен күдер үзуден тұрады. Бұл өткен соғыста мерт болғандардың жер бетінде қалдырған бір ... ... ... Ал, ... ... соңғы шәйттерінің атымен басқа ұрпағының рухани ... ... ... ... ... ақындарының жандүниесіндегі дағдарыс жок.Өткен соғыс батыс жастарының болашаққа ... ... ... ... көз қарасын тарылтып кетсе,біздің жастардың адамгершілікке, гуманизмге деген ... ... ... ... көк ... бұрынғыданда кеңітті. Сондықтан да болар, ... ... ... өлеңдерінде ажал елестері, атом ... ... ... ... ... шаң - тозаңы, ... ... ... құр ... жаншылған дене, жайпалған тірлік көріністері-бастығрылған кісінің түсіндей, ... ... ... ... ... өмір суреттері, табиғат көріністері, жапырақ сыбдыры, күн нұры, адамдар күлкісі мол.Онда жаңғыз-ақ ... ... ... жаңғыз-ақ кескін - дағдарыс кескіні.Мұнда ойлар, қуаныштар, әке ... жар ... Онда ... ... үлкен үйдің күйе-күйе үйіндісі
боп елестесе, мұнда ... ... ... тіршілік, жайқалған өмір орманы боп елестейді.Онда - > - ... үрей ... ... - ,- деген жақсы үміт, жарқын тілек билейді.
соғыс тақырыбы болмыстың ... ... ... ... ... ой, ақындық сырға бастайды; тек бір дәуір бір кезеңнін ғана емес, күллі ... ... ... ... ақындық шабытқа жетелейді.
Ақын екінші кітабын деп атапты. ... ... ... ... боп ... ... бір бұл емес. Ол жайлы сонау отызыншы жылдары атақты Ілияс ... ... ... ... ... өз даласы, өз мекені жайлы кең ... ... ... ... ... ... ... орнап жатқан жаңа заман, жаңа қоғамға арналған салауат жырындай естілді.Дала тақырыбы - ... бері ... ... ... ... ... қарамастан оқушы қауымға ылғи өзіндік бетімен көрініп ... ... дара ... ... ... көп ... көшелі ізі сайрап жатқан бұл ... тағы да ... бір ... ... да ... ... даламыздың өткені мен бүгінін, жетіқат тарихы мен ... ... ... қабыстыра жырлау, Олжас жырларындағыдай өткен шежіреден тек көлеңке мен көз жасын, мұң мен ... ғана ... ... езгі ... де ... ... өміршіл өр күрестің үнін тану бар. Алайда, жас ... ... ... ... ... ... ... дара үні, дара сипаты бұл ... да ... ... ... ақындық беті сөз ... ... ... Қадырдың сөзінде көз қаратпастай ... ... ... алау аз да, ... ... түсер от мол: Көздің жауын алатындай алабажақ бояуға сараң да, ... ... ... ... ... ... ... Жас ақын сөздің үнімен сөздің әрінен гөрі, ойдың ... ... ... ... айтылатын ойдың салауаттылылығы мен сол ... ойды ... ... ... көңілін тебіренте алар салмақтылығына ерекше назар аударады.
Мұндай суреткерлік ... ... ... ... ... оқи ... ... бар кескін-кейпімен көрінген лирикалық ... ... ... бір кезеңнің шындығын, бүкіл бір ұрпақтың ... оның ... мен ... ... бір ... ... ... бүкіл бір ұрпақтың рухани кескінін танып едік... Ақын жырларында сыр ... ... ... ... мен ... ... көз ... ойлылығына, өмірдің қат-қабат шындығынан кесепатпен әділдіктің, ізгілік пен ... ... ... көре ... ... ... разы ... қазақ поэзиясын көп ... ... ... ... ... ... Қадыр музасының қайталанбас өз үні, машығы мен ... ... мен ... бар; ... ... сыңғыры бөлек, сыры терең.Енді ... ... ... ... жылдың аяғында Қадыр Мырзалиевтың атты кітабы, яғни ... ... ... ... ертегілер, диалогтар, мазақтамалар жинағы жарыққа шықты. ... ... ... ... ... ... ... .
өлеңді шығармалар ... ... ... жарық көрген бір топ кітаптан- , , , >, , > ... және , ... ... іріктеліп алынған. ең ... ... оның ... және ... ... мәнінде жатыр. Мұндағы әрбір өлең қып- ... ып- ... ... бір- бір ... ... танытады да, сол арқылы оқушыға үлгі- өнеге, лұғат береді. Және әр өлең әр ... жай ... ... ... ... нәрлі, ұтымды, ойнақы, шебер танытады. Мәселен, деген өлең екі- ақ ... ... ... әні бар ... Әндетсек те, жай айтсақ та, бәрібір, ... ешкі ... не ... ... еді? Бір ... , ... демесе де болатын сияқты : тоқал ешкі - ... ... ... жоқ, ... ... не ... Ал Қадыр осының өзінен ... ... бір ... ... ... да, соны ... ... шақтап, былай жырлайды:
Күнде тәртіп бұзыпты:
Кішілерді сүзіпті,
Миуаны үзіпті,
Мүйізіне ... ... ... ... ... ... деп ... қағып алыпты.
Бала түгіл үлкеннің өзіне езу ... ... ... емес ... ... зілсіз, шумақ күлкіге құрылса, ... тағы да ... ... ... енді ... қоса кішкене балалар жақсы көретін ... ... ойын ... тағы да кісі ... ... қылығы, қимылы ғана емес, ... ... ... ... дәл ... ... ... ойнайды.
Қиқуласып жүгірсек,
Қашып жүр деп ... ... ... не істерін.
Балтырыңнан ... ... үш ... ... әр тақырыптағы, әр жанрдағы өлең-жырлардың әрқайсысы зергер ... ... ... ... асыл ... ... ... бол, кіші бол, әйтеуір адамның рухани қажетіне ... ... ... етіп ... әдемі дүниелер. Мұның өзі, бір ... ... ... ... ... алғашқы жылдарын балалар әдебиетіндегі ... ... ... ... ... жағынан, дәл осынау өнімді әрекеттермен өткен жеті- ... жыл ... ... өнер иесі ... ... мен машығын ... ... ... ... ... келесі жеті-сегіз жыл ... ... өлең ... биігі мен өрісіне қалайша шынығып, ... ... ... үшін өлең ... ... ... ... ... жас ... ... арман - қиялына лайық өзін ... ... - ... білуден бастап, солардың ұғым-түсінігіне, таным- нанымына лайық сөз бен ... ... ... ... ... өтпек. Бұл ақынның өзін көп нәрсеге ... ... ... ... ... сезімнің мөлдірлігі, талғам мен талап ... пен ... ... және ұтымды жазу - осылардың бәріне суреткер әлгідей ... ... ... - Қадыр Мырзалиевтін ... ... ... ... оның өз келесіндегі, өз мүмкіндегі маршақтығы мен ... ғана ... ... ... - ... ... Қадыр Мырзалиев үздік оқып бітірген ақындық гимназиясы; ол шын мәніндегі ... ... ... тек ... ... ... тек осы ... барып тоғысқан секілді .
Бұл- аса нұсқалы жол.
Қадыр Мырзалиев ... ... ... яғни екінші жеті- сегіз ... ұлы ... В. И. ... жырлаумен бастады да, үлкендер, яғни үлкен поэзияға ... ... ... жылы ... ... ... арқылы ауысты.
Поэзияда Ленинді жырлау, әсіресе ... ... ... ... ... поэма жазу ақыннан ... ... ... ... ... жату ... Бұл, сөз жоқ, Мырзалиев үшін ... сын еді. Ол бұл ... да ... ... ... қазіргі қазақ поэзиясындағы Ленин ... ... мен ... ... ... бір өзгеше сыр боп ... ... жыр боп ... ... соңғы бес- алты жылда қатарынан бес ... ... , , >, , . , одан ... ... ақындық өнер биігіне осылай сатылап өрлеген.
үшін ... ... ... Қазақстан комсомолының сыйлығы берілгені мәлім. Бұл ... емес еді. - ... ... ... ... ... ... танытқан кітап. Мұнда ... ... ... айрықша өз бітімі мен мінезі бар. ... ... ... ... ... ... отырмыз.
Асылы, бір немесе екі ... өлең ... сол ... бір ... екі сыр ... ... таныту кез-келген өлеңшіні ... ... ... Ал өзі ... ... ... ... өзгелерден бөлек ... ... мен ... ... сол ... өзінің өнер әлеміндегі ... ... ... бағытын таныту кез-келген қаламгердің қолынан келе ... Осы ... ... Ой ... ... ... ... қадырын, танытқан кітап. ... ... ... мен ... адам, адамға тән ... ... ... ... толғаныстар, адамның өмірге көзқарасы, адамның ... ... ... ... ... ... мен ... Бұлардың қай-қайсысы да тақырып- мазмұн ... ... ... ... сан рет ... сырлар, жырланған ... ... шиыр ... ... мен ... Бірақ осы тақырыптар мен ... ... ... ... ... жаңа қырынан, бұрын-соңды ешкім айта қоймаған соны ... тың ... ...
Қ. ... ... лирикасына не қосты дегенде, оның ... орны ... ... белгілі. Әр сөзге көп мән ұялатқан, әр шумағы қанатты сөзге, ... ... бұл ... қазақ өлеңі дамуына елеулі ықпал етті.Осы кітаптың әсерімен де ... ... ... ой айту сарыны етек алды десек, артық ... ... бұл ... ... ... әсіресе 30-40 жылдарда үстемдік еткен жалаң үгітті, ақыл ... ... емес еді. Ал ... көп мән ... түп ... тым әріде, көне әдебиетте, жатқан анық.
Адамның тууы - ... жаңа өмір ... ... өлуі- өмірден шырақ ... ... ... ... адам таңырқағандай не бар? Жоқ ... Ал осы ... енді ... ... ... ... тумайды,туа сала күлмейді.
Үйренеді күлуді, ... ... ... жылап туады, ... жұрт ... ... өледі, өзгені де ... туа сап- ... бар ... өлерде- жақсылар бар қимайтын.
Әдемі өлең! Мазмұны жағынан да, пішін ... да ... өлең ... әдемілігі- парасаттылығы, қарапайым ғана шындықтың терең сырға айналғандығы, шағын ... ... ... ... сол ... өлең мазмұнындағы кішкене ғана құбылыс оқушыға көл-көсір ой салып, оны толғанысқа түсіреді. Ал ... ... ... ... заттылық. Мұнда міндет атқармайтын басы бос сөз жоқ,. Орынсыз сөз, немесе ойнамайтын сөз жоқ, - бәрі өз ... ... ... ... көп сөзділік тағы жоқ. өлеңнің ұйқасы да табиғи, ешқандай зорлықсыз, өзінен-өзі жымдасқандай сұлу әсер қалдырады: мен , мен ... ... ... ... ... өлендік қасиеті тек бұл айтылғандар да емес. Өлеңнің өлендік қасиеті Мырзалиевтің оқушыға оқыс, ... соны сыр ... ... жаңалық дегенде сол ғой. ... ... туа ... ... ... ... бар ... көлеңке жағы да бар, өмірде жақсылықпен қатар жамандықтар да жетіп ... ... ма, ... ... ... ... ... да бар. Адам өмірге келе сала соған жылағандай. Ал, кетерде оның жақсыларды қимауы - тағы нанымды.
Қадырдың ... ең ... ... Адам дедік. Со да жаңалық па! Жалпы ... ... яки сөз ... ... ... - Адам емес пе? Оны кім білмейді?... ... , ... бәрі ... ... ... Адам. Айталық, ақын атаулының кеше жырлағаны - ... ... ... ... ... ... ... Адам. Сөз жоқ, мұны ... ... ... осыны біле тұра кейбіреулердің Қадыр өзін-өзі қайталайды: кеше ... бір ... еді, ... де соны ... отыр ... ... ... білместік! Әрбір шын мәніндегі ... ... ... да ... ... Адам ... болатын, бүгінгі жыры да - Адам туралы, ертеңгі жыры да - Адам ... ... ... оның ... мен ... ... ... әрқашан белгілі бір уақыт пен ... ... ... ... ... ... да мезгіл-мекенсіз әлдебір абстракциялық нәрсе емес. Сондықтан Мырзалиев ... ... ... желі боп ... ... ... суреттеліп, жинақтала тұлғаланып келе жатқан бір күрделі образ бар. ... ... іліп ... тағы бір ән->. ... ... ұрпақтың Отанына бағышталған перзенттік махаббатын көрікті бояу- өрнекпен ... ... Кең ... ... ... ... ... тербелете, көлбеп өтеді. Белгілі сыншы- ... ... ... айтқандай, туған елге арналған сүйіспеншілік гимні- деу де ... ... ... ... жеріне деген шексіз сүйіспеншілік символы,халық хоры іспеттес. Өлеңнің ... ... ... ... қуанышты бір ... ішкі ... ... өзі әуен ... ... ... табиғаты да алабөтен. ... ... ... қайталай, шырқай айтатын: - деген жолдан кейін- мейір, ... ... ... үш ұлы ... ... ... Ескендір Хасанғалиев әнімен үйлесімін, ... ... ... ... ... ... ... табиғи жалғасы іспетті.Туған жер туралы тебіренген ... ... ... ... күй ... ... ... саумал самалы, құлпырған ну бақшасы ел тарихының ... еске ... ... ... өскен жерім осы,
Төккен қан мен ... ... боп ... көрің - осы.
Досым боп келсең, төрім-осы!
Өмір күрделі, өмір ... ... да аз ... ... де ... тоғыз тарау, тоқсан ... ... ... ... ... ... жатқан шақтарда тіршіліктің қандай хикаясы ... Адам ... ... ... да ... ... ... жазылған ғашықтық ғажабы мен ... жас ... ... мен күдігін алмастыра ... ... ... ... құйып кетсе , пен ... ... ... ... ... ... ... махаббаттың жасыл ормандай ... ... ... ... ... ... ... пен қиналысын көресіз.
Өмір өкініш ... өзін шеше ... ... тілген өкініш өлеңнің зерлі тіліне айналса, ол- ... өмір ... тіл ... Бір ... осы өлең мұң мұхитына тарта беретіндей көрінуі хақ. ... оны тек нала деп, ... деп ... сезім табиғатын жадағайлату. Мұң тұманында асыл ... ... ... ... мен ... ... танытса, бұл мұңның қуаныштың құнына татыр табиғаты емес пе?
Серттің - ... ... ... күннің-түнге айналуы күңіренген көкіректің күйірек үні емес, махаббатың ... ... ... ... ... ... өзгеге көрсетер өміршеңдігімен ақталмақ. Тағдырдың адам қалауынан, асыл бір ... ... ... ... ... ... ... апарар сәті- төмірдің де, өлеңнің де ... бір ... ... осы ... туған шыншыл туынды.
да осындай жырдың бірі ме деп ... ... ... ... ... құлап сүйгенің рас болса, жүрегіңді ұзақ уландырмай, ... қоя ма? өмір ... ... дегеніміздің төрт мезгілі бар ғой : көгілдір көктемі , ... ... сары ... ... ... ... ... мезгіл - өмір жүрекпен жұптасып, адамның мінез-ғұмырымен астасып, ... ... ... ... ... бір ... ғашықтық эстафетасын жеткізіп жатқандай.
Ұлттық поэзиямызда көп ... он ... ... ... тас ... ... үш жолы ... мәңгілігі мен сезім тұрақтылығын, арманды ... ... ... ... ... ... мынау- көк ала жалау,
Көңілде - нала, көңілде алау
Жетер ем ... ... ... ... мерзімнің-уақыттың -өмірдің бел ортасы, құлпырған табиғаттың реңі біртіндеп кете бастайды- ... ... ... - ... Сондықтанда ақын жазды десе, ... ... ... күз ... ... да ... ... аралас күдік оралады: ... мен қыс от ... ... ... ... сөйтіп, тұңғиық сезім- өмірге куәгер боламыз. ... ... ... ... ... Мәшһүр-Жүсіп .
Жоспар
Кіріспе Қ.Мырзалиевтың ... ... ... :
а )

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лирикадағы психологиялық көңіл-күй7 бет
Лирикалық шығармалардың түрлері және оның оқытудың мақсаттары32 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
«Мәдениет» ұғымының тарихи қалыптасуы және философиялық мағынысы22 бет
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»90 бет
І. Жансүгіров лирикасы33 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абай публицистикасындағы философиялық сарындар106 бет
Абай – қазақтың ұлы данасы. Оның философиялық көзқарастары19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь