Жеке мүліктік емес игіліктер

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. Жеке мүліктік емес игіліктердің ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.7
2. Азаматтардың құқықпен қорғалатын жеке мүлікті емес игілік түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8.9
3. Жеке мүліктік емес құқықтық ұғымы мен негізгі белгілері ... ... ... ... ...10.12
4. Жеке мүліктік емес құқықтың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13.23
5. Жеке мүліктік емес құқықтар мен өзге де мүліктік игіліктерді қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24.26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Кез келген демократиялық, құқықтық мемлекет құруды басты бағыт ретінде ұстанған мемлекет пен қоғамды басты құндылық адам және оның өмірі, құқығы мен бостандығы екендігі белгілі. Ал адам құқығын қорғаудың ең басты көрсеткіші оны қорғаудың мемлекеттік механизімі мен қоғаммүшелерінің өздеріне берілетін мүмкіншіліктің деңгейімен анықталады.Мемлекет тиісті жағдайда мәжбүрлеу әдісін қолдана отырып қажетті шараларды қолдануды міндетіне алса, қоғам мүшелері нормативтік-құқықтық актілерде көзделген өз құқықтарын пайдалана отырып, тиісті қадамдарды жасауы қажет болады. Ал, белгілі бір топтардың, яғни, өз құқығын қорғауға мүмкіндігі жоқ адамдардың мүддесін қорғайтын әртүрлі мемлекеттік, қоғамдық ұйымдардың өкілеттігі шеңберінде жүзеге асырылады.
Құқық пен мүддені қорғаудың сәтті де тиімді жүзеге асырылуы мемлекет бекіткен құқықтық тетіктердің тиімділігі мен икемділігі, сапалылығы мен қоғамдық өмірдің деңгейі мен сәйкестігіне байланысты болады.
Белгілі бір құқықтар мен заңды мүдделерін қорғау үшін адамдар оны қорғауды сан түрлі тетіктерін қолданады және қорғану тәсілін таңдау құқығы олардың өздеріне қалдырылады. Яғни, құқықтар мен бостандықтарды мемлекеттік немесе қоғамдық тәртіпте қорғауды жүзеге асырады.
Адам және азамат құқықтары мен бостандықтары заңмен ғана шектелуі мүмкін және оның өзінде де ол Конституциялық құрылысты қорғау, қоғамдық тәртіп, халықтың денсаулығы мен ізгілігін қорғау мақсатына қажет болатын шамада шектелуі мүмкін. Азаматтардың мүліктік емес өзіндік құқықтарын Конституцияда баянды ете отырып мемлекет оны осы арқылы оларды құқықтық реттеуді, яғни, құқықтың түрлі салаларының көмегімен реттеуді қамтамасыз етеді. Мәселен, азаматтардың мүліктік емес өзіндік құқықтарын қорғау функцисын азаматтық құқықпен қатар, құқытың қылмыстық, әкімшілік, отбасылық еңбек құқығы секілді салаларды атқарады.
Қазақстан Республикасында адам құқықтары мен бостандықтары Конституцияға сәйкес танылады және оларға кепілдік беріледі. Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған, олар абсолюттік деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады.
1.Жайлин Г.А. «Азаматтық құқық (Жалпы бөлім)», І том. Алматы, 2001. 2.Азаматтық құқық. І-том. Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық (академиялық курс). Өңделген және толықтырылған 2-басылымы. Жауапты ред.: М.К. Сүлейменов, Ю.Г.Басин. –Алматы,
3.ҚР Азаматтық кодексіне түсініктеме. (Жалпы бөлім). Алматы. Жеті жарғы. 2000.
4.Басин Ю.Г. Юридические лица по ГК РК. Понятие и общая часть характеристика. Алматы-1996
5.«Ар-намыс», «қадір-қасиет» категориялары бірқатар еңбектерде жан-жақты қаралған: Флейшиц Е.А. Личные правда в гражданском праве Союза ССР и капиталистических стран. – М.;
6.Белявски А.В. Судебная защита чести и достоинства граждан.- м.1996
7.Эрделевский А.М. Проблемы компенсации мараьного вреда в зарубежном и россиском законодательстве // 2007
8.Гражданское право. Учебник. Часть I/Под ред. А.П. Сергеева, Ю.К.Толстого. М.: Проспекты; 1996.
9.Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. М.; Ю:Л., 1999
10.Гражданское право. Учебник. Часть II/ под. Ред. А.П. Сергеева, Ю.К.Толстого. Проспект, 1997
11.Гражданское пр Оқулық 2 бөлім Сергеев А.П., Толстой Ю.К.
12.Төлеуғалиев Ғазиз Ибрагимұлы Қазақстан Республикасының Азаматтық құқықғы – Алматы: КазМЗА, 2001.
13.Мелеина М.Н. защита личный пеимущестованных прав советских граждан6 1991.
14.Красавчикова Л.О. Гражданско-правовая защита чести и достоинства. –Екатеринбург7 1997.
15.Мелеин Н.С. О моральном вреде\\ Государство и правл6 1993 №3:
16.Эрделевский А.М. О размещения вреда // Россиская юстиция72004 №10;
Нормативтік құқықтық актілер
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы, 30.08.1995ж. өзг. мен толық.
2.Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі(1994 ж. 27 желтоқсан)
(Жалпы бөлім)(2009.13.02. берілгенөзгерістер мен толықтырулармен)
3.Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралыҚазақстан Республикасының 1996 жылғы 10 маусымдағы N 6-I Заңы
4.Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі 1999 жылғы 13 шілдедегі N 411 Заңы.
5.Сот тәжiрибесiнде азаматтардың және заңды тұлғалардың ар-намысы мен абыройын және iскерлiк беделдiлiгiн қорғау жөнiндегi заңдылықты қолдану. туралыҚазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы 1992 жылғы 18 желтоқсан (Қазақстан Республикасы (Қазақ КСР) Жоғарғы Соты Пленумы қаулыларының жинағы, 1997 ж. 2 том, 3 бет)
        
        Жоспар
Кіріспе......................................................................................................................3
* Жеке мүліктік емес игіліктердің ұғымы......................................................3-7
* Азаматтардың құқықпен қорғалатын жеке мүлікті емес игілік түрлері..............................................................................................................8-9
* Жеке ... емес ... ... мен ... ... Жеке мүліктік емес құқықтың түрлері......................................................13-23
* Жеке мүліктік емес құқықтар мен өзге де ... ... ... ... ... ... ... мемлекет құруды басты бағыт ретінде ұстанған мемлекет пен қоғамды ... ... адам және оның ... ... мен ... екендігі белгілі. Ал адам құқығын қорғаудың ең ... ... оны ... ... ... мен ... ... өздеріне берілетін мүмкіншіліктің деңгейімен анықталады. Мемлекет тиісті жағдайда ... ... ... ... ... ... ... міндетіне алса, қоғам мүшелері нормативтік-құқықтық актілерде көзделген өз құқықтарын пайдалана отырып, тиісті қадамдарды жасауы қажет болады. Ал, белгілі бір ... ... өз ... ... мүмкіндігі жоқ адамдардың мүддесін қорғайтын әртүрлі мемлекеттік, қоғамдық ұйымдардың өкілеттігі шеңберінде жүзеге асырылады.
Құқық пен мүддені қорғаудың сәтті де ... ... ... мемлекет бекіткен құқықтық тетіктердің тиімділігі мен икемділігі, сапалылығы мен қоғамдық өмірдің деңгейі мен ... ... ... бір ... мен ... ... қорғау үшін адамдар оны қорғауды сан түрлі тетіктерін қолданады және қорғану тәсілін таңдау құқығы олардың өздеріне қалдырылады. Яғни, ... мен ... ... немесе қоғамдық тәртіпте қорғауды жүзеге асырады.
Адам және азамат құқықтары мен бостандықтары заңмен ғана шектелуі мүмкін және оның ... де ол ... ... ... қоғамдық тәртіп, халықтың денсаулығы мен ізгілігін қорғау мақсатына қажет ... ... ... ... ... мүліктік емес өзіндік құқықтарын Конституцияда баянды ете отырып мемлекет оны осы арқылы оларды құқықтық реттеуді, ... ... ... ... ... ... ... етеді. Мәселен, азаматтардың мүліктік емес өзіндік құқықтарын қорғау функцисын азаматтық құқықпен қатар, ... ... ... ... ... құқығы секілді салаларды атқарады.
Қазақстан Республикасында адам құқықтары мен бостандықтары Конституцияға сәйкес танылады және ... ... ... Адам ... мен ... ... тумысынан жазылған, олар абсолюттік деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де ... ... ... ... мен ... осыған қарай анықталады.
* Жеке мүліктік емес игіліктердің ұғымы
Азаматтық құқық пәнінің элементтерінің бірі мүліктік қатынастарға байланысты мүліктік емес жеке ... ... ... ... ... ... ... 1-бабына сәйкес . Мүліктік қатынастарға байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар азаматтық заңдармен реттеледі, өйткені, олар заң құжаттарында өзгеше көзделмеген, не ... емес жеке ... ... ... ... ... Азаматтық кодекстің 1-бабының 2-тармағы .*
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 115-бабында азаматқа тиесілі мүліктік емес өзіндік игіліктір мен құқықтардың үлгі тізбесі келтірілген, оған ... жеке ... ... ... ... абыройы, игі атақ, іскерлік бедел, жеке өмірге қол сұқпаушылық, жеке құпия мен отбасы құпиясы, есім алу құқығы, шығармаға қол сұқпаушылық ... және ... ... емес ... мен ... Азаматтық құқық объектілерінің бұл тобының ерекшелігі мынада:
* Бұл ... ... ... тиесілі тұлғадан ажырамайды;
* Мүліктік емес сипаты бар, яғни материалдық (мүліктік) мазмұны болмайды;
* Абсолютті ... ... ... ... бұл ... ... де бұза ... Бұл құқықтар ешкімге тапсырылмайтын, әрі өзгеге берілмейтін құқық.
____________
*Төлеуғалиев Ғазиз Ибрагимұлы Қазақстан Республикасының Азаматтық құқықғы - Алматы: ... 2001. ... ... ... ... ... ... өзінің ыңғайына қарай қалыптасып, ал мүліктік емес өзіндік игіліктер жеке ... ... ... Республикасының Азаматтық кодекс мүліктік емес жеке игіліктерді азамат туған сәтінен бастап алатын (жеке мүліктік емес өзіндік игіліктердің ... ... және ... заң ... ... ... ... емес өзіндік игіліктердің екінші деңгейі) деп бөлінеді. Мүліктік емес өзіндік құқықтардың мүліктік құқықтарды иеленушілермен байланыс дәрежесіне қарап, мүлікке қатысы жоқ ... емес ... ... және ... ... бар мүліктік емес өзіндік құқықтар деп ажыратылады.
Мүліктік емес өзіндік құқықты көзделген мақсатына ... ... ... ... болады:
а) азаматтардың өмір сүруін қамтамасыз ететін мүліктік емес жеке құқықтар ( мысалы, өмір сүру ... ... ... ... және ... азаматтың әлеуметтік жағдайын қамтамасыз ететін мүліктік емес өзіндік құқықтар (мысалы, есім алу құқығы, жеке өміріне құқығы және т.б.);
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... өзiнiң ар-намысына, қадiр-қасиетiне немесе iскерлiк беделiне кiр келтiретiн ... егер ... ... таратушы адам олардың шындыққа сай екендiгiн дәлелдей алмаса, сот арқылы терiске шығаруды талап етуге құқылы.*
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің ... ... ашып ... тек ... ... ... іскерлік беделге кір келтіретін мағлұматтар деп қана жанама түрде айтылған. Азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысына, қадiр-қасиетiне ... ... ... кiр ... ... ... ... құралдары арқылы таратылған болса, олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында тегiн терiске ... ... ... ... ... шыққан құжатта болса, бұл құжаттағы мағлұматтардың шындыққа сай келмейтiндiгi туралы тиiстi адамға ... ... ... ... ... құжат алмастырылуға немесе керi сұратып алынуға тиiс. Өзге ... ... ... ... сот ... право. Учебник. Часть II/ под. Ред. А.П. Сергеева, Ю.К.Толстого. Проспект, 1997 ... ... ... азаматқа немесе заңды тұлғаға қатысты олардың құқықтарына немесе заңды мүдделерiне нұқсан келтiретiн мағлұматтар жарияласа, олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында өз ... ... ... ... ... ... ... терiске шығаруды не жауапты жариялау туралы азаматтық немесе заңды тұлғаның ... егер ... ... ... ... жарияланымнан бас тартса не бiр айдың iшiнде жарияланым жасамаса, сондай-ақ ол таратылған ретте, сотта қаралады. Егер ... ... ... сот ... бұзушыға бюджеттiң кiрiсiне өндiрiлiп алынатын айыппұл салуға құқылы. Айыппұл азаматтық iс жүргiзу заңдарында белгiленген тәртiп пен мөлшерде ... ... ... ... ... сот ... көзделген әрекеттi орындау мiндетiнен босатпайды. ... ... ... ... ... ... ар-намысына, қадiр-қасиетiне немесе iскерлiк беделiне кiр келтiретiн мағлұматтар таратылған болса, олар мұндай мағлұматтарды ... ... ... ... ... өздерiне келтiрiлген залалдың немесе моральдық зиянның орнын толтыруды талап етуге құқылы. Егер ... ... ... ... ар-намысына, қадiр-қасиетiне және iскерлiк беделiне кiр келтiретiн ... ... ... ... ... өзi ... ... мағлұматтар тараған адам таратылған мағлұматтарды шындыққа сай келмейдi деп тану ... ... ... ... дегеніміз тұлғаның (азамат немесе заңды тұлғаға) рухани және әлеуметтік болмысына берілетін қоғам бағасы. Ал қадір - қасиет дегеніміз ... ... ... ... жеке ... ... қабілет қарымын көре білуі, дүние танымын, қоғамдағы орны мен ... ... ... ... ... ... ... моралдық және басқа сапаларын бағалаудағы әлеуметтік маңызы түйіндерге ... ... ... ... іскерлік (өндірістік, мамандық) қабілеті жөнінде қалыптасқан қоғамдық пікір.
Азаматтық кодекстің ... ... сот ... мынадай мағлұматтар:
* Ар-намыс пен қадір - ... кір ... ... ... ...
* ... сәйкес келмейтін мағлұматтар теріске шығарылады.
Аталған талаптардың жиынтығы ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлікке қатысты ... ... ... ... ... ... ... сот тәжірибесі мен ғылыми пікірге сүйенсек, баспасөзге, радиоға және теледидар ... кино ... және ... ... ... құралдарында кір келтіретін мағлұматтардың жарияланатындығын көреміз. Сондай-ақ қызмет ... ... ... сөйленген сөздерге, лауазымды тұлғаға байланысты жасалған мәлімдемелерде немесе бірнеше тұлғаның атынан бағытталған ауызекі әңгімелерде ... кір ... ... ... ... отыр.
Заңда әлгіндей мағлұматтарды таратудың нысандарына қатысты арнайы талаптар ... ... ... кір ... ... кез келген сипатта көрінуі оны теріске шығаруға жеткілікті негіз ... ... ... деп азаматтың (ұйымның) қолданылып жүрген заң мен ... ... ... ... ... ... ұжымда, тұрмыста теріс қылықтар жасау, өндірістік шаруашылық және қоғамдық қызметтерді, беделді ... және т.б. ... ... абыройы мен ар-намысына негізсіз нұқсан келтіруді атайды.
Демек, азамат немесе ұйым туралы кез келген кір ... ... ... ... дей ... Ал, ... немесе моральдық жағдайды байыбына бармай теріс бағалаған хабарлар жөнсіз кінәлауды білдіреді. Егер мағлұмат ... ... ... онда ол ... ... ие ... ... оны Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 143-бабына сәйкес теріске шығаруға негіз ... ... ... және іскерлік беделіне кір келтіретін мағлұматтар қатарына баспа сөзде жарияланған теріс мағлұматтар, радио және теледидар арқылы және басқа бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... және басқа мінездемелерде, жария сөз сөйлеулерде, түрлі ұйымдар мен ... ... ... оның ... ... түрде айтылған хабар жатады. Ауызекі нысандағы мағлұмат бір ... ... ... қатысты болуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 143-бабында кір келтіретін мағлұматтардың теріске ... ... ... ... Бұл ... ... ... құралдарында азаматқа және заңды тұлғаға қатысты кір келтірушілік мағлұмат жарияланса, онда олар өз ... ... ... ... ... Алматы. Жеті жарғы. 2000.
кезегінде бұзылған құқығы мен заңды мүддесін қорғау үшін сол аталған бұқаралық ақпарат құралында ... ... ... ... ... аталған мағлұматтар ұйымнан шыққан құжат болса, бұл құжаттағы мағлұматтардың шындыққа сай келмейтіндігі туралы тиіс адамға ... ... ... отырып, мұндай құжат алмастырылуға немесе кері сұратып алынуға тиіс. Өзге реттерде теріске шығару тәртібін сот ... ... ... ... кодекстің 142- бабының 2-тармағы.
Мағлұматтарды теріске шығару жөнінде берілген ... ... ... ... осы ... ... адам не тұлға болып табылады. Егер мағлұматты теріске шығару жөніндегі талап қою бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты ... онда ... ... ... ... ... мен кінәлі автор жауапкер болады. Жарияланымдарда және басқалай таратылған әлгідей ... ... ... ... ... редакциялық мақала), онда іс бойынша сол бұқаралық ақпарат құралы жауапкер болады.
Қызмет мінездемелерінде жол берілген кір келтірушілік мағлұматтарына мінездемені берген және қол ... адам ... ... ... жауапкер болып табылады.*
Азаматқа немесе заңды тұлғаға қатысты олардың ар-намысына, қадір- қасиетіне ... ... ... кір ... ... ... болса, олар мұндай мағлұматтарды теріске шығарумен бірге олардың таратылуымен өздеріне келтірілген залалдың ... ... ... орын ... талап етуге құқылы. Егер азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне кір келтіретін мағлұматтарды таратушыны анықтау мүмкін болмаса, өзі ... ... ... ... адам ... ... ... сай келмейді деп тануы туралы сотқа шағымдануға құқылы.
__________________________
*Басин Ю.Г. Юридические лица по ГК РК. ... и ... ... характеристика. Алматы-1996 158-ст
* Азаматтардың құқықпен қорғалатын жеке мүлікті емес игілік түрлері
Адамның ... мен ... - ... ... БҰҰ Жарғысында баянды етілген. БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі Комиссиясы өзінің алғашқы бастамаларының бірі ретінде жасауды қолға ... ... ... 1948 ж. 10 ... ... Адам құқықтарының жалпы бірдей декларациясы және адам құқықтары жөніндегі кейінгі халықаралық фактілер қорғалатын құқықтар мен бостандықтардың ауқымын айтарлықтай ... ... ... адам ... мен ... ... сәйкес танылады және оларға кепілдік беріледі. Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан ... олар ... деп ... ... ... ... алмайды, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады.
Құқықтық мемлекет құру азаматтың мемлекет алдындағы ... ғана ... ... ... азамат алдындағы жауапкершілігін де күшейтуді көздейді.
ҚР Конституциясында адам мен азаматтың айыруға болмайтын құқықтарына арналған арнайы ІІ ... бар. ҚР ... ... барынша маңызды өзіндік құқықтары мен бостандықтарын атап көрсетеді, олардың жүзеге ... және ... ... ... ... кепілдік береді. Бұл-өмір сүру құқығы; денсаулық сақтау құқығы; жеке өміріне қол ... ... ... және ... құпиясын, өзінің ар - намысы мен қадір - қасиетін қорғау құқығы; үйге қол ... ... ... ... ... ... құқықығы және т.с.с.
Адам және азамат құқықтары мен бостандықтары заңмен ғана шектелуі мүмкін және оның өзінде де ол ... ... ... ... ... ... денсаулығы мен ізгілігін қорғау мақсатына қажет болатын ... ... ... ... мүліктік емес өзіндік құқықтарын Конституцияда баянды ете отырып мемлекет оны осы ... ... ... ... ... ... ... көмегімен реттеуді қамтамасыз етеді. Мәселен, азаматтардың мүліктік емес өзіндік құқықтарын қорғау функциясын азаматтық құқықпен
__________
*Азаматтық құқық. І-том. Жоғарғы оқу орындарына ... ... ... ... Өңделген және толықтырылған 2-басылымы. Жауапты ред.: М.К. Сүлейменов, ... - ... ... ... қылмыстық, әкімшілік, отбасылық еңбек құқығы секілді салаларды атқарады.
Азаматтық заңдар мүліктік емес өзіндік ... екі ... ... және ... мүліктік қатынастармен байланысты мүліктік емес өзіндік қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес өзіндік қатынастар.
Мүліктік қатынастармен байланысты мүліктік емес ... ... ... ... ... реттеп отырады, өйткені мүліктік емес өзіндік қатынастардың өмір сүруінің өзі субъект үшін мүліктік ... ... ... мүмкіндігі мен керектігін көздейді.
Мүліктік қатынастармен байланысты мүліктік емес ... ... ... заңдар реттеп отырады, өйткені бұл заң актілерінде өзгеше көзделмеген не ... емес ... ... ... ... ... мен ... жоқ мүліктік емес өзіндік қатынастар дегеніміз - бұл рухани немесе материалдық емес игіліктерге қатысты қалыптасатын қоғамдық ... ... егер ... ... мен байланысы жоқ мүліктік емес өзіндік қатынастар отбасылық, еңбек, әкімшілік және басқа құқық салаларының нормаларымен реттелген болса, онда олар ... ... ... ... ... ... барлығында олардың азаматтық құқық нормалары реттейді.
Мүліктік емес өзіндік құқықтарды реттеуде азаматтық ... ... ... ... Сондықтан, азаматтық кодексте мүліктік емес өзіндік құқықтарды құқықтық реттеудің ... ... жоқ. ... ... ірге ... ... бола отырып, азаматтық кодекстің мүліктік емес өзіндік құқықтардың бүкіл алуан түрлерін көрсете алмайды.
* Жеке мүліктік емес ... ... мен ... белгілері
АК-ның 115-бабына сәйкес, азаматтық құқықтар объектілеріне жеке мүлiктiк емес игiлiктер мен құқықтарға: жеке адамның өмiрi, денсаулығы, қадiр-қасиетi, абырой, игi атақ, ... ... жеке ... қол ... жеке ... мен отбасы құпиясы, есiм алу құқығы, автор болу құқығы, шығармаға қол сұқпаушылық құқығы және ... ... емес ... мен ... ... арада мүліктік емес өзіндік құқықтардың есім алу құқығы еркін жүріп-тұру және тұрғылықты жерді таңдау секілді түрлері ... 15 және ... ... ал 16-бабында .
Мүліктік емес өзіндік құқықтардың негізгі сипаты белгілері мыналар:
- біріншіден, олар абсолютті, яғни, белгілі бір ... ... оны ... емес ... ... ... да болсын құқық бұзушылықтан қалыс қалуға міндетті тұлғалардың белгісіз тобы қарсы тұрады;
- екіншіден, олар ... ... заң ... ... құқықтардың азаматтық құқықтық қатынастардың бір субъектілерінен екіншісіне ауысуына жол бермейді. ... ... ... 116-бабының 4-тармағы былай деп көрсетіледі:
____________
*Гражданское право. Учебник. Часть II/ под. Ред. А.П. ... ... ... 1997 ... ... көзделген жағдайларда және тәртіпте басқа заңды тұлғаға берілуі мүмкін фирмалық атау, тауар белгісі және т.с.с заңды тұлғаға ... ... ғана бұл ... жатпайды;
- үшіншіден, олар мүліктік мазмұнынан айрылған, яғни өзіндік мүліктік емес сипатта болады. Олардың экономикалық немесе құндық мазмұны жоқ;
- төртіншіден, олар ... ... ... ... жеке басымен тығыз байланысты. Бұл игіліктердің кейбіреуі азамат туған сәтінен бастап пайда болып, ол өлген соң тоқтатылады;
- бесіншіден, олар осы ... ... ... ... ... жеке ... заңды тұлғаға нақты мүліктік емес өзіндік құқықтар тиесілі (өз есіміне, өзінің ар-намысына және қадір - қасиетіне, өз атауына және т.с.с ... ... бұл ... қандайда болсын азаматтық-құқықтық мәмілелердің нысанасы бола алмайды, өйткені өркениетті азамат қоғамның өмір сүруі және дамуы жағдайларында жеке адамның өмірі, ... ... ... ... ... бола алмайды.
Сонымен, мүліктік емес өзіндік құқықтар дегеніміз - бұл ... емес ... ... ... ... ... ... жоқ және иесінің жеке басынан ажырағысыз, қолданыстағы заңдар таныған реттейті және қорғайтын игіліктер мен бостандықтарды ... емес ... ... ретінде түсіндіріледі.
Мүліктік емес сипаттағы мүліктерге мүліктік емес өзіндік құқықтар пайда ... және ... ... ... алғанда, жәбірленушінің бұзылған мүліктік жағдайында қалпына келтіруді мақсат етпейті әдістермен қорғалады. Азаматтық кодекстің 9-бабына тікелей көрсетілген
Азаматтық құқықтарды ... сот, ... сот ... ... сот: ... ... ... бұзылғанға дейiнгi болған жағдайды қалпына келтiру; құқықты бұзатын немесе оның бұзылу қаупiн туғызатын әрекеттерге тыйым салу; мiндеттi заттай орындатуға ... ... ... ... айыпты өндiртiп алу; мәмiленi жарамсыз деп тану; моральдық зиянның өтемiн төлету; құқық қатынастарын тоқтату немесе өзгерту; мемлекеттiк басқару органының ... ... ... не ... ... ... сәйкес келмейтiн құжатын жарамсыз немесе орындауға жатпайды деп тану; азаматтың немесе заңды ... ... ие ... ... оны ... ... кедергi жасағаны үшiн мемлекеттiк органнан немесе лауазымды адамнан айыппұл өндiртiп алу арқылы, ... заң ... ... өзге де ... ... асырады.
Бірақ мүліктік емес өзіндік құқықтарды бұзылған адамның, осы ... ... ... ... ... ... ... .
Бұл шара көптеген шетелдерде бұрыннан кеңінен қолданылатын ... ТМД ... ол тек 1991 ... бастап, яғни, Азаматтық заңдардың негіздері қабылданған кезден бастап енгізіледі. Мәселен, негіздердің 131-бабында тұңғыш рет моральдық зиян ұғымына анықтама беру, ... оны өтеу ... мен ... бекіту әрекеті жасалады. АК-ның қабылдануымен моральдық зиян санаты толығымен заңдастырылады.
Соңғы жылдары заң ... ... зиян ... және ... зиянның өтемі проблемаларына біршама көңіл бөлінуде.
Кең мағынада алғанда, жеке адамға оның құқықтарын бұзатын іс ... ... тән ... ... жан ... ... моральдық зиян деп түсінеді.*
ҚР Жоғарғы Соты 2001 жылығы 21 шілдедегі № 3 Нормативтік қаулысында біздіңше, моральдық зиян ұғымына ... ... әрі ... ... және ... берген. Мәселен қаулының 3-тармағында былай деп айтылған: . Жәбірленуші өзіне қарсы жасалған құқық бұзушылықтар нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ашу-ыза, ұят, түңілту, залал шегу, жайсыздық сенімдерін адамның сезімдік-ерік толғаныстары ретіндегі жан азабы деп түсінген жөн. Азаматтың ... ... ... ... ... күш қолдану немесе денсаулығына нұқсан келтіру арқылы жасалған ... ... тән ... деп ... ... ... І-том. Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық (академиялық курс). Өңделген және толықтырылған ... ... ред.: М.К. ... ... - ... ... Жеке ... емес құқықтың түрлері
Азаматтардың және ұйымдардың ар-намысына және абыройына кір келтіретін мәліметтерді тарату деп мына ... ... ... ... ... ... ... жалпы басқа да бұқаралық құралдарды пайдалану арқылы хабарланған, қызметтік, партиялық және ... да ... ... ... ... ... ... көрсетілген, көпшілік алдында сөйлеу кезінде, лауазымды адамдарға, немесе басқада, оның ішінде бір немесе бірнеше адамға ауызша айтылған мәліметтер. Жеке адам ... ... ... тек сол ... ... ғана ... ... әрекеттерді кір келтіретін мәліметтерді тарату деп есептеуге болмайды. ... ... жеке ... ... сақтау, моральдық принциптерді орындау туралы көзқарастары бойынша ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ... және абыройына кір келтіретін мәліметтер деп есептелінеді (мәселен, арамдық істерді, семьяда, еңбек ұжымында тәртіпсіздік жасады деген, мекеме жөнінде өндіріс-шаруашылық ... ... ... ... ... ... тұрмыста, ұжымда, қоғам орнында, жұмыста болған көпшіліктер туралы айтылған сын мәліметтер шындыққа жатса ... ... ... ... ... ... ... талабын негізді есептеуге болмайды. . ... ... - ... және іскерлік беделді сот арқылы қорғау - азаматтар немесе заңды ... ... ... ... және ... ... кір келтіретін жалған өсектерден қорғаудың басты құралдары. , және саналатын қатысты азаматтық құқық ғылымында айтарлықтай бірдей пікір ... ... ... - бұл ... ... ... ... оның рухани және әлеуметтік қасиеттерінің өлшемі.
Қадір-қасиет дегеніміз - адамның өз қасиеттеріне қабілеттеріне дүние ... ... ... ... өзі ... ... баға.
Іскерлік бедел дегеніміз - адамның іскерлік (өндірістік, кәсіби) қадір - қасиетіне қоғамдық ... ... ... оң ... Заң ... ... - ... және іскерлік беделге кір келтіретін мағлұматтарды теріске шығару жолымен жеке адамды қорғауды көздейді.
_________________
*, категориялары бірқатар еңбектерде жан-жақты қаралған: Флейшиц Е.А. ... ... в ... праве Союза ССР и капиталистических стран. - М.; 279-c
Белгілі бір мән-жайлардың бар-жоқтығын білдіретін ақпаратты немесе тұжырымды мағлұматтар деп ... ... ... ... ... бір ... теріс сипаттай кез-келген мағлұматтар жөнінде болып отырған жоқ. Азаматтық кодекстің 143 - бабы ... ... баға ... ... қасиеттері, сапалары, іс қимылдары туралы жалған мағлұматтарға, яғни, ... көз ... ... ... ... ... жалған мағлұматтарға қарсы қорғаудағана қолданылады. Сонымен, заң, біріншіден, ар-намысқа, ... кір ... ... ... екіншіден, жауапкер тартқан; үшіншіден, шындыққа сай келмейтін жалған мағлұматтар таратудан қорғануды көздейді.
Ар-намысқа және абыройға кір келтіретін мәліметтер шындыққа жатпайтыны ... ... ол ... таратылуына кінәсі болмаса да, оларды теріске шығару міндеті жауапкерге жүктеледі. Соттың ... ... ... ... ... және ... да ресми құжаттарда көрсетілген мәліметтерді теріске шығару туралы ... заң ... ... ... басқа тәртіппен қаралатын болғандықтан, ондағы мәліметтерді Қазақстан Республикасы АІЖК-нің 24-бабында және АК-нің 143-бабында көзделген тәртіппен ...
1992 ... 18 ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының №6 Қаулысында аталған жағдайлардың әрқайсысына қалай түсіну ... ... ... қоғамның моральдық принциптері тұрғысынан қарағанда, қоғамдық пікірдегі немесе жекелеген азаматтардың пікіріндегі ... ... ... ар - ... мен ... - қасиетін кемсітетін, шындыққа сай келмейтін мағлұматтар, кір ... ... ... ... ... және іскерлік беделге кір келтіретін мағлұматтарды тарату бұқаралық ақпарат құралдарын пайдаланып оларды баспасөзге ... ... ... ... ... әр ... ... лауазымды адамдарға немесе ең болмағанда бір адамға арналған қызметтік және өзге мінездемелерде, жария сөздерде мәлімдемелерде баяндауды білдіреді.
_______________
*Сот тәжiрибесiнде азаматтардың және ... ... ... мен ... және ... ... ... жөнiндегi заңдылықты қолдану туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы 1992 жылғы 18 желтоқсан (Қазақстан Республикасы (Ќазақ КСР) Жоғарғы Соты ... ... ... 1997 ж., 2 том, 3 ... ... тұлғаларға хабарлауды да ар-намысқа, қадір-қасиетке және іскерлік беделге кір ... ... ... деп түсіну керек. ... ... ... ... ... беру ... тарату болып есептелмейді. Ар - намысты, қадір - қасиетті және іскерлік беделге кір келтіретін жалған мағлұматтарды мемлекеттік, ... ... және т.с.с ... ... да ... ... жатқызу керек.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 143-бабына сәйкес, ... ... ... мына ... ... ... ... оларды теріске шығару жөнінде талап қойылған мағлұматтар таратылған ба;
- олар азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетіне, ұйымның ... ... кір ... бұл ... ... сай келе ... кодекстің 143-бабы бұқаралық ақпарат құралдарына таратылған кір келтіретін мағлұматтарды теріске шығарудың арнайы тәртібін белгілейді: олар бұл бұқаралық ақпарат ... ... ... ... тиіс. Бұған қоса, бұқаралық ақпарат құралдарында оның құқықтарын немесе заңды ... ... ... ... ... азамат немесе заңды тұлға нақ осы бұқаралық ақпарат құралдарында өз жауабын тегіс жариялауға құқылы болады. Бұл тұлғаның шеккен ... ... үшін оның ... емес ... әділдігі ресми түрде танудың маңыздылығын көрсетеді.
Бұл айтылғандар, ... жеке ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарында (мысалы, басқа газеттерде, радио мен теледидардың басқа ... ... ... ... дегенді білдірмейді. Заң шығарушылар дегенінде олардың тегін жариялауын көздеген; Басқа құралдарда теріске шығару арқылы негізде жүзеге асырылады.
Мұндағы ... ... ... ... ... ... таратылған мағлұматтар сол бұқаралық ақпарат құралдары арқылы теріске шығаруы тиіс. Егер ... ... ... ... ... бас тартатын болса, не оны бір ай ішінде жарияламаса, не оны жойып жіберсе, онда азамат ... ... ... теріске шығаруды жариялау туралы сотқа талап қоюға құқылы және ол ... ... ... Егер соттың шешімі орындалмаса, онда сот тәртібін бұзушыға бюджеттің ... ... ... ... құқылы бұл жағдайда айыппұл ар-намысты, қадір-қасиетті және іскердік беделді ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін құрал болып табылады. Айыппұл ар-намыстың, ... ... ... ... үшін жауапкершілік өлшемі емес, ол құқық бұзушылықтың өзі үшін салынбастан сот шешімінің ... үшін ... ... ... алады. Айыппұл азаматтық iс жүргiзу заңдарында белгiленген тәртiппен мөлшерде салынады. Айыппұл ... ... ... сот ... ... ... ... мiндетiнен босатпайды (АК-ның 143-бабы).
Егер ұйымнан шығатын құжаттар азаматтық заңды тұлғаның ар-намысына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне кір ... ... ... ... құжат алмастырылуы немесе хабар иесіне бұл құжаттағы мағлұматтардың шындыққа сай ... ... ... ... ... ... қайтарылып алынуы тиіс. Мысалы, (егер заңды тұлға туралы тұлғаға қате ... ... ... ... жуытпайтын мінездеме берілген болса).
Өзі жөнінде оның ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне кір келтіретін мағлұмат таратылған азамат немесе заңды тұлға ... ... ... ... мен ... мағлұматтар тарату арқылы келтірілген залалдың орның толтыруды талап етуге құқылы.
Құқығы бұзылған адамның ... ... ... - ақ егер бұл ... ... бұзылмаған жағдайда алынбай қалған жағдайда табысын (айрылып қалған пайда) залал деп ... ... ... жөнінде оның ар-намысына, қадір - ... кір ... ... ... ... ақпарат құралдарындағы осындай жарияланымнан кейін ол лауазымнан босатылады. Мұндай азамат нақ сол бұқаралық ақпарат құралдарында осы мағлұматтарды теріске шығаруды талап ... ... ... ... ... ... ... алынбай қалған жалақының өтемін немесе келтірілген моральдық зиян үшін өтем төлеуді талап етуге құқылы.*
Егер осындай мағлұматтарды ... адам ... ... және оны ... ... болмаса, онда өзі жөнінде мәліметтер таратылған азамат немесе заңды тұлға таратылған мағлұматтарды шындыққа сай ... деп тану ... ... ... ... жариялауда аты-жөні көрсетілмеген оның мағынасында кім жөнінде айтылып тұрғаны анық көрініп тұрса, сонымен қатар кір келтіретін мәлімдеме сол әулеттің қайтыс ... ... ... ... заң ... ... жататын жақын туысы жөнінде болса, мүдделі адам АІЖК-нің 8- бабы бойынша сот арқылы ар-намысты және абыройды қорғау туралы талап ... ... А.В. ... защита чести и достоинства граждан.- м.1996 248-б
Кір келтіретін мәлімдеме кәмелетке толмаған немесе заң жүзінде ешбір қабілеті жоқ деп ... ... ... ... ... заңды өкілдері ар-намысты және абыройды қорғау жөнінде талап қоюға құқықты (мысалы, бала қылып алушы, қамқоршы, тәрбиеші) немесе АІЖК-нің 55-бабының үшінші ... ... ... ... ... ... прокурор.
АК-нің 9 және 143-баптарының, егерде біреуді ... кір ... ... таратқан адамның іс-әрекетіне Қылмыс Кодексінің 129 немесе 130-баптарында көрсетілген қылмыстық белгі болса, жәбірленуші оны ... іс ... ... ... ... тарту туралы (ҚІЖК-нің 390-бабы) және азаматтық іс жүргізу ... ... және ... ... ... талап қоюға құқықты.
Кір келтіретін мәлімдемені таратушыны қылмысқа тарту жөнінде қылмыстық іс қозғаудан сот, алдын-ала тергеу, ... ... бас ... да, ... ... ... немесе қылмыстық іс қысқартылса да, бұл жағдайлар азаматтық іс қозғауға кедергі бола алмайды.
Егер де кір ... ... ... немесе басқада жаппай тәсілмен хабарланса (радио, теледидар т.б.), жауапкер ретінде автор және сол жаппай ... ... ... ... баспа т.б.), себебі АК-нің 143-бабының 2-тармағына сәйкес талапкерге кір келтіретін мәлімдеме таратылғандығы анықталған жағдайда, ондай ... ... ... ... сот сол ... ... құқысы бар. Егерде жарияланған немесе басқаша таратылған мәліметте автордың аты көрсетілмесе (мәселен, баспадағы тақырыпта) іс бойынша сол ... ... ... ... ... ... ар-намысқа және абыройға кір келтіретін мәлімдемелерді теріске ... ... ... ... ... сол мінездемелерге қол қойған адамдар және мінездемені берген мекеме, ұйымдар тартылады.
АК-нің 141-бабы ... және ... ... ... ... ... ... шындығын дәлелдеу жауапкерге жүктеледі. Талапкер талап арызында көрсеткен жауапкердің өзі жөнінде ... ... ... ғана дәлелдеуге міндетті. Сонымен қатар ол ар-намысына және ... кір ... ... ... екендігін анықтайтын дәлелдер келтіруге құқылы. Егерде дәлелдер жеткіліксіз болса, сот жақтарға ... ... ... ырық ... ... ... өз ынтасымен алдырады.
Егерде талапкердің дауласып отырған мәлімдемесі апарат агенстводан немесе ресми түрде ... ... ... ... ... әлде ... сөзінен алынып эфирге шықса, соттар АІЖК-нің 50 және 51-баптарына сәйкес іске жауапкер ретінде, жаппай хабарлау мекемесімен қатар, сол мәлімдеменің ... ... ... ... ... жеке ... ... тартуы мүмкін. Мұндай жағдайда таратылған мәлімдеме шындыққа жататындығын аталған мекеме және жеке адам дәлелдеуге міндетті.
АК-ның 143-бабы бойынша ар-намысқа және ... кір ... ... ... немесе басқаша түрде хабарланғаны (радио, теледидарда, т.б.) сот билігімен жалған деп табылса, бұл теріске ... ... ... оны жариялаған баспа немесе жаппай хабарлау мекемесі жасайды. Соттың шешіміне қайшы келетін өз талқысын іс бойынша жауапкер болған жаппай ... ... ... тиіс ... Егер ... ... ... онда сот билігі орындалмаған болып есептеледі.
Ар-намысқа және абыройға кір келтіретін шындыққа жатпайтын мәлімдемелерді таратқан бірнеше жаппай мекемелер, ұйымдар және ... ... ... ... сот арқылы теріске шығару туралы талапты олардың барлығына бірден бір ... ... ... ... ... ...
Заңда көрсетілген реттерді қоспағанда, талапкердің талабы бойынша ар-намысқа және абыройға кір келтіретін мәлімдемелердің таратылғанын теріске ... үшін ... ... ... заңды талап мерзімі қолданылмайды.* Егерде ... кір ... ... ... сот ... ... сондай-ақ егерде таратылған мәлімдеме оған кір келтірмейтін болса, ондай теріске шығару туралы талапты қанағаттандыруға болмайды.
Талаптарды қанағаттандыруда сот ... ... ... ... қандай кiр келтiретiн мәлiметтер шындыққа сәйкес келмейтiнiн және қандай тәсiлмен олар терiске шығарылуына жататыны мiндеттi түрде көрсетiлуi керек.
Терiске шығару ... ... ... және ... беделдiлiгiне немесе заңды тұлғаға таратылған мәлiметтердiң шындыққа жатпайтындығын көпшiлiкке хабарлау деп түсiндiрiледi.
Бұқаралық ақпарат құралдарында және ұйымдар құжаттарынан ... кiр ... ... ... ... ... АК-ның 143-баптың 2-тармағының 1-2-тармақшаларында анықталған.
Басқа жағдайларда терiске шығару жолын сот белгiлейдi.
_______________
*Красавчикова Л.О. Гражданско-правовая защита чести и ... - ... 1997. ... ... ... анықтай отырып, сот барлық жағдайларда кiр келтiру мәлiметтерiнiң шындыққа жатпайтынын ... ... ... ... ... ... ... еңбек ұжымы жиналысында хабарлау, шешiм шығару туралы ... ... ... ... т.с.с. хабарлау).
Ар-намысты және абыройды қорғау туралы талабымен бірге талапкер одан келтірілген ... ... ... ... ... қоюға құқығы бар.
Ар-намысты және абыройды қорғау туралы ... ... ... ... ... ... ... құқығы бар мекемелердің ар-намысқа және абыройға кір келтірген мәлімдемелердің таратуынан келтірілген рухани зиянды, (мүлікке ... не ... ... жатпайтын зиянның орнын толтыру талаптарында қарауға соттың мүмкіндігі бар. Билік шығарылғанда рухани зиянның (мүлікке ... ... кір ... ... мағынасына қарай (қылмыс жасады деуі, әкімшілік-құқықты, азаматтық құқықты ... ... ... қылық жасады, т.б) оның қаншама жарияланғанына, жауапкердің кінәсінің түріне, оның тұрмыс жайына және ... еске ... ... ... байланысты ақшалай есептеледі.
Рухани зиянды (мүлікке жатпайтын) қалпына келтіру туралы талапқа заңды талап мерзімі жатпайды (АК-ның 187- ... және ... ... және ... ... ... және ... мақсатында, соттар шындыққа жатпайтын кір келтіретін мәлімдемелерін таратқан адамдар және ұйымдар жөнінде жеке ... ... ... талқылау қажет.
Егерде талапкердің ар-намысына және абыройына кір келтірген мәлімдемені теріске шығару ... сот ... ... ... ... ... ... орындалмаса, жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың абыройына және іскерлік беделіне нұқсан келтірген жауапкер заң актілерімен ... ... ... ... қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
Талапкерге кір келтірген мәлімдемені бекерге шығарған сот билігінің орындалуы бұзушының ... ... ... ... заңдар бойынша Қазақстан Республикасының азаматтыңның жеке бас құпиясын, оның iшiнде хат алысу, телефон арқылы сөйлесу, ... ... ... iшкi жан ... бала асырап алу, туу құпиясын, дәрiгерлiк, адвокаттық құпияны, банктiк салымдар құпиясын сақтауға құқығы бар ... ... ... ... қол ... Жеке өмiр, жеке ... және ... құпиясы заңның қорғауында болады. әркiмнің жеке салымдар мен жинақ ақша, хат ... ... ... ... ... ... және өзге ... алысу құпиясына құқығы бар. Әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы iс ... ... осы ... шектеуге тек заңмен тiкелей белгiленген жағдайларда және тәртiппен жол ... ... ... және ... ... жариялауға - олардың авторының келiсiмiмен, ал хаттарды олардың авторы мен ... ... ғана ... жол ... ... ... қайтыс болған жағдайда аталған құжаттар қайтыс болған адамның артында қалған жұбайының және балаларының келiсiмiмен жариялануы мүмкiн ал, егер тірі ... ... ... жоқ ... - ... туыстарының не осы өзіндік заттар қолында сақталған адамның келісуімен жариялануы ... ... ... ... өз ... ... ... нормалар бар 145-бапта былай көрсетілген: . Басқа адам бейнелеген ... ... ... фотосурет, кинофильм және басқалар) - бейнеленген адамның келiсiмiмен, ал ол қайтыс болғаннан кейiн оның ... мен ... ... ... ... ғана ... қайта шығаруға және таратуға жол берiледi. Бұған ... екі ... ... ... ... ... шығаруға бейнеленген заң актілері жол беретін жағдайда;
-бейнеленген адам ол үшін ақы алып ... ... Бұл екі ... ... адамның келісуі талап етілмейді.
Автор болу құқығы. Автор - шығармашылық еңбегiмен туынды ... жеке ... ал ... ... - ... мүлiктiк және мүлiктiк емес жеке құқықтары. Автордың өз туындысына қатысты мынадай мүлiктiк емес жеке құқықтары болады:
1) ... ... деп ... ... және оны тануды, соның iшiнде, егер iс ... ... ... ... кез ... ... пайдаланылған кез келген жағдайда оның даналарына автордың есiмiн тиiстi түрде көрсету арқылы тануды талап ету құқығы (авторлық құқық);
2) туынды пайдаланылған кез ... ... оның ... ... ... ... жан-жақты қаралған: Флейшиц Е.А. Личные правда в гражданском праве Союза ССР и капиталистических стран. - М.; ... шын ... ... лақап есiмiн (бүркеншiк есiмiн) күрсету және соны талап ету ... ... ... бас тарту құқығы, яғни жасырындық (есiмi аталу құқығы);
3) туындының атауымен қоса, оған қол сұғуға жол ... ... ... ... ... ... ... өзге жолмен өзгертуге, сондай-ақ автордың ар-ожданына яки беделiне нұқсан келтiре алатын басқа кез-келген қол сұғушылыққа қарсы әрекет ету ... ... ... қорғау құқығы).
4) туындыға белгiсiз адамдар тобының қол жеткiзуiне жол ашу ... ... ... ... ... ... келтiрiлген зиян, соның iшiнде оның айрылып, қалған пайдасы өтелген жағдайда авторды ... ... ... ондай шешiмнен бас тартуға құқығы бар (керi қайтарып алу құқығы). Егер туынды жарияланып кеткен болса, автор оны керi қайтарып ... ... ... түрде хабарлауға мiндеттi. Бұл ретте ол туындының бұрын дайындалған даналарын өз ... ... ... ... ... ... кезде бұл тармақтың ережелерi қолданылмайды.
Автордың мүлiктiк құқықтарына қарамастан, оның мүлiктiк емес жеке құқықтары болады және ... ... ... жөнiндегi айрықша құқықтарын бiреуге берген жағдайда да сақтап қалады.
Авторлық ... ... ... ... ... не ... бiрақ авторлардың немесе олардыѕң құқықтық мұрагерлерiнiң азаматтығына қарамастан Қазақстан Республикасының аумағында қандай да болсын объективтi нысанда ... ... ... ... тыс ... ... не жарияланбаған бiрақ, Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегi қандай да болсын объективтi нысандағы туындыларға қолданылады және Қазақстан ... ... - ... және ... ... ... деп ... Республикасынан тыс жерлерде жарияланған не жарияланбаған, бiрақ Қазақстан ... тыс ... ... да ... ... ... ... қолданылады және авторлардың (олардың құқықтық мұрагерлерiнiң) - шетелдiктердiң, азаматтығы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шарттарға сәйкес авторлық құқығы бар деп ... ... және ... ... ... ... ... 1996 жылғы 10 маусымдағы N 6-I Заңы
Егер туынды Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде алғаш ... ... ... отыз күн ... Қазақстан Республикасының аумағында жарияланса, ол Қазақстан Республикасында жарияланды деп саналады.*
Қазақстан Республикасы аумағында туынды халықаралық шарттарға сәйкес қорғалатын болған ... ... ... ... ... ... ... болған iс-әрекет немесе мән-жай орын алған мемлекеттiң заңы бойынша анықталады.
Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шарттарға сәйкес, егер ол ... ... ... ... ... шарттың ережелерi бойынша айқындалатын туындының шыққан елiнде ... ... осы елде ... ... ... бiтуiнiң салдарынан қоғам игiлiгiне айналмаса және авторлық құқықтың қолданылу мерзiмiнiң бiтуiнiң салдарынан Қазақстан Республикасында қоғамның игiлiгiне айналмаса, туынды ... ... ... ... ... мен ... ... берiлу әдiсi мен нысанына қарамастан, шығармашылық еңбектiң нәтижесi болып табылатын ғылым, әдебиет және өнер туындыларына қолданылады.
Авторлық құқық белгiлi бiр ... ... ие ... ... (қолжазба, машинкаға басылған, нотаға жазылған және сол сияқты);
2) ауызша (көпшiлiк ... ... ... алдында орындаушылық және сол сияқты);
3) үнжазба немесе бейнежазба (механикалық, сандық, магниттiк, оптикалық және сол сияқты);
4) бейнелеу (сурет, нобай, ... ... ... ... телебейне - немесе фотокадрлар және сол сияқты);
5) көлемдi - кеңiстiктi (мүсiн, үлгi, макет, ғимарат, және сол сияқты);
6) өзге де ... ... ... да ... ... ... ... шыққан, көпшiлiк алдында орындалған, көпшiлiк алдында көрсетiлген), жарияланбаған да туындыларға қолданылады.
Авторлық құқық идеялардың, тұжырымдамалардың, принциптердi, әдiстердiң, жүйелердiң, ... ... ... ... ... өзге де ... жария болған да (жарияланған, жарыққа шыққан, баспадан шыққан, көпшiлiк алдында орындалған, көпшiлiк алдында көрсетiлген), жарияланбаған да туындыларға ... пр ... 2 ... Сергеев А.П., Толстой Ю.К.
Авторлық құқық идеялардың, тұжырымдамалардың, принциптердi, әдiстердiң, жүйелердiң, ... ... ... ... ... деген авторлық құқық туынды жасалған материалдық объектiнi меншiктену құқығымен байланысты емес.
Азаматық кодекстің 146-бабына сәйкес, азаматтың тұрғын үйіне қол ... ... бар, ... заң ... көзделгеннен басқа реттерде азаматтың тұрғын үйге қол сұққызбау құқығы болады, яғни тұрғын үйiне өзiнiң еркiнен тыс баса-көптеп кiрудiң кез келген ... ... ... бар. ... ... ... онда тұратын адамдардың еркінен тыс тұрған үйге баса-көктеп ... кез ... ... ... ... Жеке ... емес құқықтар мен өзге де мүліктік игіліктерді қорғау
Моральдық зиянды өтеу материалдық емес игіліктер мен мүліктік емес өзіндік құқықтарды қорғау ... бірі ... ... ... зиян тек ... ... ... ал өтемінің мөлшерін сот анықтайды. Сондықтан әрбір нақты жағдайда моральдық зиянның өтемінің ... ... ... үшін ... рөл атқарады.*
Алайда, құқық қорғаудың мұндай құралын қолдану іс жүзінде белгілі бір қиындықтар тұдырады Қазақстан Республикасының Жоғарғы сотының №3 ... ... ... ... ... ... өтемінің ақшалай мөлшерін анықтауда судьялар жәбірленушіге келтірілген жан азабының немесе тән азабының ауырлығына берілетін субъективтік бағаны, ... ... ... да, атап айтқанда: біріншіден, мүліктік емес өзіндік құқықтармен игіліктердің өмірлік маңыздылығын (адамның өмірі, денсаулығы, ар-намысы және ... жеке ... үйге қол ... тағы ... ... ... бастан кешкен азабының дәрежесін және құқық бұзушылық зардаптарының ауырлық дәрежесін (кісі өлтіріліп немесе денеге зақым ... бас ... ... жұмыстан айыру, жақын туыстарынан айыру және.с.с); үшіншіден, моральдық зиянды өтеу үшін оның болуы қажетті жағдайдарда зиян келтірушінің кінәсінің ... ... ... не ... ... алу тиіс.
Егер моральдық зиян өтеу мөлшерін анықтауда сот ... ... емес ... ... ... байланысты нақты мән - жайлардың ... ... ... ... ... ... өтеу мөлшерін әділ әрі жеткілікті деп есептеу керек.
Азаматтық кодекстін 143-бабының ... ... ... ... ... ... ... олардың ар-намысына, қадiр-қасиетiне немесе iскерлiк беделiне кiр келтiретiн мағлұматтар таратылған болса, олар мұндай мағлұматтарды терiске шығарумен бiрге ... ... ... ... ... немесе моральдық зиянның орнын толтыруды талап етуге құқылы.
Сот ... ... өтеу ... талапты жеке, сондай-ақ мүліктік залалды өтеу туралы талаппен бірге қарауы мүмкін өйткені қолданыстағы заңдарға сәйкес келтірілген моральдық зиян ... А.М. ... ... ... вреда в зарубежном и россиском законодательстве // 19977
қолданыстағы заңдарға сәйкес келтірілген моральдық зиян үшін жауапкершілік ... ... орын ... ... ... ... сондықтан мүліктік жауапкершілікпен қатар немесе дербес қолданылуы мүмкін.
Моральдық зиян ... ... ... ... ... ... емес ... және өзіндік құқықтар бір мезгілде бұзылған жағдайларда мүліктік емес өзіндік құқықтардың ... үшін ... ... ... ... отырып, мүліктік зиянның орнын толтыру мөлшері ұлғаяды (Азаматтық кодекстің 142-бабы).
Сонымен қатар, олардың қандай мән-жайларды немесе қандай әрекеттермен (әрекетсіздікпен) ... зиян ... ... дәрежесін, оның денсаулық жағдайын, отбасылы, тұрмыстық, материалдық және назар аударуға тұралық ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, моральдық зиянды өтеу жөніндегі талаптарға талап қою ... ... ... олар ... емес өзiндiк құқықтардың бұзылуынан туындайды, заң құжаттарында көзделгеннен басқа реттерде материалдық емес игiлiктер мен ... емес ... ... ... ... ... ... өмiрiне немесе денсаулығына келтiрiлген зиянның орнын толтыру туралы талаптарға қолданылмайды. Алайда, талап қою мерзiмi өтiп кеткеннен кейiн қойылған талаптар талап ... ... соң үш ... ... ... ... моральдық зиянды өтеу жөнінде талап қою барысында өтем мөлшерін дербес бағалайды, яғни, оның ... ... ... Ұзақ ... бойы ... ... Қазақстан моральдық зиян өтеуге жатпайды деп есептеледі, өйткені құқықтарымен, игіліктерімен, бостандықтарымен қоса алғанда, адамның жеке басын ... ... ... деп ... ... ... Бұл жағдайда әңгіме адамның жеке басын бағалауда ... оның жеке ... ... ... зиянды (залалды) бағалау жөнінде болып отыр ғой. Сондықтан алыс шетелдердің тәжірибесін зерттеу ... ... және ... ... сондай-ақ заң шығарушылардың осы мәселенің шешілуіне көзқарасында бұрыс болды.
Заң шығарушылар моральдық ... ... ... ... ... алайда бұл материалдық емес өзіндік игіліктің құндық баламасы бола ... ... ... ... ... ... көзделмесе, құқық бұзылған адамның кінәсіне қарамастан, мүліктік емес өзіндік құқықтар қорғалуға
____________
*Мелеина М.Н. защита личный пеимущестованных прав советских граждан6 1991.
тиіс. ... ... ... ... талап қойған адам өзінің мүліктік емес өзіндік құқықтарынаң бұзылуы фактісін дәлелдеуге тиіс. Оның үстіне, Азаматтық кодекстің 141-бабының 4-тармағында жәбірленушіге ... емес ... ... ... ... ... таңдау құқығын беретін маңызды ереже бар. Жәбірленуші өзінің қалауы бойынша:*
- құқық бұзылу зардаптарын жою;
- не құқық бұзушының ... өз ... ... әрекеттер жасауды;
- не олардың орындалуы үшінші жаққа тапсыруды талап ете алады. Азаматтық ... ... заң ... ... ... ... ... шығаруына байланысты. Мұндай құралдардың тізбесі Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің ... ... ... ... ... ... тұлға өзінің ар-намысына, қадір-касиетіне немесе іскерлік беделіне кір келтіретін мағлұматтарды, егер ондай мағлұматтарды ... адам ... ... сай ... ... алмаса, сот арқылы теріске шығаруды талап етуге құқылы. Мұнда заң шығарушылар ... деп ... ... ... және ... ... ... талап ететін адамдар оларға кір келтіретін мағлұматтардың жалғандығын теріске шығаруға міндетті емес, яғни жәбірленуші аяқталуға тиісті емес. Заң оның адалдығының ... ... ... мұндай мағлұматтарды таратқан адам оның шындыққа сай екенін дәлелдеуге міндетті. Егер мұндай мағлұматтарды таратқан адам оның шындыққа сай келетінін ... онда ... ... ... талап сотқа қанағаттандырылмай қалады. Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау жөніндегі талаптарды сот қана ... ... ... ... ... ... оқу ... арналған оқулық (академиялық курс). Өңделген және толықтырылған 2-басылымы. Жауапты ред.: М.К. Сүлейменов, Ю.Г.Басин. - Алматы, 267-бет
Қорытынды
Азаматтық құқық ... ... бірі ... ... ... ... емес жеке ... болып табылады. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 1-бабының 2-тармағы .
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 115-бабында азаматқа тиесілі мүліктік емес өзіндік игіліктір мен ... үлгі ... ... оған ... жеке адамның өмірі, денсаулығы, қадір-қасиеті, абыройы, игі ... ... ... жеке өмірге қол сұқпаушылық, жеке құпия мен отбасы құпиясы, есім алу құқығы, ... ... ... және басқа материалдық емес игіліктер мен құқықтар. Азаматтық құқық объектілерінің бұл тобының ерекшелігі мынада:
Бұл құқық жеке , яғни ... ... ... ... емес ... бар, яғни материалдық (мүліктік) мазмұны болмайды; Абсолютті құқықтың сипатына жатады, яғни бұл ... ... де бұза ... Бұл ... ешкімге тапсырылмайтын, әрі өзгеге берілмейтін құқық.
Аталған белгілерге қарап, мүліктік қатынастары тұлғаның өзінің ыңғайына қарай қалыптасып, ал мүліктік емес ... ... жеке ... ... көреміз.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 143-бабында ұғымы ашып көрсетілмеген, тек ... ... ... ... беделге кір келтіретін мағлұматтар деп қана жанама түрде айтылған. Азаматтың ... ... ... ... қадiр-қасиетiне немесе iскерлiк беделiне кiр келтiретiн мағлұматтар бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылған болса, олар сол бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... ... ... тұлға өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап ... ... ... ... ... тұлғаның ар-намысына, қадiр-қасиетiне немесе iскерлiк беделiне кiр келтiретiн мағлұматтар бұқаралық ... ... ... ... ... олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында тегiн терiске шығарылуға тиiс.
Қолданылған әдебиеттер
1.Жайлин Г.А. , І том. Алматы, 2001. ... ... ... ... оқу ... арналған оқулық (академиялық курс). Өңделген және толықтырылған 2-басылымы. Жауапты ред.: М.К. Сүлейменов, Ю.Г.Басин. - ... ... ... ... ... (Жалпы бөлім). Алматы. Жеті жарғы. 2000.
4.Басин Ю.Г. Юридические лица по ГК РК. Понятие и общая часть характеристика. Алматы-1996
5., ... ... ... жан-жақты қаралған: Флейшиц Е.А. Личные правда в гражданском праве Союза ССР и капиталистических стран. - М.; ... А.В. ... ... ... и ... ... ... А.М. Проблемы компенсации мараьного вреда в зарубежном и россиском законодательстве // 2007
8.Гражданское право. Учебник. Часть I/Под ред. А.П. Сергеева, Ю.К.Толстого. М.: ... 1996. ... Е.А. ... о праве собственности. М.; Ю:Л., 1999
10.Гражданское право. Учебник. Часть II/ под. Ред. А.П. ... ... ... 1997 ... пр ... 2 ... ... А.П., Толстой Ю.К.
12.Төлеуғалиев Ғазиз Ибрагимұлы Қазақстан Республикасының Азаматтық құқықғы - ... ... 2001. ... М.Н. защита личный пеимущестованных прав советских граждан6 ... Л.О. ... ... ... и достоинства. - Екатеринбург7 1997. ... Н.С. О ... ... Государство и правл6 1993 №3:
16.Эрделевский А.М. О размещения вреда // Россиская юстиция7 2004 №10;
Нормативтік құқықтық ... ... ... ... өзг. мен ...
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (1994 ж. 27 желтоқсан)
(Жалпы бөлім) (2009.13.02. берілген өзгерістер мен ... ... және ... ... ... ... Республикасының 1996 жылғы 10 маусымдағы N 6-I Заңы
4.Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу ... 1999 ... 13 ... N 411 ... Сот тәжiрибесiнде азаматтардың және заңды тұлғалардың ар-намысы мен абыройын және iскерлiк беделдiлiгiн ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы 1992 жылғы 18 желтоқсан (Қазақстан Республикасы (Қазақ КСР) ... Соты ... ... ... 1997 ж. 2 том, 3 бет)

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеке мүліктік емес игіліктер мен құқықтар54 бет
Азаматтық құқық туралы6 бет
Азаматтық құқықтар объектілері19 бет
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»103 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
Ерлі-зайыптылардың мүліктік құқықтары мен міндеттері25 бет
Жеке мүліктік емес қатынастарды қорғаудың түсінігі және әдістері59 бет
Игіліктер және ақша нарықтарындағы тепе-теңдік7 бет
Игіліктер және ақша нарықтарындағы тепе-теңдік туралы6 бет
Игіліктер мен ақша нарықтарындағы тепе-теңдік4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь