Қалыпты және көру бұзылысы бар балалардың зейінінің психофизиологиялық негіздері

Кіріспе
Қалыпты және көру бұзылысы бар балалардың зейінінің психофизиологиялық негіздері
1.1 Қалыпты балалар зейінінің ерекшелігі

1.2 Көруі бұзылған балалардың зейін ерекшелігі
Кіші мектеп жасындағы балалардың көру
бұзылысын зерттеу
2.1 Көруі бұзылған балалардың зейінінің
қалыптасуы мен дамуы.
2.2 Зерттеу әдістері
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
Қалыпты және көруі өте нашар балалардың зейінінің дамуы ми қалыптасуының жалпы заңдылығына ортақ.
Бірақ көру қызметінің бұзылуы күрделі немесе тіптен соқыр болса онда заттың бейнесін және қоршаған ортаның шынайылығын қабылдауы қиын немесе тіптен мүмкін емес.
Зейін соқыр адамдардың психикалық қызметтің бір жағы сияқты және нашар көретін балалар және ересектер жайлы аз зерттеген. Барлығы тифлопсихологтар және тифлопедагогтар көру кемістігінің салдарын түзетуде зейіннің маңыздылығы жоғары екендігін атап өткен.
Соқыр балаларды бақылағанда олардың зейіні төменгі деңгейде екендігін және бұл қоршаған ортаға деген енжарлықты байқатады.
Сонымен қатар көруі бұзылғанда сыртқы қоздырғыштардың аздығынан зейіннің тұрақтылығы төмендейді. Соқыр адамдардың есту тітіркендіргіштері арқылы ұзақ уақыт тыңдау жалығуға әкеп соғады., сонымен қатар зейіннің шашырауын туғызады.
1. Аксенова А.А «Особенности развития устной и письменной речи у учащихся вспомогательной школе» М-1967.
2. Ананьев Б.Г. «Анализ трудностей в процессе овладения детьми чтением и письмом»М-1965.
3. Алтухова Т.А. «Состояние профессиональной компетентности учетелей логопедов общеобразовательных школ в предупреждении коррекции нарушений письма и чтения» //Дефектология №2 2007
4. Аксенова А.К. «Методика обучения русскому языку в коррекционной школе» Москва 2002
5. Аксенова А.К., Якубовская Э.В. «Дидактические игры на уроках русского языка в 1-4 классах вспомогательной школы» Моква 1991.
6. Беркан Освальд «О расстройствах речи и письма»М-1964
7. Боголевский Д.Н. «Правописание как сознательный навык»М-1957
8. Бурьянов Е.Б. «Психология обучения письму»М-1959
9. Бектаева К.Ж. «Особенности усвоения правописания учащимися младших классов вспомогательной школы с казахским языком обучения»Журнал-Вестник№1(8)2006.
10. Воронкова В.В. «Дифференцированный подход при обучении правописания учащихся младших классов вспомогательной школе»М-1972
11. Воронкова В.В. «Особенности обучения учащихся вспомогательной школе» М-1981.
12. Выготский Л.С. «Избранное психологические исследование»М-1956
13. Волкова Л.С. Лалаева Р.И. Мастюкова. «Логопедия» М-1989.
14. Волкова Л.С.Селиверстов В.И. «Хрестоматия по логопедии»2том. М-1997.
15. Гнездилов М.Ф. «Развитие письменной речи у умственного отсталого школьника»М-1970
мәлімет.
        
        Мазмұны
Кіріспе
Қалыпты және көру бұзылысы бар балалардың зейінінің психофизиологиялық ... ... ... ... ерекшелігі
+ Көруі бұзылған балалардың зейін ерекшелігі
Кіші мектеп жасындағы балалардың көру ... ... ... бұзылған балалардың зейінінің
қалыптасуы мен дамуы.
2.2 Зерттеу әдістері
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Қалыпты және ... өте ... ... ... дамуы ми қалыптасуының жалпы заңдылығына ортақ.
Бірақ көру қызметінің бұзылуы күрделі ... ... ... ... онда заттың бейнесін және қоршаған ортаның шынайылығын қабылдауы қиын немесе тіптен мүмкін емес.
Зейін соқыр адамдардың психикалық қызметтің бір жағы ... және ... ... ... және ... жайлы аз зерттеген. Барлығы тифлопсихологтар және тифлопедагогтар көру кемістігінің салдарын түзетуде зейіннің маңыздылығы жоғары ... атап ... ... ... ... ... ... деңгейде екендігін және бұл қоршаған ортаға деген енжарлықты байқатады.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... төмендейді. Соқыр адамдардың есту тітіркендіргіштері арқылы ұзақ уақыт тыңдау жалығуға әкеп ... ... ... ... ... ... ... зейінінің ерекшелігі.
Зейін - арнайы бір ... ... да бір ... ... ... ... ... зейін сыртқы ортадағы обьектке шоғырланса онда оны сыртқы зейін деп атайды, ал егерде субьективті әлемдегі обьекттерге бейнелеп, талқылап шоғырланса онда оны ішкі ... деп ... ... ... мазмұн болмағанымен таным процестерімен тығыз байланысты (қабылдау, есте сақтау, ойлау). ... ол ... ... емес оның ... құрылымына қатысты. Жеке тұлға зейін қойған уақытта оның сана сезімі таңдаулы түрде обьектке бағытталаған және ... ... ... ... ... механизімдерден таралған күрделі психофизиологиялық процесс.
Когнитивті процестерді зертеуде негізгі теориялық мәселе ретінде зейіннің механизімі мен заңдылығын зерттеу болып табылады.
Тәжірибе жүзінде ... ... ... зейіннің дамуы таным процестерінің, ерік жігердің және эмоционалды психикалық аймақтардың қалыптасуымен тығыз ... Кіші ... ... балалардың зейінінің қалыптасу деңгейі танымдық іс-әрекеттінің дамуына және ... ... ... ... ... ... және ... тек қарапайым әдіс арқылы оқытуды ғана емес сонымен қатар жаңа ақпараттық ... ... ... ... ... ... дамуында тума немесе жүре пайда болған көрудің естудің төмен дәрежеде ... ... ... алып ... ... ... зейіннің бұзылуы мен түзету мәселелерінің бірнеше аспектілері бар. Олар ... ... ... ... және оның ... Зейіннің түрлері- зейін алды, ырықсыз, ырықты және ... ... ... ... алды - ... жүйесіндегі сенсорлы ақпаратты нейродетекторлар арқылы өңдеуде санадан тыс автоматты ... ... Ол ... ... ... алып көру ... ... қалыптасуларына негіз болады.
Ырықсыз зейін-генетикалық негіз, басқаша айтқанда жеке тұлғаға сыртқы обьекттермен жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... субьектінің ынта-ықыласана қатысы жоқ, ол физиологиялық деңгейдегі бағытты рефлекс сияқты байқалады. Ырықсыз ... ... ... ... ... ... Сыртқы тітіркендіргіштер (көзді аштырмайтын жарық, қанық бояулар, түстер және т.б.) және сыртқы әсерлердің кеңістіктегі ... Жеке ... үшін ... ... ... болған маңызды белгілердің бояуы.
* Тұлғаның бағытына қарай танымдық іс-әрекеті, қызығушылығы, эмоциясы.
Ырықсыз зейін сыртқы ортаның өзгеруіне ... ... ... - ... ... жеке ... ... үшін өте қажетті.
Ырықты зейін-адамның әрекетті саналы түрде мақсатқа бағытталған белгілі ерік күшін жұмсау арқылы орындалуы, ырықты зейін арқылы дамиды қойылған ... ... ... шоғырландыру, ырықты зейін арқылы өткен мен болашаққа бұрып реттеуге болатын психикалық процесс. Ол ұзақ уақыт есте ... ... ... жандандыруға қабілетті.
Ырықты зейін-балаға әр түрлі танымдық іс-әрекетте білім ... өте ... роль ... ... ... ... ... бір мақсат қойғанда ол вербальды емес түрдегі ... ... ... ... ... ... тапсырмалар қойғанда болсын пайда болатын процесс. Тапсырма міндетті түрде түсінікті әр балаға ... ... ... Міне ... ... ... тұрақты, қандайда бір обьекттерге, жағдайларға зейіні белсенді, баладан кейбір ерік жігерді қажет ететін ырықты зейін қалыптасады. ... ... ... ... ... тұлғаның қызығушылығына, маңыздылығына, іс-әрекеттің мақсаттылығына байланысты ырықты түрде зейінін шоғырландыру арқылы ... ... ... ... ерік ... қажет ететін тек жалығу мен шаршаумен ғана шектеледі. Модальды ерекше түйсіну, көру, есту ... ... ... Көру жүйесіндегі процестерде зейіннің таңдамалылығы 60 мс дан ... ... ол есту мен ... ... 20-30 мс дан ... Зейіннің жоғарғы түрі ырықты және постпройзвольды түрі іс-әрекетке қалыптасады. Балаларды белсенді әрекетке араластыруда ырықсыз зейін мен оның ... ... ... және ... зейіннің дамуын жетілдіреді. Зейіннің түрлілігі оның әр түрлі қызмет атқаруында ... әр ... ... ... ... ... жетілдіреді.
Көмекші мектеп оқушыларының жазбаша сөйлеу тілі бұзылуының ерекшеліктері
Ақыл-ой кем балалардың сөйлеу тілін зерттеу мәселесімен көптеген дефектолог-ғалымдар айналысқанына қарамастан, ... ... ... ... ... тілінің ерекшеліктерін көрсетуге негізделген. Оқушылардың жазбаша тілі жиі маңызды талданады. Осыған орай көмекші мектеп оқушыларында кездесетін жазудағы қателердің ... ... ... берген анықтамасын негізге ала отырып)
Әріп және буын ... ... ... мектепте оқитын оқушылардың жазуындағы қателердің арасына әріп және буындарың түсіп қалуы ... Ол ... ... ... ... компоненттерін бөлмеуін дәлелдейді. Мысалы: - шана, - қаймақ. Екі немесе одан да көп әріптердің түсіп қалуы ... да, ... да) ... ... ... бұзылуы салдарынан, сөз құрамының бұрмалауына әкелді: ағаш - , балалар - .
Бірдей буындарды, әдетте ... жиі ... ... ... көршіленуі. Мысалы: қа(ра)ндаш, ше(гі) ртке, қоян (да)р және т.б.
Жазуды айтумен көрсететін балаларда жазу ... ... ... ... ... ... ... шатасады.
Алмастыру. Әріптердің алмасуы оқушының сөз құрамында жеке әріптерді бөліп алуын көрсетеді,бірақ оны белгілеу үшін ... емес ... ... ... Бұл ... орын алуы ... әріп ... көру және олардың арасындағы мағына нығаймаған кездегі ... ... ... ... ... аккустика- артикуляциялық ұқсастығы бар әріптерді ажырату кезінде;
* кескінінде ұқсастығы бар әріптерді айыру кезінде
Бір әріптің басқамен алмасу сирек кездеседі. Сол бір ... ... не ... не қате ... ... әріптердің шатасуы байқалады. Шатастыру үлгісінің 3 ұқсас типі бойынша қарастырайық: аккустикалық, артикуляциялық, кинетикалық. Жалпы қабылданған жіктелу дыбыстарымен ... және ... ... ... ұқсастықтарын бөліп көрсетеді. Акустикалық және артикуляциялық ұқсастықтарды айыру мүмкін емес, олар ... ... ... Жұп ұяң және ... ... ... ұқсастығы олардың артикуляциялық ұқсастығынан шығады.
Дыбыстардың акустикалық-артикуляциялық ұқсастығының шатасуы. Жұп қатаң және ұяң дауыссыздар нақты позицияда, яғни бұл ... ... мен ... сөйлеу жағдайлары:
д-т (тала, дарак); б-п (пала, барақ); в-ф(фагон, ... ж-ш ... ... ... ... е-ю ... ае). ... г-к-х (колгоз, хала, кабар). Сонорлы: р-л (лучка, рашын). Ызың және ысқырық: с-ш ... с-щ ... ... ... ч-щ ... ... ч-ц ... цемодан) ц-с (цагат, сикуль). Кинетикалық ұқсастығы бойынша әріптің шатасуы: о-а (қосық, арыдық); и-у (уне, баиырсақ).
Қолмен жазылған ... ... бұл ... ... ... ... ... белгілі бір элементтерінің әртүрлі комбинациялары. Олардың арасынан оптикалық ұқсастықты бөлуге болады, ұқсастық жылдам жазуда ерекше күшейеді. Жазу кезінде қимыл - ... ... ... ... қабылдау мен және қимыл қозғалыс түйсігі- кинестезияның арқасында жетіледі. Кинестезия ... әріп ... ... ... ... ... ... қозғалысын түзетуден қате жібермеуге дейін түзетуіне мүмкіндік береді . Көмекші мектепте ... ... ... актісіндегі кенестикалық және динамикалық жағынан қалыптаспауы кезінде кенестезиялық бағытталған мағынасы болмайды, сол кезде ұқсас қимылдар талап ... ... ... ... ... ... ... Мұндай қателер байланыстырып жазу стадиясына тән. Мұндай шатасулардың кең таралуы 1-сынып ақыл - ойы ... ... ... ... ... ... әдістемелерді үзіліссіз қолдану керек.
Кинесетикалық ұқсастық бойынша әріптерді шатастыру өзімен бірге жазудың сапасының төмендеуіне әкелуі ... ... ... және әріп ... ... ... онша ... (фонема және артикуляциялық арасында, бір жағынан графема және кинема). 1-3 сынып олигофрен балалардың көрсетілген әріптердің шатасуы жазудан ... ... ... ... ... ... Мысалы: жуық қыс. Кіші сыныптарда келксі жылдары белгілі бірде - бір типке жатқызуға болмайтын сөздердегі қателер ... ... ... ... рет ... жол ... болады. Мысалы, Август т.б. Бұл қателер 1-сынып оқушыларына жазу жаттығуларындағы графомоторлы дағдыларының механикалық түрде бекітілуінің нәтижесі, оларға жазу үшін әріптердің ... ... ... беріледі: Вв; Лл; Сс; Дд және т.б. Бұл принцип бойынша мұғалім оқушылармен жазуда басқа қалған әріптермен жаттығу жүргізеді. Қосарланып ... ... кем ... қимыл қозғалыстық есінде бекітіледі және олардыойы кем оқушының қимыл қозғалыстық есінде бекітіледі және олардың жазуында келесі ... ... ... ... әріп және буындардың орын ауыстыруы сөздегі дыбыстардың кезектілігімен талдауы қиындығымен байқалады. Осының ... ... ... ... ... ... чулан , ковром - . Сөздің буындық құрылымы шатастыратын көптеген орын ... ... әр ... типте кездеседі. Кері буыннан тұратын екі мағыналы сөз ... ... ... ... ... ... дина -. ... тоғысуы бар сөзде орын ауыстыру жиі болоды. Мысалы: серт- .
Қою. Дауысты әріптерді қою әдетте дауыссыздардың ... ... ... , ... ... ... баяу айту кезінде пайда болатын дыбыспен түсіндіруге болады. Бұл қоюдағы бір ерекшелік : сөз құрамына кіретін дауыстылар болып табылады. ... , . ... ... ... ... ... Мысалы: .
Егер жазуда бір уақытта қате және түзету әсер етсе, онда оқушыларда ... ... ... қою ... ... ... әріптердің қосарланып жазылуындағы механикалық жаттығуды шектеу керек. Екіншіден мысалы: , , т.б. Сөздердегі ... ... ... қалуы орын алады.
Мысалы: Әрбір күн - , ... шар -
3. ... ... ... бұзылуы сөздердің ауысып қолдануында байқалады. Мысалы: - лепят бабу , - была ... ... ... бір уақытта қосылуы немесе бір сөздің бұзылуы қосылатын сөз шекарасындағы өзіндік қателер: У деда Мороза->.
Оқушылардың жазуында морфологиялық талдау және жинақтау қиын ... ... ... ... ... кездеседі, мысалы: рукав - .
Үлкен ... ақыл ой кем ... зат ... сын ... ... ... Мысалы: цветок растущий в поле .
Жазу жұмысынан алынған көптеген ... ... ... ... ... ... және қосымша мен жұрнақты қате қолданғандығын көрсетеді. Мысалы: (золивает)
Сөйлемдегі қателер (сөз байланысы)
Ақыл - ойы төмен баланың жазбаша жұмыстарында (диктант, ... ... ... шекарасы көрсетілмейді. Бұл баланың зейіні алғашында жазудың көптеген тапсырмаларына тұрақтала алмайтынын көрсетеді: Графикалық, логикалық, фонематикалық т.б. Фразаларды интонациямен қабылдау біліктілігінің ... оны ... ... ... ережесімен сәйкестендіру өте маңызды орын алады. Сөз байланыстыратын басты сөзді бөле алмау сөйлемдегі сөздің абайсызда байланысуына алып келеді.(тіпті диктантта да). ... ... ... ... ... ... басқару сөз құра алатын ( фонема, морфема қоры), элемент фоны құралады. Сөйлеу тілінің дамуы ... ... ... көмекші сөздерді қолдануда қиындықтарды сезінеді: тастап кетеді немесе ауыстырады. Осының негізінде ақыл - ойы төмен оқушылардың жазу ... ... ... ... ... ... ... шолуда дисграфияның сөйлеу тілінің жүйелік бұзылуының бірі екенін ... ... ... ... ... жағын қамтиды.
Қазіргі уақытта жазу бұзылысының ішіндегі зерттеліп жатқан категория ... Осы ... ... ... қателер тұрақты қате болса да оларды арнайы қатеге ... ... ... ... Соңғы он жылдықта жазу бұзылыстарын зерттеудегі жаңа ... ... ... ... ... ... сөйлеу тіл бұзылыстары және бұндай аутқулар жоқ балаларда кездесетін дисграфиялық және орфографиялық қателерді талдап салыстырады. (Комарова, В.В. Милостиевенко, Л.Г. Сумченко, ... ... ... Осы ... ... жазу ... ... қателердің ішінде дисграфиялық және орфографиялық қателер арасындағы ... ... бар ... ... ... ... түзету курсына қатысқан біршама балаларда дисграфиялық қателер түзелсе, оның орнын орфографиялық қателер басады. Кей жағдайда алғашқы екі жылдық ... ... ... қате ... ... ... ... қателер бірден жоғарылады және тұрақты қате болып қалды. Жазу бұзылысындағы осы қателер ... ... және ... ... ... қалуы мүмкін. Сонымен қорыта айтсақ арнайы жазу бұзылысында ерекше бір тұрақты ... ... ... ... ... жазуға байланысты ережелерді дұрыс сәйкестендірмейтін бұзылыстарды дисорфография деп атауға болады.
В.В. Комарова, Л.Г. Милостивенко және Г.М. ... ... ... ... ... бар ... түбірлес сөздерді табуда қиналады. Сонымен фонематикалық талдау жетіспеушілігі дисграфияға морфологиялық талдаудың дұрыс қалыптаспауы дисорфографияға соқтырады. ... мұны ... ... деп ... ... жат ... ... орфографиялық қателер көп кездеседі. Жазу актісі кешенді болғанда орфорафиялық қате көп мөлшерде кездеседі. Дисорфография ... ... ... ... ... ... бірақ бұны тереңрек зерттеу керек. Сонымен қорытатын болсақ көптеген ... ... тіл ... анықтап өз тәжірибелер бойынша топтастырған, пайда болу себебтерін жан - жақты зерттеп көрсеткен.
Отандық, сондай - ақ ... ... ... ... ... ... отырып, ақыл-ойы кем оқушылардың сөйлеу тілінің бұзылысын көрсетті (Гнездилов М.Ф.,Дульнев Г.М., Лубовский В.И., Петрова В.Г., ... М.П.). ... кем ... ... тән нәрсе олардың таным әрекеттерінің дамуы болып табылады. Сөйлеу тілінің дамумаушылықта терең бұзады. Кемістігі бар ... ... ... ... ... ... әрекетін дамуын кеңейтуге мүмкіндік береді және олардың ойлауының және жеке тұлғасының табысты қалыптасуын қамтамасыздандырады. Ақыл - ойы кем ... ... ... сөйлеу тілінің дыбыстық құрамын меңгеруге бағыттылған танымдық процестерінің дамуына байланысты. Көмекші мектепте оқитын оқушылардың жазуын тексерген кезде дыбысты ... ... ... қате кең ... Мектепте жазуда қате жіберетіндердің саны біртіндеп азайса да, тіпті жоғары сыныптарда да оқушылардың 30% бұл ... ... ... ... ... ... ... қате дыбысты айтудың жетіспеушілігі негізінде болады, сондай-ақ ... ... ... дұрыс сөйлеу тілі кезінде кездесуі де мүмкін.
Жазу жұмыстарын талдау да ызың, ысқырық сонарлы р және л дыбыстарының алмасуы мен ... ... ... ... ... ... мен шатастыру төменгі сондай - ақ жоғарғы ... да ... ... ... ... ... мен ... жоғарғы сыныптарда өзгереді. Төменгі сынып оқушыларында бір әріпті бірнеше уақытта алмастыру кездеседі. Мысалы, щ ... ш, ц ... ... ... ... саны төменгі және жоғарғы сыныптарда әртүрлі. Бір оқушыда 1-2 әріпте алмастыру ... ал ... ... дыбыстардың саны 7- ге дейін барады. Жазу бұзылысы бар балаларда төменгі және жоғарғы ... ... ... кең ... 1-2 ... алмасуы болып табылады. Жылдан жылға дыбыстарды алмастыру жазуда анық ... ... ... ... дыбыстарды спецификалық алмастыру басқа да қателермен бірге жүреді. Кейбір балаларда бір жұмыстың өзінде 30-40қате кездесуі мүмкін. 2-3 ... ... ... ... ... әртүрлі басқа дыбыстарды қоюға байланысты кездеседі. Орфографиялық қателердің өсуін авторлар ережені жақсы меңгермеуіне, жазу кезінде ... ... ... ... ... қолдана алуына байланысты деп түсіндіреді. Көптеген ережелерде игеру дыбыстарды ажыратуға, сөздің дыбыстық құрамын анық талдауға байланысты. Мысалы, дауыссыз ... ... ... ... ... дұрыс жазу үшін қатаң, ұяң дауыссыздарды нақты ... білу ... ... негізінде сөзді дыбыстық талдаудағы терең кемістік оқушыларды орфографиялық қатесі болып табылады. Көмекші ... бір ... - ... ... жазу дағдысын қалыптастыру. Жазуға үйрету - күрделі және ұзақ ... ... ... ... қалыптасуы есту бойынша жазу болды (диктант). Көшіріп жазуға онша көп көңіл бөлінбеді, яғни оны ақыл - ой кем ... ... деп ... ... ... ... бір түрі ... жазу көмекші мектепте оқыту процестерінде кең қолданылады. Мақсаты - ... ... ... ... көшіріп жазу дағдысының даму ерекшеліктерін анықтау, көшіріп жазу ... ... ... негізінде оқушылардың жазу дағдыларын жетілдіру. Ақыл - ойы кем оқушылардың жазу ... ... тек ... ... ... және ... сөйлеу тілі ерекшеліктерімен ғана шектелмейді, сонымен бірге оқыту жүйесінің жақсы өңделуіне де байланысты. Көмекші ... ... ... ... ... ... мәселесіне негізделген көп жылғы зерттеулер есту бойынша фонетикалық дұрыс жазудың ақыл- ойы кем ... ... ... ... ... ... бағытталған (Р.Е. Левина, В.В. Воронкова, Г.А. Каше, Д.И. Орлова, М.А. Савченко). Ақыл-ойы кем оқушылар ... ... ... ... ... баяу темпте әріп, буын бойынша жазуды, көшіріп жазатын материалдың мәнін жиі түсінбейді. Жетілген жазу техникасында дыбыс пен емес ... ... ... ... ... жазу жазу темпінің тездетілуімен байланысты болады. Сонымен, белгілі бір көшіріп жазу дағдысына бағытталған оқытусыз ал бояу қалыптасады, дидактикалық және ... ... сай ... ... қайталанған және таныс сөздерді жиі дұрыс көшіріп жазады.
К.К.Карлеп эстон тілінде оқитын көмекші мектептің 1-6 сынып оқушыларының жазу ... ... ... ... ... оқуында кездесетін қателер жазу жұмыстарында көрініс алатындығын байқаған.
И.В.Коломыткина өз зерттеуінде зияты зақымдалған төменгі сынып оқушыларының жазу ... ... ... көп мөлшерде кездесетіндігін көрсетті.
Жазуға оқытудың алғашқы кезеңінде фонетикалық ... ... орын ... ... жазу ... ... ... сөйлеу тілінің дыбыстық талдауы болып табылады: жазатын адамнан тек ... және ... ... ... ... ... ... дыбыстарды ажырату күрделі тапсырма. Мұны өз кезегінде К.Д.Ушинский, Н.Ф.Бунаков, В.П. Вахтеров, В.А. Флеров көрсеткен.
Қазіргі кезде дыбыстық жазу толық анықталған. ... ... ... ... М.Ф.Гнездилов зерттеулерінде жазуды сөйлеу тіл әрекеті ретінде қарастырған.Сол кезде өйлеу тілінің кейбір компоненттерінің кеш қалыптасуы сондай - ақ жазу тек ... ... ... ... ... ғана толық жетіледі. Р.М. Боскис, Р.Е. Левина, А.Р. Лурия Л.В. Занков, және т.б зерттеулері жазу процесінің механизімін ашты. Жазу ... ... ... ... ... ... ... компоненттерді, соның ішінде акустикалық, артикулярлық көру және қимыл қозғалыс компонентерін қосады. Тек осы ... ... ... ... өзара байланысты болғанда ғана оқыту процесінде дұрыс жзуды меңгеруге болады. ... ... Б.Г. ... Л.К. Назарова).
Ақыл - ойы дамуында ауытқуы бар балаларда сауатты жазуды игкру қалыпты балаларға қарағанда көп қиындық ... ... ... ... жазу дағдыларын игеруде игеруде жалпы мектепке қарағанда қалып қоюшылықты көптеген отандық және ... ... ... Трюшин, М.Ф. Гнездилов, Р.Е. Левина, Д.И. Орлова).
Ақыл - ойы кем оқушыларға жазудың бұзылуының бірден - бір ... ... ... ... олардың интелектуалдық дамуынан деп есептеген, соның салдарынан сөйлеу тілі дамуында қалып қоюшылық байқалды. Бәрінен бұрын бұл сөздің дыбыстық құрамының қалыптасуының ... ... ... ... әсер ... ... ... дамуының әсерінен болатынын көрсеткендер Р.Е.Левина, Г.А.Каше, Д.ИОрлова, Р.Я.Журавлева. Көмекші мектепте оқитындар да дыбысты айту бұзылыстарына қарағанда жазудың бұзылуы жиі ... ... ... ақыл - ойы кем ... көру қабылдауы және елестетулері зақымданған, сондай - ақ қимыл- қозғалыстың ... ... бәрі ... ұсақ моторикасының жетілмеуіне әкеледі. Күрделі жағдайда парез, параличтерде кездеседі. Мұның бәрі өз кезегінде ... жазу ... ... ... ... ... қабылдау жеткілікті қалыптаспаған оқушыларға мынадай қателер тән:
а) дауысты және әртүрлі топтағы ... ... ... ... ... ... жиірек күрделі сөздегі дауысты дыбыстар кездеседі;
в) артық дыбыстарды қосу, ... ... ... ... болады;
г) сөзді дұрыс бөліп қабылдамауына байланысты сөздерді қосып жазу.
Фонематикалық қабылдау ... ... ... ... ... тіпті жазуды игермейді. Оларға тән қателер мектепті бітіргенге ... ... ... ... ... ... ... қиындықтарға кездесетінін көрсетті. Бұдан басқа оларда айтылған сөздің мағынасын түсіну және оқуы бұзылады. Дыбысты айтуы бұзылған ... ... ... құрамын анықтауда қиындықа кездеседі. Соның салдарынан оқушы қалай естісе солай ... Олар ... ... ... айту ... ... ... алмайды. Оларда дыбыстарды алмастыру жиі кездеседі. Қимыл - қозғалыс жеткілікті дамымаған балалар жазу ... ... ... болады. Мұндай балаларда өздеріне тән почеркісі болады. ... ... ... ... ұстайды, жұмысқа дайындалуда көп уақыт кетеді. Сондықтан олар басқа оқушылар ... ... ... қабілетсіз болып келеді. Олардың жмыстарында қатенің күрделі комплекісі кездеседі алмастыру, тастап кету, қосу. ... ... ... ... буын әріп элементтері сондай-ақ сөзді, сөйлемді толық жазбайды.
Оқушыларда ... ... ... зейіннің тұрақсыздығынан көптеген қателер жібереді. Мұндай қателерді анықтау өте күрделі, себебі олар әртүрлі. Бір оқушының әртүрлі жағдайда ... ... бір ... ... ... қате саны бойынша т.б.
Жазу қателерінің себебі әртүрлі. Ақыл ойы төмен оқушылар танымдық әрекеттерінің бұзылысынан жалпы және сөйлеу тілінде қалып қоюшылық ... ... ... қалыптасуының кешігуі байқалады. Соның негізінде бір бала Фонематикалық қабылдаудың қалыптасуында қиындыққа кездеседі, ал басқа бала дұрыс дыбыс ... ... ... ... салдарынан ақыл ойы кем балаларда моториканың бұзылуы байқалады. Кейбіреулері оқу ... ... ... ... қиындықтарға кездеседі. Арнайы оқыту, дыбыстық әріптік талдаумен синтездеудің терең бағытталған жұмыстың нәтижесінен ... ... ... ... ... жазуды меңгеруге қабілеті екенін көрсетті.
Мұндай ұйымдастырылған жұмыста тек барлық ақыл-ойы төмен оқушыларға тән сөйлеу тілін анализдеу мен ... ... ғана ... қана ... ... бірге олардың пайда болуының себептерін терең және диференциялды білу ... ... ... ауыз екі ... ... ... ... мен оқуындағы және жазуындағы кемістіктердің арасындағы тығыз байланыс бар екені көпшілікке мәлім. Сондықтан ... жою үшін ... ... ... ... қажет.
Н.А.Накашина, Л.Ф.Спирова, Р.И.Шуйфер балалардың жазу потологиясын түзету мәселесіне арналған жұмыстарында ауыз екі ... ... және оқуы мен ... ... ... жою керек екендігіне ерекше көңіл аударады. Бұндай жұмысты ... ... ... ... тұрақты жайында сабақтың бос уақытын пайдаланып аптасына 3-4 рет жүргізеді.
Ақыл-ойы төмен балалар қалыпты дамыған баламен ... жазу ... ... ... тағы да ... айтып өткен. Отандық дефектологтардың жүргізген соңғы зерттеулері (М.Ф. Гнездилов, Р.В. Левина, Е.Н. Завялов, Д.И. Орлова, В.В. ... және т.б). ... ... ... қарағанда жазу дағдысын кеш және үлкен қиындықпен меңгереді.
Жазуға үйреніп келе жатқан ақыл - ойы төмен балалар есту бойынша сөзді жазу ... ... ... Бұл ... жазу ... әсер ... Оқушыларда әртүрлі қателер кездеседі. Ақыл-ойы кем балаларға фонематикалық ... ... ... ... ... бөлу ... ... және бөлінген әрбір дыбысты толық тура тануға кедергі келтіреді. Балалар сөзді талдағанда, олардан кейбір дыбыстарды бөлмейді. Бәрінен жиі дауысты ... ... ... ... ... оқушылар оларды тастап кетеді. деп жазудың орнына деп ... ... есту ... ... болуы нәтижесінен ұқсас дыбыстарды шатастырады.Сөзді жазу барысында ... ... ... ... деп ... орнына деп жазады.Фонематикалық талдаудағы тағы бір қиындық ... ... ... ... ... ... берілетін сөздердегі дыбыстардың бірінен кейін бірі тұратын ... ... қоя ... Бұл ... әріптердің орын ауыстыруына алып келеді, яғни сөздің құрылуы бұзылады. Балалар деп ... ... деп ... ... жұмысында буындарды талдау және жинақтаудың қиындағанан қателер кездестіруге болады. Олар буындарды ауыстырады немесе тастап кетеді. Көмекші мектепте оқитындар жазу ... ... ... ... Ақыл - ойы кем ... ... ... бұзылыстары бар. Себебі, ұсақ бұлшықет координацияларының дамымауы, қол бұлшықет және ... ... ... ... ... ... қолдары ғана қимылдамайды. Көңіл-күй мен (әрекеттің бұзылуының салдарынан оқушыларында әріп жазуда ерекше қиындықтар пайда болады. Олар ... әріп пен ... ... ... ... жиі үлгіге ұқсас болмайды, жолдан шығып кетеді, әріптердің арасында қашықтық сақтамайды. Оқушылар әріпті қай ... ... жазу ... немесе оның элементтерін қандай бағытпен жүргізу кректігін және қай жерге дейін екенін түсіну ұзақ ... ... кем ... жазу ... ... ... өте қиын. Балалар әріп пен сөздің арақатынасын түсінбейді. Олар әріптер сөз құрауға керек екенін білмейді. ... ... ... сабағында тақтадағы сөзді жазу тапсырмасын алғанда, бала дәптеріне ... ... ... жазып шығады. Оқушының бұндай әрекеті бұл сөздің мағынасы жағынан жазу болып аталмайды. Ақыл-ойы кем оқушылардың дұрыс фонетикалық жазуды меңгеруі туралы ... ... ... ... (1949) Р.Я. Журалева 5-сыныптың оқушылардың жұмыстарын зерттеп, 1- ... ... ... ... олар ... ... мағыналы жазады кейін ақыл-ойы кем балалардың дұрыс фонетикалық дағдысын қандай деңгейде игеретінін зерттеді. (В.В. Во. Борнкова) Эксперимент 3-сыныптарға жүргізілді. ... ... ... ... ... саны 8құрайды, орындалған жұмысты 1-2 қатеден кездесті.Балалардың жазуының бұзылуы зейіннің, көңіл-күйінің тұрақсыздығынан болуы да мүмкін. Сипаты бойынша ... ... ... ... бір - ... ... - ойы төмен балаларда әріптің образын ... ... ... кездеседі. Ол үшін алфавитті әріптердің ұқсастығы бойынша топтарға бөлуге болады. Бір әріптер ұқсастығы бойынша топтасады, (п-н)басқалары бір-бірінен тек бір ғана ... ... ... ... ... төмен оқушыларға бір бірінен тек бір ғана элементпен ерекшеленетін ... ... ... туады көп қателер д және б әріптерін жазғанда кездеседі. Бірнеше қате жібергеннен олардың есінде жақсы бекітіліп қалады. Ақыл-ойы төмен ... ... бір ... ... немесе ауысып кетуі буынды, сөзді өзгертетінін бірден түсінбейді. Төменгі сынып оқушыларында қабылдау және кеңістікте бағдарлау бұзылады. Мұндай балаларда әріпті ... ... ... ... сызық бойынша жазуда қиындықа кездеседі. Психикалық процестердің де бұзылуы жазуға әсер етеді. Кейінгі кездері И.А. ... ... тілі ... төменгі сынып оқушыларында кездесетін дизорфографиялық қателерді алдын алуға бағытталған еңбегінде, Қ.Қ. Өмірбекованың ... ... ... ... жазу ... ... ... туралы мағлұматтар ізбасарларының жұмыстарында көрініс ала бастады.
Зейіннің мінездемесі- таңдамалылық, көлем, таралу, шоғырландыру, тұрақтылық, ауыстыру.
Таңдамалылық- сыртқы ортадағы жағдайларға және ... бір ... ... ... бұл ... сенсорлы, маторлы интеллектуалды белсенділік деңгейінің жоғарлауын білдіреді. Зейіннің таңдамалылығының ауқымы тар немесе кең болуы мүмкін.
Зейіннің көлемі- бір ... ... ... ... саны (бейнеленген зат, геометриялық фигуралар, гүлдер, әріптер, сөздер, т.б.) обьектке байланысты және мәліметтердің ұйымдасқанына байланысты; қабылдау көлемі мен ... ... есте ... ... Кіші мектеп жасындағы балалардың зейінінің көлемі шектеулі олар есейе келе обьектілерді топтастыруға үйренгенде зейіннің көлеміде ұлғая ... ... ... бір ... ... зейінді ауыстыруды талап етпейтін бірнеше тапсырмаларды орындай алу қабілеті. Мұндай зейіннің сапасы ... ... ... ... ... бір ... сыртқы әсерден тәуелсіз өз зейініңді қандай да бір обьектке немесе жағдайға шоғырландыру.
Обьектке немесе жағдайға өз ... ... ... жоғары немесе төмен болуы мүмкін.
Зейіннің тұрақтылығы- бір обьектке немесе жағдайға өз зейініңді үзбей ұзақ ... ... бір ... ... жинақтай алу арқасында адам істеп отырған ісін тереңінен түсініп, оның әр түрлі ... ... ... тұрақтата алу үшін саналы әрекетке өзіңе күш жұмсай алудың басты бір белгісі болып табылады. Зейіннің тұрақтылығы ... бір ... ... ... Бір ... екіншісіне ауысуына уақыттың қажеттілігі.
* Бір операцияның орындалу жемісі оның орындалу ууақыты немесе көлемі.
* Арнайы бір операцияның орындалуындағы дәлдік.
Арнайы бір жаттығулар ... ... ... ... ауысу қабілетін дамытуға болады.
Жоғарыда айтылған мінездемелердің бәрі бір зейіннің қызметі. Зейінге берілген мінездемелердің жоғарғы қалыптасқан ... ... ... өте ... орын алады. Әсіресе бала бойында көру арқылы зейін, таңдамалылық зейіні, шоғырландыру, таралуы мен көлемі қажетті ... ... ... ... ... өте жемісті болар еді. Көруі бұзылған балалар үшін кеңістікті бағдарлай алуын дамыту үшін ... мен ... ... ... түрі өте ... процестер жүйесіндегі зейін. Зейін қабылдап отырған обьекттерге, қозғалыстарға, ойға шоғырлануы мүмкін. ... ... ... әр ... ... ... ... маторлы, ақыл-ой болып бөлінеді.
Зейін және қабылдау зейіннің психикалық қызметінің бағыты мен шоғырлануы сыртқы ортаны қабылдау тиімділігі. Көру ... ... ... аперцепциясымен байланысты. Кіші мектеп жасындағы балаларда зейіннің мазмұнын дамыту өте маңызды. Кіші ... ... ... бағдарлы зерттеу әрекетінің орындалуы үшін және осы кезеңдегі қабылдаудағы перцептивті қызметтің ... үшін ... роль ... Көру арқылы зейіннің қалыптасуы баланың қабылдаудың белсенді түрлері мен қоршаған ортадағы өзіне маңызды ... ... ... ... ... қалыптасу деңгейіне, көру арқылы қабылдаудың дәлдігімен толықтығы ... ... ... әлсіреген жағдайда сенсорлы перцептивті процесстің бұзылуы байқалады ... біз көру ... ... ... өзгерістер байқалады.
Зейін және есте сақтау. Зерттеу тәжірибелерінде зейінді ... ... есте ... ... жоғарлағаны байқалады. Зейіннің жағдайы нәтижелі есте сақтауға өте маңызды әсері бар. Зейін арқылы есте сақтаудың нәтижелілігін зерттеді. ... ... мен әр ... түстермен салынған суреттер ұсынды. Ереже бойынша барлығын есте ... ... ... Есте сақтауға арналған ереже бойынша зерттелуші тек зейін қойған суреттерді есіне түсіре алады. Есте сақтау үшін ... ... түрі ... сөз ... әсер берген жоқ.
Зейін және ойлау. Ішкі талдау үшін ойлау қызметі ұзақ мерзімді есте сақтаумен байланысты. Ойлау ментальды зейін процесімен ... ... ... ... ... ... ішкі ... қызметі арқылы қадағалап отырады.
Зейіннің психологиялық теориясы. Когнитивті психологияда зейіннің әр түрлі теориясы бар. Зейіннің ... ... ... назар аударатын болсақ, зейін ақпаратты өңдейтін тазартқыш тәріздес ол сенсорлы жүйеге ақпараттар ағымы шектеу арқылы ... ... ... ... ... ... ... зейін арқылы жүреді.
Кеш өңдеу теориясында маңызды семантикалық ақпаратты өңдеу автоматты түрде орындалады. Мотивацияның төмен ... ... аз ... ғана ... істелінеді. Әр түрлі қызмет саласы әр түрлі зейін көлемін ... ... ... ... ... ... және белгілуде зейіннің таңдамалылығы жайлы теория ең жағымды. Бұл теория нейрофизиологиялық моделге сүйенеді. Осы нышандарға сүйене отырып бейнелі көру құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ең танымал деген ойларды талдай келе зейін тұжырымдамасымен теориясын қосып бірнеше топтарға бөлді.
1. Зейін қозғалушы бейімделудің нәтижесі ретінде. Мұнда адамдар ... ... өз ... бір ... ... ... алса онда ... бұлшықеттердің қозғалысынсыз іске асыру мүмкін емес.
2. Зейін сана сезімнің көлемінің шектеулі болуының нәтижесі ретінде. Сана сезімнің ... ... ... тарқатпас бұрын И. Герберт және У. Гамильтанның ойынша қарқындысы аз болжамды ... ... ... ... ... ... ... Бұл теория англиядағы психологтар ассоциация мүшелері арасында көптеген жақтастарын тапты. Мұнда жағдайдың эмоционалділігі зейінге әсер етеді дегеннанымға негізделген ... ... Дж. ... мына ойы ... мәлім ол деген.
4. Зейін аперцепцияның нәтижесі. Индивидтің өмірлік тәжірибесінің нәтижесі.
5. ... ... ... ... ... ... ... жүйке тітіркенулерінің қозғышы ретінде осы болжамға сүйенсек зейін орталық жүйке жүйесін қоздырулардың ұлғаюымен байланысты.
7. Жүйкенің әлсірсу теориясы. Зейіннің ... ... ... арқылы физиологияның жүйке процесі келесі физиологиялық процесті тоқтатып тұрады немесе басып тастайды, осы арқылы сана сезімнің шоғырландыруы ... ... ... ішіндегі кеңінен таңымал Т. Рибо теориясы онда эмоция мен оны тудыратын фактілермен тығыз байланысты. Әсіресе эмрция мен ырықты зейінмен байланысты ... ... ... ... зейіннің шоғырлануы эмоциялық жағдайлармен тығыз байланысты деген.
Рибоның ойынша зейін ағзаның физиологиялық және физикалық жағдайының өзгеруімен ... ... Бұл ... тілімен айтқанда зейін өзіндік жағдайлары демалу, қозғалу және ... ... ... реакцияларға қатысты.
Т. Рибоның теориясынан басқа өзгеде атағы жағынан келе түспейтін теориялары бар. Мысалы Д.Н. Узнадзенің ойынша зейін мақсат ... ... ... деп ... оның ойынша ішкі орнатулар зейіннің жағдайы деп ойлаған.
Зейін жайлы өте қызықты тұжырымдаманы П.Я. Галперин де ... Оның ... ... ... бағдарлы-зерттеу әрекетінің және психологиялық әрекеттен құралған сәттердің бірі.
* Зейіннің негізгі қызметі-психолгиялық образдардың, әрекетердің мазмұнын бақылау. Әр адамның іс-әрекетінде бағдарлау, орныдау және ... ... бар. ... ... зейін деп танылған.
* Әрекетке қарағанда бақылау әрекеті немесе зейіннің арнайы нәтижелілігіне ... ... ... ... емес ... әрекет әрекетке тек ақыл-ойдікі ғана емес сонымен қатар қысқартылған жағдайда ғана ... ... ... ... ... Егер зейінді психикалық бақылау әрекеті ретінде қарастыратын болсақ, онда барлық зейіннің әрекеттері мейлі олар ырықты немесе ырықсыз болсын оларды жаңа ... ... ... ... болып табылады.
* Ырықты зейін алдын ала бағдарлама бойынша орындалатын зейіннің бақылау түрі.
+ Көруі бұзылған балалардың зейін ерекшелігі.
Психологияда зейін адамның ... ... ... және ... ... ... Зейіннің өзіндік жеке мазмұны жоқ және ол адамның ... ... ... Көрудің бұзылуында белсенділіктің төмендеуі байқалады, себебі, көру анализаторлары арқылы ... ... ... ... көру арқылы әсерлердің болмауы сыртқы әрекет стимулдарының деңгейін төмендетеді, бұл сыртқы ортамен байланысын бәсеңдетеді. Шет ... бір ... ...
(H. ... J. Zeuten, J. Hatwell, Ann-Mary ... т.б.) ... балалрдың ерте даму кезеңінде жалпы белсенділіктің бәсеңдегенін және ... ... ... атап өткен. Бұл іс-әрекетті бағдарлы-іздестіруде де байқалады. Сыртқы әсерлердің шектеулі болуынан олар өзіндік үлкен көңіл ... ... ... адамдармен салыстырғанда нашар көретін адамдардың арасында интроверт адамдар басымкеледі және олар өздеріне жақсы ... ... ... ғана ... ... зейінді атап өтсек, белсендісі ретінде (ырықты және ырықсыз), бағыттылқ (ішкі және сыртқы), оның кеңдігі (көлемі, таралуы), ... ... ... ... шоғырланған (жоғары, төмен), тұрақтылығы (тұрақты немесе тұрақсыз) көрудің бұзылуынан өзгеріске ұшырайды, бірақ жоғары дамуларға қабілетті, қалыпты адамдардың даму деңгейіне жете ... ... ... ... асып түседі.
Сыртқы әсерлердің азаюы зейіннің сапасының қалыптасуына кері әсерін ... ... ... төмендейді. Көруі бұзылған сезім мүшелері сипап сезу арқылы қабылдай бастайды, ол ... ... ... да ... ... толық көре алмау, зейіннің көлемі мен тұрақтылығын төмендетеді. Іс-әрекеттің әр түрлілігіне және оны ... ... ... ... әр ... қасиеттерін дамыту қажет. Тура осылай оқу процесінде ... ... ... ... ... ... ... маңызды.
Соқыр мен нашар көрушілерге көрудің жетіспеушілігінің ақпараттарды белсенді түрде қолдану мен ... ... ... ... сезім мүшелерін қолдану, бір рецептор түрінен толық бейнелі ақпарат алу қиын, сол себептен де ... және дәл ... алу ... ... алып ... ... де мұндай категориядағы адамдарда да, қалыпты көру мүмкіндігіне ие адамдарда да зейіннің дамуы ерік жігерді, интеллектуалды және ... ... ... ... ... дамиды.
Қалыпты және көруі өте нашар балалардың зейінінің дамуы ми қалыптасуының жалпы заңдылығына ортақ.
Бірақ көру қызметінің ... ... ... тіптен соқыр болса онда заттың бейнесін және қоршаған ортаның шынайылығын қабылдауы қиын немесе ... ... ... ... ... ... ... қызметтің бір жағы сияқты және нашар көретін балалар және ересектер жайлы аз ... ... ... және ... көру кемістігінің салдарын түзетуде зейіннің маңыздылығы жоғары екендігін атап өткен.
Соқыр балаларды бақылағанда олардың зейіні төменгі деңгейде екендігін және бұл ... ... ... ... байқатады.
Сонымен қатар көруі бұзылғанда сыртқы қоздырғыштардың аздығынан зейіннің тұрақтылығы төмендейді. Соқыр адамдардың есту тітіркендіргіштері арқылы ұзақ ... ... ... әкеп ... ... ... ... шашырауын туғызады.
К. Бюрклен, П. Виллей, А.А. Крогиус, Ф. Цех атты тифлопсихолгтардың айтуынша соқыр адамдарда танымдық сезімтал аймақтардың қысымы зейінге кері әсер ... ... ... ол ... ... адамдарда да болуы мүмкін деген.
Зейінің бұзылуы
Көре алатын және көре алмайтын, нашар көретін және жартылай ... ... ... ... немесе жалығушылықтан зейіннің бұзылуы мүкін. Ауру уақытысында екінші самотогенді қорғаныш механизм қосылады, ал жалыққанда біріншісі қосылады екен. Емдеу ... ... ... ... ... нышандары біртіндеп физиологиялық механизімдердегі бұзылулардың қайтуы байқалады. Ал ... ... және оған тән ... қалпына келеді.
Зейіннің әлсіреуі көбіне астеникалық жағдайда, жалпы әлсіреулерде, жоғары жалығушылықта әсіресе жүйке жүйесінің тозуында, қатты қобалжулардың ... ұзақ ... ... ... ... ... тыс күш ... байқалады. Астениялық жағдай бас жарақат алғанда, жұқпалы аурумен ауырғанда уланған жағдайлардан кейін пайда болу ... ... ... ... оның ... ... ме, оқу жылының аяғында ше? Ұзақ демалыс күндерден кейін зейінділігі жақсарады ма, жоқ па? Қандай пәндерде оның зейінділігі төмен екендігін ... ... ... ... ... - алу жұмыстарының және емдеу іс-шараларын дұрыс ұйымдастыруға көмектеседі.
2.1 ... ... ... ... ... мен ... ... көбісі тума берілген ауытқулар сол себептен де олардың психикалық даму қарқыны өзгеше. Көруі бұзылған 2-3 айлық нәрестенің іс-әрекеті ... ... ... еш ... ... ... қалыпты баланың зейінін аударатын заттар мысалға жылтыр, қозғалыстағы, ашық заттар қырықтырса оларды шулы, жылдам дыбыстар ... ... ... ... ... ... олардың сезім мүшелерінің дамуымен байланысты.
Соқыр балалардың зейінін дамытуға ... ... бірі ол есту ... ... сезу ... ... арқылы затты қабылдауда өз ара байланыс пайда болады.
Мұндай балалардағы зейіннің дамуы біршама уақытты талап етеді. Қарқындылық, тұрақтылық зейіннің ... жасы келе ... ... Кіші мектеп жасындағы балаларда әліде ырықсыз зейін басым тұрады. Зейіннің көлемі 2-3 обьект зейінді тарату әліде әлсіз. ... ... ... ... және нашар көретін балларда ырықты зейін қалыптаса бастайды. Ал жеткіншек жаста зейін қарқынды , шоғырланғын, ... ... ... ... жастағы ашуланғыштық, осы жастағы балалардың психикасына тән қасиеттер. Зейінді игерудщі біршама қиындатады. Осыған қарамастан жеткіншектерде ырықты зейін дамуы оның ... ... дами ... ... ... ... ... істеуге деген ынта оның ырықты және ырықсыз зейінін дамыта түседі.
Жоғарғы мектеп жасындағы көруі өте ... ... ... ... ... ... ... оқуға түссем екен, жұмыс істесем бе; өмірді қалай бастасам екен деген сұрақтар мазалай бастайды. Оларда болашаққа деген мақсат, бағыт, ... ... бола ... өз ... жүзеге асыруға деген ұмтылыстар болады. Соңғысы зейіннің шоғырлануынсыз мүмкін емес. Қалыпты көретіндерге қарағанда соқыр адамдарда ... ... ... ... ... жасау үшін есту зейінін жетілдіре түсу маңызы бола бастайды. Есту зейінін шоғырландыру соқыр адам үшін кеңістікті-болжай алу үшін ... ... ... ... ол есту зейінін әңгімелесушінің сөйлеу мәнеріне, дауыс тембріне, сөйлеу ... ... ... ... ... мимикасына зейін аудару арқылы, ол адам туралыойы пайда болады, оның сөзінің шынайылығы, мінезі ... ой ... ... жайлы әдебиеттерде (Дидро, Цейне, Роденбах, Дюфур, Ансальди, Дюфо, А.А. Крогиус, П. Виллей және т.б. ... ... ... ... ... ... сырт ... дәлме-дәл сәйкес келгендігі жайлы оқиғалар көп. Адамның сырт келбеті ... ой ... ... тек оның яғни даусы арқылы анықталған. Мұндай қабілеттерді әр түрлі түсіндіргісі ... В.С. ... ... осы ... ... ... ... жағдайларға тәжірибе жүргізбеген сол себептенде мұндай сұарқтарға дәл жауап қайтара алмайды деген.
Соқыр балалар ырықты есту ... ... ... оның ... ... ... шынайылығын, психикалық ерекшелігін, жүрген жүрісіне қарап физикалық жағдайына мінездеме бере алады. Ал басқа да мәліметтер жайлы білгісі келсе ырықты ... ... ... ол да ... ... дамуы
Зейін көпшілік психикалық процестер сияқты өзіндік даму кезеңдерінен тұрады. Баланың өмірінің алғашқы айларында зейіннің ырықсыз түрі байқалады. Бала тек ... ... ғана ... ... ... жылдам ауысуында байқалады, мысалы; қараңғы бөлмеден жарыққа, күтпеген жағдайдағы қатты дауыс, температураның ... ғана ... үш ... ... сыртқы обьекттерге қызығушылығы арта бастайды. Баланың 5-7 айлығында қандайда бір обьекті ұзақ бақылай алуға, оны ұстап, ... ... ... ... ашық ... және ... заттарға деген қызығушылығы ерекше. Осыған қарап отырып біз ... ... ... даму ... ... айта ... ... алғашқы нышандары әдетте 1 жастың аяқ жағында немесе екінші ... бас ... ... ... Осы арқылы баланың ырықты зейіннің қалыптасуы немесе пайда болуы қабылдау процесімен байланысты екендігін айтуға болады. Баланы қоршаған адамдар оған тек ... ... ғана емес ... ... не ... ... екендігін үйрете бастайды. Н.Ф. Добрыниның ойынша балаларды тәрбиелеуде оған талап етілетін әрекетердің мазмұнына көңіл бөлген жөн. ... ... ... үшін ойын ... ... Ойын ... бала өз іс-әрекетін жоспарлайды және өз әрекетін ойынның шартына қарай бағыттайды.
Кіші мектеп жасындағы балалардың зейінінің еркешелігі оларда ырықты ... ... ... Бала ... ... етуші тітіркендіргіштерге көп көңіл бөледі. Оның зейіні тым ... әлі ... ... ... игере алмайды. Осыған қарамастан ырықсыз зейін өте тұрақты, ұзақ, ... ... ... арқылы дамытуға болады.
Ойын және оқу процесіндегі зейін.
Ойын және оқу процесінде балада зейіннің ... сол ... ... ... ... ... қасиетін айыруға үйрету қажет.
Кіші мектеп жасындағы ... ... және оқу ... ... ... ролі зор, ... осы жастағы балаларда ырықты зейін әліде жақсы дамымаған. Кіші мектеп жасындағы соқыр балалар сипап сезу ... және есту ... тек ... ... ғана ... Әлсіз көретіндер және жартылай көретін балалар да тек қалған шамалы көруін ғана пайдалану ... ... ... қолданады. Әлсіз көретіндермен соқыр балалар үшін оқу-тәрбие процесі тек ... ... ... ... ырықсыз зейінге сүйене отырып балаларды ерікті (ырықты) зейінге үйретеді.
Кіші мектеп жасндағы бала ойын ... оқу ... ... ... ... онда бұл ... ... қалыптасуын білдіреді. Соқыр балаларда ойын мен оқу процесінде зейін өзіндік құрылымымен бірақ формасы негізгі көре алатын баланың ... ... ... ... үш ... ... ... сақталады. Нашар көретіндерде көру арқылы қабылдау есебінен үлкен өзгерістер байқалады. Бірақ көруі бұзылған балаларда басқа анализаторлардың ... ... ... көру ... ... ... ... кемістіктері бар балаларда зейінді дамытудың негізі ретінде ... ... ... ... ... ... себеп болады. Тек іс-әрекетте ғана ырықты, ырықсыз зейін дамиды. Іс-әрекетте ғана соқыр мен нашар көретін балаларда шынайы әлем жайлы адекватты ... ... ... әдістері
Соқырлар үшін ырықты сипап сезу мүшелерінің дамуы маңызды. Олар затты түйсіну процесінде бүкіл оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... көретін оқушыда ырықты көру зейіннің шоғырлануы мен қарқыны ... бір ... ... ... тұрақты емес. Мысалыға бірінші сынып оқушыларына әдісін жүргізген уақытта олар алғашқы 5-7 минутта еш қатесіз нәтижелі орындады, ал одан ... 4 және одан да көп ... ... ... ... ... тапсырманы 10-12 минутта нәтижелі орындап ал одан кейін 1-2 әріп тастап орындады. Олардың жақсы көретін ... ... 15 ... ... ... ... ал ... уақыт өте келе оларда қате жібере басатады. Ырықты зейінді шоғырландыру арқылы-жұмыстың соңына дейін сақталады, осыған орай соқыр ... ... ... ... ... ... балалардың зейіні сияқты өз заңдылығымен дамиды. Бірақ көруі нашарлауына ... ... ... ... ерекше дамиды.
Соқырларда естуінің және сипап сезу зейіні жақсы дамыған. Психология-педагогикалық бағыттар арқылы Кіші ... ... ... ... ... келтіретін көптеген кері әсерлерден құтылуға болады.
Қазақстан Республикасында мұндай балаларға көмек ... енді ... ... ... ... ... процестерін дамытуға араналған арнайы әдіс-тәсілдерде жоқтын қасы. Сондықтан біз дамутыға қалыпты балаларға жүргізілген ... ... ... ... ауру ... ... ... уақытына жас ерекшелігіне сәйкес бейімдеп өңдедік. Сонымен ... ... ... мыналар жатады:
Соқырлар үшін ырықты сипап сезу мүшелерінің дамуы маңызды. Олар ... ... ... ... оқу-тәрбие процесінде қалыптасып Брайль бойынша оқытқанда пайда болады.
Нашар көретін оқушыда ырықты көру зейіннің шоғырлануы мен қарқыны қандайда бір іс-әрекетті орындауда ... ... ... ... ... ... оқушыларына әдісін жүргізген уақытта олар алғашқы 5-7 минутта еш қатесіз нәтижелі орындады, ал одан ... 4 және одан да көп ... ... ... ... ... тапсырманы 10-12 минутта нәтижелі орындап ал одан кейін 1-2 әріп тастап орындады. Олардың жақсы көретін құрбы-құрдастары тапсырманы 15 ... ... ... ... ал ... уақыт өте келе оларда қате жібере басатады. Ырықты ... ... ... ... ... ... ... орай соқыр балалардағы зейіннің дамуы қалыпты көруі дамыған балалардың зейіні сияқты өз заңдылығымен дамиды. Бірақ көруі нашарлауына ... ... ... ... ерекше дамиды.
Соқырларда естуінің және сипап сезу зейіні жақсы дамыған. Психология-педагогикалық ... ... Кіші ... ... ... дамуына кедергі келтіретін көптеген кері әсерлерден құтылуға болады.
Қазақстан Республикасында мұндай балаларға көмек көрсету енді қолға ... ... ... ... процестерін дамытуға арналған арнайы әдіс-тәсілдерде жоқтын қасы. Сондықтан біз дамытуға қалыпты балаларға жүргізген әдіс-тәсілдерді, ... ... ... сәйкес бейімдеп өңдедік. Сонымен мұндай әдіс-тәсілдердің құрамына ... ... ... ... ... мүлдем көрмейтін балалардың есте
сақтау қабілеттері арқылы дамыту және зейінділігі жайлы
Қ О Р Ы Т Ы Н Д ... ... шолу ... жазудың психофизикалық негіздерін жазуды меңгеру қиыншылықтаран қалыптастыру ерекшеліктері, жазу ... қате ... оның туу ... ... әр түрлі авторлардың : М.Е.Хватцев, А.Р. Лурия, Ф.А.Рау, В.В. Воронкова, О.А. Токарева, В.И.Коломыткина, Д.И. Орлова, Г.А. ... және т.б. ... мен ... ... алдық. Жазу түрлі анализаторлардың, артиккуляциялық аппаратың қимыл - қозғалыстың ... іске ... ... ... өтіп ... ... тілінде орфографияны оқыту негізінде С. Рахметова, С.Қазыбаев, И.К. Ұйықбаев, З. Әсемжанова еңбектері кеңінен қарастырылып, орфографиялық принциптерді талдадық көмекші мектеп ... ... ... орфографиялық қателерді анықтау мақсатымен жүргізілген зерттеу жұмысының нәтижесңнде, арнайы әдебиетке шолу барысында жазуға қатысты мағлұматтарға сүйене отырып кездескен ... төрт ... ... дыбыстық құрамындағы қателер
2.Лексико-грамматикалық қателер
3. Графикалы қателер
4.Емлелік және тыныс белгілеріндегі қателер.
Зерттеу дәстүрлі әдіс бойынша жүргізіледі. Зерттеудің нәтижесінде көмекші ... ... жат жазу мен ... ... сөздің дыбыстық құрамындағы қателер жиі байқалады.Оның ішінде алмастыру, атастыру, әріптің түсіп қалуы жиі кездесті.Бұл жағдайды ... ... ... ... ұяң ... ... және жуан, жіңішке дауыстыларды жазу ережелері, айтылуы мен ... ... ... ажырату өте қиын екендігімен байланыстырамыз.Оқушылар тыныс белгілерін орынсыз қояды немесе тастап кетеді, ережелерді жазу барысында ескере бермейді. Жазудың екі түрінде де ... көп ... ... ... жазу ... түрі де әсер етеді. Оқушыларға көшіріп ... ... жат жазу ... ... ... ... сыныпқа жоғарылаған сайын қателер саны азайған. Тұрақты қателер: алмастыру, шатыстыру, әріп тастау, әріп қосу, лексико-грамматикалық, емлелік және тыныс белгілеріндегі қателер. Айта ... жайт ... ... ... ... көшкенде саны артып отырғандығы көрінеді.Оны оқу материалының күрделенуінен және анайы оқулытың жоқтығымен байланыстырамыз.
Осы қателерді алдын алу мақсатымен көмекші мектеп ... ... ... ... бағытталған жұмыс бағыттарын қарастырдық. Көмекші мектепт ің ... ... ... ... ... ... өз ... сауатты жазу дағдыларын қалыптастыруға бағытталған жатығулар қарастырылып ұсынылады.
Зерттеу нәтижесінде алынған мәліметтерді әдістемелік ... ... және ... ... ... қолдануға болады. Ұсынылып отырған жұмыс бағыттарын мұғалімдер, логопедтер өз ... ... ... ... ... ... тізімі
1. Аксенова А.А М-1967.
2. Ананьев Б.Г. М-1965.
3. ... Т.А. ... №2 ... ... А.К. ... ... ... А.К., Якубовская Э.В. Моква 1991.
6. Беркан Освальд М-1964
7. Боголевский Д.Н. М-1957
8. Бурьянов Е.Б. М-1959
9. ... К.Ж. ... ... В.В. ... ... В.В. М-1981.
12. Выготский Л.С. М-1956
13. Волкова Л.С. Лалаева Р.И. Мастюкова. М-1989.
14. Волкова Л.С.Селиверстов В.И. 2том. М-1997.
15. Гнездилов М.Ф. ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кіші мектеп жасындағы балалардың көру бұзылысын зерттеу37 бет
Зейінді когнитивті психологияда зерттеу, информацияларды фильтрлеу механизмі ретінде сипаттау16 бет
Оқушылардың зейінінің тәрбиелеудің теориялық және психикалық негіздері16 бет
"Организмнің әрбір ағзаларының қалыпты микрофлоралары. Олардың маңыздылығы. Дисбактериоз."5 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Балалардың бас ми инсульті кезіндегі гемостаздың бұзылысы және оның үстемелі емі15 бет
Денсаулық – адам организмінің қалыпты жағдайы4 бет
Жаза өтеп жатқан адамдарға қатысты халқаралық қалыптық ережелер62 бет
Жасөспірімдердің ерікті зейінінің өзгеру динамикасы30 бет
Көз- оптикалық жүйе. Көру8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь