Азаматтық іс жүргізу жайлы

КІРІСПЕ
1. БІРІНШІ САТЫДАҒЫ СОТТА АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ
1.1 Бірінші сатыдағы сотта азаматтық іс жүргізудің мәні және мағынасы
1.2 Азаматтық істі сотта қозғаудың мәні және мағынасы
2 СОТ МӘЖІЛІСІНІҢ БӨЛІМДЕРІ 2.1 Істі сотта қарауға әзірлеу
2.2 Істі мәні бойынша қарау
2.3 Іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру және іс жүргізуді қысқарту
2.4 Шешім шығармай сот мәжілісін аяқтау
2.5 Сот отырысының хаттамасы
3. АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ БОЙЫНША ШЫҒАРЫЛАТЫН СОТ АКТІЛЕРІ
3.1 Азаматтық іс бойынша сот шешімі . сот төрелігінің негізгі актісі
3.2 Сот шешімінің заңды күшіне енуі және оны қайта қараудың құқықтық салдары
3.3 Азаматтық іс бойынша шығарылатын басқа да сот актілер
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы: Диплом жұмысы Қазақстан Республикасындағы азаматтық іс бойынша сотта істі бірінші сатыда қарап шешу түсінігін, тәртібін, ерекшелігін және де сот отырысының бөлімдеріне талдау жасау. Бірінші сатыда істі қарап шешу барысында шығарылатын сот актілерінің түсініге, түрлеріне тоқталып жеке-жеке қарастыру болып табылады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Азматтық істер бойынша сот төрелігінің басты әлеуметтік міндеті адам мен азаматтың құқықтарын, бостандықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін соттық қорғау болып табылады. Бұл – қоғамдық маңызы бар қажеттілік және өз алдына құқықтық және демократиялық мемлекет құруды мақсат етіп қойған Қазақстан Республикасы үшін маңызды міндеттердің бірі.
Азматтық құқықтарды қорғау және сақтау құқықтық мемлекет қызметінің құрамдас бөлігі және азаматтық қоғам қызметінің негізгі болып табылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 13-бабының 2-тармағында белгіленгендей, әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуына құқығы бар [1]. Бұл бір жағынан, азаматтың тиісті сотқа қорғанып жолдануын, екінші жағынан, соттың берілген арызды қарау және ол бойынша заңды, негізді шешім қабылдау міндетін білдіреді. ҚР Конституциясының 75-бабына сәйкес, Қазастан Республикасында сот төрелігін тек қана сот жүзеге асырады. Сот билігі іс жүргізудің азаматтық, қылмыстық және заңмен белгіленген өзге де нысандары арқылы жүзеге асырылады. Сот билігі Қазақстан Республикасының атынан жүзеге асырылады және өзіне азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды, Республиканың Конституциясының, заңдарының, өзге де нормативтік құқықтық актілерінің, халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етуді мақсат етіп қояды.
Азаматтық құқықтардың қорғалуы сотпен және аралық соттармен жүзеге асырылады. Бұзылған құқықтарды қорғаудың нысандары ішінде сот арқылы қорғану, оның конституциялық орган ретінде әділсоттылықты жүзеге асыратын, мемлекеттік билік органы ретінде іс жүргізу қызметінің басты әрі ең тиімді субъектісі болып табылады. Яғни сот арқылы бұзылған немесе даулы құқықты қалпына келтіру неғұрлым демократиялы, қолжетімді әрі ашық тиімді нысан болып табылады.
1948 жылы 10-желтоқсанда БҰҰ-нің Бас Ассамблеясы қабылдаған Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясында әрбір адам Конституциямен немесе заңмен оған берілген негізгі құқықтары бұзылған жағдайда құзіретті ұлттық соттармен құқығын тиімді қалпына келтіруге құқылы делінген [2, 390 б.]. Демек, осы Декларацияны мойындаған әрбір мемлекет азаматтарының өз сот органдары арқылы қорғалуы абсолюттік құндылықты құрайтын негізгі бостандықтар мен құқықтардың қатарына жатқызылады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы / 30-тамыз 1995 жылы республикалық референдумда қабылданған (7-қазан 1998 жылғы №284-І, 21-мамыр 2007 жылғы № 254-ІІІ Қазақстан Республикасы Заңымен енгізілген өзгертулер мен толықтырулармен бірге) // Қазақстан Республикасы Парламентінің жаршысы. – 1996. -№4. – 217-қ; 1998. -№20. – 245қ.; 2007. - №10. – 68-қ
2. Сборник документов по международному праву / Под общ.ред. К.К.Токаева. – Алматы: САК, 1998. – Т.1.
3. Қазақстан Республикасының 28 қараша 2005 жылғы № 91-ІІІ Заңымен бекітілген Азматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакті (Нью-Йорк, 1966 жыл 16-желтоқсан) // http://online.prg.kz
4. Қазақстан Республикасының 25-желтоқсан 2000 жылғы № 132-ІІ «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы» Конституциялық Заңы // Қазақстан Республикасы Парламентінің жаршысы 2000. - №23. – 410-қ.
5. Козлов А.Ф. Суд первой инстанции как субъект гражданского процессуального права: Афтореферат. д-ра юрид. наук. – Свердловск, 1970 г.
6. Сулейменова Г.Ж. Суд и судебная власть в Репспублике Казахстан: Учебное пособие / Под ред. Р.Т.Тусупбекова. – Алматы: КазГЮУ, 1999. – Часть 1.
7. Семенов В.М. Суд и правосудие в СССР. – 2-е изд. – Москва: Юридическая литература, 1984 г.
8. Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное законодательство Республики Казахстан: противоречия и проблемы // Актуальные вопросы гражданского процессуального законодательства и трудового права Республики Казахстан: Материалы научно-практической конференции. – Алматы: КазГЮУ, 2002. – С.5-33.
9. Юделсон К.С. Предварительная погатовка дела в советском гражданском процессе. – Москва., 1948 г.
10. Гражданский процесс. – Москва. Бек, 1999 г.
11. Треушников М. К. Гражданский процесс. – Москва. 2008 г. изд. Дом «Городец».
12. Баймолдина З.Х. Разбирательство гражданских дел в суде первой инстанции. – Алматы: Жеты Жаргы, 2001г.
13. Осипов Ю.К. Элементы с стадии применения норм советского гражданского процессуального права // Проблемы применения норм гражданского процессуального права. – Свердловск, 1976 г.
14. Циховский А.В. Цель и приделы действия стадии подгатовки дела к судебному разбирательству. – Томск, 1987 г.
15. Гражданское процессуальное право РК, Баймолдина З.Х., Особенная часть. Учебник.-Алматы: КазГЮА, 2001г.
16. Абдуллина З. К. Производство гражданских дел в суде первой инстанции: Учебное пособие. – Алматы: Данекер, 2003 г.
17. ҚР азаматтық іс жүргізу кұқығы: заң факультетінің студентеріне арналған оқу құралы/ Е.О. Егембердиев.-Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2003 ж.
18. «Азаматтық істерді соттың қарауына əзірлеу туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қаулысы.
19. Сироткина М. Подгатовка гражданских дел к судебному разбирательству // Советская юстиция, 1978, № 1.
20. Гурвич М.А. Учение об иске. – Москва: ВЮЗИ, 1981 г.
21. Трубников П.Я. Судебное разбирательство гражданских дел. – Москва. – 1962 г.
22. Гуреев П.П. Судебного разбирательства гражданских дел Москва, 1958г.
23. Трубников П.Я Судебное разбирательство гражданских дел Москва, 1962г.
24. Агашин В.М. Процессуальные особености расмотрения отдельных категории гражданских дел в суде. Казань, 1989г.
25. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі. 1999-жыл 13-шілде № 441 – І Юрист баспасы.
26. Нұрмышев Ү., Нұрмышева Ф. Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу құқығы. – Алматы: Жеті Жарғы -2009 жыл.
27. Гражданский процесс. Москва. – Спарк, 1999 г.
28. Зейдер Н.Б. Судебное заседание и судебное решение в советском гражданском процессе. – Саратов, 1959 г.
29. Пушкар Е.Г. Исковое производство в советском гражданском процессе. Львов, 1978 г.
30. Чечина Н.А. Норма права и судебное решение. – Л.; ЛГУ, 1961 г.
31. Гражданское процессуальное право России: учебник под ред. М.С. Шакарян. – Москва. Юрист – 2002 г.
32. Гражданское процессуальное право России / Отв. ред. М.С. Шакарян. Москва. Былина, 1999 г.
33. Гурвич М.А. Судебное решение. Теоретические проблемы. Москва. 1976 г.
34. Зейдер Н.Б. Судебное решение по грожданскому делу. Москва. 1966 г.
35. Авдюков М.Г. Судебное решение. Москва. – 1959 г.
36. Добровольский А.А., Иванова С.А. Судебное решение как акт защиты нарушенного или оспоренного правам // Советское государство и право. 1977г. №5.
37. Граждансое процессуальное законодательство. Коментарий. Москва. 1991г.
38. Илиясова Г.А. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу құқығы. Ерекше бөлім. Қарағанды. – 2007 жыл. «Санат-полиграфия».
39. Гражданский процесс: Учебник/ Под ред. М.К.Треушникова. - М.: ООО «Городец-издат», 2001.
40. Гражданский процесс: Учебник/ Под ред. В.А. Мусина, Н.А. Чечиной, Д.М. Чечота. -М.: ТОО «Фирма ГАРДАРИКА», 1996.
41. Воронков Г.В. Понятие и классификация определений суда первой инстанции. Саратов: 1962.
42. Чуйков Ю.Н. Частное определение в гражданском судопроизводстве. - М.: Юридическая литература, 1974.
43. Чечина Н.А. Судебная деятельность и предмет судебного решения, «Вестник ЛГУ» № 5, серия «Право», 1959.
44. Явич Л.С. Проблемы правового регулирования советских общественных отношений, 1961.
45. Решетняк В.И., Черных И.И. Заочное производство и судебный приказ в гражданском процессе: Пособие. - М.: Городец, 1997.
Гражданский процесс: Учебник/ Под ред. В.А. Мусина, Н.А. Чечиной, Д.М. Чечота. - М.: ТОО «Фирма ГАРДАРИКА», 1996.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы: Диплом жұмысы Қазақстан Республикасындағы
азаматтық іс бойынша сотта істі бірінші сатыда қарап шешу ... ... және де сот ... ... ... жасау.
Бірінші сатыда істі қарап шешу барысында шығарылатын сот ... ... ... ... ... болып табылады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Азматтық істер бойынша сот төрелігінің
басты әлеуметтік міндеті адам мен азаматтың құқықтарын, ... ... ... мүдделерін соттық қорғау болып табылады. Бұл – қоғамдық
маңызы бар қажеттілік және өз ... ... және ... ... мақсат етіп қойған Қазақстан Республикасы үшін маңызды міндеттердің
бірі.
Азматтық құқықтарды ... және ... ... ... ... бөлігі және азаматтық қоғам қызметінің негізгі болып табылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 13-бабының 2-тармағында
белгіленгендей, ... өз ... мен ... сот арқылы
қорғалуына құқығы бар [1]. Бұл бір жағынан, азаматтың тиісті ... ... ... ... ... ... ... қарау және ол бойынша
заңды, негізді шешім қабылдау міндетін білдіреді. ҚР ... ... ... ... ... сот төрелігін тек қана сот жүзеге
асырады. Сот билігі іс жүргізудің азаматтық, ... және ... өзге де ... ... ... асырылады. Сот билігі Қазақстан
Республикасының атынан жүзеге асырылады және өзіне азаматтар мен ұйымдардың
құқықтарын, ... мен ... ... ... ... заңдарының, өзге де нормативтік құқықтық актілерінің,
халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етуді мақсат етіп ... ... ... сотпен және аралық соттармен жүзеге
асырылады. ... ... ... ... ... сот арқылы
қорғану, оның конституциялық орган ретінде әділсоттылықты жүзеге асыратын,
мемлекеттік билік органы ретінде іс ... ... ... әрі ең тиімді
субъектісі болып табылады. Яғни сот арқылы бұзылған немесе даулы құқықты
қалпына ... ... ... ... әрі ашық ... ... ... жылы 10-желтоқсанда БҰҰ-нің Бас ... ... ... ... ... Декларациясында әрбір адам Конституциямен
немесе заңмен оған берілген негізгі құқықтары ... ... ... ... құқығын тиімді ... ... ... [2, 390 б.]. ... осы ... ... әрбір мемлекет
азаматтарының өз сот органдары арқылы қорғалуы абсолюттік құндылықты
құрайтын негізгі ... мен ... ... жатқызылады. Сонымен
қатар, 1966 жылы 19-желтоқсанда қабылданған Азаматтық және ... ... ... пактінің 14-бабының 1-бөлігінде «Әрбір адам өзіне
тағылған кез ... ... ... ... ... немесе қайсыбір
азаматтық процессте оның құқықтары мен міндеттерін ... ... ... ... ... ... және әділ сот ... ісі әділетті
және ашық қаралуын талап етуге құқылы» [3] деп ... осы ... ... ... мемлекет азаматтарының өз ісінің ... ... ... ... береді.
Құқық қорғау жүйесіндегі соттардың ерекше рөлін білдіретін ... оның жеке және ... ... ... ... мен жүзеге асырудағы
шешуші маңызы болып табылады. Осыған орай қазіргі ... ... ... ... ... өзгерістер енгізілді. Ол өзгерістерге сәйкес
енді үш буынды сот жүйесі қалыптасты. Енді бірінші ... ... ... және ... ... ... (қалалық сот, ауданарлаық сот)
қарайды. ... орай ... ... ауыртпалық осы бірінші сатыда істі қарап
шешуге жүктелетіні анық. Істің сапалы шешілуі – заңды әрі негізді ... ... ... ... ...... Республикасының сот жүйесін
кұрайтын соттардың азаматтық істерді бірінші сатыда ... шешу ... ... іс ... құқығы нормаларымен реттелетін қоғамдық
қатнастар.
Дипломдық зерттеудің пәні – азаматтық істердің бірінші сатыда қаралуы
мен шешілуінің теориялық және ... ... ... ... мен міндеттері – бірінші сатыда істі мәні
бойынша ... ... ... жүзеге асырылатын әрекеттерді талдау. Аталған
мақсат ... ... ... Әділ ... жүзеге асыру барысындағы құқықтық реттеудің
кемшіліктерін айқындау, оларды жоюға бағытталған ұсыныстар жасау;
2. Азаматтық іс ... ... бір ... ... ... сатыда іс
жүргізудің түсінігін анықтау;
3. Бірінші сатыда істі мәні бойынша қарау барысындағы бөлімдерді жеке
талдау;
4. Бірінші инстанция сот ... ... ... ... ашу ... ... жазу ... қолданыстағы заңнамаға талдау жасалып,
Қазақстандық және ТМД елдерінің көрнекті процессуалист-заңгер ғалымдарының
еңбектері қарастырылды, атап ... ... З.К., ... ... Е.О., Треушников М.К., Чечина Д.М., Козлов А.Ф., Осипов Ю.К.,
Гурвич М.А., Зейдер Н.Б. және т.б.
Сондай-ақ зерттеу-зерделеу ... ... ... ... ... ... «Сот ... мен судьяларының
мәртебесі туралы» ҚР Заңы, ... іс ... ... және өзге ... ... ... ... САТЫДАҒЫ СОТТА АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ
1.1 Бірінші сатыдағы ... ... іс ... мәні және ... Конституциясының 75-бабының 4-тармағына сәйкес республиканың сот
жүйесі Республика Конституциясымен және Конституциялық ... ... ҚР ... 75-бабының 3-тармағы «Заңмен құрылған Республиканың
Жоғарғы соты, Республиканың жергілікті және басқа да ... ... ... ... [1] деп ... Сот ... ... «басқа
да соттар» ҚР Конституциясына өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы 21
мамыр 2007 ... ... ҚР ... қосылды. «Қазақстан Республикасының
сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі ... ҚР ... ... ... 17-қараша 2008 жылғы №80-ІV ҚР Конституциялық Заңымен енгізілген
өзгертулер мен толықтыруларға сәйкес ... ... ... ... ... (Республика астанасының қалалық соты, ... бар ... ... ... ... және оларға теңестірілген
соттар (қалалық сот, ауданаралық сот), ал ... да ... ... ... ... ... әкімшілік, кәмелетке
толмағандардың істері жөніндегі және басқа) соттар жатқызылады[4].
Даулы мәселені қарап шешуде ... сот ісін ... ... ... ... ... іс жүргізушілік қызметті, яғни істі мәні ... ... ... ... ... сот болып табылады. Осы жерде
«бірінші саты соты» ұғымының мәнін ашып ... ... А.Ф ... анықтамасы бойынша, сот істерін қарауға (жасалған құқық бұзушылықтың
мән-жайларын анықтау ... ... ... ... және ... бойынша шешуге (азаматтық істер бойынша тиісті ... ... ... ... ... шығару жолымен) өкілетті соттар ... ... ... ... Ал ... ... мәні ... шешу
мәлімделген азаматтық талапты қанағаттандыру немесе қанағаттандырудан
бастарту жөнінде шешім ... ... [5, 17 б.]. Г.Ж ... ... ... саты ... жасалған құқық бұзушылықтың мән-
жайларын анықтау мақсатында дәлелдемелерді зерттеу жолымен сот ... және ... ... ... ... үкім және де азаматтық істер
бойынша тиісті шешім, ұйғарым шығару ... ... мәні ... ... соттар болып табылады [6, 44 б.]. В.М. Семеновтың ... саты ... ... ... сот ... азаматтық іс бойынша
талапты қанағаттандыру немесе қанағаттандырмау және қылмыстық істер бойынша
сотталушыны айыптау немесе ақтау ... істі мәні ... ... ... ... ... ... айтылған пікірлер дұрыс себебі, сот төрелігі
алдымен бірінші сатыда жүзеге асырылады, өйткені азамат немесе ұйым ... ... мен ... ... ... ... осы сотқа жолданады.
ҚР Конституциясының 75-бабының 1-тармағында «Қазақстан Республикасында
сот төрелігің тек қана сот жүзеге ... деп ... б.]. ... ... ... ... ... құқық қорғау органы сот билігін, сот
төрелігін жүзеге ... ... З.Х. ... пікірінше, ешбір
нормативтік құқықтық актіде құқық жөніндегі дауларды ... ... ... норма болмауы тиіс. Сот қоғамдағы барлық құқықтық сұрақтарды
түпкілікті шешетін жалғыз ... ... ... және ... тиіс [8, 13-15
бб.].
Құқық қорғау ... ... ... ... ... ... оның жеке және ... тұлғалардың құқын қорғау мен жүзеге ... ... ... ... ... орай қазіргі таңда қылмыстық және
азаматтық істер жүргізу кодекстеріне бірқатар өзгерістер ... ... ... ... ... сот ... жаңа үрдістер енді. Сот
өндірісін жеңілдету мен қолжетімділікті ... ету ... үш ... ... ... Осы ... дейін азаматтардың даулы мәселелер
бойынша ісі бірінші сатыда аудандық, облыстық, Жоғарғы соттарда ... ... ... ... ... облыстық соттың апелляциялық саты,
мұнан кейін қадағалау сатысы, Жоғарғы Соттың ... ... ... сатылардан өтіп, іс бойынша нақты шешімнің шығуы көп уақытты алады.
Халықтың бірнеше инстанцияларда ... ... ... ... ... қол ... мүмкіндік беретін үш сатылы сот қалыптастырылды.
Енді барлық санаттағы істерді бірінші саты ... ... және ... соттар қарайды. Еліміздің облыстық және оған теңестірілген
соттары апелляциялық және ... ... ... ... Жоғарғы Сот
тек қадағалау сатысында істерді қарайтын болады. Бұған дейін облыстық сотта
азаматтық істер ... ... ... істер жөніндегі алқа және
қадағалау алқасы қызмет атқарып келсе, жаңа өзгерістер енгізілгеннен кейін
тек ... ... ... және ... істер бойынша
алқалар құрылады. Аталған сот алқаларына осы Конституциялық заң талаптарына
сай төрағалар ... ... ... іс жүргізу кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу
туралы Қазақстан Республикасының 2009 ... 10 ... ... ... енді барлық істер аудандық (қалалық) соттың және оған теңестірілген
соттардың соттауына жатады. Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... 27 – бабында былай деп көрсетілген:
«Қазақстан Республикасының сайлау туралы» Қазақстан Республикасының
Конституциялық заңының 59-бабының ... және ... ... ... «Республикалық референдум туралы» ... ... ... ... ... ... қоспағанда азаматтық істер аудандық (қалалық) және оларға
теңестірілген соттарда ... ... Яғни ... және ... ... саты ... іс ... қысқартылды. Біздің ойымызша бұл өте орынды
себебі, азаматтық істердің көп ... ... ... және ... ... қаралуына жатқызылуы олардың қаралуы үшін неғұрлым
қолайлы жағдайды қамтамасыз етеді. Аудандық ... ... ... үшін көп ... ие, оларға сот мәжілісіне куәгерлердің
келуін ... ету, ... ... талап ету және де толып жатқан
басқа да ... ... ... ... ... ... Мұның
барлығы олардың істі неғұрлым кең, жан-жақты қаруына ... ... бұл ... істі ... және ... ... ... болып табылады. Сонымен
қатар аудандық соттарда істерді қарау уақытты үнемдеуге және ... ... ... береді.
Аудандық (қалалық) және оларға теңестірілген ... ... ... ... ... өте кең. Ол істерді мынандай үш негізгі
санатқа бөлуге болады:
- Азаматтық, отбасы, еңбек, жер т.б. ... ... ... ... ... қою ... Ерекше талап қоюмен іс жүргізу істері;
- Ерекше іс жүргізу ... ... ... және оған ... ... осындай
дауларды шешу заңмен әкімшілік немесе өзге органдардың қарауына жатқызылған
жағдайларды қоспағанда, егер ... ... ... ұйым ... олардың
бірлестіктері болып табылатын азаматтық, отбасы, еңбек және өзге құқықтық
қатнастарынан туындайтын істерді ... ... ... ... ... ... олардың құзіретіне жатқызылған өзге де істерді
қарайды. Байқағанымыздай, бірінші саты ретінде аудандық ... ... ... ... ... ... ... даумен байланысты
емес, белгілі бір фактілілерді анықтауды талап ететін сұрақтарды да қарау
жатады. Азаматтық істердің бірінші саты ... ... ... АІЖК-нің 30-бабында көрініс тапқан, яғни экономикалы, қаржылық,
әскери, мамандандырылған аудандық және ... ... ... ... ... ... ... мамандандырылған
ауданаралық соттар өздерінің құзіретіне сәйкес келетін істерді мәні бойынша
бірінші саты соты ... ... ... ... ... ... бірінші
саты соттары азаматтық істі мәні бойынша ... ... ... ... ... Осы соттарға деген жауапкершіліктің да жоғары екендігі, мойнына
артқан жүгі ауыр екендігі белгілі. Соңғы енгізілген өзгерістерге сай ... саты ... істі мәні ... ... ... жауапкершіліктің
артары сөзсіз.
Жоғарғы Соттың 2009 жылдың бірінші жартыжылдығында апелляциялық
тәртіпте ... ... ... сот практикасын қортуында бірінші
сатыдағы соттардың шешімдері мен қаулыларының қүшін жою және ... ... ... болған:
- Материалдық құқық нормаларын бұзу немесе дұрыс қолданбау;
- Істер үшін маңызы бар мән-жайлардың ... ... ... және дұрыс
анықтамау;
- Шешімдерде баяндалған істердің көрсетілген мән-жайларымен сәйкес
келмеуі;
- Даудың мәніне қатысы жоқ тұжырымдар мен ... ... ... ... ... ... сатыдағы соттардың судьялары істі қарап
шешуде біраз қателіктер жіберуде. Осы ... ... ... ... ұсынсақ:
Біріншіден, бұл – судьялық корпусқа кездейсоқ жандардың еніп кетуі. Бір
қарағанда судьяларды іріктеудің қолданыстағы жүйесі ... ... ... ... ... кездейсоқ адамдардан өзін қорғай алар
емес.
Екіншіден, бұл – судьялардың адамгершілік-әдеп келбетінің және кәсіптік
деңгейінің жеткіліксіздігі.
Үшіншіден, сот төрелігін атқарудың сапасына ... ... ... төрелігін атқару кезінде судьялардың сөзбұйдаға салынуы, қателіктер
жіберуі, ... заң ... орын ... ... отыр.
Төртіншіден, бұл – өткізілген процеске ... сот ... яғни оның ... орай еліміздің соттары әділ бола ... па ... ... ... бұл – сот шешімдерінің сапалы ... ... ... ... шешіміне байланысты сот жүйесінің беделі мен ... ... ... ... ... ... себептердің
бірі қолданыстағы құқықтың кемшіліктері мен ... ... ... сот ... толғандырар мәселе аз емес. Осы мәселелерді шешу жолы
ретінде біз мынаны ұсынар едік:
Бірінші, азаматтардың сот ... ... ... ... ... барлық шараларды қарастырып, ол үшін, ең алдымен, судьялар
корпусының кәсіптік ... ... ... отыру керек. Бұл ... етіп ... ... үміткерлерге талапты қатайтқан жөн. Осы
орайда, судьялар мен ... ... ... ... талап пен
адамгершілік-әдеп нормалары бар жоғары критерилер мен стандарттар белгілеп,
енгізу қажет. Ал тиісті ... ... ... ... үміткерлер
үшін жауап беруге тиіс. Сол сияқты сот төрағаларын сол соттағы судьялар
арасынан жиі ... ... жөн ... Бұған қоса судьялық лауазымдарға
кандидаттарды анықтау барысында құпия ... беру ... ... ... ... ... судьялардың өздері жіберетін қателіктер мен заң бұзушылықтарды
және сөзбұйдалықты жоятын жағдай жасау мен сот ... ... ... ... қажет. Ол үшін ... ... ... Сот ... ... ... ... азайту өте маңызды
болмақ. ... ... ... ... ... ... ... енгізген дұрыс. Сот өндірісін жетілдірудің бір ... ... ... ... ... ... ... “электронды үкімет” технологиясы сот жүйесінің
ашықтығы мен қолжетімділігі үшін қолданылуы тиіс. Ал сот ... ... сот ... ... Сондықтан сот актілерінің мүдіріссіз сапалы
орындалуына қол жеткізу қажет.
Үшінші, сот төрелігін сапалы ... және ... ... ... үшін соттар мен судьяларды мамандандыруды қолға алудың маңызы зор.
Мәселен, әкімшілік, салық және т.б. ... ... ... ... ... ... соттарды барынша көбейту яғни,
тек облыс орталықтарында ғана емес сонымен ... ... ... Бұл ... ... ... уақыт талабы.
Төртінші, соттар мен судьялар өзіне тән емес қызмет түрлерінен арылуы
қажет. Соттың ең ... және бір ғана ... – сот ... ... ... сот жүйесін жетілдіру үрдісі заңдарды жаңартумен теңбе-тең
жүргізілуі тиіс. Бір жағынан сот ... ... ... көзі ... ... ... ... заңмен бекітілген ережелер
мен үдерістер іс пен соттық дауларды әділ және тез ... ... ... біз ... ... ... Республикасының заң
актілерінде тиісті дәрежеде бекітілуі ҚР Жоғарғы ... ... ... ... бірінші саты ретінде істі мәні бойынша қарап шешуде,
яғни сот ... ... ... ... ... кейбір мәселелерді
шешуге өз септігін тигізеді деген түйінге келуге болады.
1.2 Азаматтық істі сотта қозғаудың мәні және ... істі ... – бұл ... іс ... ... және ... ... ҚР АІЖК-нің 8 – бабы бойынша жеке және заңды ... ... ... ... арыз беру ... ... іс қозай алады.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 13-бабына сәйкес, ... ... ... ... ... бар және ... ... мен
бостандықтарын, қажетті қорғанысты қоса алғанда, заңға қайшы келмейтін
барлық ... ... ... ... пікірі бойынша азматтық істі сотта жүргізу - деп істі
дұрыс қарап шешу кезінде орын ... бір ... ... және ... ... алмастыратын іс әрекеттер айтылады. Азаматтық істі сотта
талқылау және қарап шешу ... ... ... ... ... және ... ... [9, 56 б.]. ... істі ...... жеке ... яғни істің алға жылжуын қамтамасыз ететін
бірінші ... ... ... ... ... ірекеттердің
жиынтығынан тұрады [10, 225 б.]. Ал М.С. Шакарянның пікірі ... істі ... бұл істі ... ... шешу кезіндегі оның құрамдас
бөлімі ғана. М.К.Треушникованың пікірі бойынша - ... істі ... ... ... ... жеке бір ... [11, 324 б.]. Азаматтық істі ... шешу ... орын ... әр бөлімнің алдында ... ... ... ... ... ажыратып ерекшелендіреді. Жоғарғыда айтылған
пікірлердің негізінде азаматтық істі қозғау бұл бірінші сатыда істі қарап
шешудің бір ... ... ... ... ... де З.Х. Баймолдина
келтіреді, яғни іс жүргізуде орын алатын бөлімдер олардың ... [12, 7 б.]. ... істі ... аяқталғандығымен
ерекшеленеді. Осы бөлімнен ... ... істі ... ... ... орын ... Бұл бөлімнің басты мақсаты істі ең ... ... ... ... ... ету ... ... Үшінші бөлім бірінші
сатыдағы сотта істі мәні ... ... ... ... ... бірінші
сатыдағы сот істі шешім шығарумен аяқтайды.
Ал Ю.К. Осиповтің пікірі бойынша іс ... ... ... ... ... ... ретінде бөліп көрсетеді. Олар: Бірінші стадығы ... ... ... іс жүргізу; қадағалау тәртібінде іс жүргізу;
жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қайта істі қарау; ... ... ... үш бөлімге бөліп көрсетеді: қозғау; дайындау; істі мәні ... 42-44 бб.]. ... ... ... бөлу ... ... ... бөлімдердің аражігін ажыратуды қиындатады.
Азаматтық және шаруашылық істерді сотқа дейін әзірлеу жүргізу ... ... ... ... ... ... ... сот төрелігін жүргізетін органдардың арасында алдын ала
тергеу жүргізетін органдар және прокуратура аталмайды. Сот ... ... ... ... мен ... ... қорғайтын, ол
бұзылған жағдайда оны қалпына келтіретін барынша ықпалды нысан ... [14, 40 б.]. ... ... ... ... ... Сот ... және шаруашылық істер жөніндегі шешімдермен кінәлі
тарапты ( талапкерді немесе жауапкерді) тиісті тәртіпке шақырады, олардың
міндеттері мен ... ... оның ... ... ... ... ... пайдасына ақшалай қаражат өндіруге не мүліктерін
өндіртуге ... іс ... - ... іс ... ... орны ... екі ... көзқарастары бар:
1. Кейбір ғалым-процессуалистердің ойынша, азаматтық істі қозғау-
азаматтық іс жүргізудің жеке дербес сатысы .
2. ... істі ...... ... ... ... іс
жүргізудің қосымша сатысы болып табылады.( М.А.Гурвич,
Ю.К.Осипов,М.С.Шакарян)
Жоғарыда айтылып кеткендей азаматтық іс сотқа белгілі бір ... ... ... ... мүмкін. Ондай мүдделі тұлғалар ... АІЖК ... ... 1 және 2-ші ... көрсетілген:
1. Әрбір адам (талапкер) өзінің құқығы мен бостандығын, заңды мүддесін
қорғау үшін;
2. Мемлекеттік огандар, ... ... ... ... заңда
көзделген жағдайларда өзге адамдарың немесе адамдардың белгісіз ... ... және ... ... ... қорғау үшін Прокурор
өзіне жүктелген міндттерді жүзеге асыру ... және ... ... ... ... және мемлекеттік мүдделерді қорғау
үшін сотқа жүгінуге құқылы.
Талап қою арқылы іс ... ... арыз ... ... Талап арыз
дегеніміз- мүдделі тұлғаның құқық туралы дауды шешу үшін ... ... ... ... ... Талап арыз сотқа жазбаша нысанда
беріледі. Талап ... ... мен ... АІЖК-нің 150-бабында
көрсетілген. Арызда:
1) арыз ... ... ... ... ... ... оның туған күні, айы, жылы, тұрғылықты жері,
тұрғылықты жері бойынша тіркелгені туралы мәліметтер ... егер ... ұйым ... оның ... ... ... ... тіркеу нөмірі мен
банктік реквизиттері, сондай-ақ, егер арызды оның өкілі ... ... мен ... ... ... аты және ... аты (егер ол жеке ... ... ... болса), туған күні, айы, жылы, оның
тұрғылықты жері немесе тұрған жері, ал егер ... ... ... ... онда оның ... ... жері, сондай;
4) талап қоюшының құқықтарын, бостандықтарын немесе заңды мүдделерін
және оның талап қою ... ... ... бұзу қаупінің мәні;
5) талап қоюшы өзінің талаптарын негіздейтін мән-жайлар, және бұл мән-
жайларды растайын дәлелдемелер;
6) егер талап қою ... ... ... ... ... ... қоса тіркелетін құжаттардың тізбесі көрсетілуге тиіс.
Жоғарыда көрсетілген мән-жайлардың арызда толық ... ... ... ... ... ... істі әділ шешу үшін ... жіберілуін анықтау үшін өте маңызды болып табылады. ... шешу үшін ... бар өзге де ... көрсетілуі, сондай-ақ
талапкердің өтініші баяндалуы мүмкін.
Прокурор мемлекеттік немесе қоғамдық мүдделер үшін беретін ... ... ... ... неден тұратынын, қандай құқықтың
бұзылғанын негіздеу, ... ... ... өзге де ... ... сілтеме болуға тиіс. Прокурор азаматтардың мүдделері үшін өтініш
жасаған жағдайда талап арызда азаматтың ... ... қоюы ... ... негіздеу болуға тиіс; арызға, әрекетке қабілетсіз
адамның мүдделері үшін арыз ... ... ... ... ... ... жүгінуге келісімін растайын құжат қоса тіркелуге тиіс (АІЖК-
нің 150-б. ... ... ... ... ... арызға қол қоюға және оны ... ... ... оның ... қол ... ... қатар, АІЖК-нің
151-бабына сәйкес мүдделі тұлға сотта азаматтық істі қозғау үшін ... қоса ... ... етуі ... ... жауапкерлер мен үшінші тұлғалардың санына ... ... ... ... баж ... растайын құжат;
3) өкілдің өкілеттігін куәландыратын сенімхат немесе өзге де құжат;
4) талапкер өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар,
егер ... ... ... ... мен үшінші тұлғалар үшін бұл
құжаттардың көшірмелері;
6) оны дауға ... ... ... ... ... мәтіні;
7) талапкердің мерзімді кейінге қалдыру, ұзарту, сот ... ... ... ... ... ... туралы, талап қоюды
қамтамасыз ету, дәлелдемелерді талап ету туралы өтініші ... егер ... ... ... ... ... да қоса тіркеледі.
Талап арызбен қоса құжаттардың көшірмесі жауапкерге табыс етілуі істі
сотта қарауға ... ... ... ... ... ... ... етілуі міндеттелуі мүмкін. ҚР АІЖК-нің 101-
бабына сәйкес мемлекеттік баж төленуге тиіс.
Талап қою дегеніміз - ... ... ... ... ерік ... Оның салдары процессуалдық құқықтық қатынастың
туындауы болып ... И.М. ... ... басқаша айтқанда
талап қою дегеніміз - нақты субъективтік материалдық құқықты ... ... ... көрсетілген процессуалдық нысанда қорғау талабымен сотқа
жүгіну ... ... ... ... қою - талап арыз бойынша міндетті
түрде қозғау дегенді білдірмейді. Судья АІЖ ... ... ... сот ... ... туралы мәселені талап арыз түскеннен ... ... ... ... ... ... 152-б ... арызды қабылдау.
Талап арызды қарау кезінде судьяның ... сот ... ... ... жасайтын іс-әрекеттері:
1. Талап арызды қайтарады.
2. Талап арызды қабылдаудан бас ... ... ... ... ... ... арызды қабылдайды.
5. Талап арызды қараусыз қалдырады.
Судья, ең ... ... ... ... ... ... бар не жоғын
анықтайды. Судья АІЖК-нің 8-бабының 1 және 2 ... ... ... 1-4 ... ... 3-тармағын, 56-бабын, 153-бабының 1-
тармағын ескереді, яғни ... ... және ... ... ... қою ... ... және т.б. тексереді. Талап арызды
қабылдаудан бас тартудың негізі АІЖК-нің ... ... 1 және ... ... Арыз ... сот ісін ... тәртібімен қарауға және
шешуге жатпаса;
2. Сол тараптардың ... дау ... сол ... ... және ... ... шығарылған соттың заңды күшіне енген шешімі ... ... ... қоюдан бас тартуына байланысты іс бойынша ... ... ... ... ... ... бітімгершілік
келісімін бекіту ... сот ... ... бас ... ... қабылдаудан бас тарту туралы дәлелді ұйғарым шығарады,
онда, егер іс азаматтық сот ісін ... ... ... және ... ... қоюшының қандай органға жүгінуі жөн екендігін ... ... бұзу ... ... ... қабылдаған кезде судья ҚР Жоғарғы
Сотының 28-сәуір 2000ж № 5 ... ... ... ... ... Яғни «Некені бұзу істерін қарау кезінде ... ... ... ... 15-бабының 2-тармағына сәйкес, «әйелінің жүкті
кезінде немесе бір жасқа толмаған баласы бар әйелімен некені бұзу ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген шектеулер баласының өлі тууы немесе бір жасқа жетпей
қайтыс болған реттерге таралмайды. ... ... екі ... судья талап
арызды қабылдаудан бас тартуға құқылы емес» [15, 11 б.]. Арызды ... ... ... ... ол сотқа түскен кезден бастап бес күн мерзімде
шығарылуы және арыз берушіге арызға қоса ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Арызды қабылдаудан бас тарту өтініш
берушінің сол жауапкерге сол нысана және сол негіздер бойынша ... ... ... жүгінуіне кедергі келтіреді. Арызды қабылдаудан бас тарту
туралы судьяның ұйғарымына жеке шағым, наразылық берілуі мүмкін.
Азаматтық іс ... ... ... ... АІЖК-нің 247-бабының
1 және 2 тармақтарында көрсетілген:
1. Іс азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен қарауға жатпаса.
2. Сол тараптардың арасындағы сол ... ... дау ... және ... ... ... ... күшіне енген сот шешімі немесе
талап қоюшының өз ... бас ... ... ... ... ... ... медиация тәртібімен реттеу
туралы келісімін орнықтыруына байланысты іс ... іс ... ... ... ... ... іс жүргізу тоқтатылады.
Судья талап қою құқығының бар екенін анықтағаннан кейін, оның сол
құқығын ... ... ... ... яғни ... қою құқығының жүзеге
асу шарттарының сақталуын тексереді. АІЖК-нің 154-бабының 1-тармағының ... ... ... қоюшы істердің осы санаты үшін дауды сотқа дейін алдын ала
шешу заңдарымен белгіленген тәртібін ... және осы ... ... ... Іс осы ... соттауына жатпаса.
3. Арызды әрекетке қабілетсіз адам берсе.
4. Арызға оған қол қоюға өкілеттілігі жоқ адам қол қойса.
5. Осы ... ... бір ... іс ... сол ... сол ... туралы және сол негіздер бойынша дау жөнінде іс бар
болса талап арыз қайтарылады.
Ал АІЖК-нің ... 6 және 7 ... ... ... ... шарты
болып табылмайды, себебі 6-тармаққа сәйкес: «коммуналдық мүлікті басқаруға
құқылы орган жылжымайтын ... ... ... ... ... органның осы затты қабылдаған күннен бастап бір жыл өткенге дейін
жылжымайтын затқа коммуналдық меншікті тану ... ... ... ... ол дегеніміз ерекше іс жүргізудің бір категориясын ... ... ... ... ... ... қоюшы мәлімдесе, қайтарып
жібереді» делінген, бірақ ол талап қоюға құқықтың шарты болып табылмайды,
себебі ол жағдай ... арыз ... іс ... ... ... ... [15, 18 б.]. Талап қою құқығын жүзеге ... ... ... ... ... ... байланысты әртүрлі құқықтық салдарларға әкеледі.
Сот талап қоюға құқықтың белгілі бір шарттарын сақтамаған жағдайда іс
қараусыз қалдырылуы ... ... ... 249 - ... ... ... жағдайда іс қараусыз қалдырылуы мүмкін:
1. Талап қоюшы осы санаттағы істер үшін заңда белгіленген дауды алдын
ала ... ... ... міндетті тәртібін сақтамаса және осы тәртіпте
қолданудың мүмкіндігі жоғалмаса;
2. Арызды ... ... адам ... ... қол ... және оны ... адамның арызға қол қоюға және оны
беруге өкілеттігі жоқ болса;
4. Осы немесе басқа соттың іс ... осы ... ... сол
мәселе туралы дау бойынша және сол негіздер бойынша бұрын қозғалған іс ... Егер ... ... ... ... тараптар арасында бұл
дауды заңға сәйкес аралық соттың немесе халықаралық коммерциялық төреліктің
шешіміне беру туралы келісім жасалса және ... істі мәні ... ... ... ... ... ... қарсылық білдірілсе;
6. Өздерінің қатысуынсыз қарауды өтінбеген ... ... ... ... ... ... ... істі қарауды өтінбеген талап қоюшы екінші шақыру
бойынша сотқа келмесе, ал жауапкер істі мәні бойынша қарауды талап етпесе;
8. ... ... сай іс ... адам ... ... ... қайтарып алу туралы өтініш берілсе, ал жауапкер ... ... ... ... ... ... арналған күші жойылған бағалы қағаздар және ... ... ... құқықты қалпына келтіру ... ... ... ... ... үш ай ... аяқталғанға дейін берілсе.
Аталған мән-жайлар жойылғаннан кейін мүдделі адам жалпы тәртіп бойынша
сотқа тағы да арыз ... ... ... қараусыз қалдыру туралы сот
ұйғарым шығарады, бірақ іске қатысушы адамдар оған жеке ... ... ... наразылық келтіруі мүмкін.
Сонымен қатар, АІЖК-нің 154 ... ... ... яғни ... істі ... ... жоқ адамның қозғауы
жөнінде ғылыми әдебиеттерде әртүрлі көзқарастар айтылған болатын. Айталық,
М.А. ... пен И.М. ... ... «азаматтық істі әрекет
қабілеттілігі жоқ адамдардың қозғауына сот белсендік таныту ... ... ... жоқ ... ... ... не ол жоқ болса, тағайындау
арқылы заң нормаларын өзгерте отырып, судьяларды ондай арызды ... ... ... іс ... ... жоқ ... талап
арызымен қозғалуы тиіс, бірақ ол сотпен тартылған заңды өкілімен расталуы
қажет, әйтпесе, ол іс ... ... ... ... сот ... ... әрекет қабілеттілігі жоқ тұлғаға қатысты ... ... Тек ... ... ... ғана ... ... жоқ
адамдардың құқығын қорғау жөніндегі сұрақты шешеді» [15, 14 б.]. ... ... ҚР ... ... 1-қараша 2000ж «АІЖК-нің 154-
бабының 1-тармағының ... ҚР ... ... ... 19/2 қаулысы бар. Бұл қаулы ҚР Жоғарғы Сотының АІЖК-нің 154-бабының 1-
тармағының 3-тармақшасының ҚР ... ... 2 - ... тексеру жөнінде ұсынысы бойынша жасалған болатын. ... ... 2- ... ... «әрбір адам өзінің
құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғауға ... ... ... ... жасы мен ... ... байланыстылық көрсетілмеген.
Әдетте, республиканың процессуалдық заңнамасының нормалары әр адмның сот
арқылы қорғау құқығын ... ... ... кәмелетке толмаған тұлғаларға
және әрекет қабілеттілігі жоқ деп танылған тұлғаларға ерекше ... ... және ... іс ... ... ... әрекет қабілеттілігі жоқ деп тану кезінде оған қамқоршы тағайындау
арқылы оның құқықтары мен ... ... ... ... Әрекет
қабілеттілігі жоқ азаматтарға қатысты мемлекетпен бекітілген оның құқықтары
мен бостандықтарын, заңды мүддесін жүзеге асыру механизмі ... ... ... ... ... ... органдар немесе жергілікті өзін-
өзі басқару оргаңдары, ұйымдар ... жеке ... ... жүзеге
асырылады немесе қорғалады. ҚР ... ... ... ... ... жағдайда құқық пен бостандықты шектеуге жол
берілмейді, яғни АІЖК-нің 154-бабының 1-тармағының ... сот ... ... ... ... ... қабілеттілігі жоқ деп танылған
адамдардың бұл конституциялық құқығын жүзеге асырылуының кепілін күшейтуге
бағытталған. Сондықтан АІЖК-нің 154-бабының ... ... ... ... ... 1-тармағының 4-тармақшасына сәйкес, белгілі бір
адамның құқығын қорғауды жүзеге асыратын адамның талап ... қол ... ... істі жүргізуге және іске қатысуға өкілеттілігі болу
керек. Яғни ... ... ... үшін ... ... бар ... жүгінуге және арызға қол қоюға құқылы. Өкіл бола алатын және ... ... ... ... 58-60-баптарында көрсетілген: «Азаматтар
өз істерін сотта өздері немесе өкілдері арқылы жүргізуге құқылы. Азаматтың
іске өзінің ... оның бұл іс ... ... болу ... ... Ал
ұйымдардың ісін сотта оларға заңмен, өзге нормативтік құқықтық актілермен
немесе құрылтай құжаттарымен ... ... ... ... ... және ... ... берілген олардың өкілдері
жүргізеді. Заңды тұлғалардың басшылары сотқа олардың қызмет жағдайын немесе
өкілеттігін куәландыратын құжаттар береді. ... ... ... арқылы
сот ісін жүргізуді: адвокаттар, заңды тұлғалардың қызметкерлері (осы заңды
тұлғалардың істері бойынша), кәсіптік одақтардың ... ... ... ... ... ... басқа да адамдардың
істері бойынша), басқа тең ... ... ... ... ... іске қатысушылардың өтінуімен сот рұқсат еткен басқа
да адамдар тапсырма бойынша сотта өкіл бола ... Және ... өкіл ... ... ... ... прокурорлар мен өкілді
органдардың депутаттары, олардың процеске тиісті ... ... ... адвокаттық қызмет туралы заңнамасының талаптарын бұза
отырып, заң көмегін көрсету туралы тапсырма алған ... ... ... өзі өкіл ... ... ... мүдделеріне қайшы келетін болса,
істі қарауға қатысушы лауазымды адаммен туыстық қатынастарда болса, және
бұрын осы іске ... ... ... ... ... куә ... ... қатысқан адамдар жатады».
Талап арызды қозғалыссыз қалдыру, яғни талап арызды беру ... ... орын ... ... ... арыз ... 150-бабының
талаптарына және 151-бабының 1-3 тармақтарына сәйкес келмеген ... ... ... ... шығарып, бұл туралы талап арызды ... ... және оған ... түзету үшін мерзім береді. Егер
талап қоюшы судьяның нұсқауларына сәйкес және ол ... ... ... ... ... ... арыз оны сотқа алғашқы
тапсырған күні берілген болып есептеледі. Олай ... ... ... ... ... және ... ... оған қоса тіркелген
барлық құжаттармен бірге талап қоюшыға қайтарылады. (АІЖК-нің 155-бабының 2
және 3 ... Егер ... ... жол ... ... ... ... талап қоюшының сол жауапкерге, сол нысана туралы және сол
негіздер бойынша талап қоюмен ... ... ... кедергі келтірмейді.
Судья заңнамаға сәйкес талап арызды жеке бес ... ... оң ... шешімін шығарады. Оң сипатта талап арызды қабылдайды және азаматтық
істі қозғайды, ол туралы ұйғарым ... Сот ... ... бекіту сол
ұйғарыммен жүзеге асырылады. Әдетте, талап арыз қай ... ... ... сол ... ... асырылады.
Азаматтық істі қозғау екі түрлі құқықтық салдарларды туғызады:
1. Материалдық-құқықтық, ... ... ... ... ... ... талап қою талап қою мерзіміне үзіліс жасайды, үзілістен
кейін талап қою мерзімінің өтуі қайтадан басталады, ал ... ... ... жаңа ... есептелмейді және т.б.
2. Процессуалдық-құқықтық, мысалы: талап ... ... ... істі қозғағаннан кейін процессуалдық құқықтық қатынастар
пайда болады; іс ... ... ... мерзімдердің жүруі
басталады [15, 38 б.].
Сот талап арызды қабылдап, ұйғарым шығарғаннан кейін келесі бөлім ... ... ... бөліміне көшеді. Бұл бөлімде істі әділ, дұрыс ең
бастысы уақытылы шешу қажеттігін ... ... ... ... З.К. ... ... ... істер бойынша сот төрелігі
мыналарды мақсат етеді:
1. Азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарын, ... мен ... ... Конституцияның, заңдардың, өзге нормативтік
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... құқықтық тәртіпті нығайтуға және құқық бұзушылықтың
алдын алуға ... ... ... ... және дер ... қаралуын қамтасасыз ету, заңды және
негізді ... ... ... ... ... [16, 7 ... ойымызша жоғарыда айтылған пікір орынды, ... ... ... ... жолы ол азматтық істі сот талқылауына дайындау
арқылы жүзеге асады.
2 СОТ МӘЖІЛІСІНІҢ ... Істі ... ... ... ... қабылдау арқылы азаматтық іс ... ... ... процестің келесі бөлімі азаматтық істі ... ... ... ... Егер істі ... және шешу ... ... әзірлік
жүргізілсе бұзылған немесе даулы құқықтарды, бостандықтарды қорғап ... бар. ... ... іс бойынша сотта қарауға әзірлеу
жүргізілуі қажет, себебі бұл маңызды роль ... ... ... сатысы [17, 11 б.].
Ғалымдар мен судья-практиктердің көбісі істі ... ... ... іс ... жеке ... деп ... Енді ... істі
сотта қарауға әзірлеу азаматтық іс жүргізудің сатысысының жеке ... ... ... [15, 24 б.]. Азаматтық іс жүргізудің 166-бабының 1-тармағына
сәйкес істі сотта қарауға әзірлеудің мақсаты — істі дер кезінде және ... ... ... ... ... бойынша: «Сотта істі қарауға қатысты істі сотта
қарауға әзірлеу қосымша, қызметтік мағынаға ие ... ... ол тек ... және ... ... ... негізін қалауға немесе жасауға
бағытталған. Сондықтан істі ... ... ... істі сотта қарауға
және ... сот ісін ... ... ... ... жеке және
сатыаралық болып табылады».
Істі сотта қарауға әзірлеу әрбір азаматтық іске ... ... ... АІЖК-нің 166-ші бабының 2-тармағы сәйкес, «Істі сотта қарауға
әзірлеудің жоқтығы немесе ... ... сот ... дауды шеше
алмайды, сондықтан істі ... ... ... оны ... бұзылуына, тіпті, заңсыз және негізсіз шешімдердің
шығарылуына ... 59 ... ... ... талап арызды қабылдаған сәттен сот отырысына дейін
жеке дара ... ... ... ... ... іс кейінге қалдырылған
сәттерде де сот отырыстары арсында жүргізіледі. Істі ... ... ... ... мыналар:
1.Істі дұрыс шешу үшін маңызы бар мән-жайларды айқындау.
2.Тараптардың құқықтық ... және ... ... ... ... ... адамдардың құрамы мен процестің басқа да қатысушылары
туралы мәселені шешу.
4.Әрбір ... өз ... ... үшін ... ... ... ... қарауға әзірлеудің міндеттерін талдай келе Г.А. Жилин
мынаған көңіл аударды:
1. Іс ... ... ол өз ... істің дұрыс және уақытылы
шешуде маңызға ие болады. Яғни сол жағдайларды анықтау және ... ... жеке ... ... ... Сол ... тек қана ... және нақтыланып қоймай, сот
отырыстарында ұсынылып, қаралу ... Бұл ... ... ... ... ... өз ... негіздеу үшін
ұсынуға тиіс дәлелдемелерді анықтау» деп көрсетіледі.
3. Заңнамада тура көрсетілген тәртіпте ... ... ... ... өте ... ... ... бір уақытта да жүзеге асуы
мүмкін.
Қорыта келгенде істі сотта қарауға әзірлеу - істің дұрыс және ... ... ... ... ... ... ... 25 б.].
Заң істі сотта қарауға әзірлеуге мерзімдер ... ... ... ... ... ... ... қарауға әзірлеу, егер ... ... ... арыз ... ... жеті күн ... жүргізілуге тиіс. Алименттерді өндіріп алу туралы, мертігуден
немесе денсаулықтың өзге де зақымдануынан келтірілген зиянды өтеу ... ... ... ... ... бойынша ерекше жағдайларда, сондай-ақ
асыраушысынан айрылуына байланысты және еңбек қатынастарынан туындайтын
талаптар бойынша бұл ... ... ... ... бойынша бір айға
дейін ұзартылуы мүмкін»,- ... ҚР ... Соты ... төменгі
соттарға көрсеткеніндей, АІЖК-нің 168-бабына сәйкес ... ... ... әрекеттерді көрсететін істі сотта қарауға әзірлеу туралы
ұйғарым шығарады. Бұл ... іске ... ... хабарлаусыз судьямен
шығарылады. Бұндай ұйғарым істі сотта ... ... ... ... ... АІЖК-нің 344-бабының 1-тармағына сәйкес, істі сотта
қарауға әзірлеу ... ... әрі ... жүруіне бөгет жасамайтындықтан,
оған заңмен көрсетілген реттерден ... ... мен ... берілмейді.
Алайда, дәлелдемелерді қамтамасыз ету, сараптама тағайындау, талапты
қамтамасыз ету туралы ... ... ... ... жекеше наразылық
келтірілуі мүмкін.
Судья талапкерге талап арыздың көшірмесін және ... ... ... оған қоса тіркелетін ... ... ... және өзі белгіленген мерзімде талап арызға ... ... және өз ... ... ... дәлелдемелер беруді
ұсынады. Ол АІЖК-нің 169-1-бабында көрініс ... Ал ... ... ... бермеуі істегі бар дәлелдемелер бойынша істі ... ... ... ... ... ... ... мән-жайларын ескере
отырып, істің сотта қарауға әзірлеу ... ... жеке дара ... жүргізеді:
1. Талап қоюшыдан ол мәлімдеген талаптардың мәні бойынша жауап ... ... ... ... болатын қарсылықтарды анықтап алады,
егер бұл ... ... ... ... беруді ұсынады, талап
қоюшыға оның іс жүргізу құқықтары мен міндеттерін түсіндіреді.
2. Қажет болған жағдайларда жауапкерді шақырып алады, одан ... ... ... жауап алады, талап ... ... ... ... және бұл ... ... ... расталуы мүмкін
екенін анықтайды; айрықша күрделі істер жөнінде жауапкерге іс бойынша
жазбаша ... ... ... ... оның іс ... ... ... түсіндіріледі. Сонымен қатар, жауапкерге ... ... ... ... Яғни ... ... сәйкес:
«Жауапкер бірінші сатыдағы сот шешімі шығарғанға дейін алғашқы талап
қоюмен бірлесіп қарау үшін ... ... ... ... ... ... ... қою туралы жалпы ережелер бойынша жүргізіледі». Судья қажет деп тапса
талапкер мен жауапкерден АІЖК-нің ... ... ... ... беруді ұсынуы мүмкін. Және даулы ... ... ... айқындау үшін, судья екі тарапты да бір уақытта ... ... ... қол ... орын ... ма ... сұрақты
анықтайды. Егер бітімгершілік келісімге қол жеткізсе, онда ... ... ... іс ... Іске тең талап қоюшылардың, тең жауапкерлердің ... ... ... ... ... ... шешеді, сондай-ақ тиісті
емес жауапкерді ауыстыру туралы мәселені ... ... ... ... ... дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші тұлғалар
бір немесе екі тарапқа талап қою ... ... ... сот ... ... ... ... алады. Олар талап қоюшының барлық
құқықтарын пайдаланады және оның ... ... ... ... ... ... ол тек өз белсендігімен кіруі мүмкін. Даудың
нысанасына дербес ... ... ... ... егер іс
тараптардың біреуіне қатысты өздерінің құқықтарына немесе міндеттеріне ... ... ... іс бойынша бірінші сатыдағы соттың ... ... ... ... ... ... жағында іске кірісе алады. Олар сондай-
ақ тараптардың және іске қатысушы басқа адамдардың өтінімімен немесе соттың
бастамасымен іске ... ... ... ... ... ... тұлғалар тараптардың талап қоюдың негіздемесі мен нысанын өзгерту,
талап қою талабының ... ... ... азайту, сондай-ақ талап қоюдан
бас тарту, талап қоюды мойындау не бітімгершілік келісімін жасау, қарсы
талап қою, ... ... ... орындатуды талап ету құқықтарынан басқа
іс жүргізу құқықтарын пайдаланады және іс жүргізу міндетін ... ... ... ... «сот істі ... үстінде немесе бірінші
сатыдағы сотта оны ... ... ... ... жауап беруге тиісті емес
адамға талап қойылып отырғанын ... істі ... ... ... бойынша тиісті емес жауапкерді ... ... ... емес
жауапкерді ауыстырғаннан кейін істі дайындау және ... ... ... ... шешу үшін ... аралық сотқа жүгіну құқықтарын және
мұндай әрекеттің салдарын түсіндіреді. Бұл процессуалдық норма ... ... ... ... психикалық түрде дайындалып, оның
белгілі бір мақсатқа қол жеткізуге бел буғаны ... ... ... ... ... қабылдамай тұрып тараптарға түсіндіру орынды
болып табылады.
Оның нәтижесіне мүдделі ... мен ... істі ... мен ... туралы хабарлайды. Бұл жерде істі қарауға тартылмайтын және
оның нәтижесіне ... ... ... ... Мысалы: үйдің тұрғын
алаңын пайдалану құқығы туралы азаматтардың арасындағы дау болса, ... ... ... үй ... ... ... сол үйдің меншік иесі - заңды
тұлға болып мүмкін.
Куәларды сот отырысына ... ... ... ... ... ... және өз ... бойынша сараптама тағайындайды,
сондай-ақ іске маманды, ... ... ... ... ... ... ... кезінде АІЖК-нің 91-бабының
талаптарын ... ... ... АІЖК-нің 91-бабының 1-тармағына сәйкес,
сараптама тек іс ... ... ... іс үшін ... бар ... анықталуы мүмкін жағдайларда тағайындалады делінген.
Тараптардың өтінімі бойынша ұйымдардан немесе азаматтардан дәлелдемелер
талап етеді. Кейінге ... ... ... ... іске
қатысатын адамдарға хабарландыра отырып, жазбаша және заттай дәлелдемелерді
сол жерде тексеруді жүргізеді.
Сот ... ... ... ... ету ... ... ... өтініші бойынша оның берген арызын қайтару ... ... де ... іс ... ... жасайды. Мысалы: сот істі
қарауға әзірлеу кезінде судья талапкердің сол жауапкерге ... ... ... ... байланысты басқа да талаптардың бар не
жоғын анықтайды. Егер ... ... бар ... ... ... ... сәйкес оларды біріктіру немесе ажырату мүмкіндігін қарастырады.
АІЖК-нің 172-бабына сәйкес, заңда тікілей ... ... ... оны ... ... әзірлеу кезінде іс бойынша іс ... ... не ... ... ... ... Сот іс ... тұруға міндетті:
Егер даулы құқық қатынасы құқық мирасқорлығына жол беретін болса, ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлға қайта
құрылған, таратылған.
Тарап әрекет қабілеттілігінен айрылған.
Жауапкер ҚР Қарулы Күштерінің ... ... ... ... ... ... өтініші болған.
Азаматтық, қылмыстық, немесе әкімшілік сот ісін жүргізуде қаралып
жатқан басқа ... ... ... бұл істі ... ... болмаған.
Егер ол осы іс бойынша қолданылуға ... заң ... ... акті ... және ... Конституцияда белгіленген
құқықтары мен бостандықтарына қысым жасайтындығын және осы ... сай ... тану ... ҚР ... Кеңесіне
өтініш жасаған.
Құқықтық көмек көрсету жөніндегі тапсырмамен шет мемлекеттің сотына
өтініш жасаған жағдайда іс бойынша іс жүргізуді ... ... ... іс ... ... ... құқылы:
Тарап ҚР Қарулы Күштерінде, басқа әскерлерінде және ... ... ... ... қызметте болған немесе ол басқа ... ... ... ... іс ... ... асатын мерзімде ... ... ... ... ... ... ... келуіне кедергі жасайтын
сырқаты болған және ол медициналық мекеменің құжатымен расталған;
Жауапкер ... ... ... жағдайларда іздеуде
болған;
Сот сараптама тағайындаған;
Қаралып жатқан іс бойынша ... ... ... жөнінде сотқа
тапсырылған өтінішті;
Қорғаншылық және қамқоршылық орган бала асырап алу ісі ... ... ... ... ... ... жағдайларда іске қатысушы
адамдардың өтініші бойынша немесе өз бастамашылығымен іс ... ... тұра ... ... ... ... ... істі сотта қарауға әзірлеу туралы
ұйғарым шығарудан басталады және істі сот отырысында қарауға ... ... ... аяқталады.
Істі сотта қарауға тағайындау оны әзірлеу жөніндегі барлық іс-әрекеттер
жасалғанда ғана жүзеге асады [19, 38 б.]. ... ... ... ... ... болды деп тани отырып, оны сот ... ... ... ... ... ... және процестің басқа да қатысушыларына
істі қараудың орны мен уақыты ... ... Іс ... тараптарды және
басқа да іс жүргізуге қатысушыларды ... ... ... сот ... немесе жекелеген іс жүргізу әрекеттерін
жасаудың уақыты мен орны туралы мына:
- соттың ... ... ... хат ... ... ... ... хабарлау мен шақырудың жасалуын ... ... өзге ... ... ... ... ... немесе
шақырылуы мүмкін.
Тараптар сот отырысының болатын орны мен уақыты туралы ... ... болу ... ... ... сәйкес: «Сотқа қатысушы адамдар,
олардың өкілдері, куәлар, сарапшылар, мамандар, аудармашылар сот ... ... іс ... ... ... ... мен орны туралы
хабарландырылады және соттың шақыру қағаздарымен сотқа шақырылады; Қажет
болған ... іске ... ... ... куәлар, сарапшылар,
мамандар, аудармашылар хабарландырылуы немесе тапсырылғаны туралы хабарлай
отырып, тапсырыстық хат, телефонограмма немесе жеделхат арқылы, ... мен ... ... ... ... өзге де ... пайдалану арқылы хабарландырылуы немесе шақырылуы мүмкін;
Хабарлаулар мен ... ... ... ... ... сотқа
уақытылы келуі және іске даярлануы үшін жеткілікті мерзімі ... ... ... ... Хабарлаулар мен шақырулар хабарландырылатын немесе
шақырылатын адамға тарап немесе іске ... ... да адам ... ... жолданады. Егер сотқа хабарланған мекен-жайда азамат ... ... ... ... ... шақыру оның жұмыс орнына жолдануы
мүмкін. Ұйымға арналған хабарлау ... ... оның ... ... В.Д. ... пікірінше, сот хабарлауларын шақырудан ажырата
білу керек дейді: «Сот ... ... ... ... басқа
жағдайларда сотқа келу-келмеу еркі бар қатысушы адамдарға беріледі. Ондай
тұлғалар тараптар және ... да ... ... ... Ал ... ... келуді көздейтін тұлғаларға байланысты қолданады. Мысалы:
куәлар, маман, сарапшы, ... ... ... ... өзге де ... да ... болуға тиіс:
- сотқа хабарланатын немесе шақырылатын адамды көрсету (тегі, аты,
әкесінің аты және олар жолданатын ... ... жері не ... ... ... ... соттың атауы мен нақты мекен-жайы; келетін жері мен уақыты; адресатқа
хабарлау ... ... ... ... іске қатысушы түлғаларға іс бойынша оларда бар ... ... ... ... ... ... шақырылатын адамның сотқа ... ... және оның ... ... қалу ... ... міндетті екенін
көрсету;
- адресаттың болмауына байланысты шақыру қағазын ... өзге ... ... алған адамның оны алғашқы мүмкіндік болған кезде
адресатқа ... ... ... ... ... ... өзге де ... шақыруды жіберуші адамның
қолы, хабарлау немесе шақыру туралы телефонограмма жібірген адам оны ... қай ... ... ... ... өзінің қолымен куәландыруы
тиіс.
Шақыру қағазымен ... ... ... ... ... көшірмесі мен
арызға қоса берілген құжаттардың көшірмесін жібереді. ... ... ... ... бірге судья жауапкердің ... ... және оған ... егер олар ... түскен болса,
оған қоса тіркелген құжаттардың ... ... ... ... етіліп, тапсырысты хатпен почта арқылы жеткізіледі немесе мұны
судья тапсыру уақыты ... ... ... ... ... ... Онда тапсырылған күні және адресаттың шақыру қағазын алғандығы
көрсетіледі және оған сол ... ... қолы ... және ... ... ... міндетті түрде қайтаруы керек. Себебі, одан
кейін сотта істі қарау кезінде судья үшін ... іс ... ... оны ... қалдыру туралы ұйғарым шығаруға негіз болады. Ал ұйымға
жібірілетін шақыру ... оның ... ... ... ... ... адамға табыс етіледі, ол шақыру қағазының түбіршегінде оны алғандығы
жөнінде өзінің ... ... және ... ... қол ... ... ... жеткізуші адам іс бойынша хабарланатын немесе шақырылатын
адамның тұрғылықты жері немесе жұмысынан таба ... онда ... ... ... ... бірге тұратын отбасының ересек мүшелерінің біріне;
- тұрғын үй-пайдалану ұйымына;
- жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... жері ... ... ... органға;
- оның жұмыс орнындағы әкімшілікке тапсырылады. Бұл жағдайларда ... ... ... адам ... ... ... ... тегін,
атын, әкесінің атын, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... Шақыру қағазын қабылдап алған адам
мүмкіндігінше ... ... ... ... ... ... уақытша болмаған жағдайда, ... ... ... ... ... ... адресаттың қайда кеткендігін және оның ... ... ... ... белгілейді. Бұл мәліметтерді-тұрғын үй-
пайдалану ұйымы, жергілікті ... ... ... ... ... жері ... тиісті атқарушы орган немесе оның ... ... ... ал оларда бұл мәліметтер болмаған жағдайда онымен бірге
тұратын ... ... ... бірі ... ... ... Адресат шақыру ... ... ... шақыруды қабылдаудан бас тартқан жағдайда оны жеткізуші немесе
табыс етуші адам ... ... ... ... немесе
хабарлауға, шақыруға тиісті ... ... ... ... ... ... ... қабылдаудан бас тартуы туралы белгіні
тұрғын үй-пайдалану ұйымы, жергілікті өзін-өзі басқару органы ... ... ... жері ... ... атқарушы орган немесе
оның жұмыс орны бойынша әкімшілік куәландырады. Шақырылған ... ... ... өзге де ... шақырудан бас тартуы істі
қарауға немесе жасалған жекелеген іс жүргізу әрекеттерін жасауға кедергі
болмайды. Іске ... ... мен ... өкілдері іс бойынша іс
жүргізген уақытта сотқа өз ... ... ... ... ... хабарлау болмаған жағдайда шақыру қағазы немесе өзге де
хабарлау, шақыру сотқа белгілі соңғы мекен-жай ... ... ... бұл ... ... ... жерде тұрмаса да жеткізілді деп
есептеледі. ... іс ... ... жері ... ... ... үй-пайдалану ұйымының, жергілікті өзін-өзі басқару органының ... ... ... ... жері ... ... органның немесе оның соңғы белгілі жұмыс орны ... ... ... ... өзге де ... ... алғанын
куәландыратын жазбамен олар сотқа келіп түскеннен кейін сот істі қарауға
кіріседі. ... ... ... ... ... өндіріп алу,
асыраушысының жарақат ... ... ... ... ... ... болуымен келтірілген зиянды өтеу туралы
талап қою бойынша жауапкердің болған жері белгісіз болған ... ... ішкі ... ... ... қаржы полициясы арқылы іздестіру
жариялауға міндетті. Соттың жауапкерді ... ... істі ... ... ... шаралары барысында жауапкердің жүрген жері
анықталған кезде оған ... ... ... ... шақыру қағазы табыс
етіледі. Жауапкерді іздестіру женіндегі ... ... алу ішкі ... ... қаржы полициясының мәлімдеуі бойынша сот бұйрығын беру
жолымен жүргізіледі.
2.2 Істі мәні бойынша қарау
Сотта істі ... ... ... ... сол ... әрекеттерінің
нәтижесімен іс сотта қарау ... ... Сот ... жүзеге асыру
кезінде соттың қызметіне араласуға жол берілмеушілік нақты істерді шешкен
кезде ... ... мен ... ... ... ... істе барлық мәселелерді өзінің ішкі сенімімен
шешетіндігін және бір де бір ... ... ... ... ... ... нұсқау беруге құқығы жоқ екендігін, қандай ... ... шешу тек қана ... ... ... Істі жүргізуде
шешетін бірінші сатыдағы сот жоғарғы тұрған сотқа тәуелсіз ... ... істі ... ... ... және тәжіребиелік бағытта
зерттелген көптеген басылып жатқан ... бар. ... ... ... ... ... істі қарау ... ... ... ... ... [12, 5 б.]. Істі қарау ... ... ... ... ... іс ... мақсаттары
жүзеге асырылады. Азаматтық істі қарау кезінде сот:
1) Бұзылған ... ... ... азаматтардың бостандықтары мен заңды
мүдделерін, ұйымдардың құқықтары мен ... ... ... ... қорғауды жүзеге асырады.
2) ... ... ие ... ... ... пен ... бар не
жоғын бекіту арқылы істі мәні ... ... ... ... құқық туралы дауды жояды.
4) Бұзылған немесе бұзылу қауіпі бар заң бұзушылықты жою ... ... ... ... ... тұрғын үй, жер т.б. материалдық құқықтың
нормаларының бұзылуын ... ... ... яғни ... істі ... қарау арқылы
тікілей әділеттілікті орнатуға болады. Азаматтық істі ... ... ... ... бар:
1) Азаматтық істі сотта қараудың маңыздылығын ескере ... ... ... ... іс ... ... саласының ортасы болып
табылады. И.К. Пискарев пен П.Я. Трубняковтың пікірінше, «Істі ... ... іс ... бір ... дейді кейбір ғалымдар. Істі ... ... - ... ... ... ... істі мәні ... және шешу. Сотта істі қарау - істі мәні бойынша қарауға және ... ... ... сот пен ... да ... іс ... тұратын азаматтық процестің негізгі сатысы [17, 16 б.].
2) И.М. Зайцев өз еңбектерінде ... істі ... ... ... ие: а) ... саты ретінде, яғни азаматтық іс
жүргізудің бір сатысы ретінде; б) ... іс ... ... ... ... ... М.А. Гурвич пен М.С. Шакаряның пікірі бойынша, істі ... ... іс ... жеке ... ... іс жүргізу сатысының жеке бөлігі
болып табылады. Істі қарау - сотта істі қарастыруға және шешуге бағытталған
іс ... ... және ... ... ... ... жиынтығын білдіретін іс жүргізу ... ... ... ... [15, 38 б.].
Сотта істі қарау соттың істі ... ... ... ... басталып, сәйкесті сот актісін (шешім, істі тоқтату немесе
арызды қараусыз қалдыру ... ... ... аяқталады. АІЖК-нің
174-бабына сәйкес: «азаматтық істер істі сот ... ... ... ... екі айға ... мерзімде қаралып, шешіледі. Жұмысын қалпына
келтіру туралы, алимент өндіріп алу ... және ... ... ... ... ... лауазымды адамдардың, мемлекеттік
қызметшілердің шешімдерін, әрекеттерін даулау туралы істер бір айға дейінгі
мерзімде ... ... Осы ... ... ... істі ... сақтау - әділеттілікті орнатудың және бұзылған құқықты немесе
заңды мүддені уақытылы қорғаудың шарты болып табылады.
Сот ... - ... істі ... ... ... ... АІЖК-нің
175-бабына сәйкес, азаматтық істі қарау іске қатысушы адамдарды міндетті
түрде хабардар ете отырып, сот отырысында ... ... ... «істі
қарау» және «сот отырысы» түсініктері бір-бірімен өте тығыз ... ... Бұл ... ... ... ... жатады. А.Ф. Клейнманның
пікірінше, «бұл екі түсінік ұқсас және бір мағынаны білдіреді»,-дейді. П.П.
Гуреевтің айтуы бойынша «сот отырысы - ... істі ... ... ... [20, 51 б.]. Ал И.М. Зайцевтің ойынша «бұл екі ұғым мазмұн ... және ... (сот ... ... ... ... яғни екеуі де
жеке-жеке ұғымдар және істі қарау бір сот отырысында ғана болмауы мүмкін.
Сонымен қатар И.К. ... ... сот ... және істі ... фактор бойынша сәйкес келмейді. Істі қарау кезінде азаматтық іс
шешімнің шығуымен немесе ұйғарыммен (істі тоқтату ... ... ... аяқталады, ал сот отырысы істі кейінге қалдыру немесе істі тоқтата
тұру туралы ұйғарыммен аяқталады. Яғни істі ... ... ... ... Қорыта келгенде сотта істі қарау және сот ... ... ... бар екі ұғым деп ... ... ... істерді азаматтық іс жүргізудің барлық принцптерін сақтай
отырып қарайды және шешеді [21, 29 б.]. ... ... ... ... ... ... ... Төрағалық етушінің міндетін судья
атқарады. Төрағалық етуші істің барлық ... ... ... ... ... іс ... ... дәйекіліктің және тәртіптің
сақталуын, процесске қатысушылардың өздерінің іс жүргізу құқықтарын жүзеге
асыруын және олардың өз ... ... ... ... ықпалын
қамтамасыз ете отырып, отырыстың барысына басшылық жасайды, қаралатын іске
қатысы жоқ мәселелердің барлығын сот қарауынан шығарып ... ... ... төрт бөліктен тұрады:
1. Дайындық.
2. Істі мәні бойынша қарау.
3. Сот жарыссөзі және прокурордың қорырынтысы.
4. ... ... және ... ... ... «Дайындық сатысы істі сотта қарауға әзірлеудің
нәтижесін талдап істі мәні бойынша қарауға жағдай жасау сатысы», - ... П.П. ... ... бұл ... бөлік істі сот отырысында қарау және
шешуге қажетті шарттарды тексеру үшін қажет. П.Я. ... ... ... сот ... мәні ... толық және дұрыс қарауға
мүмкіндік беретін барлық сұрақтарды анықтап ... ... ... ... ... сұрақтар анықталады:
1. соттың құрамы;
2. бар дәлелдемелермен істің шешілетіндігі ... ... іске ... түлғалардың біреуінің келмей қалғандағы істің
қаралуы мен шешілуі;
Заң дайындық сатысындағы соттың жүзеге ... ... ... ... ... 180-191 ... көрсетеді:
- сот отырысын ашу;
- процеске қатысушылардың келуін тексеру;
- ... оның ... ... ... сот ... залынан шығару;
- сот құрамын ... ету және ... ... ... ... іске ... ... олардың құқықтары мен міндеттерін
түсіндіру;
- ... іске ... ... өтінімдерін шешу;
- іске қатысушы адамдар мен өкілдердің сот отырысына ... ... ... сот ... ... ... ... аудармашының келмеуіне
байланысты сұрақтарды шешеді;
- істі қарауды кейінге қалдырған кезде куәлардан жауап алу;
- ... мен ... ... құқықтары мен міндеттерін
түсіндіру.
Істі қарау үшін ... ... ... ... сот ... ... қандай азаматтық іс қаралуға тиіс екенін жария етеді. Бұл әрекет сот
талапкердің, жауапкердің немесе процеске қатысушылардың ... ... ... ... Сот ... хатшысы осы іс бойынша
шақырылған адамдардан кімнің келгенін, келмеген адамдарға ... ... және ... келмеу себептері туралы қандай мәліметтердің бар
екенін сотқа баяндайды. Төрағалық етуші келгендердің кім екенін ... ... ... мен өкілдердің өкілеттілігін тексереді.
Тараптар соттан істі олардың қатысуынсыз қарау және оларға шешімнің
көшірмесін жіберу туралы жазбаша ... ... Егер бұл ... ... қажет болса, сот тараптардың сот отырысына ... ... ... ... Сот отырысының уақыты мен орны туралы хабарланған іске қатысушы
адам өкілінің келмеуі істі қарауға кедергі бола ... Іске ... ... ... сот оның ... ... себептермен келмеуіне
байланысты істі қарауды кейінге қалдыра алады.
Сот істі осы сот ... ... үшін ... ... ... ... кейін оның екінші бөліміне көшеді. Істі
мәні бойынша ... сот ... ... ... ... ... талқылауының бұл бөлімінің мазмұны болып дәлелдемелерді зерттеу
танылады. Істі мәні ... ... ... сот іс бойынша барлық
дәлелдемелерді зерттейді, ... ... ... мен ... анықтайды, іс бойынша объективті ... ... ... ... ... ... процесінде әділсоттылықтың демократизмі
толық көрініс табады. Мұнда азаматтық процестің ... ... ... ... ... және ... болуы үшін сот іске
маңызы бар фактілердің, оларды зерттеусіз істі ... шешу ... ... шегін анықтауы керек [23, 49 б.].
Сот талқылауының бұл ... ... ... сот ... әрекеттері АІЖК-нің 192-210-баптарымен реттелген.
Бұл бөлімнің негізгі ... ... ... ... бар не ... ... ... зерттеу жолымен
азаматтық істің мән-жайларын анықтау болып ... Істі ... ... сотқа жүргізілген дәлелдемелерді соттық зерттеу және
анықталған заңи ... мен ... ... да ... тараптардың құқықтары мен міндеттерін ... ... мәні ... ... тағы бір ... дау ... туралы диспозитивтік ... ... ... ... ерік білдіруіне сәйкес процесті аяқтау
мүмкіндігін анықтау ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру туралы
сұрақтарды анықтаумен ... ... ... ... ... ... қолдайтын қолдамайтынын жауапкер талап қоюшының ... ... және ... істі бітімгершілік
келісіммен аяқтайтын ... ... ... ... ... ... толмаған балаларға алимент ... ... ... ... ... жол ... бірақ ол
алимент төлеу міндеті мен оны ... ... ғана ... ... бірақ алимент көлеміне емес, өйткені ол ... ... ... ... [24, 150 ... ... сот бітімгершілік келісімді бекіткен кезде
бітімгершілік ... ... олар ... ... ... ... басқа адамдардың құқықтары мен заңды мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... процесінде
жаңа даулардың туу мүмкіндігін ... ... ... және ... бітімгершілік келісімін рәсімдеуді қамтамасыз етеді.
Сот ... ... ... ... бас ... талап қоюды
мойындауын қабылдамаған немесе ... ... ... сот бұл ... ... ... және істі мәні бойынша
қарауды ... Егер бұл іс ... ... ... ... ... біреулердің құқықтарын бостандықтарын және заңмен
қорғалатын мүдделерін ... ... сот ... ... талап
қоюдан бас тартуын жауапкердің талап қоюды ... ... ... ... ... ... Сот талқылауы сонымен
қатар талап ... ... ... ... ... ... тараптар бітімгершілік келісімге ... ... ... мәні ... ... жалғасқан жағдайда сот іске қатысушы
тұлғалардың түсініктемелерін тыңдауға көшеді. ... және ... ... ... іс ... ... ... болып табылады. Олардың түсініктемелері іс ... ... да ... қатар тексеріледі және бағаланады.
Сот тараптардың ... ... және іске ... ... ... түсініктемелерін тыңдай отырып, іске ... бар ... ... ... ... осы мән-жайлардың бар не ... ... ... дәлелдемелердің шеңберін ... ... ... 1-бөлімінде соттың іске қатысушы ... ... ... көрсетілген. Бұл тәртіп үшін
міндетті болып ... Сот ең ... ... ... одан ... ... ... үшінші тұлғаның түсініктемелерін тыңдайды.
Осылардан кейін жауапкердің және оның тарапынан ... ... ... ... аталған қатысушыларынан кейін түсініктеме үшін ... ... ... ... ... үшінші тұлғаларға беріледі.
Прокурор, мемлекеттік органдардың жергілікті ... ... ... ... ... ... ... құқықтары
мен мүдделерін қорғауға жүгінген ... ... ... береді.
Тараптар, үшінші тұлғалар және іске қатысушы басқа да адамдар
түсініктеме бере ... ... ... және ... және ... ... ... түсініктемелері
жазбаша және ауызша болуы мүмкін.
Тарап түсініктеме бере ... ... ... ... ... ... ... мойындауы мүмкін. Тараптың
фактілерді мойындауы екінші ... осы ... одан ... ... ... ... ... факті сот
отырысының хаттамасына енгізіледі және оған ... ... ... қояды. Егер фактіні тану ... ... ... ... ... қосып тіркеледі.
Фактіні тануды талапты танудан ажырату ... ... ... ... ... іс бойынша ... ... ... тану – бұл ... 49-бабының 2-бөлімінің
талаптарының сақтай отырып шешімді ... ... ... ... ... қарауды аяқтауға ... ... ... Екіншіден, фактіні тану тараптың талап арыз талаптарын
мойындағандығын ... ... ... ... ... ... ... азамат жалдау ... ... ... бір ... қарыз сомасы қайтарылды деп айтуы ... ... және ... ... отырып) және сәйкесінше
дәлелдемелер ұсынуы мүмкін. Егер фактілерді тану ... ... ... ... не ... күш қолданудың, қорқытудың
немесе ... ... ... ... ... ... ол
тануды қабылдамай, ол туралы ұйғарым ... ... ... ... ... ... дәлелденуге тиіс.
Заң куәларға бірнеше құқықтар берген және ... бір ... Сот ... ... нақтан тілді білмейтін куәлар
өзінің ана ... ... ... құқылы. Мұндай жағдайда сот
аудармашы шақыруға ... ... ... рет ... ... ... ... сотқа келумен байланысты шығындарды өтеттіруіне құқығы
бар. Куәлар ... ... ... сот отырысына келуге және
шынайы жауап беруге міндетті, ... ... ... сот ... істі қарау аяқталғанға дейін қалуға міндетті [22, 129 б.].
Он алты жасқа ... ... ... оған іс ... ... ... шынайы алтып беру міндетін түсіндіреді, ... ... ... бас тартқаны үшін және көрінеу жалған жауап ... ... ... ... ... ... болған кезді қоспағанда, әрбір куәдан жауап ... ... Әлі ... ... ... істі ... кезінде сот
отырысы залында болмайды.
Егер сот оған ... ... ... ... ... ... ... қарау аяқталғанға дейін сот отырысы залында қалады.
Он алты ... ... куә сот бұл ... сот ... залында
болуы қажет деп таныған жағдайларды қоспағанда, куә одан ... ... соң сот ... ... ... алғанға дейін төрағалық етуші куәнің іске ... ... ... және іс ... оған ... ... ... сотқа хабарлауды ұсынады. Куә ... ... ... ... айтып береді. Бұдан кейін куәға сұрақтар ... ... ... ... бойынша куә мен оның өкіл шақырылған
адам, содан соң іске ... ... ... мен ... сұрақ
қояды. Судья куәдан жауап алудың кез-келген ... оған ... ... ... ... ... сот ... арызы бойынша
шақырылған куәлардан, одан ... ... ... ... куәдан жауап алады.
Кейде істің мән-жайы бойынша жауап алуды ... ... ... ... жауап алудан бастаған дұрыс.
Істе бірнеше талап ... ... ... ... ... алу
кезектілігі соттың талаптарды қарау ... ... ... ... ... сот осы ... ... отырыста куәдан
екінші рет жауап алу ... ... ... айғақтарындағы
қайшылықтарды айқындау үшін куәлар ... ... ... ... цифрлармен немесе есте сактау қиын басқа ... ... ... жағдайда куәдан жауап беру ... ... ... ... Бұл ... ... және
іске қатысушы адамдарға көрсетіледі және ... ... ... қоса ... ... кәмелетке толмаған куәдан жауап алудың ... ... Он төрт ... ... ... жауап алу, ал ... ... он төрт жас пен он алты жас ... ... алу сотқа шақырылатын педагогтың қатысуымен жасалады. Қажет
болған жағдайда ... ... ... заңды өкілдері де
шақырылады. Аталған ... ... ... ... ... қоя ... ... куәдан жеке басына және оның берген
айғақтарының мазмұнына ... өз ... айта ... мән-жайын анықтау үшін қажет болатын ... ... ... ... жауап алынған уақытта сот ... сот ... ... іске қатысты қандай да бір ... ... Бұл адам сот ... залына қайта келгенде оған
кәмелетке толмаған куәнің айғақтарының ... ... ... қою мүмкіндігі беріледі.
Куәлардан істі қарау басталғанға дейін сот тапсырмасын ... ... ... ету, ... ... істі қарауды
кейінге қалдырған жағдайда ... ... ... Осы ... ... ... айғақтары сот отырысында жарияланатын
хаттамаға ... ... соң іске ... ... ... өз көз-қарастарын білдеруге және олар ... ... ... ... ... отырып, сот куәнің өзі ... ... ... ... жағынан олардың шынайы не жалған
екенін анықтайды. ... ... ... оның іске мүдделігімен,
тараптардың бір-бірімен ... не ... ... ... тарапқа тәуелділігінің т.б. нәтижесі болуы мүмкін.
Сот куәнің ... ... ... анықтағаннан кейін олардың
шындығында орын алған фактілерге сәйкес екендігін тексереді. ... ... ... ... өйткені куә шынайы қателесуі
мүмкін және оның ... ... ... дұрыс емес ... ... емес ... ... ... ... ... жолымен жүзеге асырады. АІЖК-
нің бір кемшілігі онда әртүрлі терминдер мен ... ... ... ... ... ... ... 1-бөлімінің 1-тармақшасы), «іс жүргізу әрекеттерінің
хаттамалары және өзге де ... ... ... ... 1-бөлімі, 182-баптың ... ... ... ... іс жүргізу заңында және сот ... ... ... ... ... ... ол ... қатар
азаматтық іс бойынша дәлелдемелердің осы ... ... ... ... ... әртүрлі белгілердің көмегімен істі
шешу үшін маңызы бар фактілер ... ... ... ... ... ... ... өзінің мағыналық ... ... олар іс үшін ... бар ... өздерінің
қасиетінен анықтайтын заттай дәлелдемелерден ерекшеленеді.
Іс ... ... ... ... ... ... ... толығымен не іске ... ... ... ... және ... 73-76 баптарында және 170-
баптың 9-бөлімінде көрсетілген тәртіппен ... ... ... сот отырысында жарияланады. Іске қатысушы тұлғалардың
жазбаша дәлелдемелердің ... ... ... ... кірісу ретінде қарастырылады. ... ... ... бұрмаламау үшін төрағалық етуші оқиды.
Жазбаша құжаттарды сот, ... және ... ... да
қатысушылары зерттейді. Сот ... ... ... бойынша
тараптардың түсініктемелерін тыңдайды. Сот ... ... ... ... ... ... ... еткеннен кейін жазбаша дәлелдемелерді іске
қатысушы ... ... ... ... жағдайларда
сарапшыларға, мамандарға және куәларға ... ... ... ... кейін іске қатысушы адамдар және олардың
өкілдері сот дәлелдемелердің ... және ... ... ... ... ... ... тарап ұсынған құжаттың жалғандығы туралы оған
жеткілікті негіздер болған жағдайда ... Бұл ... ... ... оны ... бас тартып, істі ... ... ... ... ... Егер ... ... дәлелдеме ретінде қалатын ... оның ... ... ... сот белгілеген мерзімде құжаттың жалғандығы туралы
дәлелдемелер ... ... ... іске ... ... ... ... тексереді [22, 134 б.].
Азаматардың жеке хат алысулары және жеке ... ... ... қорғау мақсатында хат алысу мен телеграфтық хабарлар ... ... тек хат ... ... ... ... ... келісімімен ғана жария етілді және зерттелуі ... ... ... ... олардың жеке хат алысулары мен жеке
телеграфтық ... ... сот ... ... етіледі және
зерттеледі. Осыдан соң іске ... ... ... ... ... ... жазбаларын жария ету, бейне жазбаларды,
киноматериалдарды көрсету кезінде, ... ... ... ... ... ... сақтау туралы ережелер ... ... ... ету, бейнежазбаны, киноматериалдарды ... ... ... не осы ... үшін ... ... үй ... Сот хаттамасында материалдардың ... ... ... ету ... ... Осыдан кейін сот іске қатысушы
адамдардың түсініктемелерін тыңдайды.
Сотқа ... қиын ... ... ... ... олар
орналасқан жерде қаралады және зерттеледі. Орналасқан жерде ... сот ... ... ... мен орны ... іске қатысушы адамдарға, олардың
өкілдеріне хабарланады, алайда олардың ... ... ... келтірмейді қажет болған жағдайда сарапшылар, мамандар ... ... ... ... сот ... ... Хаттамаға қарау кезінде жасалған ... ... ... ... ... ... ... қарау кезінде жасаған ... ... мен ... қоса тіркеледі.
Заттай дәлелдемелерді зерттеудің оларды ... ... ... бар. Заттай дәлелдемелерді сот қарайды және
олар іске ... ... ... ал ... ... ... маманға және куәларға көрсетіледі. Заттай дәлелдемелер
көрсетілген ... ... ... байланысты қандай да бір ... сот ... ... ... Бұл ... сот отырысының
хаттамасына енгізіледі.
Заттай дәлелдемелер іс үшін маңызы бар ... ... ... ... ... куәландырады.
Дәлелдемелердің бұл түрі келтірілген ... ... ... талап арыз бойынша істер, мүлікті ... ... ... арыз ... ... ... шешу үшін үлкен маңызға ие.
Іс үшін айтарлықтай маңызы бар ... ... ... ... және сот пен іске ... ... ... ережені сақтамау іс бойынша шешімінің күшін жоюға ... ... ... қиын ... әр түрлі мән-жайларға (аса ірі ... ... оны ... ... кұнды заттардың сақталуын
қамтамасыз ету қиын ... ... ... ... ... емес ... ... жазбаша дәлелдемелер қаралатын
тәртіппен олар ... ... ... және ... ... сот ... хаттамасына енгізіледі.
Тәжірбиеде орында қарауды судьяның өзі ғана емес ... ... ... ... ... ... ал қажетті
жағдайда сарапшылар, куәларды шақырумен ... ... ... сот ... ... ... ... қамтамасыз ету істі сот ... ... ... ... ... ... тәртіпте (тез
бүлінетін заттай ... ... ... ... Оның нәтижесі
туралы хаттама ... Бұл ... сот ... ... кейін іске қатысушы адамдар түсініктеме беруі мүмкін.
Сараптама ... ... ... бір ... ... ... табылады. Істі ... ... ... білімді
қажет ететін сұрақтарды түсіндіру үшін сот ... ... ... ... және ... ... сот
отырысында зерттеу АІЖК-нің 91-98 - баптарында көрсетілген.
Тараптардың құқықтары және ... ... ... ... ... ғылымда, техникада, әдебиетте және ... ... ... ететін сұрақтарды шешу үшін ... ... ... ... сот ... сараптаманың
медициналық, техникалық, тауатанулық, бухгалтерлік деген ... ... іс ... ... ... ... сараптама
қорытындысы сот отырысында жария ... ... сот ... және ... ... ... оны толықтыру мақсатында
оған сұрақтар қойылуы мүмкін.
Арызы ... ... ... адам және оның ... ал ... соң іске ... ... адамдар мен ... ... Сот ... ... жүргізу ... ... ... талап қоюшы мен оның өкілі сұрақ ... ... одан ... ... ... ... ... қоюға
құқылы.
АІЖК-нің 98-бабында көрсетілген жағдайда сот қосымша ... ... ... ... Қосымша сараптама қорытынды
жеткілікті түрде айқын ... ... ... ... сонымен
қатар бұрын зерттелген мән-жайларға ... жаңа ... ... ... ... сараптама жүргізу сол сарапшының өзіне
немесе басқа сарапшыға ... ... ... ... ... қорытындысы жеткілікті
түрде негізделмеген не оның ... ... ... не ... іс ... нормалары елеуі бұзылған кезде дәл ... ... және дәл сол ... шешу ... ... тағайындау ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қайталама сараптама жүргізу ... ... ... ... ... ... қосымша сараптама ... ... ... ... бере ... алайда олар
сараптамалық зерттеуге және қорытынды жасауға қатыспайды.
Қосымша және ... ... ... ... жағдайда
сарапшыға (сарапшыларға) алдыңғы ... ... ... тиіс.
Қосымша және қайталама ... ... ... сот ... ... тұруға құқылы. Бұл жағдайда іс бойынша өндіріс
сотқа ... ... ... ... ... ... істі қарау басқа сот отырысында жалғасады.
Сарапшы қорытындысы сот үшін ... ... ... ... ... келіспеуі шешімде немесе ... ... ... Сот ... ... ... жеткіліксіздігі және сарапшыда бар материалдардың
толық ... ... ... ... ... ... мән-жайын анықтауға көмек көрсету мақсатында сот АІЖК-нің
207-бабында көрсетілген тәртіпте ... ... беру ... ... ... Сот ... білімді қолдануды ... ... ... ... үшін ... ... және
заттай дәлелдемелерді қарау кезінде) сонымен қатар ғылыми ... ... ... ... көмек көрсету үшін ... ... етіп ... іс ... заңы ... ... іс ... дәлелдеме ретінде қарастырмайды.
Бұл ... ... ... консультациясын немесе түсіндірмені жазбаша түрде ... Ол сот ... ... ... ... ауызша
қорытындысы сот отырысының хаттамасына енгізіледі.
Консультацияны ... және ... ... ... ... мүмкін. Арызы бойынша маманды тартқан адам және
оның ... ... ... ал содан соң іске ... ... және ... ... ... Сот шақырған маманға бірінші
болып талап қоюшы және оның ... ... ... Сот ... ... сұрақ қоюға құқылы.
Істі қараған кезде және дәлелдемелерді (жазбаша, заттай, ... ... ... зерттеген ... ... ... ... ... мүмкін. Істегі
дәлелдемелердің жалған екені мәлімделген жағдайда осы ... алып ... істі өзге ... негізінде шешуді
өтіне алады. ... ... ... ... іске ... ... пікірі тыңдалады. Талқылау және дәлелдемені басқа
дәлелдемелермен ... ... сот ... ... ... ... ... не қанағаттандырудан бас ... ... ... ... ... үшін ... ... алады, сондай-ақ тараптарға өзге дәлелдемелер
беруді ... ... ... дәлелдемесі жалған деп ... ... ... ... ... ... судья материалдарды бұл жөнінде
прокурорға ... ... ... іс ... ... ... үшін ... анықтау алдын ала тергеу органына жібереді.
Егер дәлелдемелердің ... ... онда ол ... ... ... керек. Егер АІЖК-нің 57-бабында көзделген
тәртіпте іске қатысуға ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы сот отырысында
жария етіледі, мемлекеттік органдардың және ... ... ... ... ... етіп отырған азаматтық іс
жүргізу заңы ... ... ... ... ... ... ... атап кеткендей аталған органдардың ... ... ... осы ... дәлелдемелік маңызын
көрсетеді.
Істің фактілік мән-жайы ... және істі мәні ... ... ... бар ... және ... өзін-өзі басқару
органдарының қорытындысы сот отырысын да ... ... [25 ... ... сот іске қатысушы адамдар, ... ... ... және ... ... осы органдардың
уәкілетті өкілдеріне сұрақтар қоя алады.
Қандай да бір ... ... ... олардың
қатыстылығы мен жол берілушілігін ескере отырып сотпен ... ... ... істері бойынша сот жазбаша дәлелдемелерді
зерттеледі ... қию ... ... туу ... ... ... ... екендігі туралы анықтама). Егер ... ... ... ... ... фактісін мойындамаса, онда бұл
фактіні анықтау үшін тек ... ... ... ... ... ... жауап алады, ал егер сараптама ... ... ... ... сот ... ... және ... материалдарды
мұқият зерттеуі объективтік шындық, бәсекелестік және ... ... ... ... ... табылады.
Дәлелдемелерді зерттеу нәтижесінде сотқа істің барлық мән-жайлары
анық болғаннан ... сот істі мәні ... ... ... мәні ... ... тоқтату мүмкіндігі туралы ... ... ... ... және ... осы сұрақтар
бойынша пікірін анықтауы керек. Осы ... ... ... ... ... бойынша сот тергеуін аяқтау ... ... ... ... мәні ... ... ... де
қолданылады.
Барлық дәлелдемелер қаралғаннан кейін судья іске ... мен ... ... олардың іс ... ... ... бар жоғын анықтайды. Мұндай
мәліметтер болмаған ... ... ... істі ... ... ... ... аяқталды деп жариялап, сот соттағы жарыссөзге
көшеді.
Сот жарыссөзі - ... істі ... ... ... жасау болып
табылады. Ол іске қатысушы тараптардың сөздерінен тұрады, яғни талапкер,
жауапкер, ... және ... Сот ... істі ... ... ... ... және сот отырыснда дәлелдемелерді зерттеулер бойынша
қортынды шығару үшін және сот талқылауына қатысушылардың тұжырымдарын ... ... Олар сот ... ... ... негізделеді. Сот
отырысында зерттелген дәлелдемелерді жан-жақты және толық талдау ... ішкі ... ... сот ... ... ... бірге сот жарыссөздерінің құқықтық тәрбиелік мәні бар, өйткені
ол сот ... ... ... ... ... ... мәнін
айқындайды, дәлелдемелерді зерттеудің дұрыстығына және ол бойынша соттың іс-
әрекеттеріне көз жеткізуге көмектеседі. Заңда сот ... ... ... ... ... ... сот жарыссөзінің
негізгі мазмұнына сәйкес, сот тәжірбиесінде мынандай ереже қалыптасқан:
- Нақтылы мән-жайлардың негізділігі;
- Соттағы дәлелдемелерді зерттеудің негізділігі;
- Іске қатысушылардың ... ... ... ... ... және т.б.)
анықталған деректерін заңды түрде бағалау;
- Айырылып қалған табыстан келген шығынның, зиянның мөлшері және оларды
өтеу ... Сот ... ... алған кемшіліктерді айту;
Сот жарыссөзінде басқа да пікірлер айтылуы ... Сот ... сот ... ... ... жүгінуге құқығы жоқ.
Сот жарыссөзінің уақыты шектелмейді, бірақ судья жарыссөзге қатысушы ... ... ... оны ... ... бар. Іске ... сот ... қатыспауға құқылы. Сот жарысөзіне қатысушылар АІЖК-
нің 211-бабына сәйкес ... ... ... ... ... қоюшы және оның өкілі;
- Содан кейін жауапкер мен оның өкілі;
- Басталып кеткен процесте даудың ... ... ... ... ... ... мен оның ... тараптар мен олардың өкілдерінен кейін
сөз сөйлейді;
- Даудың нысанасы ... өз ... ... ... ... ... оның өкілі талап қоюшыдан немесе үшінші тұлға іске өзі ... ... ... сөз сөйлейді;
Прокурор, мемлекеттік органдардың және жергілікті өзін-өзі ... ... ... және ... адамдардың құқықтарын,
бостандықтары мен заңмен ... ... ... үшін ... жүгінген
азаматтар сот жарыссөздерінде ең соңынан сөз сөйлейді. АІЖК-нің 213-бабына
сәйкес, іс ... ... ... табылмайтын және АІЖК-нің 55-бабының ... ... ... өзге ... ... мен ... ... қорғау үшін сот ісіне қатысушы прокурор ... ... ... істің мәні бойынша қортынды береді.
Репликалар – латын тілінен алғанда «replica» қарсылық дегенді ... сот ... ... рет сөз ... ... ... (талап қоюшының, жауапкердің және т.б.) қарсылығы, ескертуі [26,
226 б.]. Респлика – бұл сот ... ... ... ... ... ... реплика құқығын заң бойынша жауап беруші мен оның өкілі
иеленеді ... ... сот сот ... ... немесе одан кейін іс үшін маңызы бар
жаңа мән-жайларды анықтау ... жаңа ... ... ... ... ол істі мәні ... ... қайта жалғастыру туралы ұйғарым
шығарады. Істі мәні бойынша қарау аяқталғаннан кейін сот жарыссөзі ... ... ... ... ал ... 213-бабында көзделген жағдайда
прокурор іс бойынша қорытынды бергеннен ... сот ... ... үшін кеңесу
бөлмесіне кетеді, төрағалық етуші, бұл туралы сот ... ... ... ... ... және ... бұл сот ... соңғы әрі бірінші
сатыда істі қараудың шешуші бөлімі болып табылады. Сот шешімі – бұл ... ... әрі ... акт ... ... Ол ... ... шығарылады. Сот шешім шығару үшін кеңесу бөлмесіне
кетеді, кеңесу ... істе ... ... ... ... ешкімнің
болуына жол берілмейді, бұл сот тәуелсіздігінің бірден-бір көрінісі. Шешім
шығарған кезде сот дәлелдемелерге баға береді, іс үшін ... бар ... ... ... ... ... ... осы іс бойынша қандай заң қолданылуы тиіс екенін ... ... ... ... ... қанағаттандырылуға жататын-
жатпайтындығын анықтайды. Сот істі ... ... ... талап бойынша
шешеді. Дегенмен де сот талап қоюшының келсімімен іс үшін маңызы бар ... ... ... ... дәлелдемелерді зерттеу қажет дей
отырып, талап қоюшының ... ... ... шыға ... ... 219-бап
3-бөлігі). Шешім жазбаша түрде шығарылады. Судья ... қол ... сот ... ... ... ... тұрып тыңдайды. Шешімді сот оқып
тараптарға барлық мән-жайды ... яғни ... ... ... ... шешімге қандай мерзімде шағым немесе
наразылық беруге болатындығын түсіндіріп өтеді.
Шешім іс қаралғаннан кейін ... ... ... ... ... дәлелді шешім жасау бес күннен аспайтын мерзімге кейін ... ... ... ... ... сот істі ... аяқталған
отырыстың өзінде жариялауға тиіс. Жарияланған шешімге судья қол қойып, ол
іске қоса тіркелуге тиіс ... ... ... ... ... сот ... ... деп жариялайды.
2.3 Іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру және іс ... ... ... ... сот ... ... белгіленген уақытта және сол
отырысында аяқталуы тиіс, бірақ практикада істі кейінге қалдыру кездесіп
отырады. Істі ... ... ... ... ол істі ... ... ... жүзеге асады (АІЖК 166-бап). ... ... істі сот ... ... ... де келеңсіз
жағдайлар орын алып отыратын кездер (талапкердің оның өкілінің, жауапкердің
және оның ... ... және т.б.) ... ... ... ... қалған тарапсыз істі қарау мүмкін емес деп тапқан жағдайда
істі қарау кейінге қалдырылады. Істі қарауды кейінге қалдыру ... ... ... ... егер сот процеске қатысушылардың біреуінің
келмеуі, қарсы талап қою, қосымша ... ... ... ... ету, ... ... ... тарту қажеттігі, өзге де әлдеқандай іс жүргізу
әрекеттерін жасау ... ... істі осы сот ... қарау мүмкін
емес деп тапса, істі қарауды кейінге қалдыруға жол беріледі. Осыдан ... сот ... ... ... ... ... жағдайда істі
қарауды кейінге қалдыра алады. Яғни азаматтық іс жүргізу кодексі судьяға ... ... істі ... ... ... кең ... ... Ол
сот отырысы барысында нақты жағдайға ... ... ... ... ... ... Практика жүзінде істі қарауды кейінге
қалдырудың екі жолы бар:
1. Соттың істі ... ала сот ... ... ... ... еркінен тыс мән-жайларға байланысты;
Жалпы практикада істі кейінге қалдырудың басым бөлігі судьяның істі
алдын ала ... ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы: Сот сараптамасының тағайын-далмауы;
тиісті ... іске ... ... тұлғалардың сырт қалуы,
дәлелдемелерді дұрыс бағаламауы.
Екінші топқа судьяның еркінен тыс ... ... ... оған ... ... ... қоюы, тиісті емес тарптың тиісті
тараппен ... ... ... ... ... ... ... өкілдері мен жергілікті өзін-өзі
басқаратын органдардың өкілдерінің келмеуі, яғни бұл ... егер ... ... істі ары ... жалғастыру мүмкін емес деп тапса, онда
іс кейінге қалдырылады. Бірақ сот жоғарыда аталған тұлғалардың сот отырысы
болатын күні ... ... ... ... берілгендігін және істе
олардың қолхаттарының бар-жоғын тексереді.
АІЖК 187-бабының 2-тармағына ... іске ... ... біреуі
сот отырысына келмеген жағдайда, оларға хабарланғаны жөнінде мәліметтер жоқ
болса, істі ... ... ... іс ... кейінге қалдыру дәлелді себептерге байланысты орын
алады. Егер ... ... және оның ... сот ... ... түрде
шақырылып, бірақ дәлелсіз себептерге байланысты келмей ... онда ... ... ... егер ... келмей қалуы дәлелді себептерге
байланысты болса, сот отырысы кейінге қалдырылады.
Сот отырысына прокурордың заң бойынша міндетті ... ... ... ... ... ... прокурордың келмей қалуы істі қарау кейінге
қалдырылады. Осы тәртіп мемлекетік органдар мен ... ... ... және де ... ... де қатысты, егер олардың
қатысуынсыз іс қаралуға жатпаса.
Сот отырысына куәлар мен сарапшының келмеуі де істі кейінге ... ... егер ... ... қатысуынсыз істі қаруды объективті
жүргізуге кедергі келтіреді деп ұйғарса. Іске аудармашының да ... ... ... ... негіз болады, себебі іс жүргізу тілі
қағидасы бұзылады.
Сот отырысының уақыты мен орны ... ... ... іске
қатысушы адамдардың қайсыбірі келмеген жағдайда, егер ... ... ... деп ... сот істі қарауға құқылы. Сот отырысының
уақыты мен орны туралы тиісінше хабарланған ... ... ... іс жүргізу тәртібімен, егер келмеу себептері туралы мәліметтер жоқ
болса не сот оның келмеу себептерін дәлелсіз деп ... не ... ... іс ... ... ... отыр деп ... сот істі қарауға
құқылы.
Тараптар соттан істі олардың қатысуынсыз қарау және ... ... ... ... жазбаша өтінуге құқылы. Егер бұл істің мән-жайлары
бойынша қажет болса, сот тараптардың сот отырысына ... ... ... ... ... ... мен орны ... хабарланған іске қатысушы адам
өкілінің келмеуі істі қарауға кедергі бола ... Іске ... ... ... сот оның ... ... ... келмеуіне байланысты
істі қарауды кейінге қалдыра алады.
Бір ескеретіні, сот барлық ... істі ... ала ... біле ... аса ... ... ... Мысалы: тараптарды ауыстыру; жаңа
куәлерді тарту; қарсы талаптың қойылуы; қосымша ... ... ... және т.б. Сол себепті барлық жағдайда істі ... ... істі сот ... ... ала ... ... де ... Республикасының Жоғарғы Сотының түсіндірмесіне сәйкес, егер
істі қарауды кейінге қалдыру АІЖК-нің 189-бабының 1-тармағы ... ... істі жаңа сот ... ... ... АІЖК-нің 180, 181 баптарын
және де істі мәні ... ... ... ... алынатын өзге де
баптар басышылққа алынатындығын ескертеді. Бірақ алдынғы отырыста ұсынылған
дәлелдемелер өзінің заңдық күшін сақтайды және ... ... ... ... ... істің кейінге қалдырылғандығы туралы дәлелді ұйғарым шығарады, онда
сот істі кейінге қалдырылудың себептерін және сот отырысының ... ... Іс ... ... ... ... жаңа сот отырысында шешілуін
қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін ... ... ... жаңа ... күні ... бұл жөнінде келген адамдарға қол қойдырылып
хабарланады. Келмеген және процеске қатысуға ... ... ... сот ... уақыты мен орны туралы шақыру ... ... сот ... ... ... отырса, істі қарау кейінге
қалдырылған кезде сот келген ... ... ... ... Бұл ... сот ... екінші рет шақыруға қажет болған жағдайларда ғана ... ... ... ... келесі белгіленген сот отырысы жаңадан
басталап қаралады. Істі қаруды кейінге қалдыру сот ... ... ... бар, істі кейінге қалдырғанда іс ... ал ... ... ... ... уақыттан бастап әрі
қарай жалғасады. Үзіліс кезінде судьяның басқа істі қаруға ... жоқ, ... ... ... ... істі ... көше ... болады.
Іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру – бұл істі тез ... ... ... ... ... ... іс ... сот ісін
уақытша тоқтату, яғни ол объективті жағдайларға ... ... ... іс ... тоқатата тұру – бұл заңда көрініс тапқан
жағдайларға байланысты уақытша және белгісіз ... ... [15, ... ... іс ... ... тұру – бұл обективті себептерге
байланысты соттың еркінен тыс ... ... ... істі қарауы
бойынша процессуалдық әрекеттерді уақытша және ... ... ... [27, 238 ... бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру белгісіз ... ... ... ... ... ... [28, 65 б.]. Екеуіне де ортақ
белгі ол соттың ырқынан тыс себептерге ... істі ... ... ... табылады. Істі тоқтата тұру АІЖК-нің 242, 243 ... ... яғни ... бұл ... асып өзге ... ... тоқтата тұруына тыйым салынады.
Азаматтық іс жүргізу кодексінде іс бойынша іс ... ... ... ... ... ... Императивті, яғни міндетті;
2. Факультативті, яғни міндетті емес;
Бұлай бөлуге негіз оны тудыратын жағдай болып ... ... ... ... ... ... ... тоқтатса, екінші
жағдайда қаралып жатқан істің мәніне байланысты тоқтатуға құқылы, яғни
судьяның өзінің ... ... ... ... ... сот:
1) егер даулы құқық қатынасы құқық мирасқорлығына жол беретін болса,
істе тарап ... ... ... ... ... ... заңды тұлға қайта
құрылған, таратылған;
2) тарап әрекет қабілеттілігінен айырылған;
3) жауапкер Қазақстан Республикасы Қарулы ... ... ... ... ... ... ... мен әскери құрамаларында
болған немесе Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... әскерлері және әскери құрамаларында
жүрген талап қоюшылардың өтініші болған;
4) азаматтық, қылмыстық немесе әкiмшiлік сот iсiн жүргiзуде ... ... ... ... ... бұл істі ... мүмкіндігі болмаған;
5) егер ол осы іс бойынша қолданылуға тиісті заң ... ... ... акті ... және ... Конституцияда бекітілген
құқықтары мен бостандықтарына қысым жасайтындығын байқаған және осы актінің
конституцияға сай ... тану ... ... ... Кеңесіне өтініш жасаған, сондай-ақ Конституциялық Кеңес
басқа соттың бастамашылығымен осы іс бойынша қолданылуға ... ... ... ... ... ... белгілі болған;
6) құқықтық көмек көрсету жөніндегі тапсырмамен шет мемлекеттің сотына
өтініш жасаған ... іс ... іс ... тоқтата тұруға міндетті.
7) тараптар медиацияны жүргізу туралы келісім жасаған жағдайда іс
бойынша іс ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, оны соттардың өз
пайымдауы бойынша басқа жағдайларды ... ... ... даулы құқық қатынасы құқық мирасқорлығына жол беретін болса, ... ... ... ... ... ... немесе заңды тұлға қайта
құрылған, таратылған болса онда іс ... ... ... ... Ал АІЖК 247-б. 5-т. ... егер талап тұлғамен тығыз байланысты
істер бойынша ... ... ... ... алу, отбасы даулары, зиян
келтіру, онда өндіріс тоқтатылады.
АІЖК-нің 242-бабының 2-тармағы ... ... ... ... ... сот ... болуы қажет. Сот шешімі негізінде
қорғаншылық, қамқоршылық органдар ... ... ... ... олар сол ... ... ... талап бере алады. Іс бойынша
практикада басқа іспен байланысты жағдайларда мысалы ... ... ... ... ... ... дәледенгенде азматтық іспен зиян
өндіріледі. Сол себепті сот ... іс ... ... ... екендігін
анықтағанша, азаматтық өндіріс уақытша тоқтатыла тұрады.
Факультативті негіздер АІЖК-нің 243 бабында көрініс тапқан:
Сот:
1) тарап ... ... ... ... ... және әскери құрамаларында шақыру бойынша әскери қызметте
болған немесе ол басқа да мемлекеттік ... ... ... Бұл
жерде тараптың контракт негізінде қызмет істеуі жатпайды.
2) тарап істі қарау мерзімінен асатын мерзімде ... ... ... ... ... болған немесе оның сотқа келуіне ... ... ... және ол ... мекеменің құжатымен расталған;
4) жауапкер АІЖК-нің 135-бабында көзделген жағдайларда іздеуде болған;
5) сот ... ... ... ... іс ... ... ... көрсету жөнінде сотқа
тапсырылған өтінішті;
7) қорғаншылық және ... ... бала ... алу ісі ... алушылардың тұрмыс жағдайын зерттеуді белгіленген жағдайларда іске
қатысушы адамдардың өтініші бойынша немесе өз бастамашылығымен іс ... ... ... тұра ... ... іс бойынша іс жүргізудің тоқтатыла тұруының мерзіміне келіп
тоқталатын болсақ ол ... ... ... әр ... ... ... тұру ... АІЖК-нің 242-бабында нақты көрсетіліп кеткен. Іс
бойынша іс жүргізу:
1) АІЖК-нің ... 1) және 2) ... ... - ... ... ... ... мирасқоры анықталғанға дейін
немесе әрекетке қабілетсіз адамға өкіл тағайындалғанға дейін;
2) АІЖК-нің 242-бабының 3) тармақшасында және ... ... - ... ... ... ... ... құрамында
болуын тоқтатқанға дейін, ол мемлекеттік міндетті орындауды ... ... ... ... ... ... мекемесінен шыққанға
немесе сырқатынан айыққанға дейін, жауапкер іздестіріліп ... ... ... ... немесе қорғаншылық және қамқоршылық органның
қорытындысы сотқа табыс етілгенге дейін;
3) АІЖК-нің 242-бабының 4) ... ... ... ... ... немесе соттың қаулысы шығарылғанға дейін;
4) АІЖК-нің 242-бабының 5) тармақшасында көзделген ... ... ... ... шешімі күшіне енгенге
дейін;
5)АІЖК-нің 242-бабының 6) тармақшасында, 243-бабының 6) тармақшасында
көзделген жағдайларда - сот ... ... ... ... тапсырманы
орындағанға дейін тоқтатыла тұрады.
Іс бойынша іс жүргізудің тоқтатыла тұрғандығы туралы бірінші истанция
соты ... ... ... ... ... ... ... Ол
бөлек процессуалды құжат ... ... ... ... ... ... іс ... іс жүргізуді тоқтата тұру туралы ұйғарымына
жеке шағым берілуі немесе наразылық келтірілуі мүмкін.
Іс бойынша іс ... ... ... тоқтауға негіз болған жағдай
жойылғанда тараптардың біреуімен ... ... және де ... ... іс ... ... ... қайта қаралатындығы туралы сот ұйғарым
шығарады. Жалпы тіртіпте сотқа шақырылуы тиіс тараптар сот отырысы ... мен ... ... ... сот ... ... Шешім шығармай сот мәжілісін ... ... ... ... іс ... өндіріс әрқашанда
шешім шығарумен аяқталмайды. Процессуалдық заң ... ... ... ... ... ... Белгілі бір
жағдайларда азаматтық іс сот ... ... ... ... ... ... ... ерекше болып табылады және тізімі
заңмен ... ... ... ... ... ... ғана жол
беріледі [29, 42 б.].
АІЖК істі сот шешімін шығармай ... екі ... ... Іс ... іс ... ... ... (талап арызды) қараусыз қалдыру.
Аталған институтар тек ... ... ... іс
өндірісінде ғана емес, сонымен қатар апелляциялық және ... ... ... ... заң ... ... ... бойынша іс жүргізуді қысқарту және арызды қараусыз ... ... тек ... ... ғана емес ... ... талап және ерекше өндірісте де қолданылады.
Іс бойынша іс ... ... Іс ... іс жүргізуді
қысқарту- бұл сотта іс қысқартуды ... ... ... ... ... ... істі ... кейін дауды ... ... не сот пен ... қатысушыларға байланыссыз мән
жайларға байланысты шешім ... ... оның ... ... іс ... ... жүгіну мүмкіндігі болмайды.
Іс бойынша өндірісті қысқартудың ... ... ... ... ... арыз мәні ... кепілі.
АІЖК-нің 247-бабы іс ... іс ... ... қатаң тізімін көрсетеді. Оларды үш топқа бөлуге
болады:
І. ... ... ... ... ... сай ... тұлғаның сотқа қорғану үшін ... ... ... мән-жайлар. Бұл мән-жайлар ... істі ... де ... ... ... істі ... туралы сұрақты шешкен
кезде ... ... ... ... арызды) қабылдады және бұл
қателік заңсыз түрде ... ... ... ... түзетуге
жатады.
Құқық туралы дауды тараптардың өз ерік білдіруінің ... ... ... ... мән жайлар.
АІЖК-нің 49-бабында талап қоюдың негіздемесі мен ... ... ... бас ... ... ... тану, бітімгершілік келісім
осы ... ... да, ... да ... ... ... ... барысында
пайда болатын және оның қысқартылуын ... мән ... істі ... ... 1-5 ... ... бойынша тоқтатуға тек сотта іс ... ... ғана ... ... оны ... іс қарауға дайындау кезінде де ... ... іс ... қысқартылған жағдайда сол тараптар
арасындағы сол мәселе туралы дау ... және сол ... ... рет ... ... жол ... Бұл іс ... іс
жүргізуді қысқарту туралы заңды күшіне ... ... ... ... ... ... ерекшелік және дауланбаушылық қасиетке
ие болатынын, ал бітімгершілік ... ... ... ... ұйғарымы сонымен қатар орынданушылық қасиетке де ие
болатындығын білдіреді.
Іс бойынша іс ... ... ... шығаруымен қысқартылады.
Ұйғарымда сот басшылыққа ... заң ... ... ... ... 254-бабына сәйкес іске қатысушы сот ... ... мен ... ... іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұруы
немесе тоқтатылуы туралы, не ... ... ... туралы
сот ұйғарымының көшірмесі ... ... ... бес ... ... іс жүргізуді қысқарту туралы ұйғарымына жеке ... ... ... өйткені бұл ұйғарым істің әрі ... ... ... ... қараусыз қалдыру. Арызды ... ... бұл осы ... ... ... рет ... мүмкіндігіне тыиым салмайтын сот
өндірісін шешім шығармай ... ... ... қараусыз қалдырудың негіздемелерінің
қатаң тізімі көрсетілген.
Оны үш ... ... ... ... арыз (арыз) беру құқығын жүзеге асырудың ... ... ... ... мән ... Бұл ... ... іс бойынша іс қозғалғанға дейін ... ... ... осы ... шешу ... ... ... оны сот өндірісіне қабылдайды. Азаматтық
істі қозғау кезінде ... ... ... ... ... ... заңсыз пайда болған процессті ... ... ... әрі ... ... және ... мәні бойынша шешуді
тараптарды кінәсінен не ... ... ... мүмкін болғызбайтын мән-жайлар. Бұл мән-жайлар
істі қозғағаннан кейін ... ... ... тура ... байланысты арызды осы процессте қарау
мүмкіндігінің жоқтығын куаләндіратын мән-жайлар.
Арызды қараусыз ... ... ... ... ... АІЖК-нің 249-бабының 1-4-тармақтарында қарастырылған:
Талап қоюшы осы санаттағы істер үшін заңдар ... ... ... ... ... ... ... сақтамаса және ... ... ... ... ... ... адам берсе;
Арызға қол қойған және оны берген адамның ... қол ... оны ... өкілеттігі жоқ болса;
Осы немесе басқа соттың іс ... осы ... ... мәселе туралы дау бойынша және сол ... ... ... іс ... ... ... ... екінші тобының мән-
жайларын АІЖК-нің 249-бабының 5-9 тармақтарында қарастырылған:
Тараптар арасында бұл ... ... ... аралық соттың шешіміне
беру туралы келісім жасалса және ... істі мәні ... ... ... ... шешуге қарсылық білдірсе;
Өздерінің ... істі ... ... тараптар екінші
шақыру бойынша сотқа келмесе;
АІЖК-нің 55-бабының 3-бөліміне және ... ... ... сай іс ... адам ... ... ... арызды қайтарып алуды өтініш ... ал ... ... ... ... ... етпесе.
Арызды қараусыз қалдырудың ... ... ... ... АІЖК-нің 249-бабының 10 тармақтарында қарастырылған:
Көрсетушіге арналған күші жойылған ... ... және ... ... бойынша құқықты қалпына ... ... ... ... ... ... үш ай мерзім ... ... ... ... ... ... 1-5,8 және 9-тармақтарында көзделген негіздерде
арызды қараусыз ... тек ... іс ... ... ғана ... қатар істі сот талқылауына дайындау кезінде де ... ... ... ... ... ... жиналғаннан
кейін мүдделі адам жалпы тәртіп ... тағы да арыз ... ... ... ... іс ... іс жүргізуді қысқартуда
екі негізгі ... ... ... негізгі және құқықтық
салдары бойынша.
Арызды ... ... ... сот ... ... ... қараусыз қалдырудың негіздері, істі қарауға кедергі келтіретін
мән-жайларды ... ... ... ... ... осы санаттағы істер үшін заңда ... ... ала ... ... шешудің міндетті тәртібін сақтамауына немесе
арызды әрекетке қабілетсіз адам ... ... ... ... ... сот ... мемлекеттік бажды қайтаруды және
талапты қамтамасыз ету ... ... ... көрсетеді.
Іске қатысушы, сот отырысына ... ... ... іс ... іс ... ... тұруы немесе тоқтатылуы
туралы сот ұйғарымының көшірмесі ұйғарым ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі ұйғарымға жеке шағым ... ... ... Істі қарауға кедергі келтіретін мән-жайлар
жойылған жағдайда тұлға сотқа жалпы ереже бойынша қайта арыз беруге құқылы
2.5 Сот ... ... ... ... ... ... талқылау кезіндегі соттың
жүзеге асыратын іс жүргізу әрекеттерінің барысы мен нәтижесі жазылатын ... ... ... табылады [30, 56 б.]. Хаттама қаралған ... бір ... ... [31, 231 б.]. Сот талқылауының
хаттамасы ол сол сот отырысның – айнасы.
Бірінші ... ... ... ... ... ... тыс жасалған әрбір жеке іс ... ... ... ... ... немесе отырыстан тыс жасалған іс ... ... іс ... ... іс ... ... ... елеулі сәттерін көрсетуі тиіс.
Әрбір сот отырысы бойынша немесе жеке іс ... ... жеке ... жасалады. Сот отырысының хаттамасы істі сотта
талқылау барысында жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Сот
отырысы хаттамамсының болмауы ... ... ... ... ... ... табылады.
Заң сот отырысы хаттамасының мазмұнын реттейді. ... ... 2 ... ... онда:
- сот отырысының жылы, айы, күні және ... сот ... ... және ... ... істі қарайтын соттың ... сот ... ... және сот ... тегі мен ... ... ... соттың аудио -, бейнежазба құралдарын және (немесе) стенографиялауды
қолдануы туралы мәліметтер;
- іске ... ... ... куәлердің, сарапшылардың,
мамандардың, аудармашылардың келгені туралы мәліметтер;
- іске ... ... ... ... аудармашыға,
сарапшылар мен мамандарға олардың іс жүргізу ... ... ... ... ... ... етушінің өкілдері және сот ... ... ... ... Іске қатысушы адамдардың және өкілдердің ... ... ... ... ... ... өз қорытындыларын ... ... ... ... жария етілуі туралы мәліметтер заттай ... ... ... ... бейне жазбаларды,
киноматериалдарды көрудің ... ... ... ... іске қатысушы мемлекеттік органдар
мен жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... Сот ... залында болған сұрақтар мен жауаптардың мазмұны;
- Сот жарыссөздерінің мазмұны;
- ... ... ... іске ... ... ... ... мен ұйғарымдардың мазмұны ... ... ... ... шағым беру тәртібі мен мерзімі түсіндірілгені
туралы мәліметтер;
- Іске қатысушы адамдарға ... ... және ... беру құқықтырының түсіндірілгені туралы мәліметтер;
- Хаттаманың жасалған күні көрсетіледі.
Хаттаманы сот ... ... ... ... ... ... машинкаға (компьютерде) басу жолмен дайындалуы мүмкін.
Іске қатысушы ... ... ... қандайда бір бөлігін
жария ету ... ... іс үшін ... деп ... мән
жайлар жөніндегі мәліметтерді хаттамаға ... ... ... ... ... ... сәйкес, хаттама сот отырысы аяқталғаннан
кейін үш күннен ... ал жеке іс ... ... ... ол ... ... келесі күннен кешіктірілмей ... қол ... ... Ал ... істер бойынша сот отырысының
хаттамасын дайындау және оған қол қою ... да ұзақ ... ... сот
отырысы аяқталғаннан кейін он күннен кешіктірілмей жүзеге асырылуы мүмкін.
Іске қатысушы тұлғалар мен ... ... ... және оған ... кейін 5 күн ішінде оған ... мен ... ... ... ... Хаттамаға ескертуді төрағалық ... ... ... ... ... ол іске ... мен
ескерту беруші шақырыла отырып, сот мәжілісінде қаралады. Нәтижесінде
ескертудің дұрыстығын ... ... ... ішінара қабылдамай
тастау туралы ұйғарым шығарады. Ескерту іске тігіледі. Сот ... ... бес күн ... қарастырылады.
3. АЗАМАТТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ БОЙЫНША ШЫҒАРЫЛАТЫН СОТ
АКТІЛЕРІ
3.1 Азаматтық іс бойынша сот шешімі – сот ... ... ... іс ... кодексінің 2-бабындағы міндеттерді соттың атқаруы
одан көптеген ... ... ... ... ... ... әрекеттер судьямен жеке дара жүзеге асырылады. Азматтық істі
бірінші инстанцияда талқылап шешу сот пен тараптардың белсенді ... ... ... [16, 83 б.]. Заң ... өз ... мен ... ... процессуалды құқықтар мен қорғанудың тәсілдерін қамтамасыз еткен
(АІЖК 47,49 б.б). Осы ... ... ... ... олар ... әрекеттерді (талап арыз беру, ... ... қою, ... ... ... ... ... Осы процессуалдық іс-әрекеттердің
мәні олардың алдыға қойған мақсаттарына сай ... ... ... ... ... ... тыс қалмайды, себебі ... ... ... ... қорғау болып табылады [16, 83 б.].
Соттың жүзеге ... ... ... ... қарағанда
билікті, жоғары және баршаға міндетті болып келеді. Сот ... ... ... органы болып табылады, оның мақсаты әділ
соттылықты жүзеге асыру. Азаматтық іс ... ... ... ... процессуалды әрекеттерді нақты реттейді. ... ... сот ... ... бойынша сот актілерін шешімдер, ұйғарымдар,
қаулылар мен бұйрықтар нысанында қабылдайды.
Н.А. Чечинаның пікірі ... сот ... – ол ... қолданушылық акт.
Онда даулы мәселені шешетін материалдық және процессуалдық құқық көрініс
табуы керек.
З.Х. Баймолдинаның пікірі ... сот ... ... ... ... ерекшелігі, соттың тікелей қызметімен байланысты, яғни әділ
соттылықты ... ... ... ... Сот ... Әділ соттылықты көздейді;
2. Тараптар мен үшінші тұлғардың құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... сәйкес шығарылады;
4. Белгіленген өзіндік құрлымы бар;
5. Орындалуы жағынан міндетті болып табылады [15, 90 б.];
Бірінші ... соты ... ... және бұйрық шығарады.
Апелляциялық және қадағалау сатысы қаулы шығарады. Соттың ... ... ... ... ... ... және ... түрлері,
яғни айырмашылығы болады.
АІЖК-нің 217-бабына сәйкес, істі мәні бойынша шешетін бірінші ... ... ... ... ... Егер қаулыда талап арызға
байланысты оның жауабы және даулы мәселеге байланысты тараптардың ... ... ... тапса, ол шешім болып табылады.
АІЖК-нің 251-б. сәйкес, бірінші инстанцияда істі мәні ... ... ... ұйғарым нысанында шығарылады. Ұйғарымда соттың ... ... ... оның ... ... бұйрығы өндіріп алушының ақшалай сомаларды өндіріп алу немесе
мүлікті борышкердің немесе өндіріп ... ... ... ... ... және сотта іс қарамай-ақ, даусыз ... ... ... ету ... ... ... ... судьяның актісі болып
табылады. Бұйрық – ол аты атап тұрғандай мемлекеттің ... ... түрі ... ... [32, 214 ... ... ұйғарымнан негізгі айырмашылығы қандай сол мәселеге
тоқталып кетсек:
1. Сот шешімі бұл – істі мәні ... ... ... Оны тек
бірінші инстанция соты шығарады.
2. Сот ... – бұл ... ... ... ... шешетін процесуалды
акт. Іс бойынша бір шешім шығарылады. Ал ұйғарым іс ... ... ... ... Оның саны ... ... тұрған мәселеге байланысты
болады.
3. Сот шешімі судьяның өзімен жеке шығарылады. Ол тек ... ... ... ... ... ... «талап толық немесе жартылай
қанағаттандырылуға жата ма?» , «талапты қанағаттандырусыз ... ... ... ... ... Бұл формула барлық шешім шығарарда әр ... [16, 89 ... ... бірінші инстанция сотымен алдында тұрған мәселеге байланысты
кеңесу бөлмесінде немесе сот отырысында шығарыла береді.
Жалпы ғылымда сот ... ... әлі ... бір ... бір ... Әр ... өз ойын ... келтіреді. М.А. Гурвичтің пікірі бойынша сот
шешімі бұл – ... ... ... ... ... ... ... [33, 6 б.].
Н.Б. Зейердің пікірі бойынша сот ... бұл – ... ... мәні
бойынша қарап шешетін бірінші сот инстанциясының талап қою, ерекше талап
қоюмен, ерекше өндірісте шығаратын ... ... ... ... [34, 29 б.].
Біздің ойымызша, жоғарыда аталған ғалымдардың ойлары дұрыс себебі, сот
шешімі - азаматтық іс ... әділ ... ... істі мәні ... ... ... ... құқық қолданушылық актісі болып
табылады. Шешімде нақты ... ... ... ... ... ... Сот ... барлық азаматтық даулар бойынша шығарылады. Соттың
алдында тұрған бірден-бір ... ол әділ ... ... ... ... ... ... көрсеткіші болып табылады. Сот шешім ... ... ... ... ... ... алады, Конституция мен
заңдарды мүлтіксіз орындауға әрі бұзбауға шақырады.
Сот шешімнің мәніне (құқықтық табиғатына) байланысты ғылымда бір ... М.Г ... ... ... сот ... мәні – ... акт ретінде құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған тарапты қорғау
болып табылады [35, 16 б.].
А.А. Добровольский мен С.А. Иванованың пікірі ... ... ... ... құқықтарды, бостандықтарды және де заңды мүдделерді
қорғау, яғни ... ... ... сол ... құқықты заң арқылы
орнына қайта келтіру [36, 106 б.]. М.А Гурвичтің ойы бойынша ... ... ... яғни ... ... тұрады [33, 15 б.].
Сот шешімінің мәні – соттың мемлекеттік орган ... ... ... яғни ... тәртіптілік пен әділеттікті орнату,
құқықтары мен ... ... ... тараптардың қорғалуын қамтамасыз
ету. Азматттық дауды шешуде сот шешімінің күші тікелей ... ... ... ... ... ... Сот ... қандай
дәрежеде дұрыс құралып, қызмет атқарса, соғұрлым оның беделі халықтың
алдында басым ... ... ... іске байланысты сот қандай ... ... ол ... ... не ... ... барлығы орындауы тиіс. Сот шешімінің мәнін түсіну үшін материялдық
құқықтық қатнас және сот ... ... ... алу ... ... ... сотқа дейін пайда болады, сот шешімі осы даулы
материялдық құқықтық қатнасты ауыстырмайды тек оның ... ... ... ... Егер ол ... ... даулы мәселе болса, сот шешімін
шығару арқылы ол даусыз болады.
Сонымен біздің ойымызша, сот ... мәні ... – ол әділ ... ... акт, жеке және ... ... ... заңды
мүдделері мен құқықтарын қорғауды мақсат етеді. Бірінші инстанция ... ... ... ... ... ... осы ... істі қарау
аяқталады; екіншіден, заң бұзушылық тыйылады, ... ... ... және де ... бұзушылықтың алдын алу функциясы жүзеге
асырылады.
Сот шешімінің түрлері АІЖК-нің 217-бабына сәйкес, істі мәні ... ... ... сот ... ... ... ... Сот
шешімдерінің түрлері: талап қою ... ... сот ... – кәдуілгі және сырттай; істі мәні бойынша шешкен кезде –
қысқаша және ... ... ... ... ... ... және
уақытылы орындалатын деп бөлінеді. ... ... – сот ... және ... ... істі мәні бойынша қарау нәтижесінде
шығарылған шешім.
Сырттай шешім – сот ... ... ... ... ... істі мәні бойынша қарау нәтижесінде шығарылатын
шешім.
Қысқаша шешім – үш бөлімнен тұратын шешімдер: ... ... ... ... – төрт ... ... ... кіріспе, сипаттау,
дәлелдеу және қарар.
Дереу орындалытын шешім заңды күшіне енбей тұрып орындалатын ... ... ... міндетті және факультативті деп бөлінеді.
Шешім, дереу орындалатын жағдайлардан басқа, ол ... ... ... заңмен белгіленген тәртіп бойынша ... Сот ... ... ... ... ... ... жазылады, ол өндiрiп алушыға берiледi
не оның ... ... ... сот оны ... бойынша атқарушылық iс
жүргiзудiң тиiстi органына орындау үшiн жiбередi.
Сот шешімінң ... ... мен ... ... енуін шатастыруға
болмайды, себебі сот шешімі дереу орындалуы оның заңды ... ... ... ... 237-бабында міндетті дереу орындалуға
жататын шешімдердің тізімі анықталған:
1) ... алып беру ... ... ... ... үш ... ... уақытқа алып беру
туралы;
3) жұмысқа қайта орналастыру туралы;
4) мертігуден немесе денсаулықты ... ... ... айрылуынан келген зиянды, бірақ үш ... ... ... туралы;
5) ереуілді заңсыз деп тану туралы шешімдер дереу орындалуға тиіс.
6) қаржы ұйымдарын және бас ұйым ... банк ... ... ... ... болып табылмайтын ұйымдарды қайта құрылымдау туралы
шешімдер дереу орындалуға тиіс.
Факультативті дереу ... ...... 238-бабы бойынша сот
талапкердің өтініші бойынша, егер шешімді орындау мүмкін ... ... ... ... ... ... Негізінен шешім
практикада талапкердің сұрауы бойынша ... ... Егер ... ... салдарынан шешімді орындаудағы кідіріс өндіріп алушы үшін елеулі
шығынға әкеп соғуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... берілген мүліктің жойылуы), сот талапкердің ... ... ... орындатуы мүмкін. Сот шешімін дереу орындату туралы
мәселе шешімді шығару кезінде шешілуі мүмкін. Шешімді дереу орындау ... ... ... кейін де қаралуы ықтимал, мұндай жағдайда өтініш
іске қатысушы адамдарға отырстың өткізілетін орны мен ... ... ... сот ... ... ... ... қатыспауы осы
мәселені шешуге кедергі болмайды. Шешімді ... ... ... ... ... ... және іске ... Шығарылған сот шешімін
дереу орындау туралы сот ұйғарымына жеке шағым беру, жеке наразылық келтіру
мұндай ұйғарымның ... ... ... Сонымен қатар соттың шешімін
дереу орындауды қолдаудан бас тарту туралы сот ... сот ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы атынан шығарылады. АIЖК-нiң 218-
бабына сəйкес, сот ... ... жəне ... болуы тиiс. Шешiм iс жүргiзу
құқығының нормалары сақтала отырып жəне осы құқықтық қатынасқа ... ... ... нормаларына толық сəйкестiкте шығарылғанда немесе
ұқсас қатынасты реттейтiн заңның қажеттi негiздерiн қолданғанда ... ... ... ... жəне ... адалдық,
парасаттылық пен əдiлдiк (Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексiнiң ... жəне ... ... ... ... ... болып табылады.
Iс үшiн маңызы бар фактiлер, заң талаптарына сай сот отырысында өндiрiлген
осы фактiге қатысты жол берiлген жəне ... ... ... ... дəлелдеудi қажет етпейтiн жалпыға мəлiм мəн- жайларға сəйкес келсе
немесе iс бойынша жинақталған дəлелдемелер ... шешу үшiн ... ... ... ... ... ... сатыдағы сот шешiмдi Қазақстан Республикасының атынан ... ... жəне ... дау ... сот ... ... қатаң
сəйкестiкте шығарады. Тараптардың, талапкердiң не жауапкердiң ... ... ... iске ... ... да ... куəлардың ... ... ... ... ... жақтан келтiрiлiп жазылады. Сот шешiмiнiң
мəтiнiне ресми құжаттарда ... ... ... ... ... сот ... ... түзетулердi енгiзуге болмайды.
Шешiмдi судья кеңесу бөлмесiнде жазбаша түрде дайындайды жəне оның ... ... ... компьютерде басу əдiсiмен бiр дана етiп ... ... ... қол ... ... ... ол iстiң талқылануы аяқталған
нақ сол сот отырысында iске қатысқан ... ... ... ... ... жарияланған күн шешiмнiң шығару күнi болып табылады.
Сот ешіміне қойылатын басты талап ол заңдылық және негізділік [37, ... Сот ... ... ... нақты дауды шешетін нормаларды ... алуы ... Сот ... ... ... оның ... талаптарды сақтауын көздейді.
Заңмен белгiленген жазбаша түрде дайындалмаған жəне ... қол ... ... ... ету сот ... ... ... Сот шешiмi
АIЖК-нiң 14-бабына сəйкес, белгiленген сот iсi жүргiзiлетiн тiлде ... Сот iсi ... тiлдi ... ... ... ... iске
қатысқан адамдарға сот iс бойынша шығарылған сот актiлерiн олардың ана
тiлiне немесе олар ... ... ... ... ... етуге
мiндеттi.
Сот шеімді шығарғанда ... ... ... ... ... бұзбауы тиіс. Егер сот істі шешу барысында ... ... ... мен заңды мүдделерін бұзады деген пікірге
келсе, онда ол бұл ... шешу ... ... ... ... ... ... құқықтық норманы қолданғанда қарама-қайшылық
болғанда, сот жоғары ... ... ... тиіс, ал бір деңгейдегінорма
болғанда соңғы шығарылған норманы басшылыққа алуы тиіс. АІЖК-нің ... ... ... ... ... ... ... болмаған
жағдайда сот ұқсас қатнастарды реттейтін құқық нормаларын қолданады, ... ... ... ... ... заңдардың жалпы негіздері мен
мағынасы негізге ала отырып шешеді.
Егер заң актілерінде ... ... ... ... ... ... ... көзделсе, сот бұл мәселелерді әділдік пен
парасаттылық өлшемдерін ... ала ... ... ... ... ... болып табылмайды егер:
1. Сот қолдануға тиісті заңды қолданбаса;
2. Сот қолданылмауға тиісті заңды қолданса;
3. Заңды дұрыс ... ... ... қалыпты немесе құқыққа ұқсас қалыпты дұрыс қолданбаса;
Сонымен қатар Бірінші сатыдағы сот шешімінің күші мына ... істі бұл істі ... ... жоқ ... ... сот, істі сот отырысының уақыты мен орны хабарланбаған, іске
қатысушы адамдардың ... ... ... ... істі қарау кезінде сот ісі жүргізіліп ... тіл ... ... сот іске ... тартылмаған адамдардың құқықтары мен міндеттері
туралы мәселелерді ... ... ... қол ... ... ... ... басқа
судья қол қойғанда;
6) істе сот отырысының хаттамасы болмағанда;
7) АІЖК-нің 255-бабына сәйкес, жасалуы міндетті жеке іс ... ... ... ... ... ... дәлелдеріне қарамастан
жойылуға тиіс.
АІЖК-нің 366-бабына сәйкес, басқа да іс жүргізудің ... орын ... егер бұл ... істі ... ... әкеп соқтырса немесе әкеп
соқтыруы мүмкін болса, ... күші ... тиіс ... ... ... ... бойынша сот шешімінің жіберген қателігі оның
күшін ... ... заң ... әкеп ... ал ол өз ... ... түсіреді [34, 10 б.].
АІЖК-нің 247, 249 баптарының талаптарын бұза ... ... ... ... ... ... шешімі негізді болып табылады егер, ол барлық фактілерді толық
анықтап заңға сүйене отырып ... ... [37, 302 ... ... сот ... негізді болып табылады егер, ол барлық
фактілерді заңға сүйне отырып жан-жақты, ... әрі ... ... шешкен
кезде. Фактілі жағдайды қорыту негізі ол дәлелдеме болып табылады. Дәледеме
негіздері бұл - ... ... ... және ... ... куәлардың айғақтарымен, заттай дәлелдемелермен,
сарапшылардың қорытындыларымен, іс жүргізу әрекеттерінің хаттамаларымен, іс
жүргізу ... ... және ... ... сот ... және өзге де құжаттармен анықталады. Яғни сот шешімі тек сот
отырысында қаралған дәлелдемелерге ғана сүйенуі ... Сот ... ... ... ... ... ... байланысты дәлелдеу пәнін дұрыс анықтаса;
2. Дәлелдемелердің негізінде даулы мәселені шешетін заңды ... ... ... ... ... ... келуі:
Сот шешімінің негізділігі және заңдылығы өзара байланысты, бірақ бір
мағынаны білдірмейді. Әр ... ... тән ... бар. ... ... ... болып табылмайды. Негізділік бұл – іс бойынша ... ... ал ... бұл – ... ... және процессуалдық
норманы дұрыс қолдану болып ... Сот ... ... ... ... ... қажет. АIЖК-нiң 219-бабының 2-бөлiгiне жəне 49-бабының 2-
бөлiгiне сəйкес сот iстi талапкер мəлiм ... ... ... ... жəне
талап- арыздың мəнiн немесе негiздемесiн өз бастамасы бойынша өзгертуге
құқығы жоқ. ... сот ... ... ... егер ... ... талапкердiң
құқықтарын, бостандықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерi үшiн қажет ... ... ... ... ... да ... ... болса,
талапкердiң келiсiмiмен сот талаптардың шегiнен шығуы мүмкiн. Мəселен, ата-
ана құқықтарын шектеу немесе одан айыру туралы шешiм шығарумен бiрге ... ... ... ... сот шешiм қабылдауға құқылы («Неке жəне
отбасы туралы» Қазақстан ... ... ... ... 71-
бабының 5-тармағы).
Ал енді сот шешімінің мазмұнына келетін болсақ, АIЖК-нiң 220-бабына
сəйкес мəнi ... ... шешу ... сот кiрiспе, дəлелдеу жəне қарар
бөлiктерiнен тұратын қысқаша (қысқартылған) шешiм ... ... ... дəлелдеу бөлiгiнде бiрiншi сатыдағы сот анықтаған
iстiң мəн-жайлары, оларды қолдайтын дəлелдемелер, сот қорытындылары, ... сот ... ... ... ... ... олардың толық
мазмұны ашылмай-ақ баяндалуы мүмкiн. Шешiм заңды күшiне енгенге ... ... ... ... не ... ... бойынша сот кiрiспе,
сипаттау, кеңейтiлген дəлелдеу жəне қарар бөлiктерiнен ... ... ... шығарады. Бұл орайда қабылданған сот шешiмi мəнi бойынша
қысқаша (қысқартылған) шешiмге қарама-қайшы келмеуі тиiс.
Толық негiзделген шешiм тараптың жазбаша ... ... ... бастап
бес күндiк мерзiмде шығарылуы тиiс. Дəлелдеме ... ... ... ... ... ... дата ... Iске
мiндеттi түрде қысқаша (қысқартылған) шешiм мен толық негiзделген шешiм
қосылуы ...... ...... кезде қысқаша (қысқартылған)
шешiм шығаруға жол берiлмейдi. Сот кiрiспе, баяндау, дəлелдеу жəне қарар
бөлiктерiнен тұратын ... ... ... ... ... ... қарар бөлiгiнде жауапкердiң осы шешiмдi бұзуы туралы арызды ... мен ... ... оған ... ... ... тиiс.
Шешiмнiң кiрiспе бөлiгiнде шешiмдi шығарудың уақыты мен орны, ... ... ... жəне дəл ... ... ... сот ... сот приставы, тараптар, iске қатысатын басқа да ... ... ... мəнi ... ... талап көрсетiледi. Егер тараптар
заңды тұлғалар болса, онда осындай ... ... ... ... ... ... ... көрсеткен жөн. Шешімнiң шығарылу орны сол шешiм
шығарылған қаланың немесе өзге де елдi ... ... ... ... ... мазмұны, соның iшiнде, егер талапкер талаптың
негiздемесiн немесе нысанын өзгертсе, мөлшерiн азайтса, шешiмнiң ... ... тиiс. Егер ... ... көзделген негiздемелер
бойынша сот қарсы талап-арызды қарауға қабылдаса, онда сипаттау ... ... да ... ... ... басқа шешiмнiң сипаттау
бөлiгiнде жауапкердiң қарсылықтары мен iске қатысатын басқа да ... ... ... толық негiзделген шешiмiнiң дəлелдеу бөлiгiнде АIЖК-нiң ... ... ... ... ...... жəне ... түсiнiктемелерiмен, куəлардың ... ... ... ...... хаттамаларымен
жəне басқа құжаттармен белгiленген iстiң ... ... тиiс. ... жинау соттың тапсырмасын орындау тəртiбiмен жүргiзiлсе, ... өз ... ол ... сот ... ... етiп, ... ғана оларды дəлелдемелер ретiнде ... ... Егер ... ... ... ... 72-бабының тəртiбiмен тапсырманы
орындаған сотқа түсiнiктемелер немесе жауап берген iске ... ... ... iстi ... сотқа келсе, олар түсiнiктемелерi мен
жауаптарын жалпы ... ... ... ... ... ... ... ету жөнiнде iс жүргiзу ... ... Бұл ... ... дəлелдемелер (хаттамалар жəне басқа
материалдар) сот отырысында зерделенген жағдайда, сот осы ... ... де ... ... 71-бабына орай қылмыстық iс бойынша
заңды күшiне енген талап-арызды қанағаттандыру құқығы танылған сот ... ... ... ... танылған адамның азаматтық-құқықтық қатынасынан
туындаған iс үшiн мiндеттi. Сонымен қатар бұл үкiмнiң: бұл əрекеттер ... ма ... ... ... сондай-ақ үкiммен белгiленген басқа да мəн-
жайларға жəне олардың құқықтық ... ... ... маңызы бар.
Осындай қылмыстық iстен туындайтын талап-арызды қарайтын сот ... ... ... ... ... ... дəлелдеу бөлiгiнде
азаматтық iсте бар, берiлген соманың көлемiн (мысалы, жауапкердiң мүлiктiк
жағдайын немесе ... ... ... алу) ... ... ... АIЖК-нiң 49-бабының мəнi бойынша талап-
арызды мойындау жауапкердiң құқығы болып табылады. Егер жауапкердiң ... ... ... да бiр ... ... ... мен
заңды мүдделерiн бұзбайтын болса, онда сот шешiмнiң ... ... ... жəне оның сот қабылдағанын көрсетедi.
Егер сот дəлелдемелердiң əрқайсысын жеке жəне ... ... ... ... материалдар, куəлардың айғақтары, басқа да нақты
деректер əр тараптың өз талаптары мен ... ... мəн- ... ... онда ол бұл ... ... шешiмнiң
дəлелдеу бөлiгiнде негiздеуге мiндеттi. Сот отырысында ... ... ... ... ... шешу үшін ... бap дəлелдемелерді ұстап қалу
жəне оны ұсынбау фактісі анықталған болса, онда сот ... ... ... жиынтығын негiзге алып, бұл ... ... ... ... ... көзделген
талаптарды ескере отырып бағалайды.
Шешiмнiң дəлелдеу бөлiгiнде соттың осы құқықтық қатынастарға ... ... жəне сот ... алған iс жүргiзу нормаларын көрсету
қажет.
Шешiмнiң қарар бөлiгi, дəлелдеу бөлiгiнде белгiленген ... ... ... ... ... болуы тиiс. Шешiмдi орындау кезiнде
айқынсыздықтар мен даулардың болмауы үшiн шешiмнiң қарар ... сот ... ... ... етiп ... ... ... талапкердiң
мəлiмделген барлық талаптары бойынша қабылданады. Бiр iс бойынша бiрнеше
талаптар қосылған болса, ... сот ... ... не ... ... ... мəлiмдеген үшiншi тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... талап бойынша кiмнiң,
қандай нақты əрекеттердi жəне кiмнiң ... ... ... қай
тараптың пайдасына шешiлгенi соттың қаулысында нақты ... тиiс. Iске ... ... ... ... мен
мiндеттерi туралы мəселенi шешуге соттың ... жоқ. ... ... ... да ... атап айтқанда: сот шығындарының өтелуi, сот
шешiмiне шағымдану тəртiбi мен мерзiмi, ... ... ... жəне оның ... ... ету мен ... ... шаралар,
талап-арыздың орындалуын қамтамасыз ету туралы ... ... жою ... ... тиiс.
Мəлiмделген талаптардан толық немесе iшiнара бас тарту туралы шешiм
шығару кезiнде ол кiмге қатысты жəне ... бас ... дəл ... ... бiр ... тану туралы iстер бойынша ... ... сот ... ... бөлiгiнде тек құқықтың бар екенi
ғана емес, сонымен бiрге бұл ... əкеп ... ... ... неке ... деп танылған кезде мұндай некенi тiркеу туралы акт
жазбасы жойылады) көрсетуге мiндеттi. Азаматтық кодекстiң ... ... ... ... ... ... аумағында белгiленген
құны бойынша қолдануға мiндеттi ... ... ... теңге болып табылады.
Ақша сомаларын өндiрiп алу туралы ... ... ... ... ... ... қолдануға қатысты шешiмнiң қарар
бөлiгiнде өндiрiлiп алынатын ... ... ... жəне ... ... ақша ... - теңгемен көрсетiлуге тиiс.
Мерзiмдi төлемдердi өндiрiп алу кезiнде сот ... алу ... ... ... ... шетел валютасымен өндiрiп алу кезiнде сот шетел валютасын
Қазақстан ... ... ... ... ... ... бойынша теңгеге айналдыру жөнiндегi есептердi шешiмнiң ... ... ... Сот ... ... ... ... құқықтық актiлерiмен, салық жəне кеден заңнамасында көзделген,
сондай-ақ тараптардың бiрi Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi мен Қаржы
министрлiгi ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда, валюта операциясын жасау кезiнде пайда болған
құқықтық қатынастар бойынша ақша сомасын шетел валютасы түрiнде ... ... ... шығаруға құқылы.
Сот мемлекеттiк органдардың, ұйымдар мен лауазымды адамдардың ... ... мен ... ... деп тану ... ... ... қанағаттандырған жағдайда, шешiмнiң қарар бөлiгiнде дауланып
отырған əрекеттi (əрекетсiздiктi) немесе ... ... деп ... тиiс.
Сот АIЖК-нiң 282-бабына сəйкес, азаматтар мен заңды тұлғалардың бұзылған
құқықтарын, бостандықтары мен заңмен ... ... ... ... жөнiнде шаралар қабылдайды, шешiмнiң қарар бөлiгiнде бұл
жөнiнде көрсетiлуi ... ... ... ... ... ... iшiнара қайшы деп тану
туралы iстер бойынша азаматтар мен ... ... ... ... сот шешiмнiң қарар бөлiгiнде мұндай актiнi акт
қабылданған сəттен бастап толығымен не оның бiр ... ... ... ... ... Сот сондай-ақ нормативтiк құқықтық акт жарияланған
бұқаралық ... ... сот ... ... ... ... ... жариялауға мiндеттейдi.
Сот мүлiктi заттай алып беру кезiнде шешiмнiң қарар бөлiгiнде мүлiктiң
жеке анықталған ... жəне ... ... ... ... ... не осындай мүлiктi (жер учаскелерi, үй құрылыстары жəне ... ... ... ... сот ... ... ... тараптардың
əрқайсысына берiлетiн мүлiк бөлiгiнiң мөлшерi мен шегiн, сонымен ... ... ... ... ... ... мен ... өтетiн
жерлердiң мөлшерi мен шекарасын, кiрiп-шығатын жерлердi əзiрлеу, шарбақтар
орнатуды, ... ... ... ... мен ... ... лайық
басқа да мəн-жайларды анық əрi дəл көрсетуге тиiс.
Шешiмнiң қарар бөлiгiнiң мазмұны iстiң ... ... ... ... ... реттейтiн материалдық жəне iс жүргiзу құқығы
нормаларына сəйкес келуі тиiс. Атап айтқанда:
а) некенi бұзу ... ... ... ... ... ... ... сұрақтары бойынша, оның iшiнде бiрлесiп ... үшiн ... ... ... ... алу, бiрлесiп жинаған мүлiктi бөлу жəне
т.б) талаптары бойынша сот тұжырымдарымен ... тиiс. ... ... ... үшiн ... ... атап ... некенiң тiркелген
күнi, акт жазбасының нөмiрi, некенi ... ... ... ... неке ... ... ... тектерi, ерлi- зайыптылардың неке
қиылғанға дейiнгi тектерi; некенiң бұзылғанын тiркеу үшiн тараптар арасында
«Салық жəне бюджетке ... ... да ... ... ... Қазақстан
Республикасы кодексiнiң (Салық кодексi) 498- бабымен белгiленген ставкалар
бойынша мемлекеттiк бажды бөлу туралы көрсетiлуі тиiс. Кəмелетке ... ... ... ... ... ... ерлi-зайыптылар
арасында келiсiм болмаған жағдайда, сот шешiмнiң қарар бөлiгiнде кəмелетке
толмаған балалардың неке бұзылғаннан кейiн кiммен бiрге ... ... тиiс. ... осы бөлiгiнде сот шешiмi заңды күшiне енген ... ... ... ... ... ұл (қыз) ... алу туралы iстер бойынша өтiнiш негiздi болған
жағдайда сот шешiмнiң қарар бөлiгiнде ... ... ... өтiнiштiң
қанағаттандырылғаны туралы көрсетедi. Асырап алушылардың (асырап алушының)
өздерiн баланың ата-аналары (ата-анасы) ретiнде жазу ... ... ... сот ... тууы туралы акт жазбасына ата-аналарына ... ... күнi мен жерi ... ... ... туралы мəселенi
шешедi;
в) өндiрiсте болған жазатайым жағдай фактiсiн ... ... ... ... сот шешiмнiң қарар бөлiгiнде болған жазатайым
жағдайдың уақыты мен орнын, жазатайым ... ... ... ... ... ... атын, сондай-ақ өндiрiспен байланысты жазатайым жағдайды тану
туралы көрсетуге мiндеттi.
Сот шешімді дереу шығарады, бұл сот талқылауының ... ... Тек ... ... айрықша күрделі істер бойынша ... ... ... мерзімге кейін қалдырылуы мүмкін.
3.2 Сот шешімінің заңды ... енуі және оны ... ... ... ... заңды күші дегеніміз – оның құқықтық әрекет етуі, яғни
құқықтың бар ... жоқ ... ... ... сот ... құқық сөзсіз іске асырылуға жатады. Бірінші инстанция сот
шешіміне шағым не ... ... ол ... ... ... ... сот ... құқықпен салыстыра келіп, сот шешімі күшіне
енгеннен кейін, сол даулы мәселені шешетін құқыққа айналады [30, 40 ... сот ... ... ... ... құқыққа айналады. Сот шешімі заңды
күшіне енгеннен кейін ... бір ... ... туындайды. Кейбір
құқықтық салдар бірден ... ... ... ... не наразылық
келтіру, сот шешімінің бірден орындалуы.
Сот шешімінің заңды күші оның ... ... ... ... яғни ол іске ... ... міндетті бола тұра белгілі бір
міндеттер не ... ... Сот ... ... ... ... байланысты
ғылымда нақты бір көз қарас жоқ. Н.Б. Зейдердің ... ... ... ... ... енуінің негізгі мәні болып оның жалпыға ... ... [34, 80 б.]. М.А. ... ... ... сот шешімінің
заңды күшіне енуінің мәні болып ... ... ... ... ... заңды күші бірнеше белгілермен сипатталады:
Бірінші белгісі – дәлелдігі. АІЖК-нің 235-бабына ... ... сот ... оған апелляциялық шағым не наразылық беру мерзімі өткен
соң заңды күшіне енеді Осы сәттен бастап шешім ... ... яғни ... деп ... ... – айрықшылығы. Айрықшылық деп сот шешімі заңды күшіне
енген соң ұқсас талаппен екінші мәрте ... сол ... ... ... Айрыұшылықпен преюдициалдық байланысты. Заң сот шешімі
заңды күшіне енгеннен кейін іске қатысушы басқа процессте сотпен ... ... ... ... ... Сот тәжірбиесінде,
әсіресе, тану туралы талап бойынша қабылданған ұйғару туралы ... ... ... үшін ... ... ие ... Мысалы, сот шешімімен
азаматты баланың әкесі деп тану, одан баласына алимент өндіру туралы басқа
сот ... оның ... ... ... ... Сот ... ... балаға алимент өндіру ... іс ... ... ... ... ие ... – сот ... үшінші белгісі. Ол сот шешімін мәжбірлі
түрде орындауды білдіреді. Шешім дереу ... ... ... ... соң ... Сот ... ... орындалуға жататын жағдайлар да бар
олар АІЖК-нің 237, ... ... ... ... ... ... себебі ол сол үшін шығарылады [15, 116 б.]. Сот ... ... бір ... ... ... яғни ол мәжбірлеп орындалуы
мүмкін. Орындаушылық белгісі ұйғару ... ... тән, ... тану
туралы шешім бойынша орындау парағы берілмейді және ... ... ... ... ... – міндеттілігі. Заңды күшіне енген шешім,
ұғарым мен қаулылар барлық азамттар мен лауазымды ... үшін ... ... ... барлық аумағында орындалуға жатады. ... мен ... ... ... ... сот актісін өзгерте
алмайды және оған қайшы қаулы шығара алмайды. Бір жағынан сот ... оған ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалар сот шешімі міндеттеген
әрекеттерді жүзеге асыруы тиіс. Мысалы, АХАЖ органымен ... бұзу ... ... ... ... ... құқық туралы куәлік беру.
Сот шешімінің әрекет етуі шексіз емес және ол іске қатысқан ... ... пәні ... ... ... мен ... ... шешімінің заңды күшінің айрықшылығы заңды күштің ... ... ... ... [38, 58 б.].
Объективті шегі – сот шешімінің әрекеті тек қана ... ... ... ... талапқа ғана қолданылады.
Сот шешімінің заңды күшінің субъективтік шегі дегеніміз – субъектілер
бойынша іске мүдделі ... іске ... ... ... ... үшін ... болады [15, 116-117 б.].
Егер тараптардың ... ... ... ... сот ... ... күшіне енген соң, мән-жайлардың өзгеруі және
кезеңді төлемдерді өндіріп беру ... ... ... сот ... ... ... ... онда заң тараптарға жаңа талап қою арқылы
бұрынғы шешімді өзгертпейтін және жоймайтын жаңа ... ... ... ... Бұл ... ... ... азайту немесе оның төлеу
ұзақтығын өзгерту қажеттілігімен байланысты болады. ... ... ... ... ... бұзу туралы талапты қанағаттандырмау,
кейін біраз ... ... соң ... ... бұзу ... ... ... салмайды. Сонымен бірге, бала тәрбиесі бойынша құқыққатнастары да
созылмалы болғандықтан, ата-аналық құқықтан ... ... ... ... ... 230-б. 1-т ... сот шешіміндегі кемшіліктерді жою тәртібіне
тоқталсақ, сот шешімі ... ... бір ... ... ... ... бірі оның ... Бұл дегеніміз шешімді
жариялаған сәттен бастап сот оны ... де жоя да ... Сот ... немесе іске қатысушы адамдардың арызы бойынша шешімде
жіберілген қате ... мен ... ... ... ... ... Сот
шешіміндегі қателіктерді ол арындалғанға дейін қаралып шешіледі. Түзетулер
енгізу туралы мәселе сот отырысында шешіледі. Іске ... ... ... ... мен орны ... ... ... олардың келмеуі
түзетулер енгізу туралы мәселені қаруға кедергі болмайды. Егер сот шешімге
түзетулер енгізу керек деген қортындыға келетін ... ол ... ... ... ... ... туралы мәселе жөніндегі сот ұйғарымына
жеке шағым ... ... ... ... ... ... жеке
сөздерді, азаматтың аты-жөнін, тегін ... ... ... ... ... ... ... (мысалы, талаптың құнын
жазған кезде) орын алуы мүмкін. Өтеп ... ... ... саны немесе
өлшемі есептеген, жазған ... ... ... ... ғана қателер
түзетіледі, мысалы, цифраны жазған кезде «0» қалып қойған болса, онда ... ... ... ... ... ... ... жолы ол қосымша шешім
шығару болып табылады. Қосымша шешім іс бойынша шешімге қаулы ... іске ... ... ... ... ... өз бастамашылығымен
мынадай жағдайларда:
1) іске қатысушы адамдар дәлелдемелер ұсынған және ... ... да бір ... ... ... ... егер сот ... туралы мәселені шеше отырып, алып берілген соманың,
берілуге тиісті мүліктің ... ... ... ... ... ... егер сот шығындары туралы мәселені сот шешпесе;
4) егер сот шешiмiнiң орындалуын қайта ... ... ... ... сот
шешпесе, қосымша шешiм шығара алады.
Қосымша шешім шығару туралы мәселе шешім орындалатын мерзімнің қосымша
шешім шығарады және оған шағым жасалуы ... ... ... ... ... ... сот ... уақыты және орны туралы хабарланады,
алайда олардың келмеуі қосымша ... ... ... ... ... ... ... шешім шығарудан бас тарту туралы соттың ... ... ... ... мүмкін.
Қосымша шешімді сот шешімінің толық болмауы себепті шығарылады. Сот
шешімінің толық болуы – сот ... ... ... талаптардың бірі
болғандықтан, заң қосымша ... ... ... ... Сот
шешіміндегі қателерді, егер ол талапкердің талабының ... ... ... ... тұлғаның талабын қараусыз қалдырған болса, ... ... ... жоя ... ... ... ... бірлескен
мүлкін, мұралық бөлу туралы іс бойынша кімге қандай мүлік тиесілі екендігін
анықтау бойынша бірнеше күрделі талап қаралғанда ұмыт ... ... ... сот қосымша шешім шығара алады.
Сот шешімінің қарар бөлігінде сот шығындарын тараптардың арасында
бөлмеген ... ... ... ... ... күші жойылуына
байланысты сот шешімін ... кері бұру ... ... ... да сот ... шешім шығару жолымен жетіспеушіліктерді қалпына
келтіре алады. Соттың қосымша шешім ... ... ... ... не сот ... ... жаңа мәселелерді шешуге құқығы
жоқ. Мысалы, сот тәжірбиесінде ... ... ... алу ... ... беру туралы ұйғарымда оны басқа орынға (лауазымға) қайта алу туралы
нақтыланған болса, ол заңсыз болып табылады. Бұл ... сот ... ... ... ... ... отыр.
Сот шешімінің негізсіз немесе заңсыз екеніне байланысты өзгерту тек
жоғары ... ... ғана ... ... ... кейбір істер бойынша
бірінші инстанция соты өз ... не ... ... ... ... АІЖК-
нің 268-бабына сәйкес сот сырттай шешімді жойып, істі мәні бойынша қарауы
мүмкін. ... ... ... ... кетті деп танылған немесе
қайтыс болды деп жарияланған азамат келген немесе оның ... ... ... сот жаңа ... ... ... ... шешімінің күшін
жояды. Бұл шешім мүлікке қамқоршылық жасауды алып тастауға және азаматтық
хал актілерін жазу кітабындағы оның ... ... ... жазбаны жоюға негіз
болып табылады.
АІЖК-нің 232-б. сәйкес, шығарылған шешім түсініксіз болған жағдайда,
шешім шығарған сот іске ... ... ... ... ... құқылы. Сот шешімнің мазмұны түсініксіз, қарама-қайшы ... емес ... ... сот ... ... ... ... Көп жағдайда
түсініксіздік сот шешімінің ... ... ... ... Ал кейбір
жағдайларда соттың қорытындысын негіздейтін ... ... ... сот ... ... ... түсінік беруді қажет етеді.
Сот шешімін ... ... оның ... ... сондай-ақ сот
шешімінде көрсетілмеген мәселелерді талқылауға құқығы жоқ, тек қана ... және анық ... ... ... ... орындалса немесе мәжбүрлеп орындату үшін ұсынудың заңмен
көзделген мерзімі өтіп кетсе, шешімге түсіндірме жасауға жол ... ... ... ұсыну мерзімі ұзартылса, онда түсінік беру мерзімі
қалпына келтіріледі.
Сот шешіміндегі қателерді түзетудің ... ... ... ... ... ережелері бойынша сот мәжілісінде іске ... ... ... ... ... сот ұйғарымы
қабылданады. Бұл ұйғарымға жеке шағым немесе жеке наразылық келтіруге
болады.
3.3 ... іс ... ... ... да сот ... АІЖК-нің 251-бабы бойынша сот ұйғарымы - істі мәні бойынша ... ... сот ... ... АІЖК-нің 217-бабында көзделген
тәртіппен дербес іс ... ... ... сот ... Ұйғарым
шығарылғаннан кейін дереу жарияланады.
Ұйғарыммен сот (судьялар) азаматтық істі мәні бойынша қарау ... ... ... ... ... ... -сот қызметі
процесінде пайда болатын бөлек нақты қатынастарға құқық ... ... ... сот ... ... мазмұны бойынша әртүрлі болады.
Заңи әдебиеттерде ұйғарымдарды топтау ... ... ... біреулері іске қатысушы тұлғалардың ... ... ... мен ... ... жөніндегі іс-әрекеттерін
ресімдейді: қарсылық білдіру мәлімдемелеріне жауаптарды (АІЖК-нің 42-бабы),
жазбаша дәлелдемелерді іске ... ... ... ... ... куәларды еріксіз келтіру (120-бап), дәлелдемелерді қамтамасыз ... ... ... ... (судьяның) іс-әрекетін: арызды қайтару
(АІЖК-нің 154-бабы), іс жүргізуді тоқтата ... ... ... ... ... ... көп ... биліктік қызметтері көрініс табады.
Бірінші сатыдағы сот ұйғарымдарын саралауға критерийі болып, азаматтық істі
мәні бойынша ... мен ... ... ... қатынасы табылады. Осы
критерийге байланысты сот ұйғарымдарының 6 түрін ... ... ... 330 ... ... ... шешумен аяқтайтын ұйғарымдар. Оларға:
а) Талап қоюшы өз талабынан бас тартса және бас тартуды сот
қабылдап, іс ... іс ... ... ... ... келісімін жасаса және оны сот
бекітіп, іс бойынша іс жүргізуді қысқартса; осы ұйғарымдар
жатады.
Іс бойынша іс ... ... ... ... ... ... ... сол себепті әдебиеттерде оларды қорытынды ұйғарымдар
деп ... [40, 275 б.]. ... ... мен сот ... - ... ... дау мәні бойынша сотпен шешіледі.
2. Процесстің пайда болуына кедергі жасайтын немесе дауды
шешпей іс жүргізуді ... ... ... ... деп ... Оларға:
а) талап арызды қабылдаудан бас тарту (АІЖК-нің 153-бабы);
б) іс бойынша іс жүргізуді тоқтата түру;
в) талап арызды қараусыз ... ... ... іс ... іс ... ... ... 248-бабы) туралы
ұйғарымдар жатады.
Бұлтартпаушы ұйғарымдар даудың мәнін тимейді. ... ... ... ... ... дауды шешу мүмкін еместігінен
көрінеді. Бұлтартпаушы ... мен істі мәні ... ... ... ... ... ... сатыдағы соттың істі шешуге дейін іс жүргізудің қалыпты
жүрісін қамтамасыз ететін ұйғарымдар. ... ... ... ... ... қабылдау мен сотқа әзірлеу туралы
ұйғарым, талап ... ... ... ... ұйғарым, іс бойынша іс
жүргізуді тоқтата тұру туралы ұйғарым, ... ... мен ... ... ... істі ... ... жіберу туралы ұйғарым, талап ... мен ... ... ... ... жаңа ... ... немесе процесске қатысушыларды
ауыстыру туралы (іске прокурордың қатысу қажеттілігі туралы ұйғарым, үшінші
тұлғаларды тарту немесе ... ... ... ... ... хабарлау
туралы ұйғарым, мемлекеттік органдарды сот өндірісіндегі іс жөнінде
хабарлау туралы ұйғарым, судьяға, прокурорға, аудармашыға, сот отырысының
хатшысына ... ... ... ... ... туралы
ұйғарым, және т.б.);
Дәлелдемелік мәліметтерді ... ... ... ... ... сараптаманы тағайындау туралы, дәлелдемелерді сақталып ... ... ... ... және ... ... ... етуді
міндеттеу мен оларды іске тіркеу туралы, куәні шақырту туралы ұйғарымдар);
Талапты қатамасыз ету туралы, істі жабық сот талкылауында қарау туралы,
айыппұл салу ... ... ... алу туралы іс ... ... келу ... туралы және сол сияқты басқа да ұйғарымдар жатады.
Аталған барлық ұйғарымдар мазмұны ... ... ... ... ... ... ... болатын жеке сұрақтарды ғана шешеді. Аталып ... ... ... сот ... ... іс бойынша іс
жүргізудің дұрыс, заңды қимылын қамтамасыз ... ... мәні ... ... ... көмектеседі.
4. Шығарылған шешім мен оны орындау туралы ұйғарымдар.
Оларға шешімді түсіндіру туралы; шешімді ... ... ... ... ... ... ету ... айқын арифметикалық
қателерді түзеу туралы, ... ... ... мен ... ... орындау тәртібі мен тәсілін өзгерту туралы, сотпен атқару парағы
мен сот ... ... беру ... алып берілген ақша сомаларын
индекстеу туралы, атқару әрекеттерін кейінге қалдыру ... ... ... тұру ... ... ... басқа несиелік ұйымның
сот актілерін
орындамау үшін ... ... ... сот ... ... туралы, шешімнің орындалуын қайта бұрып атқару туралы және т.б.
ұйғарымдар жатады.
Аталған ұйғарымдардан біреулері шығарылған шешімнің мәнін түсіндіреді,
басқалары, ... ... мен ... ... ... ... кейін туындаған заңда көзделген жағдайларға байланысты оны
орындау тәртібін анықтайды, үшіншілері шешімнің тез және ... ... ... Алайда олардың ешқайсысы істі мәні бойынша қайта қарап,
сотпен шығарылған шешімді елеулі түрде ... ... ... жоя ... ... ... ... мен талап қоюды қамтамасыз ... жою ... ... ... ... байланысты.
5. Жаңадан анықталған мән-жайлар бойынша шешімді қайта қарау туралы
арыз бойынша шығарылатын сот ... және ... ... жою туралы ұйғарымдар ерекше орынға ие, себебі
олармен аталған қаулыларды шығарған сот жоғарғы инстанциядағы
соттың араласуынсыз өз ... ... жою ... ... ... сот ... ... субъектісі, нысаны, шығару
тәртібі мен шағымдану тәсілдеріне қарай топтастырады.
Мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... бойынша жеке ұйғарымдар.
Дайындаушы ұйғарымдар едәуір тобын құрайды. Олар - талап ... ... ... мен істі ... ... ... ... іске
мүдделі тұлғаларды қатыстыру, дәлелдемелерді талап ету туралы және т.б.)
ұйғарымдар. Бұл ... ... ... ... ... - ... уақытылы және пайдалы шешуіне ықпал жасау.
Бұлтартпаушы ұйғарымдар істі қозғауға немесе оның әрі қарай қозғалысына
кедергі келтіреді.
Аяқтаушы ұйғарымдар ... ... ... ... ... іс ... өндірістің аяқталуына негіз болатынымен ерекшеленеді.
Аяқтаушы ұйғарымдарға сотқа шағымданған тұлғаның өз ... ... ... немесе тараптардың бітімгершілік келісімін жасауына байланысты іс
бойынша өндірісті тоқтату туралы ұйғарымдар ... ... ... асырумен байланысты ұйғарымдар сот шешімінің
кемшіліктерін жоюға және оның ... ... ... ... ... ... жеке (ерекше) ұйғарымдар құрайды -олар осы
іс бойынша даудың ... ... ... ... ... ... бойынша соттың мәжбүрлі-тәрбиелік мақсаттарының жүзеге
асырылуының процессуалдык-құқықтық тәсілдерінің бірі - жеке ұйғарымдар. ... ... ... ... ... азаматтық істермен
қатар, қылмыстық істер бойынша да жеке ... ... сот ... ... ... ... ... нәтижелілікті нығайту -
еліміздегі заңдылық пен құқықтық тәртіпті күшейтудің міндетті ... ... бір ... сот ... ... жүзеге асыру
актісіне жатқызады [41, 73 б.].
Ю.Н. Чуйков пікірі бойынша, сот ұйғарымдарының барлығын әділеттілікті
жүзеге асыру ... ... ... [42, 21 б.]. Сот ... өздерінің заңи табиғатына байланысты бірдей (олардың көмегімен
барлық ... дау ... іс мәні ... ... ... ... бұндай бірегей табиғатты иеленбейді, олар сипаты мен мақсатына
қарай бірдей емес. Сөйтіп, тараптардың бітімгершілік келісім жасаған ... ... ... іс ... ... ... ... тараптар
арасындағы материалдық-құқықтық дау фактілі түрде ... ... дау ... іс ... ... істі ... кезінде пайда
болатын белгілі бір бөлек, жеке мәселе реттеледі. Бір жағдайда ... ... ... ... шешіледі, ал екіншісінде - ұйғарым
арқылы іс жүргізу аяқталады, бірақ ол ... ... ... ... ... істі ... қалдыру жағдайында). Кейбір
жағдайларда материалдык-құқықтық дауды реттеу сот ұйғарымын шығарумен
аяқталады. Бірінші сатыдағы сот ... ... ... белгісін
қоюға болмайтындығы анық, себебі сот ұйғарымы бірде ... ... ... ... іс ... дамуының жеке сатысын көрсететін акт
ретінде шықса, екінші жағдайда ... іс ... ... ... ... ... ... сатыдағы соттың әділеттілікті жүзеге асыру актісіне
келесі сот ұйғарымдарын жатқызуға болады:
- тараптардың ... ... ... ... ... ... туралы ұйғарым;
- талап қоюшы өз талабынан бас тартуына (бас тартуды ... ... іс ... ... ... ұйғарым. Барлық басқа
жағдайларда сот ұйғарымдарымен соттың негізгі қызметіне бағынышты сұрақтар
шешіледі. Қарастырылған ... ... ... жеке ... ... ... ... актілерінің барлығына тән жалпы белгілермен қатар,
олардан өзгеше, өзіне ғана тән ... ... ие ... атап
көрсеткен жөн. Жалпылама белгілерге: жеке ұйғарым - бұл сот құзырының
ерекше пәнін ... ... акт; ол ... ... іс ... ... қызметін бейнелейді; сотпен ... ... ... ... сот ... жүзеге асыру актілерімен бірдей ... ... ... ... ие. ... ... теріс әрекетке ықпал
ету пәнінің дербестігі; алдын алушы - ... ... ... ... қою ... іс жүргізуде сот шешімінің пәні «даулылығына
байланысты зерттеу пәні болған және ... ... ... ... ... ... ... құқықпен реттелген қоғамдық қатынастардың
жиынтығы» [43, 92 б.] ... сот ... пәні - сот пен іске ... ... ... ... және оны мәні ... қарауға
жатпайтын процессуалдық әрекеттері [41, 30 б.], ал жеке ұйғарымның пәні -
сотпен анықталатын және ... шара ... ... ... ... ... ... ету пәнінің дербестігі - жеке ұйғарым дербестігін
қамтамасыз етеді. Аталған мән-жай жеке ... ... ... дербес жүзеге асыруынан, сотпен жеке процессуалдық құжат
ретінде ... ... ... ... ... сот
актілеріне шағымдануына (наразылық келтіруіне) қарамастан, жеке ... ... ... келтірілуі) мүмкіндігінен, және басқа сот
актілерімен ... ... ... бірдей заңды күшіне енетіндігінен
көрініс табады.
Бұл ережеге қатысты ... ... іс ... мен ... таңдағы
азаматтық іс жүргізу нормаларына талдау жасап, айырмашылықты атап көрсеткен
жөн.
1912 жылы басылып шыққан И.Е. Энгельманның еңбегінде «Жеке
ұйғарымдар, жалпы тәртіпке ... ... ... ... ... ... ... байланысты өзгертілуі және күшін жоюы
мүмкін» делінген. Сол кітабында Энгельман Исаченко пікіріне ... ... ... ... ... жеке ұйғарымдар шешім
орындалғаннан кейін заңды күшіне ене алады».
Яғни, ... ... XX ... ... ... ... азаматтық іс жүргізудегі рөлі аса маңызды болған жоқ. Біздің
ойымызша, қазіргі азаматтық іс жүргізушілік ... ... ... жеке ... ... ... - заңдылық пен құқықтық
тәртіптің нығаюына зор үлесін қосты.
Жеке ұйғарымның ерекшелігі - бір іс ... ... ... ... мен
маңызына, бірдей қатысушыларға қатысты шығарылуына қарамастан, бірнеше жеке
ұйғарым шығаруға болады, ал сот шешімінің бұндай қасиеті жоқ.
Жеке ... ... ... ... ... ... кейін
туындайтын салдар қолданыстағы азаматтық-іс жүргізушілік заңнамамен
реттеледі, сондықтан, жеке ... ... ... құбылыстардың нақты
тобына іс жүргізушілік құқық нормаларын қолдану актісі ... ... ... ... жеке ұйғарымдар құқықтық қатынастарды ... және ... ... ие заңи факт ... шыға ... [44, 136
б.].
АІЖК-нің 253-бабының мазмұнына сәйкес, сот отырысында заңдылық бүзылған
жағдайлар анықталған кезде сот жеке ... ... және оны ... басқару қызметін атқаратын лауазымды немесе өзге де адамдарға
жіберуге ... ... ... ... ... өздері қабылдаған шаралар туралы
жеке ұйғарым көшірмесін алған күннен бастап бір ай мерзімі ішінде ... ... ... туралы хабарламау заңға сәйкес әкімшілік
жауапкершілікке әкеп соғады. Әкімшілік жаза ... ... ... ... ұйғарымы бойынша қабылданған шаралар ... ... ... істі ... ... сот ... процеске басқа қатысушылардың,
лауазымды немесе өзге де адамдардың әрекетінен қылмыс белгілерін тапса, ... ... ... Осы жерде қылмыстық іс ... ... атап ... жөн. ҚР ... іс жүргізу кодексінің 387-
бабына сәйкес, сот оған негіз болған кезде кеңесу ... жеке ... онда ... ... ... ... ... немесе олардың басшыларының назарын іс бойынша анықталған заңның
бұзылу фактісіне, қылмыс жасауға себепші болған және ... ... ... ... ... мен ... аударады. Адамның іс-
әрекетінен қылмыс жасауға ... ... ... ... ... ... сот оған ... көзделген жаза қолдануға құқылы.
Көріп отырғанымыздай, азаматтық процесстегі соттың жеке ... ... жеке ... ... орын ... Екі актінің мақсаты, негізі мен
құқықтық салдары бір. Заң шығарушының бұл әрекеті түсінікті, әрі тиімді ... ... жеке ... ... ... ... пен құқықтық
тәртіптің орнығуына, сақталуы мен нығаюына зор үлесін қосуда.
Мүдделеріне қатысы бар жеке ұйғарымға ... ... ... төртінші бөлігінде көзделген тәртіппен шағым бере алады.
Ұйымның қызметіндегі ақаулықтар туралы жеке ұйғарым ... ... ... ... ... неден көрінетіндігін көрсетуі ... Сот ... ... өзге де ... ... өз ... ... шығатын
немесе оларды беру үшін кажетті мәліметтерді бекітпеген ұсыныстарды бермеуі
керек. Құқық бұзушылықтың ... мен ... аса ... ... ... ... ұйым ... ұйым басшысын тисе, жеке ұйғарым
жоғары тұрған ... ғана ... ... ... бақылау органдарына да
жіберілуі мүмкін. Сот лауазымды немесе жеке тұлғаның бұрыс мінез-құлқы
туралы жеке ... ... ... ... ... бұл ... сот отырысында тыңдауға міндетті. Сот жеке ... ... ... шара ... ... ... егер анықталған бұзушылықтар туралы мәліметтерді ... ... ... ... сот жеке ... ашық сот отырысында
жарияламауы мүмкін. Бірақ бұл жағдайда сот іске қатысушы ... ... бар ... ... жеке ... ... туралы хабарлайды.
Жеке ұйғарымның сот ... ... ... сот отырысының
хаттамасында белгіленеді.
Ұйғарымның заңды күшіне тоқталар болсақ, әдетте, ұйғарымдар кеңесу
бөлмесінде, сот ... ... ... ... ... жеке дара
судьямен азаматтық процестің кез келген сатысында шығарылады. Осы таңда
жеке дара судьямен шығарылатын ... ... ... ... ... ... ... сотта азаматтық істерді жалғыз судьямен қаралуына
байланысты орын алды. Сондыктан, жекеше сот талқылауында шығарылатын және
шешімі ... ... ... ... жеке дара ... Күрделі емес мәселелерді шешкен кезде сот отырыс залынан шықпай-
ақ ұйғарым шығара алады. Бұндай ... сот ... ... көрсете отырып: ұйғарым шығарылатын мәселе, сот алдына қойған
сұрақтары, сот ... ... ... жасайтындығы, ұйғарымның мазмұны
(қарар бөлігі) енгізіледі. ... ... ... процессуалдық құжат
ретіндегі сот ұйғарымында одан басқа ұйғарымның шығарылу орны мен уақыты,
ұйғарымды шығарған соттың атауы мен ... сот ... іске ... тегі, дау нысанасы мен ұйғарымға шағымдану мерзімі мен тәртібі
көрсетіледі.
АІЖК- нің 252-бабында ұйғарым мазмұны көрсетілген. Ұйғарымда:
Ұйғарымның ... ... мен ... ... ... ... сот отырысындағы ... ... ... ... Іске ... ... даудың нысанасы немесе
мәлімделген талап; Ұйғарым шығарылған мәселе; Соттың өз ... ... және сот ... алып ... ... ... қаулысы; Егер ұйғарым бойынша шағымдануға болатын болса, ... ... мен ... көрсетілуге тиіс.
Сипаттау бөлігінің логикалық жалғасы - заң бабына сілтемені қамтитын
дәлелдеу бөлігі болып ... ... ... сот пікірінің
қалыптасуының қозғалысын тексеруге және соттың нені ... ... ... ... береді. Яғни, занда бекітілген тәртіппен және
дәлелдемелер көмегімен сотпен анықталған мән-жайларды талдау, жоғары тұрған
сотқа апелляциялық немесе ... ... ... ... ... көз жеткізуіне мүмкіндік береді.
Ұйғарымның қарар бөлігі шешілетін мәселе бойынша соттың ... ... ... ... мен ... және ... бар не жоғын қамтиды.
Бұлтартпаушы мен аяқтаушы ұйғарымдарды оларды ... ... ... алмайды. Басқа (куәларды шақырту, сараптама ... ... ... ... және т.б.) ... істі қарау барысында
жағдайдың өзгеруіне байланысты, іске қатысушы тұлғалардың өтініші бойынша
немесе өз ... сот ... ... ... ... сәйкес, іеке қатысушы, сот ... ... мен ... ... іс ... іс жүргізудің тоқтатыла тұруы
немесе тоқтатылуы туралы, не арыздың қараусыз қалдырылуы сот ... ... ... ... бес ... ... ... бойынша сот өндірісін аяқтайтын ұйғарымдар заң күшіне ... ... ... ... ... ... бітімгершілік келісіміне
байланысты сот өндірісін тоқтату ... сот ... ... ие, ... ... келісімді екі рет
жасай алмайды, егер бітімгершілік келісім сотпен бекітілсе, онда екінші
рет дәл сол тараптар арасында, сол нысана, дәл сол негіздер ... ... ... ие. ... ... ... оны
өзгертуге немесе күшін жоюға құқығы жоқ. Жоғары тұрған сот заңды
күшіне енген ұйғарымның күшін жоя ... ... ... ... Міндеттілігіне ие, яғни өз еркімен орындалмаған ұйғарымдар
мәжбүрлеп орындалады.
Заң күшінің қасиеттерін иелене тұра, ұйғарымдар өзінің негізгі ... Олар ... мәні ... ... тек ... ... және
процессуалдық мәселелерді ғана шешеді.
Ал енді тағы бір акт бұйрыққа тоқталсар болсақ. ... бір ... ... ... ... айқын көрінеді, яғни
талапкердің талаптары негізді және құжаттармен расталған, ал міндетті тұлға
мәні бойынша ешқандай қарсылық қоя алмайды. ... ... ... ... ... қажеттілігін растайды.
Вексель айналысы туралы заңға сәйкес, вексель дегеніміз – біржакты
сөзсіз ақшалай міндеттемені білдіретін қатаң ... ... ... бірге тараптар арасындағы қарым-қатынасқа атқарушы күшті беріп,
мәжбүрлі жаза механизмін әрекетке ... ... ... борышкер өзінің
айқын міндетін орындамайды. Бұндай жағдайларда сот өндірісін жеңілдету
мақсатында ... заңи ... ... арқылы белгіленген құқықты
қорғау сот актісі - бұйрык негізінде өндіріп алу орын ... ... ... ... сот ... ... құқықтық
процедурасы қорғалуға жататын материалдық-құқықтық талаптардың табиғатымен
толық сипатталады. Оны міндеттемелерді орындамайтын тарапқа ... ... ... ... ... несие берушінің құқықтары мен
мүдделерін қорғаудың ерекше нысаны деп ... ... ... ... бұл
кұжатты өндіріс.
Бұзылған құқықты немесе ... ... ... ... ... ... сот ... қазақстандық
азаматтық іс жүргізу құқығының ғылымында ... ... ... ... ... және т.б. соттарда өндіріспен қатар сырттай іс
жүргізу мен ерекше іс жүргізуді жатқызды.
Бұйрық арқылы іс ... ... бұл ... ... басқа
себептерге, оның ішінде юрисдикциялық органның құқықтық табиғатына,
істердің ... ... ... дау мен ... ... ... бұйрықтарының, немесе тікелей ... ... ... ... ... ... ол 1923ж Кеңестік АІЖК-де
қарастырылған [45, 44 б.]. Бірақ бұл ... аз ... өмір ... сот ... ... кезекті қайта үлесіру кезінде ... ... алу ... ... ... ... негізінде - бұрынғы кездері орын алған ... ... ... жатыр. Римдіктерге несие берушіге борышты сот пен
тергеусіз өндіріп алу, ... өз ... ... ... өтеу ... құлдыққа сату үшін алып кетуге құқығын берген борыштық міндеттемелер
таныс болды. Сөйтіп, егер жауапкер талап құқығын ... онда іс сот ... ... ... ... ... атқару тәртібімен жауапкерден өндіріп
алу туралы шешімімен аяқталды.
Тиісті түрде (әдетте, жария ... ... ... негізінде өндіріп
алу - егер құжат заңи түрде жасалса, онда борышкер, құжатты бергенде, өзін-
өзі төлемге мәжбүрледі деген ... ... түрі мен ... байланысты оларға аткару күшін беру
тәсілдері әртүрлі болады. ... ... ... ... ... күшіне ие
актілер көрсетілуі мүмкін. Бұндай актілерге К.И. ... ... ... ... ... екі түрі бар: ... және ... бұйрықтардың бірден-бір мысалы атқару парағы болып саналады. ... ... ... ... және ... ... ... - мәжбүрлеп орындау механизмін қамтамасыз ету, яғни ... ... ... ... ... ... - жауапкерді хабарлап, құжаттармен расталған
құқықтық қатынастың туындаған құқық туралы ... ... ... ... ... ... орындауды қамтамасыз ету. Шартты бұйрыққа
қарсылық білдіруге болады, ал шартсыз бұйрыққа қарсылық келтіруге болмайды.
Бұл даулы құқықтық ... ... ... ие ... істі
шешу соттың борышкердің (жауапкердің) төлем мерзімінің басталуы ... ... ... құжатты зерттеумен тікелей байланысты.
Азаматтық іс жүргізу құқығының қазіргі кездегі беталыстармен толық
сәйкестікте Қазақстан ... ... ... ... ... арқылы іс жүргізу институты 1999 жылы 13 ... ... ... енгізілді. Қолданыстағы азаматтық іс ... ... ... ... енгізу - уақытылы, орынды ... ... ... істің күрделілігі мен сипатына, сондай-ақ
арызданушымен берілген дәлелдемелердің мазмұны мен ... ... ... АІЖК ... ... ... ... өтуі аса
күрделі сот процедурасы жеңілдетілуді, процессуалдық ... ... ... Жеңілдетілген өндірісті енгізу мақсаты - сотпен азаматтық
істердің ... ... тез ... ... және сол ... бұзылған
құқықтар мен заңмен қорғалатын ... ... ... ету.
Азаматтық құқықтарды сот қорғанысының шындығы - оны ... ... ... ... ал ... ... сот талқылауының созылуы қорғанысты нәтижесіз, кей кездері
формальды етіп қылады.
Сот бұйрығы институты өзгешелеу нысанда және ... 1864 ... ... Сот ... Жарғысымен көзделген және ... 1917 ... ... ... ... ... ... көптеген елдерінде де бар. Ұлыбританиядағы 80% жуық азаматтық
істер жеңілдетілген өндіріс ... ... ... ... сот ... ... ... өндіріс тәртібімен қарау «бұйрық арқылы ... деп ... ... ... жасаушылар іс
жүргізу-шілік нысанды (процедураны) кез ... ... ... ... ... дәстүрлі қағидаттардан кез келген ауытқу заңдылыктың
бұзылуына әкеп соғады. Алайда, 1985 жылдан бастап жеңілдетілген өндіріс сот
қызметі тәжірибесіне заң шығарушымен ... атау ... ... ... ... үшін ... алу ... талап арыздар бойынша кеңінен қолданылды. ҚР АІЖК 13-
тарауы «БҰЙРЫҚ АРҚЫЛЫ ІС ЖҮРГІЗУ» деп ... яғни заң ... ... іс жүргізу мәселелерін осы тарау нормаларымен реттейді. Бұл тарау он
бір баптан тұрады.
АІЖК-нің ... ... Сот ... ... ... ақшалай
сомаларды өндіріп алу немесе мүлікті борышкерді немесе өндіріп ... ... ... үшін ... және ... іс қарамай-ақ,
даусыз талаптар бойынша ... ... ету ... ... ... судьяның актісі болып табылады. Сот бұйрығының атқарушылық құжат
күші болады. Ол бойынша өндіріп алу ... ... ... және сот
шешімдерін атқару үшін белгіленген тәртіпте жүргізіледі.
Сот бұйрығы судьямен ... сот ... ... ... ... сәйкес шығарылады, яғни іс жүргізудін әдеттегі,
міндетті - істі мәні ... ... ... ... ... ... ... өтеді. Бұйрық арқылы іс жүргізу тек АІЖК-
нің 140-бабында көзделген талаптар ... ... ... бұл ... ... ... және ... оны өз қалауынша толыктыра
алмайды. Талаптар тізімі жеткілікті ... кең, яғни сот ... - ... ... тұлғалардың азаматтық құқықтарын қорғаудың тиімді тәсілі. Заң
шығарушы жеңілдетілген өндірісті қолдану мен сот ... ... ... ... ... ... ... көрсететініне көңіл бөлу
қажет. Ол - өндіріп алушының борышкерге ақша сомаларын ... ... ... алу ... ... ... ... үшін тиісті арызданушы
ретінде тек өндіріп алушы ғана бола алады, арызданушының талабы негізделген
құқықтық қатынастың ... заң ... ... ... ... мүмкін.
Н.А. Громошинаның пайымдауы бойынша, сот бұйрығы «құқық ... анық ... ... ... ғана ... ... ... бұл пікірді қате деп санайды [46, 179 б.]. Себебі ол ... ... ... ... ... қою ... іс ... тәртібімен
қаралатын істер бойынша және әкімшілік құқықтық қатынастан пайда болатын
істер бойынша ... ... ... де тән ... - ... ... ... азаматтық құқық туралы дау болса, екінші жағдайда
әкімшілік құқықтық ... ... дау. ... өндіріс
кезінде, жалпы өндірістегідей, арызданушы сотқа бұзылған немесе дауланған
құқықты қорғау үшін ... ол ... ... ... дау күйінде болып
тұрғанын сезінеді, яғни ол өзінің құқық ... ... ... ... сот ... ... туралы арызды қабылдаудан бас
тартса, дәл сол талаппен талап қою арқылы іс жүргізу ... ... ... ... ... өндірістің жалпы өндірістен айырмашылығы арызданушының
талаптарының ... ... ... негізделген дәлелдемелердің
даусыздығында.
Сот бұйрығы АІЖК-нің 140-бабының 2) - ... ... ... ... ... өз талабын жазбаша мәмілеге негіздеп, оны ... яғни ... ... ... деп мойындап, сондықтан талаптың
жеңілдетілген өндірісте қаралуына қарсылық білдірген жоқ. Осы сәттен бастап
дәлелдемелер сот үшін де ... ... ... ... арқылы іс жүргізу
өндіріп алушының арызы бойынша басталады (қозғалады). Демек, ... ... ... егер олар міндеттемелік құқықтық қатынас (ҚР АК-нің 269-270-
баптары) субъектілері болып ... ... бола ... ... ... ... ... үшін несие берушінің мүддесі үшін ... ... ... ... ... және ... ... толмаған балалар немесе өзге де ... ... ... ... ... ... арыздары
бойынша прокурордың жүгінуіне тыйым салынбаған.
Жауапкер, тараптардың айтысуы мен тең ... ... ... жүргізу барысында өндіріп алушымен бірдей құқықтарды иеленеді, сондықтан
ол өндіріп ... кез ... ... ... не ... ... және жалғандық туралы дау көтеруге құқылы.
Сот бұйрығын шығару туралы ... ... қою ... іс ... ... баж ... 50% ғана ... Бұл норма заң
шығарушымен тараптарды, ... ... ... ... іс жүргізуді
қолдануға ынталандыру үшін қарастырылған. Сөйтіп, ... ... ... мен оны ... ... ... жеткен жауапкер сот шығындарын азайту мақсатында бұйрық арқылы іс
жүргізуді мойындайды.
Сот бұйрығын шығару туралы ... ... бас ... ... ... ... ... баж қайтарылады, ал сот бұйрығының күші
жойылған жағдайда өндіріп алушы енгізген ... баж ... ... ... талап қою бойынша іс ... ... ... ... ол баждың төленуге тиісті шотына есептеледі.
Заңмен тікелей тыйым салынбағандықтан, бұйрық ... іс ... ... да, ... де жағында бірнеше өндіріп алушы немесе
бірнеше борышкер ... ... яғни ... бір ... ... ... өндіріп алушының сот бұйрығын шығару туралы ... ... бір ... ... ... борышкерге, егер талап
міндеттеме бойынша тарап ретінде бір мезгілде бірнеше адам қатыса ... ... ... сот ... ... ... арызы бойынша
бұйрық арқылы іс жүргізу қозғауға болады (АІЖК-нің 269-бабының 2-бөлігі).
Сот бұйрығын шығару туралы арыз ... ... ... ... ... ... тиіс. Бұл реквизиттер 150-бапта
көзделген талап арыздың реквизиттерінен кейбір ерекшеліктерге ие. Сонымен,
сот ... ... ... ... берілетін соттың атауы; өндіріп алушының аты, оның тұрғылықты жері
немесе тұрған жері, ... ... ... ... аты, ... жері ... ... жері, заңды тұлғаның реквизиттері; өндіріп
алушының талаптары және ол негізделген ... ... ... талаптарды
растайтын қоса тіркелетін құжаттардың тізбесі ... ... ... ... ... арыз ... жалпы ережелері бойынша
беріледі және жеке дара судьямен қаралады. Судья ... ... ... ... ала отырып, сот бұйрығын шығару туралы
арызды қабылдаудан бас тартуға немесе сол арызды ... ... ... шығару туралы арызды қабылдаудан бас тарту туралы сот ұйғарымына
жеке шағым берілуі мүмкін ... ... ... ... мазмұнын
тексеріп, дәлелдемелерді бағалағаннан кейін судья ... ... ... және ... іс ... жалпы ережелеріне сәйкес
орындалатын акт - бұйрық шығарады.
Сот бұйрығының мазмұнына талдау ... ... біз, мәні ... ... - ... ... ие сот ... дербес түрі болып
табылатынын көреміз. Сот шешімі ... сот ... ... талаптарға
мәні бойынша жауап беріп, іс бойынша өндірісті аяктайды. Сол себептен ... ... ... бір дәрежеде сот шешімінің мазмұнымен сәйкес
келеді.
Сот ... - бұл: ... ... ... ресми акт; белгілі ... ... ... ... ... бір субъектілердің жүріс-
тұрысын реттейтін және өндіріп алушы мен борышкердің ... ... ... акт; ... ... ... ... акт;
белгілі бір құрылым мен реквизиттерге ие акт.
Сөйтіп, бұйрық - өз ... ... сот ... Сот ... АІЖК-нің 141-бабымен анықталады. Сот ... екі ... ... ... оларға судья қол қойып, бір данасын іске
тіркейді, ал екіншісін өндіріп алушыға береді.
Сот бұйрығы ... ... ... заң ... ... яғни ... үшін ... болып, Қазақстан Республикасының бүкіл ... ... ... ... ... мәні бойынша сот шешімімен көптеген
ұқсастыққа ие ... сот ... сот ... бір түрі ... ... күші сот ... ... ерекшеленеді. Жалпы ереже
бойынша, сот шешімін шығарып, жариялаған сот онын ... жоя ... ... ... ... Борышкердің қарсылығы бойынша судья шығарылған
сот бұйрығының күшін жоя алады (АІЖК-нің 148-бабы). Сот ... ... ... заңи күші аз, себебі ол сот талқылауынсыз, жеңілдетілген
тәртіппен шығарылады.
АІЖК-нің 139-бабының 3-бөлігіне сәйкес, сот ... ... ... ие. ... сот ... бір түрі ... ... сот бұйрығы бір
мезгілде атқару құжатының қызметін атқарады. Заңды күшіне енген ... ... ... орындауды талап етсе, онда шешімді шығарған ... ... ... ... ... ... ... құжаты беріледі.
Сот бұйрығы мен сот ұйғарымының арасындағы айырмашылыққа ... ... ... ... мәні ... жауап береді және іс бойынша
өндірісті аяқтайды, ал сот ... ... ... - ол істі мәні ... сот ... Сот бұйрығының мазмұны АІЖК-нің 146-бабымен
анықталады. Сот ... ... ... нөмірі және бұйрықтың
шығарылған күні; соттың ... ... ... ... тегі және ... алушының атауы, тұрғылықты жері немесе тұрған ... ... ... жері ... тұрған жері; талапты қанағаттандыруға негіз
болған заң, ... ... ... ақша соммаларының мөлшері немесе оның
құны көрсетіле отырып, талап етілуге ... ... ... егер
оны өндіріп алу ... ... ... ... ... ... борышкерден өндіріп алушының пайдасына немесе жергілікті
бюджетке өндіріп алынуға жататын мемлекеттік баждың сомасы; сот ... ... ... мен тәртібі көрсетіледі. Кәмелетке толмаған балаларға
алимент өндіріп алу туралы сот бұйрығында ... ... ... ... күні ... ... оның ... орны, оларды күтіп-бағуға
алимент алып берілетін әрбір баланың аты мен ... ... ... ... ... ... төлемдердің мөлшері және оны өндіріп алудың мерзімі
көрсетіледі.
Бұрын кодексте сот бұйрығы шығарылатын талаптар саны 10 ... ... 8) және 9) ... ... Республикасының 2001 жылдың 11
шілдедегі № 238-П Заңымен алып тасталды. ... сот ... ... ... ... ... негізделсе; Егер талап
жазбаша мәмілеге негізделсе және оны жауапкер таныса; Егер ... ... ... ... және ... ... ... күні
белгіленбеуіне білдірілген ... ... Егер ... ... үшінші тұлғаларды тарту қажеттігіне қатысы ... ... ... үшін ... ... алу туралы талап
мәлімделген болса; Егер азаматтардан және заңды тұлғалардан ... ... да ... ... ... ... ... алу туралы талап
мәлімделген болса; Егер қызметкерге ... ... ... жалақы мен
өзге де төлемдерді өндіріп алу туралы ... ... ... Егер
жауапкерді немесе борышкерді іздестіру ... ... ... алу
туралы талаптарды ішкі істер органдары немесе қаржы ... ... Егер ... ... заң ... сәйкес лизинг
нысанасын даусыз ... ету ... ... ... ... Егер кепіл
беруші-борышкерге кепілге салынған затынан өндіріп алу туралы ломбардтың
талабы мәлімдеген болса; Егер кондоминиум ... ... ... ... ... ... ... қатысудан жалтарған үй-жайлардың
(пәтерлердің) ... ... ... ... алу туралы ... ... ... ... ... ... осылай қойылған
талаптарды сот өндірісі мен азаматтық іс жүргізушілік нысанның
барлық талаптарын сақтау қажеттігі жоқ. Бұл ... ақша ... ... ... ... ... ... өзге талаптар негізінде пайда
болатын (мысалы, мәмілені және одан туындаған салдарды жарамсыз деп тану
туралы) ... ... қою ... іс ... ... қаралу керектігін
ерекше атап көрсету қажет.
Сот бұйрығына судья қол қояды. Сот бұйрық ... ... ... туралы хабарлай отырып, оның көшірмесін дереу борышкерге жібереді.
Борышкер сот бұйрығының ... ... ... ... он күн ... кез ... ... пайдалана отырып, мәлімделген талапқа
келіспеген қарсылығын бұйрық шығарған сотқа жіберуге құқылы (АІЖК-нің 147-
бабы).
Егер борышкерден белгіленген ... ... ... ... ... түссе, судья сот бұйрығының күшін жойып, ол ... ... Сот ... күшін жою туралы ұйғарымда судья өндіріп алушы
мәлім еткен ... ... кою ... іс ... ... қойылуы мүмкін
екенін түсіндіреді. Сот бұйрығының күшін жою ... ... ... ... ... үш ... ... тараптарға жіберіледі.
Сот бұйрығының күшін жою туралы қаулы шағымдануға немесе наразылық
келтіруге жатпайды. Егер ... ... ... ... ... ... ... өндіріп алушыға оны орындауға ... үшін ... ... сот ... береді. Өндіріп алушының өтінуі бойынша
сот бұйрығы тікелей ... ... үшін ... мүмкін. Жергілікті
бюджеттің кірісінде борышкерден мемлекеттік бажды өндіріп алу үшін ... ... сот ... жеке ... ... ... орындауы
үшін жіберіледі өндіріп алушыға берілетін сот ... ... ... істе ... ... сот ... ... келсек, мына мән-жайларды
атап көрсетуге болады:
1. Шешім сот отырысынан кейін шығарылады. Яғни, азаматтық іс бойынша ... ... ... өтіп, сот талқылауында процессуалдық ережелерге
сәйкес сот отырысынан кейін шығарылады. Бұйрық шығарылғанда, сот ... ... ... ... ... ... ... тізімін сотқа
(судьяға) тапсырады, судья өз бетінше бұл істі шешеді.
2. Шешімде ... де, ... де ... ... ... ... сот іс жүргізу шешімін зерттеуге ... ... ... ... ... ... ... негіздейді. Бұйрықта тек өндіріп алушының дәлелдемелері болады. Жалпы,
іс жүргізудегі сот бұйрығының мақсаты - істі жеңілдетілген тәртіппен шешу,
яғни ... ... ... ... дәлелдемелерге сүйеніп, бүзылған
құқықты қалпына келтіру.
3. Шешім кез келген азаматтық іс ... ... ... ... даудың нысанына қарамастан (мысалы, ... ... ... және т.б. дау ... ... кез келген
азаматтық іс ... сот ... ... ... ... ... талаптар бойынша ғана шығарылады. Бұл тізім сегіз талаптан тұрады
және кеңейтілуге жатпайды.
4. Шешімге апелляциялық тәртіппен ... ... ... ... заңда өзі шығарған шешімге тек кана ... ... ... ... сол ... ... беруге болады. Борышкер,
заңда көзделген реттерде және тәртіппен, бұйрық шығарған сотқа ... ... ... жоя ... ... ... тараптарда материалдық және ... ... ... ... ... ... тек материалдық мүдде
болады.
6. Шешім сотпен Қазақстан Респубдикасы ... ... ... ... ... ... ... парағы беріледі. АІЖК-нің 236-
бабының 2-бөлігіне сәйкес, сот шешімі заңды күшіне енгеннен кейін атқару
парағы ... ол ... ... ... не оның ... ... сот оны ... бойынша атқарушылық іс жүргізудің тиісті органына
орындау үшін жіберуге тиіс. Бұйрық өзі атқару құжаты ... ... ... ... ... ... оны ... процессуалист-ғалымдар
құжаттық іс жүргізу деп те атайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Құқық қорғау жүйесіндегі соттардың ерекше рөлін білдіретін негізгі
көрініс оның жеке және ... ... ... қорғау мен жүзеге асырудағы
шешуші маңызы болып табылады. Тақырып бойынша зерттеу ... ... ... ... ... ... инстанцияда азаматтық іс жүргізу
бірден-бір маңызды саты болып табылады. Себебі, енді барлық облыстық ... Сот ... ... істер осы аудандық және оларға теңестірілген
қалалық, ауданаралық және мамандандырылған соттардың ... ... ... ... ... ... осы ... және оларға теңестірілген
қалалық, ауданаралық және де мамандандырылған соттар болып табылады.
Соттың беделі тікелей оның әділ, заңды әрі негізді ... ... ... ... негізді шешім шығару үшін бірінші ... ... ... ... ... бөлімі мен стадиялары маңызды болып табылады.
Әр бөлімнің өзінің алдыға қойға мақсаты мен ... бар. Қай ... ... ... ... ... ... шығаруына себеп
болады, яғни әділсоттылықтың тамырына балта ... ... ... Бірінші инстанцияда азаматтық іс жүргізу барысындағы әр бөлімнің
міндеті азаматтық істерді неғұрлым тез және ... ... ... адам ... ... ... бостандықтарын және заңмен қорғалатын
мүдделерін неғұрлым тиімді қорғау болып табылады.
Соттарда күнделікті қаралатын азаматтық және ... ... ... сот ... қағидатының үздіксіздігін сақтаудың маңызы зор. Бұл
сот төрелігінің жылдамдығын ... ... ... бір ... ... ... ... бір азаматтық істер бойынша басталған сот
процесі үздіксіз, шешім ... ... ... тиіс және осы ... ... ... тәжірибелеріне енгізілуі қажет. Ең басты
назар аударатын жағдай – бір істі ... ... ... жариялап, екінші
немесе үшінші істі қарауға жол берілмеуі ... Сот ... ... – сот процесіне қатысушы жақтардың құқықтарын сақтауға, іс бойынша
жинаған дәлелдемелерді шынайы бағалауға, ... ... ... ... ... жоқ, сот ... ... істер бойынша бір судьяның
сот процестерін қат-қабат тағайындауы, ... ... ... ... ... қатысушы жақтарды әуре-сарсаңға ... ... ... үрдіске айналдырып жіберуі кездесіп қалады. Ал
аталған тәжірибені ... сот ... ... ... жол бермеудің бірден-бір негізі болып табылады. Сонымен
қатар, сот төрағалары мен ... ... ... ... ... ... ... кепілдік беретін ұстанымдардың бірі
ретінде, осы қағиданы тәжірибеге ... сот ... ... ... ... туғызатын құқықтық институт деп ... ... ... ... ... ... ... ол мамандандырылған
соттардың құрылуы, яғни ол тек облыс орталықтарында ғана емес сонымен қатар
аудандарда да ... ... Ол істі ... ... неғұрлым әділ әрі
тиімді шешудің негізі болып табылады. Ендеше, ... ... ... ... ... беру – сот ... ... маңызды бағыттарының
бірі екені айқын мәселе. Қазіргі кезде республикада ... ... және ... ... ... соты ... істеуде. Ал 2006 жылы қараша айынан бастап Алматы қаласында қаржылық
сот өз ... ... еді. ... ... ... ... ... талаптарға сай келетін, уақыт талабына жауап беретін,
сот төрелігінің пәрменділігін арттырып, сот органдарының қоғамдағы орны ... ... ... деп ... ... Өйткені, егеменді
еліміздің экономикасының жыл сайын қарқындап ... ... ... ... қатынастардың кең қанат жаюы, жаңа қоғамдық
құбылыстардың пайда болуы – мемлекетіміздің дамуы мен ... ... емес пе! ... осы ... ... ... үшін ... сай келетін мамандандырылған соттар құру тәжірибесі Қазақстан
халқы мен мемлекет мүддесіне қызмет етуі тиіс.
Мәселен, еңбек ... ... ... ... ... ... еңбек дауларының уақытында және әділ шешілуіне ықпал ететін және
оларды қарау мен шешудің іс ... ... құру ... ... ... ... ... айналысатын мамандан-дырылған соттар құру
азаматтық істер түрлерінің бірі болып ... ... ... ... және
дер кезінде қарап шешу тұрғысынан сот ... ... ... ... мұның бәрі бірінші сатыда істі сапалы қарап шешудің ... ... Яғни ... сатыға шағым не наразылық ... мен істі тез ... ... ... ... ... ... әкімшілік іс жүргізуді азаматтық істерден ажырату керек.
Ол өз алдына бөлек әкімшілік іс ... ... ... қажет етеді,
бұл да уақыт талабы.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы / ... 1995 ... ... ... ... 1998 ... №284-І, 21-
мамыр 2007 жылғы № 254-ІІІ Қазақстан Республикасы Заңымен енгізілген
өзгертулер мен толықтырулармен бірге) // ... ... ... – 1996. -№4. – 217-қ; 1998. -№20. – ... - №10. – ... ... документов по международному праву / Под общ.ред. К.К.Токаева.
... САК, 1998. – ... ... ... 28 ... 2005 ... № 91-ІІІ Заңымен
бекітілген Азматтық және саяси ... ... ... ... ... 1966 жыл ... // http://online.prg.kz
4. Қазақстан Республикасының 25-желтоқсан 2000 жылғы № 132-ІІ ... сот ... мен ... ... ... Заңы // ... Республикасы Парламентінің жаршысы
2000. - №23. – 410-қ.
5. ... А.Ф. Суд ... ... как ... ... ... ... д-ра юрид. наук. – Свердловск,
1970 г.
6. Сулейменова Г.Ж. Суд и судебная власть в ... ... ... / Под ред. ...... ... 1999. ... 1.
7. Семенов В.М. Суд и правосудие в СССР. – 2-е изд. – ... ... 1984 ... Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное законодательство Республики
Казахстан: противоречия и проблемы // Актуальные вопросы гражданского
процессуального законодательства и ... ... ... ... ... ...... 2002. – С.5-33.
9. Юделсон К.С. Предварительная погатовка дела в советском гражданском
процессе. – Москва., 1948 г.
10. ... ...... Бек, 1999 ... ... М. К. Гражданский процесс. – Москва. 2008 г. изд. Дом
«Городец».
12. Баймолдина З.Х. ... ... дел в суде ...... Жеты ... ... Осипов Ю.К. Элементы с стадии применения норм советского гражданского
процессуального права // ... ... норм ... ...... 1976 ... Циховский А.В. Цель и приделы ... ... ... дела ... ...... 1987 ... Гражданское процессуальное право РК, Баймолдина З.Х., Особенная часть.
Учебник.-Алматы: КазГЮА, 2001г.
16. Абдуллина З. К. ... ... дел в суде ... ... ...... Данекер, 2003 г.
17. ҚР азаматтық іс жүргізу кұқығы: заң ... ... оқу ... Е.О. ... Болашақ-Баспа, 2003
ж.
18. «Азаматтық істерді соттың ... ... ... ... Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 13 желтоқсандағы Қаулысы.
19. Сироткина М. Подгатовка гражданских дел к судебному разбирательству //
Советская ... 1978, № ... ... М.А. ... об иске. – Москва: ВЮЗИ, 1981 г.
21. Трубников П.Я. Судебное разбирательство ... дел. – ... ... ... ... П.П. Судебного разбирательства гражданских дел Москва, 1958г.
23. Трубников П.Я Судебное разбирательство гражданских дел ... ... В.М. ... особености расмотрения отдельных категории
гражданских дел в суде. Казань, 1989г.
25. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі. 1999-жыл ... № 441 – І ... ... ... Ү., Нұрмышева Ф. Қазақстан Республикасының ... ... ...... Жеті ... -2009 ... ... процесс. Москва. – Спарк, 1999 г.
28. Зейдер Н.Б. Судебное ... и ... ... в советском
гражданском процессе. – Саратов, 1959 г.
29. Пушкар Е.Г. Исковое производство в советском ... ... 1978 ... Чечина Н.А. Норма права и судебное решение. – Л.; ЛГУ, 1961 г.
31. Гражданское процессуальное ... ... ... под ред. ...... Юрист – 2002 г.
32. Гражданское процессуальное право России / Отв. ред. М.С. ... ... 1999 ... ... М.А. ... ... Теоретические проблемы. Москва. 1976 г.
34. Зейдер Н.Б. Судебное решение по ... ... ... 1966 г.
35. Авдюков М.Г. Судебное решение. Москва. – 1959 г.
36. Добровольский А.А., Иванова С.А. Судебное ... как акт ... или ... правам // Советское государство и право.
1977г. №5.
37. Граждансое процессуальное законодательство. Коментарий. Москва. ... ... Г.А. ... ... ... іс ... құқығы.
Ерекше бөлім. Қарағанды. – 2007 жыл. «Санат-полиграфия».
39. Гражданский ... ... Под ред. ... - М.: ... ... ... ... Учебник/ Под ред. В.А. Мусина, Н.А. Чечиной, Д.М.
Чечота. -М.: ТОО «Фирма ГАРДАРИКА», 1996.
41. Воронков Г.В. Понятие и ... ... суда ... ... ... ... Ю.Н. ... определение в гражданском судопроизводстве. - М.:
Юридическая литература, 1974.
43. Чечина Н.А. ... ... и ... ... ... ЛГУ» № 5, серия «Право», 1959.
44. Явич Л.С. Проблемы ... ... ... ... 1961.
45. Решетняк В.И., Черных И.И. Заочное производство и судебный приказ в
гражданском процессе: Пособие. - М.: ... ... ... ... Под ред. В.А. ... Н.А. ... ... - М.: ТОО «Фирма ГАРДАРИКА», 1996.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 105 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық іс жүргізу құқығы жайлы9 бет
Азаматтық iс жүргiзудегi сот бұйрығы32 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы5 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы56 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы ақпарат46 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы: пәні, әдісі, жүйесі6 бет
Азаматтық іс жүргізудің қағидалары40 бет
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар5 бет
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар, олардың құқықтары мен міндеттері64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь