Ақ алабұта өсімдігі тамырының химиялық құрамы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
Әдеби шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.1. Алабұта өсімдігі. Түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 9
1.2. Ақ алабұта өсімдігі. Химиялық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3. Алабұта өсімдігінің қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 29
ІІ. Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1. Зерттеу нысаны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2. Материалдар мен анықтау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3. Сандық анықтаулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3.1.Күлділікті анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3.2. Ылғалдылықты анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3.3. Экстрактивтілікті анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
27
27
27
28
28
31
31
2.4.Ақ алабұта тамырының химиялық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.4.1.Белок мөлшерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 35
2.4.2. Амин қышқылдарын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 36
2.4.3.Май және клечатка мөлшерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
2.4.4. Алкалоидтарды анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.4.5. Флаваноидтарды анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4.6. Көмірсуларды анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4.7.Терпеноидтарды анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4.8.Илегіш заттарды анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4.9. Органикалық қышқылдарды анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.4.10. С витаминін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.4.11. Эфир майын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
39
40
41
42
43
44
45
2.5. Ақ алабұта тамырының құрамын газды хроматография әдісімен талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
47
56
59
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі кезде өсімдік шикізатынан алынатын фитопрепараттар, әр түрлі тұрмыста қолданылатыны ұмытылған, бірақ бұрынырақта жиі қолданылатын табиғи бояулар, жуғыш заттар ғалымдардың назарын қайта аудара бастады.
Өсімдіктер әр түрлі органикалық қосылыстардың негізгі көзі, соның ішінде табиғатта көп таралған қосылыстар: флаваноидтар, илегіш заттар, алкалоидтар, терпеноидтар, фенол қышқылдары, амин қышқылдары, көмірсулар, микроэлементтер, витаминдер. Табиғи қосылыстар медицинада кеңінен қолданылады. Медицинадан тыс табиғи қосылыстар өндіріс пен ауыл шаруашылығында да кең қолданыс тапты.
Қазіргі кезде өсімдік шикізатынан алынатын фитопрепараттар, олардың әр түрлі тұрмыста қолданылатыны ұмытылған, бірақ бұрынырақта жиі қолданылатын табиғи бояулар, жуғыш заттар ғалымдардың назарын қайта аудара бастады. Себебі фитопрепараттардың адам организміне зияны өте аз болса, олардан алынатын түрлі жуғыш заттар мен бояулардың сапасы жоғары болған.
Осыған байланысты өсімдік шикізаттарын зерттеу, жаңа экологиялық таза, зияны аз, эффективтілігі жоғары отандық фитопрепараттар өндіру маңызды талап болып саналады.
Қазақстан республикасының жері қаншалықты кең байтақ болса, табиғаты да өсімдік шикізатына бай болып келеді. Осындай өсімдіктердің бірі алабұта өсімдігі. Алабұта өсімдігі жабайы арам шөп ретінде өсетін, тек оның күлін өртеп ертеректе сабын алу үшін пайдаланып келген [1,2].
Қазіргі уақытта осындай жабайы өсетін өсімдіктердің құрылысын зерттеп жаңа биологиялық активті заттарды іздестіру ғалымдар назарын аударуда.
Сондықтан алабұта өсімдігінің жуғыштық қасиетінен басқа да пайдалы қасиеттерін іздестіру мақсатындағы іздестіру жұмыстары өзекті мәселелердің бірі деп айту артық болмайды.
Зерттеу мақсаты:
1. Ақ алабұта өсімдігі тамырының химиялық құрамын зерттеу.
Зерттеу міндеттері: Ақ алабұта өсімдігі тамырының құрамындағы ББЗ заттарды анықтау;
Алынған нәтижелерді әдеби деректермен салыстырып, қорытындылау.
Жұмыстың жаңалығы мен теориялық құндылығы: Алғаш рет Қазақстанда өсетін ақ алабұта өсімдігінің тамырының химиялық құрамы анықталып, нәтижелері әдеби деректермен салыстырылып, құрамындағы ББЗ бойынша қорытынды жасалынды:
- ҚХ және ЖҚХ әдістерін пайдаланылып ақ алабұта өсімдігі тамырының ББЗ сапалық анықталды;
- Анализ нәтижесінде алабұта құрамындағы ББЗ жаңа кластары анықталды;
1. Бажыкова К.Б., Нұрғаш Г. Алабұта өсімдігінің микро- және макроэлементтік құрамы. //Қазақстанның химия журналы, 2009, №2, 86-89 б.
2. K.B. Bazhikova, G. Nurgash. Micro and macroelements compositions chenepodium fragrant. // Nauka I studia. 2010у. р.84-86.
3.Қожабеков М.Ж. Дәрілік өсімдіктер. Алматы: «Қазақстан» баспасы, 1995. 43 б.
4. Іскендіров Ә. Қазақстанның дәрілік өсімдіктері − Алматы: Қазақстан.− 1982. 27-бет.
5. Флора СССР под редакцией В.Л. Комарова. Москва, 1936, т.6. 107 с.
6. Котт С. А., Сорные растения и борьба с ними, 3 изд., М., 1961;
7. Атлас лекарственных растений СССР, М., 1962. с.250.
8. Сорные растения СССР, т. 1—4, Л. 1950 , с.1934—35.
9. Рейви, Питер и др. Современная ботаника. Москва: Изд. «Мир», 1990. с.52
10. Қазақ Совет Энциклопедиясы (9,10 том) Қазақ Энциклопедиясының бас редакциясы. Алматы. ­1976ж.601б.
11. Флора Казахстана. Алматы. 1963г. т.3, 213с.
12. Kong, X.W., Zhu G.L. Jian Z.P. Chenopodiaceous plants in China. //J.Acta Phytotaxonomica Sin. 2002, Vol.2., p.18-27.
13. Zolototnitskaya S.Y. Medicinal resources in the flora of Armenia. //Biol. I. SelKhoz nauki. Chem. Abstr. 1965. №2, p.372.
14. Кербабаев Б.Б., Мещеряков А.А., Лекарственные растения Туркмении.− Ашхаба: Ылым.− 1975. с.102 − 105.
15. Рустенбекова Г.Б. Фитохимическое исследование Chenopodium botrys L. Автореферат к.х.н. 02.00.10. Алматы. 1974. 15с.
16. He, Z.Y.., Zhang, Y.H7 Studies on the chemical consistituens of the volatile oil chenopodium ambrosioides L. grown in Guizhou Province of China. // J. Guizhou Sci. 2002. V.20, 2., p.76-79.
17. Иан Ли. Табиғи қосылыстар химиясы. Пекин. Қытай, 2004. 448-455 бет.
18.Suleyman, K., Fikret, U., Abuzer, S. Antibacterial activity of Some Essential oils against Plant pathogens. //Asian J. of plant Science. 2005. V.4., 3. p.225-228.
19. Daferera, D, J., B. N., Polissiou M.G. The effectiveness of plant essential oils on the grouth of Botrytis cinerea, Fusarium sp. And Clavibacter michiganessis subsp. // Crop Prot. 2003. v.22. p.39-44.
20. Ruzicka L. The Isoprene Rule and the Biogenesis of Terpenic Compounds, Experientia // Helv.Chim.Acta. 1953. - Vol. 10. - р.357-364.
21. Manitto P. Biosynthesis of Natural Products. – Chichester: Ellis Howard Limited, 1981. - р.267-283.
22. Goodwin T.W., Natural Substances Formed Biologically from Mevalonic Acid. - Biochemical Society Symposia. – London: Academic Press, 1970. - №. 29. р. 153-158.
23. Yamamoto S., Bloch K. Enzymatic Studies on the Oxidation Cyclization of Squalene //Tetrahedron. №. 29. р.125-134.
24. Goodwin T.W. The Biogenesis of Terpenes and Sterols in Rodd’s Chemistry of Carbon Compounds. – Supplement: Elsevier, 1994. - Р. 320.
25. Замятина Н. Г. «Лекарственные растения». Москва: Изд. «АВҒ». − 1998. 250с.
27. С.А.Арыстанғалиев; Е.Р. Рамзанов «Қазақстан – өсімдіктері» немесе «Растения Казахстана», Алматы «Ғылым» баспасы 1977. 77 – 79 б.
28. Лагерь А.А. Фитотерапия. Красноярск: Изд. Красноярского ун – та, 1988. 150 с.
29. Алабұта өсімдігі. //Химия мектепте» журналы. №4, 2003. 15-бет.
30. Д.А. Майсаров, Г.Н. Нехаенко. Лекарственные растения Южного Казахстана в народной медицине. (заготовка, переработка, применение). Алматы « Ғасыр – Ш », 2004. 250с.
31. Лекарственные растения Казахстана и их использование.под ред. Кукенова М.К. – Алматы. – 1996. – с.45.
32. Обухов А.Н. //Лекарственные растения, сырье и препараты. 1985. 320с.
33. Алабұта өсімдігінің емдік қасиеті. //Денсаулық журналы. 2003, №12, 25-бет.
34. Музычкина Р.А., Корулькин Д.Ю., Абилов Ж.А Качественный и количественный анализ основных групп БАВ в лекарственном растительном сырье и фитопрепаратах. Алматы: КазНУ им. аль-Фараби, 2004. с.45-47.
35. Государственный стандарт Союза СССР. Сырье лекарственное растительное. Методы определения влажности, золы, экстративных и дубильных веществ. ГОСТ 24027.2-80- Москва: Изд. Стандартов, 1980. с. 170-174.
36. О.Д.Кушманова, Г.М.Ивченко. Руководство по практическим занятиям по биологической химии. Москва Медицина 1974г. с. 34-38.
37. Зайделъ AM., Прокофьев В.К, Райский СМ., Славный В.А., Шредер ЕЯ. Таблицы спектральных линий. М. 1997. 36-39 с.
38. А.А. Землянухин «Малый практикум по биохимии» стр. 1988. с107-108.
39. Лобачева Г.Н., Успенская Н.Р., Бабиченко Л.В., Ерофеев И.П. Технологическйи контроль в предприятиях общественного питания. М. 962. 165с.
40. Ермаков А.И. Методы биохимического исследования растений Ленинград: Изд. « Колос », 1972г.стр 276-277
41. Гринкевич Н.И. Сафронович Л.И. Химический анализ лекарственных растений. М.-: Высш. Школа, 1983. 176с.
42. Т.Л. Алейникова, Г.В Рубцова. Руководство к практическим занятиям по биологической химии. Москва 1988г.стр 90-91.
43. Болотников С. М., Шрайбер М.С. Методы определения дубильных веществ в растительных материалах и галогеновых препаратах. // Аптечное дело.-1964. стр.25-34
44. М.А. Аязбекова, К.Б. Ержанов Лабораторный практикум и элементы научно исследовательской работы по дисциплине «Химия пищевых продуктов» для студентов пищевого факультета.Министерство образования и науки РК. Алматинский Технологический Университет. Кафедра «Биотехнология» Алматы 1999г стр 16-17.
45. Количественное содержание аскорбиновой кислоты в некоторых растениях, произрастающих на территории ботанического сада АН УзССР. //Тр. Ташкентского фарм. Института. – 1960. – т.2, с.73 – 81.
46. Goryaeva M.I., Evdikova N.A. The directory on gazchromatography 1977, Almaty, - р.550.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Каипова Бақтыгүл Хайруллақызы
АҚ АЛАБҰТА ӨСІМДІГІ ТАМЫРЫНЫҢ ХИМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫ
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
«050606 – ... ... ... 2012
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
ХИМИЯ КАФЕДРАСЫ
«Қорғауға жіберілсін»
«Химия» кафедрасының
меңгерушісі, х.ғ.д., профессор м.а.
____________М.М.Матаев
«___» ... ... ... АҚ ... ... ТАМЫРЫНЫҢ ХИМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫ
«050606- Химия» мамандығы
(күндізгі бөлім)
Орындаған
Каипова Б. Х.
Ғылыми жетекшісі
х.ғ.к., доцент
Бажықова Г.Б.
Алматы, 2012
РЕФЕРАТ
Бұл дипломдық жұмыс 60 беттен, ... 2 ... ... әдебиеттерден тұрады. Жұмыста 6 ... 5 ... ... бар. ... әдебиеттер саны 46.
Дипломдық жұмыстың бірінші тарауы: ... ... ... ... бөлімге арналған.
Зерттеу нысаны: Ақ алабұта өсімдігінің тамыр бөлігі.
Жұмыстың мақсаты: Ақ ... ... ... ... құрамын
зерттеу.
Зерттеу жаңалығы: Алғаш рет Қазақстанда өсетін ақ алабұта өсімдігінің
тамырының химиялық құрамы анықталып, ... ... ... ... ББЗ ... ... жасалынды.
Зерттеу жұмысының нәтижелері және қорытындылары: Ақ алабұта өсімдігі
тамырындағы жаңа биологиялық белсенді заттардың жаңа ... ... ... ақ алабұта өсімдігінің қолданылуы ... ... ... ... ... өсімдігі, түрлері, химиялық құрамы және қолданылуы
жайлы айтылып, сипаттама берілген.
Тәжірибелік бөлімде жұмысқа ... ... мен ... ... ... Зерттеу сызба нұсқалары көрсетіліп, сандық
анықтау ... ... ... мен ... ... көрсетілген.
Тәжірибелік бөлімдегі жұмыс нәтижелері ... ... ... сөздер: ақ алабұта, амин қышқылдары, май қышқылдары, эфир
майлары, хроматография, газды ... ... ... алкалоид, масс-спектрометрия, сапалық анализ, сандық анализ.
РЕФЕРАТ
Дипломная работа написана на 60 страницах. Состоит из введении, двух
разделов, заключении, использованных ... ... ... ... 3 ... 5 рисунков. Список использованных источников состоит
из 46 наименований.
Дипломная работа состоит из литературного ... и ... ... ... ... ... подземной части
марь белой.
Новизна исследование: Впервые исследован ... ... ... ... марь ... Получены новые данные о БАВ подземной ... ... ... и ... ... ... классы БАВ подземной
подземной части марь белой. Полученные данные дает возможность предсказать
о фармакологических свойств подземной части марь ... ... ... ... в выводах.
В введении кратко изложена цель и задача исследования.
В литературном ... ... ... ... семейства маревых, их
видам. А также приводится данные о химическом составе лебеды и ... ... ... ... ... и методы исследования, а
также ход работы и результаты эксперимента.
Ключевые слова: марь, лебеда, ... ... ... ... ... ... алкалоиды,
органические кислоты, аминокислоты, ... ... ... анализ, количественный анализ, эфирные масла.
ABSTRACT
  Diploma thesis written on 60 pages. It consists of the ... ... ... used ... sourced. Contains 6 tables, ... 5 figures. List of sources used consists of 46 items. ... consists of a ... review and ... ... To study the chemical ... of the ... part ... Chenopodiacea album L.
The novelty of the study: For the first time studied the ... of the ... part of ... white goosefoot. New
data on the ... part of the ... ... compounds
Chenopodiacea album L.
The results of the study and conclusions identified new classes ... active ... ... ... part of the
Chenopodiacea album L. The data obtained makes it possible to predict ... ... of the ... part of the Chenopodiacea
album L.
The research results are reflected in the ... ... ... the purpose and objective of the study.In ... review is given ... the plants of the ... their species. Also provides data on the ... of quinoa and ... the experimental part are given
the ... and methods, as well as the progress and results of ... words: pigweed, ... album L., ... ... gas chromatography, flavonoids, terpenoids,
alkaloids, organic acids, amino acids, fatty acids, extract, ... ... analysis of ... ... |8 ... ... | ... шолу |9 ... ... | ... ... ... |9 ... ... | ... Ақ ... өсімдігі. Химиялық |16 ... | ... ... ... |29 ... | ... ... |27 ... ... |27 ... ... |28 ... ... |31 ... ... мен ... |31 ... | ... ... | ... ... | ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... | ... ... ... ... ... | ... ... ... |
|... | ... Амин ... ... | ... және клечатка мөлшерін анықтау ... | ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... | ... |
|. | ... ... ... | ... | ... С ... | ... ... | ... Эфир майын | ... ... | ... Ақ ... ... ... газды хроматография әдісімен | |
|талдау............................................................|47|
|........................................ ... ... | |
| | ... ... | ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ...... белсенді заттар
ГХ – газды хроматография
ГСХ- газ-сұйықты хроматография
ДНС – динитросалицил қышқылы
ИҚ – инфрақызыл спектрі
ЖҚХ – жұқа қабатты хроматография
КХ - ... ...... ... ... ... ... ультракүлгін
СФ-спектрофотометр
ЯМР – ядролы магнитті резонанс
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі кезде өсімдік шикізатынан алынатын
фитопрепараттар, әр ... ... ... ... бірақ
бұрынырақта жиі қолданылатын табиғи бояулар, жуғыш заттар ғалымдардың
назарын ... ... ... әр ... ... қосылыстардың негізгі көзі, соның ішінде
табиғатта көп таралған қосылыстар: ... ... ... терпеноидтар, фенол қышқылдары, амин қышқылдары, ... ... ... ... ... ... ... тыс табиғи қосылыстар өндіріс пен ... да кең ... ... ... ... ... алынатын фитопрепараттар, олардың әр
түрлі тұрмыста қолданылатыны ұмытылған, бірақ бұрынырақта жиі қолданылатын
табиғи бояулар, жуғыш ... ... ... ... ... бастады.
Себебі фитопрепараттардың адам организміне зияны өте аз болса, ... ... ... ... мен бояулардың сапасы жоғары болған.
Осыған байланысты өсімдік шикізаттарын зерттеу, жаңа экологиялық таза,
зияны аз, эффективтілігі жоғары отандық ... ... ... ... саналады.
Қазақстан республикасының жері қаншалықты кең байтақ болса, табиғаты да
өсімдік шикізатына бай болып келеді. Осындай өсімдіктердің бірі ... ... ... ... арам шөп ... ... тек оның күлін
өртеп ертеректе сабын алу үшін пайдаланып келген [1,2].
Қазіргі уақытта осындай жабайы өсетін өсімдіктердің құрылысын ... ... ... заттарды іздестіру ғалымдар назарын аударуда.
Сондықтан алабұта өсімдігінің жуғыштық ... ... да ... іздестіру мақсатындағы іздестіру жұмыстары өзекті мәселелердің
бірі деп айту артық болмайды.
Зерттеу мақсаты:
1. Ақ алабұта өсімдігі ... ... ... ... ... Ақ ... ... тамырының құрамындағы ББЗ
заттарды анықтау;
Алынған нәтижелерді әдеби деректермен салыстырып, қорытындылау.
Жұмыстың ... мен ... ... ... рет ... ... алабұта өсімдігінің тамырының химиялық құрамы анықталып, ... ... ... ... ББЗ ... ... ҚХ және ЖҚХ ... пайдаланылып ақ алабұта өсімдігі тамырының ББЗ
сапалық анықталды;
- Анализ нәтижесінде алабұта құрамындағы ББЗ жаңа ... ... ... ... ... ақ ... ... құрамындағы амин қышқылдары, белок, май қышқылдары, илегіш
заттар, көмірсулар және т.б. анықталды;
– ББЗ ... ... сулы және ... ... ... ... хроматография әдісімен анықталды;
– Алынған нәтижелер әдеби деректермен салыстырылып, ақ ... ... ... ... ... ... практикалық құндылығы: Ақ алабұта өсімдігі тамырындағы жаңа
биологиялық белсенді заттардың жаңа кластары анықталды. ... ... ... ... ... саласын кеңейтуге мүмкіндік береді.
Зерттеу жұмыстарын жүргізудегі автордың үлесі: Өсімдік шикізатын жинау
және дайындау, әдебиеттермен жұмыс жасау, анализ ... ... ... ... ... жеке ... ... ұсынылатын негізі: Алматы қаласы маңында өсетін ... ... жер асты ... ... ... ... амин ... алкалоидты, терпеноидты, май
қышқылды, сондай-ақ хлороформдфы және сулы ... ... ... ... ... қортындылау.
Жарияланымы. Диплом жұмысының материалдары бойынша 2 баяндама тезисі
(университет студенттерінің ғылыми-практикалық ... ... ... 100 ... ... ... жарияланды.
Зерттеу нысаны- Алматы қаласы маңында өсетін ақ алабұта өсімдігінің
тамыр бөлігі.
I. ... ... ... ... ... ... өсімдік шикізатының ресурстары өте көп.
Жабайы өсетін өсімдіктер арнайы күтімсіз ... ... ... ... ... ... көп ... оларды арам шөптерге ... ... де ... арам ... ... ... ... марева — chenopodiaceae тұқымдасына жатады.
Алабұта тұқымдасы бүкіл жер шарына тараған бір ... ... ... ... ... ... өсімдік. Сабақтарының түрлеріне қарай ағаш
(сексеуіл- Haloxylon); бұта (боялыш); жартылай бұта (изен, ... ... ... ... атаулары: американдық ішек құртына қарсы пайдаланылатын шөп,
иезуит ... ... ... хош ... ... ... ... майы Chenopodii, oleum Chenopodii.
Алабұтаны орыстар «маро», «лебеда» деп атай береді. Ботаникалық латынша
атауы «қазтабан» деген ұғым береді. Себебі ... үш ... ... ... ұқсайды.
Алабұта тұқымдасының 100 тегі және 1500 түрі бар.
Алабұта тұқымдасы жер шарының барлық полярлы ... ... ... тектің— алабұта, лебеда, кохия, солерос, артрокнемум қатары ... ... және ... ... ... және ... ... Бұл алабұта тұқымдасының бұрынырақ
континенттер ... бор ... ... байланыс болған кезде
қалыптасқандығын білдіреді. Бірақта алабұта тұқымдасы жайлы нақты ... ... ... бері ... ... Жерорта теңізінде, Африкада, Австралияда өседі. Ресей мен
ТМД елдерінде бір ... өгей шөп ... ... бен ... ... ... ... Ресейде, Батыс Үндістанда, Солтүстік Африкада,
Мексика, Бразилия, Чилиде ... Хош ... ... Ресейдің Еуропалық
бөлігінде, Кавказда, Батыс Сібір мен Орта Азияда таралған. Құмдауыт, ... жол ... ... ... ... теңіз деңгейінен 2000
– 2400 м жоғары тауда өседі.
Алабұта тұқымдасы ... аса ... 30 түрі ССРО ... Оның ... арам ... ... жатады (3].
Алабұта– бұл кәдімгі арамшөп, жол жиегінде, егістіктіктерде кездеседі.
Алабұта – бір үйлі даражынысты ... ... Бір ... шөптесінді бойы
15 – 60см болатын өсімдік.
Сабағы тік ... жан – ... ... ... ... ашық-жасыл түсті немесе сарғыш – жасыл түсті. Өте өзгергіш
шөптесін өсімдік. Сабағы биіктігі 30 – 60 см ... ... ... келетін ұзындығы 10 см-ге ... ... ... ... мен ... мүшеленуі тән, мысалы, солерос (Salicornia) және
сексеуілде байқалады.
Бұл кезде жапырақтарының ... тек ... ... ... ... пайда болады.
Кейбір алабұта тұқымдасына бұтақтарының тікенекті болып бітуі тән.
Оны, ... ноэа — Noaea ... ... ... ... ... — Teloxis, немесе жапырақ ұшы тікенекті солянка,
бояғын шөптер сияқты бұталардан анық байқауға болады.
Жапырақтары өте жиі ... ... ... ... орналасады, жапырақтарының пішіні әр түрлі біз тәрізді және
сызық- цилиндірлі, сүйір, тісті кейде ... ... ... екі жақты, кейде түйіншектеліп аналыққа жиналған масақ
немесе шашақгүл тәрізді болады.
Жапырақ бетінде ақшыл дақтары ... ... ... ... дейін
гүлдейді. Гүлдері сабақтарының ұшына орналасқан, пирамида тәріздес ... ... ... шоқ – шоқ ... ... масақ тәрізді
гүлшоғырын құрайды. Гүлсерігі – бес тармақты, жеміс қабы – үлпекті. Аталығы
– 5, аналығы – 1. ... ... ... ... қара ... ... болып
келеді. Бозғылт тұқымдары ерте, түсі қарасы кеш піседі. Жемісі чечевица
тәріздес. Гүлі 2-5 ... Дәні бір ... ... ... ... ... ... түрлерінде қор мүшесіне
тармақталуы, жуандауы байқалады. Бұл ... ... ... ... ... ... мен ... жүн мен жібекті сары түске бояу ... ... эфир ... ... Ол медицинада,
парфюмерияда, сабын ... ... ... ... ... ретінде қолданылады (5(.
Өсімдіктің жер бетіндегі бөліктері дәрілік шикізат болып табылады. Оны
гүлдеу кезінде дайындайды. Көлеңкеде ... ... ... ... ... ... жайып кептіреді. Егер сабағы сындырған кезде ... ... ... ... сөз. Жабық ағаш немесе әйнек ыдыста бір жыл сақталады.
Алабұта тұқымдастары ашық кеңістіктік өсімдік түріне жататындықтан
желмен ... Ол ... ... жүзеге асырылады.
Желмен тозаңданатын арнайы органы- гүлмен көмкерілген көбік ... ... қоса ... ... ... ... ежовник)
гүлдерінде нектарлы аналық ортасы бар және насекоммен де тозаңданады.
Насекомдар алабұта гүлдеріне тозаңдарымен ... ... үшін ... ... ... қабаты бар көбінесе тостағаншамен қоршалған
гүлсерік. Гүлсерігі сирек шырынды, еттілі және жемісі, ... ... жиде ... ... ... ... мен ... сияқты қатты.
Солянка, сексеуіл, ежовник және т.б. осыларға жақын ... ... ... ... ... тұтасып кететін қанат тәрізді түссіз,
сары ... ... ... ... ... ... Және осы ... өсімдік өте әдемі болып көрінеді.
Осылайша көптеген алабұтаның көрінбейтін гүлдері жемісінің ... ... ... түрлерінде гүлсерігі ұзын шатасқан ... ... және ... жүн ... түйір болып көрінеді.
Мысалы, (Atripleх, лебеда мүйіз шөп, шпинатта жеміс түзуде ... ... ... ... ... гүл мен ... бірігіп өсуінен
қызылшадағыдай тұтас жеміс пайда болады.
Көптеген ... және ... ... ... аксирис—
Axyris) гетерофлория мен ... және ... ... (әр ... ... тән. ... бау алабұтасы (лебеда
садовая) (Atriplex hortensis) аналық гүлдері екі түрлі формада: бесмүшелі
гүлсерікті және ... ... ... ... ... әр ... ... Бұл
жерде, алдыменен, ірі бір жылдық өсімдіктердің бұтақтарының ішке оралып шар
сияқты түрге еніп ... ... ... ұшып, жол-жөнекей тұқымын
шашатын қаңбақты еске түсірген ... ... ... ... ... ... қанат тәрізді аналығы
бар түрлеріне (солянка, сексеуіл, ежовник, галогетон және т.б.), сондай-ақ
кохияға тән.
Терескен, ... ... ... ... ... ... мен ұзын ... түйіншегі қамтамасыз етеді.
Көптеген алабұта тұқымдасының жеміс ұрығы ... ... Бұл екі ... ... жүзеге асырылады: олар жеуге жарамды
немесе ... ... ... ... ... ... шырынды,
еттілі, ашық түсті, дәндерінің қабығы қатты және ол жануарларішегінде
қорытылмайды. ... ... ... таралады. Бұған ашық-қызыл түсті
жминда жемісі мысал бола ... ... ... ... ... ... (Bassia
hyssopifolia) малдың жүніне оңай қадалатын жіңішке тінекентері болады.
Алабұта тұқымдастары үлкен екі ... ... дәні ... ... және ... ... алабұта (Chenopodioideae) мен дәні
шиыршықталып оралған эндоспермі дамымаған (Salsoloideae).
Алабұта тұқымдасының (250 түр) көп түрі ... (220), ... ... және ... (100 ... 42 ... монотипті.
Алабұта өсімдігі аридті және күшті сортаң жерлерде өседі [6].
Арамшөптерімен ... ... ... ... және басқа
өсімдіктер өспейтін құрғақ, сортаңда жиілеп немесе ... ... ... ... ... алабұта тұқымдастары тек өздері ғана өседі. ... ... мен ... ... Азиядағы сексеуіл ормандарын мысалға айтуға
болады.
Алабұта тұқымдастары дымқыл және сор ... ... мен ... ... ... шөл ... және сортаң жерлердегі топырақтың және атмосфераның
құрғақ жағдайында және тұзды көл мен теңіз жағалауында ... ... ... ... ең ... клеткалар мен тканьдеріндегі жоғары осмостық қысым.
Көпшілік алабұтаның клетка шырынында еріген тұздардың мөлшері ... ... ... күлі ... ... ... ... қолдану үшін де сода мен поташтың шикізат көзі болып саналады.
Мұндайда ... ... ... ... ... ... ... солянка, ежовниктер және т.б. жатады [7].
Ал кейбір алабұталар тұқымдасының жапырақтары толық ... ... ... ... бұтақтар орындайды. Бұл әсіресе, сексеуілде анық
байқалады. Осының нәтижесінде булану қабатының азаюы күшейеді. Жапырақтары
мен жас ... әр ... ... түкшелері буланудың азаюы мен
күнге күюден қорғаушы ролін ... ... ... ... шөл ... ... алабұта
тұқымдастарында болады.
Қазақстанда өсетін алабұтаның екі тобы бар: Бір жылдық- chenopodiaceae
(марь) және көп жылдық- Atriplex (лебеда.
Atripleх- латынша атауы, ... ... ал ... ... ... - ... ... бұта немесе ағаш түрлері. Жалпы жер
шарындағы Марева ... ... 100 ... 89 ... ... ... ... бұлардың 25 түрі, ал жалпы 225 түрі бар.
1. Atriplex hortensis (Лебеда садовая)
2. Atriplex ... ... ... Atriplex nitens ... лоснящаяся)
4. Atriplex verrucifera (Лебеда Бородавчатая)
5. Atriplex cana (Лебеда Седая)
6. Atriplex pedunculata (Лебеда Плодножковая)
7. Atriplex micrantha(Лебеда мелкоцветковая)
8. Atriplex ... ... ... Atriplex ilginii ... ... Atriplex patens(Лебеда отклоненная)
11. Atriplex hastate(Лебеда копьевидная)
12. Atriplex dimorphostegia(Лебеда Песчаная)
13. Atriplex ... ... ... Atriplex patula ... раскидистая)
15. Atriplex litoralis (Лебеда прибрежная)
16. Atriplex laevis (Лебеда гладкая)
17. Atriplex megalotheca (Лебеда ... Atriplex ... ... ... Atriplex ornate ... ... Atriplex pungens (Лебеда ключая)
21. Atriplex tatarica (Лебеда татарская)
22. Atriplex multicolora (Лебеда многоцветная)
23. Atriplex flabellum ... ... Atriplex sibrica ... сибирская)
25. Atriplex centralasiatica (Лебеда центральноазиатская)
Бұлардың көпшілігінің ... ... ... ... ... қарама – қарсы орналасады. Гүлдері түссіз, ұсақ гүлшоғырына
жиналып, масақ құрайды (9,10(.
Жемісі – ... ... ... ... ... ... ... өмірінде алабұта тұқымдасына жататын өсімдіктердің маңызы зор.
Алабұта тұқымдасына жататын көпшілікке белгілі ... ... ... ... атай ... жөн. Оған бір ғана мысал ретінде ... ... ... (Beta ... Ол орталық белдеудегі елдер үшін ... ... ... ... ... мәдени түрге жоғары түсімді жаңа
гибридті, тамырында 25% ... қант ... три- және ... сорттары
енгізілген.
Біздің күнделікті тұрмысымызда ол жеміс түрінде пайдаланылады. Көп
жерлерде тамыры мен пәлегі ... мал үшін азық ... мал ... ... ... ... және ... Европа, Жапония, Индияда
жеміс ретінде А,В С витаминдерімен минералды заттарға бай ... ... ... мангольд кең таралған.
Мәдени қызылшаның шығу тарихы күрделі әрі ... ... ... ... түрі ... жағалаулы қызылшасы (теңіз қызылшасы –
В. vulgaris subsp. maritima) және Оңтүстік және Европа ... ... ... ... ... жапырақты қызылша (шпинатты) немесе
мангольд пайда болған. Ол Вавилонда ... ... ... ... біздің дәуірімізге дейінгі VIII ғ. жазуларда көрсетілген.
Кейінірек оны ... ... ... ... ... арқылы
асханалық тамыржемісті қызылша алған.
Мал азықтық қызылша тек XVI ғ. ... және XVIII ғ. қант ... ... одан қант алу мен қант ... ... 1800 ... ... ... ... ... oleracea). Көпшлікке мәлім витаминдік жеміс
бақша шпинаты— ... ... ... ... келген мәдени өсімдік.
Шпинат құрамында А, В және С, темір мен и ... ... (34%) ... ол тек ... ... жеміс және диеталық өнім емес, организм
шаршағанда, қан ... ... ... бір-бірінен формасы
және жапырағының шырындылығымен, сабағының ... ... ... ... астам мәдени сорттары бар.
Жергілікті халық шпинат ретінде көптеген жабайы өсетін алабұталар- ақ
алабұта, жасыл ... ... viride), ... ... (С. urbicum),
бау алабұтасы, найза тәрізді алабұта (Atriplex ... ... ... солянка, солероса жапырақтарын пайдаланады [12].
Көпшілік алабұта түрлері дәрілік өсімдіктер болып саналады, оларды халық
медицинасында және ... ... ... ... ең ... ... ... хош иісті
алабұтаны—амброзиевидті (Chenopodium ambrosioides) және ... ... (С. ... ... ... ... эфир ... ішек құртына қарсы дәрі ретінде (аскаридол), сондай-ақ парфюмерияда
қолданады.
Мұндай алабұталар жер шарының барлығында өсіріледі. Құрамында ... ... зәр ... ... ... ... ... тері ауруыларын емдейтін әсері бар.
Алабұтаның көпшілігі мата, былғары бояуда (ақ ... ... ... ... Chenopodium vulvaria —сары бояу, бау алабұтасы — көк, индиго
бояуын алмастырушы), ... ... ... май т.б.), ... Bassia
eriophora), сода мен поташ алудың шикізат көзі.
Алабұта ... ... ... ... ... ... Бұл рас та, ... (Chenopodium) және лебеда (Atriplex) —
түрлері ... ... ... бұл ... ... мен қант ... күнделікті асханалық қызылша үшін
парыздар.
Сырт көрінісі жағынан алабұта өсімдіктері сүйкімсіз көрінеді, бірақта
үлкен кеңістікте жайылып өссе әдемі түсті ... ... ... ... ... ... бар. ... ботаникалық
сипаттамасы берілгендерге мына түрлері жатады:
1. Амброзивті алабұта (марь амброзиевидная) C.Аmbrosioides L. Бір
жылдық немесе көп ... ... 100 см ... ... улы ... атаулары: американдық ішек құртына қарсы шөп, ... ... шайы ... ... ... атаулары: амброзиевидтік май-
Chenopodii (ambrosioidis) oleum, (Oleum Chenopodii ambrosioidis).
2. Хош иісті ... марь ... ... botrys). ... ... ... 20—40 (65) см, ... исі бар. Сабағы ... ... ... Жапырақтары төменгі және ұзын жапырақ
сағағында 3—4 ... ... ойық ара ... қалақшада кезектесіп
орналасқан. Гүл шоқтары масақ тәрізді гүл серігінде ұзын ... ... ... орналасқан. Гүл шоғыры өзінен бірнеше есе ... ... ... ... екі ... ... 5 ... аталығы болады. Тұқымы диаметрі 0,5-0,7 мм, қара-қоңыр, жылтыр, тегіс
жұқа ашық сары жеміс ... ... ... ... Марь ... ... ... тіліндегі атауы — тере, Армян тіліндегі атауы — ... ...... деп ... Қызыл алабұта (марь красная), Chenopodium rubrum L. алабұта
тұқымдасына жатады.
5. Сасық алабұта ... ... ... ... ... Chenopodium
vulvaria L. алабұта тұқымдасына жатады.
Біржылдық шөптесін өсімдік, биіктігі 15-30 см болады. ... ... исі мен ащы дәмі бар. ... ... ... ... ромба
тәрізді ұштары өткір тікенекті.
6. Қалпақшалы алабұта, марь головчатая, (Chenopodium capitatum І). ... ... ... ... қызылша, шпинат, лебеданың ұқсас бір
түрі
7. Дәрілік алабұта— біржылдық шөптесін ... ... 150 (180) ... ... терең кетеді. Сабағы ... 30—60 см ... ... бар, кейде жалаңаш бұтақталған. Жапырағы сүйірленген доғал, ұшы
ойық өткір ... ... жағы сары ... ... Жминда (Chenopodium foliosum L). Немістер жминданы "erdbeerspinat",
ағылшындар— "strawberry spinach" деп атайды, орысша аударғанда "құлпынайлы
шпинат деген мағына ... ... ... марь ... ... Көп ... ... 20-90 см жуан, ... ... ... Көп тұқымды алабұта, марь многосемянная (Сhenopodium polyspermum).
Біржылдық жалаңаш өсімдік. Сабағы тік, ... ... ... жағы шығыңқы болады.
11. Сосновтық алабұта, марь Сосновского (Chenopodium sosnowskyi).
Біржылдық ұн тәрізді тапы бар, ... ... сұр ... ... тік, ... ... 25-50 см. ... жапырақ-сағақты, табақшалы.
Жапырағының жоғарғы жағы ... ... ... жағы ұн ... ... ... тұтас, кейде үш қалақшалы, үшкір, ланцетті.
12. Біржылдық ... ... ... тік, ... ... ... екі жағы да ... түсті, ұшбұрышты-найза
тәрізді үшкір, жоғарғы жағы кішірек, ланцетті.
13. Жуан ... ... марь ... ... ... жалаңаш шөпсабақты өсімдік. Сабағы тік, биіктігі 20-50 см,
түбі бұтақты болып келеді.
14. Рихтер ... ... ... (Salsola ... ... 2,5 м ... ақ сұр қабықты биік бұта немесе ... ... ... ... тік ұшы ... Ақ ... ... Химиялық құрамы.
Ақ алабұта (Chenopodiacea album L.). ... ... ... ... көп тарағаны Ақ алабұта (1-сурет).
Ақ алабұта- алабұталар тұқымдасына ... ... 10-30 см, ... ... ... Сабағы тік, бұтақталған, жапырағы жұмыртқа тәрізді
ромбалы, тегіс емес тісті, ұн тәрізді ақ тапы бар. Гүлдері ... ... ... ... жоғары қарай жинақталған.
Қазақстанның таулы аудандарынан басқа аймақтарда ... ... ... ... жол ... өзен және көл жағаларында өседі. Өте
қоректі арам шөп. Қоры зерттелмеген. Бірақта табиғи ... қоры ... ... түрде өсіріледі. Әр гектарынан 80-100 центнер көкмайса шөп
өндіреді. ... мен ... ... және ... ... ... ... Ақ алабұта
Химиялық құрамы. Жер беті бөлігінде- эфир майы, ... В, В2, ... ... ... ... ... жапырағында органикалық
қышқылдар- 30% қымыздық қышқылы 180 мг% ... ... ... ... 23% ... 3,3% май, 6,3 мг,% ... бетаин, хеноподин, лейцин, холин, бетацианин, ... 4,2-19% эфир ... ... ... ... ... фенолкарбонды- ванилин, ферул қышқылдары, олеанолқышқылы, b-
ситостерин тұқымында- тритерпенді сапониндер, алкалоидтар, шыны майлар ... 16,9% ... 6,9% май, ... ... фосфор, магний, темір,
күкірт, кремний, хлор, калий бар [14].
Эфир майлары
Эфир майлары ... ... ... ... эфир ... препараттар өте көп. Эфир майлары көп түрдегі қосылыстардың жиынтығы,
химиялық ... ... Эфир ... ... ... дейінгі
қосылыстар болады. Құрамында алифатты, ароматты қосылыстар және ... ... ... ... ... ... Марева
тұқымдас өсімдіктердің құрамы зерттелінген. Мысалы, А.Д. Дембицский, Г.Б.
Рустенбекова Chenopodium bortus L. (Марь ... ... ... ... ... Осы ... алынған эфир майлары кестеде
көрсетілген. [15].
1-кесте. Chenopodium bortus l. ... ... ... ... ... |Сандық |Эфир майлары |Сандық |Эфир майлары |Сандық |
| ... (%)|(%) ... |(%) ... |
| | | |(%) | |(%) ... ... |0,7 ... |0,5 ... |0,4 ... |0,5 ... ... ... |0,4 ... |0.1 |туйон |аз ... |0,8 ... ... |0,4 ... |0,3 ... |0,7 |ментон |0,8 ... |Аз ... |1,5 ... |0,8 ... |Аз ... |2,5 ... |аз ... |20,5 ... |3,0 ... |0,3 ... |0,2 ... |4,0 ... |2,0 ... |0,4 ... |13,5 ... |0,8 ... |3,6 ... |7,5 |Гераниол |0,4 ... |0,3 ... |1,5 ... |3,5 ... |0,2 ... |0,8 | | ... ... тұқымдас Chenopodium ambrosioides L өсімдігінің эфир
майлары құрамы зерттелген. ... ... моно жіне ... және ... ... маңызды шикізаты болып есептеледі
[16].
Эфир майларының химиялық құрамы
1. Алифатты қосылыстарына: алкандар, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... таралған
көбінесе жемістерде кездеседі. Мысалы: этилацетат, пропил спирті,
октальдегид, ... ... [ ... ... қосылыстар: эфир майларындағы ... ... ... Эфир ... терпендердің құрамында
оттегі болады, ал кейбіреулерінде оттегі болмайды. Көптеген эфир майлары
үшін құрамында оттегі бар ... ... ... ... олардың көбісі
иісіз болып, маңызды құрамы деп саналмайды. Мысалы, (-пинен (1) (-пинен
(2) камфен (3), ... (4). ... ... бар ... спирт,
альдегид, қышқыл, эфир, фенол қатарлары шамасы аз болғанымен олардың күшті
ароматты иісі болып, эфир ... ... ... деп ... ... ... эвкалиптол, родинал, нерал.
1 2 ... ... ... Эфир ... ... қосылыстарының ароматты
құрамында оттегісі бар туындылары (бензил, оксибензой ... ... ...... ... т.б.) және көбінесе фенил пропион
туындылары жатады, олар ... ... ... ... және ... ... ... (5), эвгенол (6), (-асароне (7), (-асароне (8).
5. 6
7
8
Cесквитерпендер ... ... ... ... ... табиғи органикалық қосылыстардың маңызды ... 3 ... ... ... де және ... таралған олардың көбісінде ... және ... ... сесквитерпеннің ацилдері бактерияға,қатерлі
ісікке,вирусқа қарсы қабілеті бар. ... ... ... ... 15 ... атомы ғана болғанымен,алайда
организмдер ... ... ... ... кейін сан алуан
түрлі қаңқадағы қосылыстарды пайда етеді,сонымен бірге күрделі ... ... ... ... және ... ... хх ғасырдың
60 –шы, 70-ші жылдары зерттеу ... ... да, олар ... ... бір ... айналған [18,19].
Сесквитерпендердің биологиялық белсенділігі
1. Өсімдіктердің өсуін шектейді
Abscisic өсімдігінен алынған abscisiс қышқылы (abscisic acid ... кг ... 9 мг ... ... оның ... өте жоғары,аbscisic қышқылы өсімдіктердің жапырағының түсуі
және оның өсуі мен көктеуі тектес физиологиялық құбылыстарын бақылайды.
Мақтаның ... ... 150 ... ... ... stri da
lutea өсімдігі дәнінің көктеуіне әсер ... ... ... ... ... acorane сесквитерпені (9-12) тектес қосылыстар кейбір
өсімдіктер дәнінің көктеуін шектейді. Drechslera auenea және ... ... ... КМ-01 (13) сесквитерпен түрлеріне
брассинолоид (brassinolide)өсу ... ... ... болып өсімдіктің
өсуін шектейді [20].
Sorokinianin (14) бір ... ... ... ... дәнінің көктеуін
шектейді.
9 ... R= ... ... R- ... ... жастығын сақтайтын гармондар
Ағаш желімінен алынған жувабион (juvabione) (15) және ... ... (JH-I, JH-II, JH-III 16-18) ... ... ... өте
күшті, жастығын сақтау қабілеті бар.
3.Жәндіктердің жыныстық аттрактант гармоны
Кейбір сесквитерпендер жәндіктердің жыныстық ... ... ... ... жыныстық аттрактант гормоны.
Кейбір сесквитерпендер жәндіктердің жыныстық аттрактант гармоны
болады. Мысалы, ... (19) ... ... ... ... жәндігі жынысының сыртқы гормоны.
4. Бактерияға қарсы белсенділік
Clitocybe illudens жәндігінен бөлінген қосылыстардың ... және ... ... ... ... ... ... S (lampterol, 20) және иллудин M (21) сесквитерпендерінде жоғары
қатерлі ... ... ... ... Осы тектес
hydroxymethylacylfulvene (гидроксиметилацилфулвен) (22) ... ... ... ... қарсы белсенділігі бойынша клиникада сынақтан
өтіп жатыр [21].
5. Пестицидтік белсенділік
Костюнодид (23) және ереманцин (24) ... ... ... Nardostachys chinensis тамырынан алынған сесквитерпендер.
Пестицид болып саналады [22].
6. Нерв жүйесіне белсенділігі
Өсімдіктерден алынған пикротоксин (25), тутин (26) және ... ... нерв ... ... қабілеті бар. Pinicillum jensenli
бактериясынан алынған FR 65814(28) сесквитерпені [60] ... ... ... ... ... ... aromaticum және Z.
jerumbet өсімдігінен алынған зерубон ... (29) ... ... ... ... бар ... ... сесквитерпендер қабынуға қарсы белсенділік және қатерлі
ісікке белсенділік көрсетеді.
Медицинада жемісін пайдаланады.
Таралуы. Қазақстанда, ... ... ... Псаммофитті өсімдік, құмды жерлерде өсуге бейімделген. Сол
себепті олардың тамырлары 3 м ... ... ... ... ... ... жер асты сулары жақын жерлерде өседі.
Қорын анықтау жұмыстары Қазақстанда арнайы жүргізілмеген.
Химиялық ... ... ... ... сальсолодин,
флаваноидтар (0,01-1,01(), жер үсті бөлігінде кумариндер, флаваноидтар
(0,62-1,4(), гүлі мен ... ... ... ... бар.
Шеркездің жемісін қыркүйек-қазанда (үсік жүргенге дейін) ... ... ... ... Ашық ... ... ... үстіне
жайып, жылдам кептіреді [24].
Эфир майларын алу жолдары
1. Дистилдеу әдісі
Эфир майлары мен су бір- бірінде ерімейді,қыздырғаннан кейін екеуінің ... ... және ... ... теңеседі,ерітінді қайнайды,эфир
майлары су буымен бірге дистилденіп шығады.
Дистилдеу әдісі өсімдіктерден эфир ... ... ... ... ... ... суға ... шыланады,сосын тікелей немесе су
буы арқылы эфир майлары дистилденеді. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... болғандықтан,кейбір эфир майлары
ыдырауы немесе су буымен бірге ұшып кетуі мүмкін [25].
2. Экстрактілеу әдісі
Бұл ... эфир ... ... ... ... ... ... эфирі
тектес төмен қайнау температурасындағы органикалық ... ... ... ... ... айдалғаннан
кейін эфир майлары қалады. Бұл әдістің артықшылығы ... ... ... ... ... ұшырауы болмайды.
Соңғы жылдардан бері СО2 ерітіндісін экстракті еріткіші ретінде қолдану
адамдардың қызығушылығын арттыруда. Бұндай эфир ... алу ... ... СО2 экстрактілеу әдісі (Super-critical carbon dioxide
extraction) деп ... Бұл ... ... алу өнімі
жоғары,процесстің температурасы төмен болғандықтан, ыдырау болмайды,сонымен
бірге СО2 эфир майларын оңай қалдықсыз ... ... ... ... ... ... ... себепті жабдыққа қойылатын
талап жоғары сонымен экстракты құны қымбатқа түседі.
3. Қысымды сығу әдісі
Бұл әдіс ... эфир ... ... ... ... сығу ... ... Тиімділігі процесс бөлме температурасында
жүреді, эфир майлары құрамында өзгеріс ... ... ... жоғары.
Өндірісте эфир майларын алудың басқада көптеген жолдары бар.
Эфир майларының құрамындағы сандық сараптау әдісі
Өсімдіктердегі эфир ... ... ... ... ... өсімдіктердегі эфир майлары құрамының пайыздық мөлшері анықталады.
Өсімдіктердегі эфир майлары су буымен бірге шығады өлшемді ыдыста ... ... ... ... ... ... құрамын сандық сараптауда Газ хроматография-масса
техникасы. Олардың сандық құрамы ... ... ... ... капиллярлы ГХ (GC) сақталу көрсеткіші ... ... ... сай келетін массспектроскопиясы графигінің
бірлікте ... эфир ... ... және ... органикалық сараптау
аймағындағы анықтау стандартына айналды [26].
Эфир майларының фармакологиялық активтілігі, қолданылуы
Бактерияға қарсы белсенділігі бар ... эфир ... ... ... ... sativum), кәдімгі анис (Pimpinella
anisum)шашақты мята (Mentha spikata),иссоп(Hyssopus offcinalis)және фенел
(Foneicum ... эфир ... ... michiganense subsp
michiganense, Pseduomonas syringae pv.Tomato және ... ... эфир ... ... campestris pv. Malvace ... ... ... көрсетеді [27].
Қара тимин (Carum Roxburghianum)өсімдігінің жапырағы мен ... ... ... эфир ... ... ... белсенділік
көрсетіп медицинада қолданылады.
Эфир майлары сабын,парфюмерия,касметикада,тағам және тазартқыш өнімдерді
алуда кеңінен қолданылады.Олар ... ... ... ... әр ... мақсаттар үшін қолданылған [40],өсімдіктегі эфир
майларында ... ... ... ... микроб ауруларын емдеуде
жұмсалған[41].Эфир майлары тектес табиғи қосылыстар тұтынушы мен ... ... ... ... және ... ... әр ... өсімдіктерге қолданылатын пестицидке қарсы шыдамдылығы
болып табылады.
Ароматерапия альтернативті медицинаның бір түрі,емдеу қасиеті ... мен ... ... ароматты қосылыстарына негізделген.
Көптеген эфир майлары антисептикалық белсенділік көрсетеді т.б. ... және ... ... шайт ағашының майларынан да
табылған [28].
1.3. Алабұта өсімдігінің қолданылуы
Алабұта өсімдігінің пайдалы жақтары өте көп. Оның ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі
қолданылады. Бұрынғы заманда ерте көктемдегі жас өркендерін қатты ... ... ... да ... көрінеді. Ескі жазбаларда
алабұтаны ... ... ... ... ... ... бар.
Ақ алабұта.
Қайнатпасы мен тұндырмасы- Тибет, Қытай, Үндістан, бұрынғы Кеңес
Одағының ресми ... ... ... ас ... ... асқазан және қарынның түрлі ауруларына, әр түрлі жараларға қарсы
пайдаланады. Сондай-ақ іш өткізетін, ішек ... ... дәрі ... ... ... ... ... жүйке, сақина, сал, тырысу
ауруларына қарсы тыныштандырғыш қасиеті бар ... оны ... Бұл ... жасалған препараттар ішек құрттарына қарсы, зәр
айдағыш, микробтарға қарсы дәрі ... ... Жер беті ... майы 0,3 – 0,7 %, ... 1,5 – 3 %. ... негізгі құрам бөлігі –
аспаридол (80 %). Эфир майы ішек құртына қарсы Сонымен бірге өкпе ... ... ... ауруларына қарсы қолданылады. Талақ және бауыр
науқастарына қарсы пайдаланады. Сарып, ... ... ... ... ... ... Мүйізгек немесе құс (мазоль) сырқаттарын ... ... ... ... ... ... ... кеселінде алқымды шаяды. Түрлі
жаралы жерлерді жуады. Тері ауруларын ... ... ... ... бала ... ... ... сүйелді, мең немесе қалды емдеуде
қолданылады. Жасөркенінен түрлі салат, пюре, щи, соус ... ... эфир ... алады, тұқымынан жарма жасайды. Бал беретін өте
құнарлы малазықтық және әсемдік өсімдік [29].
Шөптен ... ... ... ішек ... ... үшін қолданылады.
Ол жүрек қан тамырларының қанмен жабдықталуын жақсартып, бас ... нерв ... ... мен ұйқы өз ... ... ... да қолданылады.
Тұнба дайындау үшін 1 шай қасық шикізатты 1 стакан ыстық ... ... жылы ... 2 – 3 ... тұндырып, сүзеді. Астан кейін
күніне 3 уақыт 3 ас ... ... ... 2 шай ... ... 1 ... ыстық қайнаған сумен
араластырылып, жабық эмаль ыдыста су моншасында 5 минут ... 2 – 3 ... дәке ... ... ... ... ... Тампондар түрінде күніне 3 – 4 рет қолданылады. Бас ауырғанда,
қысым жоғарылағанда, астмада алабұта тұнбасын ... ... бұл шөп майы ішек ... ... ... ашу
үшін, гемопатияда, бауыр ауырғанда, инсультта қолданылады.
Жер беті бөлігімен эфир ... ... ... иісі бар. Оны ...... ... ... алабұтаны тамақта қолданады. Дағыстан, ... одан ... ... салатқа қосып, қысқа кептіріп алады. Ресейде де
тамаққа қосып, салат ... ... ... ... ... барысында алабұтаның арамшөп
ретіндегі зиянынан гөрі адам өмірінде емдік, шипалы, азықтық қасиеті басым
екені анықталды. Бүгінгі ... ... әл – ... ... ... ... ... жерлерде көп таралуда. Осыған қарсы күресуде
алабұтаны пайдалануға болады.
1 литр суға 40 – 60 грамм ұнтақталған алабұтаны 10 – 15 ... ... ... ... ... алып ... ... Алабұтаны асқазан
– ішек өт жолдары қызметінің бұзылуына, ... ... ... жүргізуге
пайдалы емдік қасиеттері бар.
Жас өспірімдердің тік ішегіндегі паразит құрттарды ... ... ... 1 – 1,5 ... 1 ... суға ... аш қарынға тамақ
ішуден бір сағат бұрын 2 ас ... ... 3 рет ... Бұл ... грек ... ... өзі ... (30(.
Халықтық медицинада жас алабұтаны жаныштап, сөлі шыққан соң денеге
шыққан сыздауық пен шиқанның ... ... ... ірің мен ... алады. Бұдан жас алабұтаның құрамындағы макро элементтер мен
биохимиялық ... ... ... ... бар ... ... ... әсіресе соғыс уақытында халқымыз алабұтаны ... ... ... ... ... ... араластырып, дәмді,
жұғымды ботқа дайындаған. Ерте кезде рауғашты қосып, көже және жұмыртқамен
қосып қуырып, өте дәмді ас дайындаған ... ... ... ... мен ... ... бен Орта Азияда
тері ауруларына, соз, сақина, асқазан-ішек жұмысының бұзылуына қарсы несеп
айдағыш, қызбаға, ішек құртына ... ... Әйел ... ... және суық
тигенге ем. Қайнатпасы, сығындысы және тұндырмасы демікпеге қарсы, ... ... ... қан айналысын дұрыстау, жүрек жұмысын
жақсарту, бас ... басу және ... ... ... ... дәрі ... қолданылады.
Сулы сығындысы бактерияға қарсы және ішек құртына қарсы, микробтар мен
саңырауқұлақтардан болған ... ... ... эфир ... ... Оны медицинада, парфюмерияда және ... ... ... ... ... ... қолданады. Тамыры мен жапырағы жүнді, матаны
сары түске бояйды [31].
Дәрілік ... ... ... хеноподиевті эфир майының көп
мөлшерде болуымен ерекшеленеді.
Хеноподиевті эфир майы дәстүрлі және гомеопатикалық ... ... ... ... және анкилостомидозды емдеуде қолданылады.
Хеноподиевті май- ашық-сары түсті, ауада ... ... ... ... тән ... исі және ащы тұтқыр дәмді. 70° спирте 10 ... ... ... ... әсер етуші негізгі компонент- аскаридол.
Препарат- Хеноподиевті май деп ... май- ... ... ... ... ... етеді. Хеноподиевті майдың сіңірілуімен улылығы бір мезгілде ішті
босату үшін кастор майымен бірге қабылдау ... ... ... ... — 4— 12 мл; иттерге— 0,05—0,5; күшіктерге 1
айға дейінгі — 0,03 мл; кастор ... ... — 1:29; 20 ... 1,5 ... мл ... 1,5 -3 айға дейін— 1—3 мл қоспа.
Егер көп мөлшерде қабылдаса орталық нерв ... ... ... ... сондай-ақ бауыр мен бүйректі зақымдайды. Онымен емдеу қатаң
түрде дәрігердің бақылауында ... ... ... ... керек.
Хеноподиевті майды тағайындауда көрсетілетін қарсы жақтары: ... ... ... нерв жүйесі аурулары. Оны әлсіз адамдарға,
қарттарға, екі ... ... ... ... ... май ... құстыруы, ішті ауыртуы, бас айналуы және басқа да улану белгілерін
көрсетуі мүмкін [32].
Тұндырмасы: 1 ш.қ. ... ... ... ... ... 500 ... су ... 1 сағатқа жылы жерге қояды. Күніне 3 рет 1 ас ... ... нерв ... ауырғанда күніне үш рет қабылдайды.
Ұнтақталған дәні мен жапырақтарын іріңді жаралар мен язваға жағады.
Жеміс тостағаншасымен бірге тұқымын ... ... ... ... ... ... емдік мақсатта қайнатпасы қолданылады.
Қайнатпасы: 2 ас қасық құрғақ шөп немесе тамырын 300 мл суда 10 ... 2 ... ... содан соң сүзіп алады. Терінің созылмалы
ауыруларында, коньюнктивтің қозуында қабылдайды.
Тұндырмасы. 1 а.қ ... ... 350 мл ... су ... 1 ... да, сүзіп алады. 1 а.қ. ішті босату және ішек ... ... 3 рет ... ... 50 г ... жас шөпті 50 г балқытылған шошқа майымен
араластырып 2 күнге қалдырады. Дерматит, қайызғақ, қышымада жағады.
Жас ... ... ... ... ... ... ісікте
қолданады. Жас шөпті жара тез жазылу үшін қолданады. Ал жас ... ... ... ... ... ... ... жұмсақ іш босатушы, ауруды басатын, қабынуаға қарсы әсер
етеді, қақырықты түсіреді және ... ... ... 1 а.қ ... ... 250 мл ... су ... 2 сағатқа
қалдырады да, сүзіп алады. 1 а.қ. суық ... ... іш ... ... рет ... а.қ. жас ... ... шөпті қайнаған сумен демдеп, марліге орап
ыстық түрінде қатты геморроидағы ісіктерді жұмсарту үшін және ... Жас ... жара тез ... үшін ... ... ... щи ... үшін пайдаланады [33].
II. ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
2.1 Зерттеу нысаны ретінде Алматы ... ... ... ... ... бөлігі алынды. Ол 2011 жылдың күз айында
жиналып алынды.
Шикізаттың сипаты мен ... ... ... ... бойы ... болатын өсімдік. Сабағы тік тұратын
жан – жаққа таралған, жапырақтары кезектесіп орналасқан, ашық– ... ... ...... түсті. Өте өзгергіш шөптесін өсімдік.
2-сурет. Зерттеу нысаны: Ақ алабұта өсімдігінің тамыр бөлігі
2.2. Материалдар және анықтау әдістері
Анықтау ... Сулы және ... ... еріткіштер мен спиртті
ерітінділерде экстракциялау,
2. Газды хроматография,
3. Титриметрия,
4. Спектрофотометрия,
5. Фотоколориметрия,
6. Атомды-адсорбциялық спектроскопия.
Қажет ... ... ... ... |Т қай, оС |nd |
|1 ... ... |х.т. |78,4 |1,3686 |
|3 ... |х.т. |56,0 |1,3589 |
|4 ... ... |х.т. |118,1 |1,0492 |
|5 ... |х.т. |- |- |
|6 ... |х.т. |80,1 |1,5011 |
|7 ... |х.т. |77,1 |1,3724 |
|8 ... |х.т. |61,2 |1,4433 ... Сандық анықтаулар
2.3.1 Экстрактивтілікті анықтау
Дәрілік өсімдіктің экстрактивтілігі деп - ... ... және ... ... сәйкес еріткіштермен ерітіліп
алынған, сандық анықталған құрғақ қалдықты айтады.
Дәрілік өсімдік шикізатында экстрактивті заттардың ... – оның ... ... маңызды сандық көрсеткіш. Өсімдік шикізатының химиялық
құрамына байланысты және ... ... ... оның ... ... еріткіш арқылы бөлініп ... ... ... ... ... көрсетілген сәйкес еріткішті алады.
Бұл еріткіш сол шикізаттың экстрактін немесе ... ... ... ... бұл этил ... (40 немесе 70%) немесе су.
Дәрілік өсімдік шикізатының экстрактивтілігін анықтау әдісі: Диаметрі
1 мм дейін ... ... ... ... 1г ақ ... ... және сабағын түбі тегіс колбаға саламыз. Өзімізге ... 25 мл ... ... ... жауып, 0,01 грамға дейінгі
дәлдікпен өлшеп 1 сағатқа қойып ... ... соң ... ... ... ... қыздырып, 2 сағат бойы баяу қайнатады.
Салқындатқан соң колбаның ішіндегісімен бірге сол ... ... ... ... сол ... толықтырамыз. Алынған қоспаны
әбден шайқайды,сосын көлемі 150-200 мл колбаға құрғақ қағаз фильтр арқылы
сүзеді. Алынған фиьтраттан 25 мл ... ... ... кептіріліп
аналитикалық таразыда өлшенген, диаметрі 7-9см фарфор ... ... ... ... ... 3 сағат бойы кептіреді. Содан соң
эксикаторда салқындатып, тез ... ... ... ... мына ... арқылы есептейді [34].
Мұндағы : m – ыдыста қалған құрғақ қалдықтың массасы, г;
m1 – шикізат массасы, г;
W – шикізаттың кептіргенде ... ... ... ... ... ... ... ББЗ экстракциялау
Ақ алабұта тамырындағы ББЗ экстракциялау үшін спиртті сулы, және әр
түрлі органикалық еріткіштер ... ... ... ... ... жүргіздік. Ақ алабұта өсімдігінің құрамындағы биологиялық
белсенді заттарды бөлу үшін оның әр ... ... ... ... Экстрактивтілікті анықтау мемлекеттік
стандартқа сай жүргізілді [34].
Өсімдіктің тамыр ... ... ... және ... ... ... флаваноид, каротиндер мен витаминдер болады. Еріткіштер
ретінде этанол, сулы этанол, этилацетат, хлороформ алынды.
Экстрактивтілік нәтижесі 1-кестеде және ... ... Ақ ... өсімдігі тамырының әр түрлі ерітінділердегі
экстрактивтілігі
|№ |Ерітінділер ... ... ... зат |
| | ... г ... мл ... % |
|1 ... |10 |50 |12,1 |
|2 ... этанол |10 |50 |14,3 |
|3 ... |10 |50 |2,01 |
|4 |ДС |10 |50 |35 |
|5 ... |10 |50 |14,15 ... Ақ ... ... ... әр ... ерітінділердегі
экстрактивтілігі.
Анықтау нәтижесі көрсеткендей 50% ... және ... ... ... ... Яғни ... ... бөлу үшін осы ерітінділермен экстракциялауға болады.
2.3.2 Шикізаттың күлділігін анықтау
Дәрілік шикізаттың күлі деп ... ... оны ... ... ... ... ... заттардың қалдығын айтады.
Өсімдіктің күлі өсімдіктің өзінде болатын әртүрлі бейорганикалық
заттардың қоспасынан тұрады.
Өсімдік шикізатындағы күлдің мөлшерін ... ... және ... мен ... ... ... ... мынандай элементтер кіреді, яғни K, Na, Mg,
Ca, Ce, C, Si, P және аз ... Cu, Mn, Al және тағы ... ... Бұл ... ... ... оксидтер немесе, көмір, фосфор,
күкірт тағы сол сияқты қышқылдардың тұздары түрінде болады [35].
Күлдің мөлшерін ... оның ... ... айналдыру процесінің
ұзақтығы мен температуралық режиміне байланысты. Мұнда біріншіден көңіл
бөлетін ... ... ... жану ... ... тез жаққан кезде
және жоғары температурада күл бөлшектерінің балқуы ... ... әлі ... ... ... ... жауып шикізаттың толығымен
күлге айналуына кедергі келтіреді. Анализдеу процесіне қалдықты ... және оның ... әсер ... ... бірге тигельді муфель
пешіне салады.
Күлдің мөлшерін анықтау әдісі: ол үшін 2 мм диаметрі бар ... ... ... ... жер үсті ... 5 ... оны темір тигельге салып, электр плиткасында ақырындап күлге ... ... ... айналғаннан кейін оны муфель пешіне ... ... ... ... тұрақты салмаққа дейін
жүргізіледі. Қақтау аяқталғаннан ... ... ... ... ... ... ... да ішіндегі затын өлшеп неше % ... ... ... ... Ақ ... ... күлділігі мен ылғалдылығы.
|Өсімдік мүшесі ... % ... % ... ... ... |16 |2 ... ... тамырының күлділігі бойынша оның микроэлементтік құрамы
анықталды.
Микроэлементтер
Көптеген микроэлементтер ағзадағы қан ... ... ... және ... ... ... метоболизм процесіне әсер
етеді. Микроэлементтер өздерінің белгілі бір ... ... егер олар ... ... белгілі бір аурулардың пайда
болуына әкеліп соғады (36(.
Өсімдіктердегі микроэлементтер оның өсу ... ... ... ... ... ... ... кейбір жағымсыз аудандардағы
дәрілік өсімдікттердің құрамында пестицит және ауыр ... ... ... ... тамыр бөлігінің құрамындағы микроэлементтер ANALIST-400
приборында “Spekokol 11” спектрофотометрінде 750 нм ... ... ... анализ әдісімен анықталды.
Өсімдіктің алынған 300 мг күл қалдығы I– 16 тұрақты ток ұшқынында
буландырады. ... ... ... ... ... ... Эталонды кремний негізінде анықталады. Анализдің сезімталдылығы
10-2 – 10-5 %. Анықтау нәтижесі стандартты мыс шламы ШМ – М ТСО 2962 – ... – 84 ... ... ... ... және 2-диаграммада
көрсетілген.
3-кесте. Ақ алабұта тамырының микро- және макроэлементтік құрамы.
|№ |элементтер ... ... |
|1 |Na |4,19 |
|2 |Mg |8,35 |
|3 |Ca |19,5 |
|4 |Ba |0,26 |
|5 |Sr |0,24 |
|6 |Ni |0,0048 |
|7 |Fe |4,20 |
|8 |Co |0,001 |
|9 |Zn |0,87 ... |As |0,02 ... |P |6,45 ... |Mn |0,10 ... |Mo |0,07 ... |Cu |- ... |К |- ... |СІ |- ... Ақ алабұта өсімдігі тамырының микро- және макроэлементтік
құрамы.
Нәтижесінде ақ алабұта өсімдігі тамырында көп мөлшерде, яғни ... ... Са, Mg, P ал өте аз ... яғни ... Ni, Mo, Co ... ... анықталды. Және мыс, мырыш
сияқты ауыр элементтердің өте аз ... ... ... ... анықтау
Шикізаттың ылғалдылығы дегеніміз– шикізаттың тұрақты салмаққа дейінгі
кептірген кезде ... ... және ... ... ... ... емдік шикізатының ылғалы оның салмағын сипаттайтын ... ... ... ... ... мөлшерден тыс ылғал болуы
тиіс, себебі ол оны сақтаған кезде сапасын ... ... ... ... ... ... 12-15% - тен аспауы керек [35].
Дәрілік өсімдік шикізатындағы ылғалдылықты анықтау әдісі:
10 мм дейін ұнтақталған 3–5 г ақ ... ... ... өлшенген бюксқа
саламыз. Бюксты шикізатпен қоса 100 – 1050С – ға ... ... ... ... 2 ... ... ... есептейміз. Шикізаттың
тұрақты салмағына дейін кептіреміз, 30 минут кептіріп, 30 минут суытқаннан
кейін ... 0,1 ... ... ... ... ... жеткен
нәтижесін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... анықтаймыз. Соңғы, әр нақты нәтижеге
параллель екі ... ... ... мәнін аламыз. Екі
параллель анықтаудың нәтижелерінің айырмашылығы 0,5 %-тен аспау керек.
Ылғалдылықтың ... ... ...
m – заттың бастапқы массасы
m1– кептіргенннен кейінгі массасы.
Нәтижесінде ақ алабұта тамырының ылғалдылығы 16% екендігі анықталды.
2.4 Ақ алабұта өсімдігі ... ... ... Амин ... ... ... ... әдіспен АР-101 спектрофотометрінде
450нм толқын ұзындығында анықталды [38].
Анықтау әдісі ... ... ... белгілі 4 аминқышқылының
(фенилаланин DL, валин DL, аргинин L, L ... ... ... ... Бұл ... ... түсі ... шикізаттың
сулы ерітіндісінің нингидрин реактивімен беретін ... ... ... ... ... әрқайсысынан 50 мг алып 100 мл колбада
ерітеміз.
Әрбір анализ үшін 10 мл стандарт ... ... оған 10 мл ... ... 80-850С ... сулы ... 15 мин бойы
қыздырамыз, содан соң ... ... ... үшін ... 0,1; 0,2; 0,3; 0,4; 0,5; 0,6;
0,7; 0,8; 0,9 мл боялған стандарт ерітіндіні ... 10 ... ... ... ... 4 г нингидрин, 150 мл диоксан, 50 мл ацетатты
буферлі ... ... және 76 мг ... ... ... ... г ... өлшеп алып, оған 20 мл су құйып, бөлме температурасында 24
сағатқа қоямыз. Сүзілген экстракттан 10 мл алып ... 10 мл ... ... ... соң ... ... айтылған әдіс бойынша
жүргіземіз. Сосын алынған реакциялық қоспадан 2 мл ерітінді ... ... 10 ... ... ... ... ерітіндінің 450 нм толқын ұзындығында тығыздығын өлшейміз.
Нәтижесі 4-кестеде көрсетілген.
4-кесте. Стандартты аминқышқылдары ерітіндісінің тығыздығы
|№ |С,мл |D ... 450нм |
|1 |2(10-4 |0,00432 |
|2 |4(10-4 |0,077 |
|3 |6(10-4 |0,1277 |
|4 |8(10-4 |0,1618 |
|5 |10(10-4 |0,21882 |
|6 |12(10-4 |0,2536 |
|7 |14(10-4 |0,2926 ... ... ... ... ... |1 |2 |3 |
|D ... |D2=0,3404 |D3=0,3233 ... | ... | ... амин ... ... 14,3% екендігі анықталды.
2.4.2 Белок мөлшерін анықтау
Белок Кьельдаль әдісімен анықталды.
Әдіс ... ... ... күкірт қышқылы қатысында
қайнатқанда ыдырауына негізделген. Азот аммиакты формасына ауысып, ... ... ... ... ... ұсталады. Соңынан қышқылды
сілтімен нейтралдап, аммиакты ... ... бар ... ... мен ... тотыққан кезде көмір қышқыл газы мен су, ал ... ... ... ... түзіледі.
2NH3 + H2SO4 = (NH4)2SO4
Үлгіні өртегеннен кейін алынған мөлдір ерітіндіге концентрлі ... ... ... ... ... артық мөлшерін бейтараптайды,
кейіннен күкірт қышқылды аммонийден аммиакты ығыстырып шығарады.
H2SO4 + 2NaOH = Na2SO4 + ... ... ... ... ... ... қалған қышқылдың
мөлшері бойынша бос азот мөлшерін анықтайды.
Реактивтер:
1. Концентрлі ... ... ... ... 0,1н ... қышқылы;
4. 0,1н натрий және калий гидроксиді;
5. Күкірт қышқылды калий;
6. ... ... ... мыс ... ... ... (25 мм ... метил қызылдың сулы ерітіндісін 3
мл 0,02(-тік метил қызылдың 60(-тік спирттегі ерітіндісі).
Анықтау барысы: Аналитикалық таразыда ... ... бір ... азот 5-10 мг ... ... Шикізатты немесе күшті
ылғалданған үлгінің массасының 0,2-0,3 г ұнтақталған ... ... ... ... ашық ... горизанталь орналасқан Кьельдаль
колбасына салады. Содан ... ... ... үлгі ... қалмайтындай
етіп ауыстырады. Осы пробирканы қайтадан өлшеп айрмашылығы бойынша азотты
анықтайды. Үлгі салынған колбаға 3-5 мл ... ... ... ... 0,3 мл 10(-тік күкірт қышқылды мыс ерітіндісін ... ... ... ... ... ... штативте немесе лабораториялық
штативтің сақинасына қойылған асбесті торда қыздырады, бұл ... ... ... ... ... ... төгілмес үшін көлбеу қояды.
Колбаның мойнына арнайы шыны пробирка немесе кішірек воронка қояды.
Қыздыруды тартпа ... ... ... үлгі ... ... айналғанша
жүргізеді. Көпіршудің алғашқы ... ... ... ... ... бұзу үшін ... ... Ол үшін колбаға 2-3 тамшы спирт
тамызу керек.
Көбік жойылғаннан кейін колбаға 2,5 г күкірт ... ... ... тағы
да қайнағанша қыздырады.
Егер қатты көмірленген бөлшектер жойылса, ал сұйық ашық-көгілдір түске
боялса процесс аяқталған деп ... Ал сары ... ... ... ... ... колбаны аммиакты айдау үшін штативке қойып тамшы
ұстағыш түтік пен воронка ... ... ... ... ... ... ұшын ... түбіне дейін батырады.
Қабылдағышқа 3 мл 0,1н күкірт қышқылы ерітіндісін құйып су насасының
көмегімен ... ауа ... ... ... ... бар ... ... 20 мл дистилденген су және қоңыр түс пайда ... ... ... ... ... ... қосады. Сілтінң аммиак ұшып
кетпес үшін абайлап қосады. Воронканы 5 мл ... ... жуып ... ... ... ... ... жалында қыздырып 20 минут
қайнатады. Бұл кезде бөлінген аммиак су буымен ... ... ... ... ... қабылдағыштағы сұйық деңгейіне дейін ... ... ... жуып, содан кейін ғана қыздыруды ... ... ... 0,1н ... ... ... мөлшерін
жиынтық индикатор қатысында көгілдір түс пайда болғанша 0,1н ... ... ... мен онда ... ... ... күкірт қышқылы мен
мөлшерінің айырмашылығы бойынша бөлінген аммиакпен реакцияласуға жұмсалған
күкірт ... ... ... ... ... қышқылының әрбір мл 0,0014г азотқа сәйкес келеді. Осыдан
анализденетін өнімдегі белок мөлшері келесі формула бойынша ... х- ... ... ... аммиакпен реакцияға түскен 0,1н күкірт қышқылының ... ... ... ... ... азоттың белокқа есептегендегі коэффиценті.
Нәтижесінде белок мөлшері 12,35( екендігі анықталды.
2.4.3 Май және ... ... ... ... ... ... ... өнімді майы еритін күкірт қышқылы және изоамил ... ... онда ... күрделі эфир түзіліп, май бөлінеді.
Қоспаны май ... ... ... майлар центрифуганың
градуирленген бөлігінде тез ... ... үшін ... ... ... 10( дейін болғанда анықтауды сүт әр бөлігі 0,01133г майға сәйкес
келетін май-өлшеуіштерінде ... ... май ... көп ... маймөлшерін шкаласының екі бөлігі 1( майға сәйкес келетін
қаймаққа ... ... ... ... ... ... ... 1,6-1,65.
Анықтау жолы: Дайындалған үлгіден 5 г алып кішкентай шыны ... 10 мл ... ... ... сулы ... үздіксіз араластырып
үлгі ерігенше қыздырады. Содан кейін қысқа трубусы бар воронка ... ... жағы ... ... ... таза май-өлшеуішке ауыстырады.
Стакан мен воронканы 2-3 рет күкірт қышқылымен шайып май-өлшеуішке ... ... 1 мл ... ... ... ... ... күкірт қышқылын
май-өлшеуіштің жоғарғы жағына 1 см жеткізбей қосады да, алдын-ала сүлгімен
орап ұстап тұрып ... ... ... май ... құрғақ резинка
тығынмен жабады.
Осылайша дайындалған майды өлшеуішті сулы жылытқышқа 5 минутқа 65-70оС
үлгі толық ... ... ... ... оны ... алып центрифуга
гильзасына қояды. Центрифугаға май өлшеуіштің жұп ... ... ... қояды да 5 минут 1000 ай/мин жылдамдықпен центрифугалайды. Содан соң
май-өлшеуішті центрифугадан алып ... ... ... ... май
бағанасы шкаламен бірге болатындай май-өлшеуіштегі ... ... де ... ... кезінде май-өлшеуішті вертикал ұстау
керек. Майдың ... ... ... ... болу керек. Тығынды
жоғары және төмен қарай қозғалта отырып
май-өлшеуіш шкаласынан төменгі нүктеге ... ... ... ... ... (г) ... ... бойынша есептейді:
мұндағы, а- бөлінген май тұрған май-өлшеуіштің ұсақ ... - үлгі ... г ... үлгі ... тағамның массасы, г.
Май-өлшеуіштің парралельді анықтаудағы ... ... ... ... рұқсат етіледі [39].
Нәтижесінде май мөлшерінің 1,75( екендігі анықталды .
Клечатка А.Е. ... ... ... ... ... ... ақ алабұта тамырынан 32,4( клечатка анықталды.
2.4.4 Алкалоидтарды анықтау
Сандық анықтау.
10 г шикізатты 250 мл ... ... 100 мл ... және 5 ... NH3 2 сағат уақыт шайқап араластырады (арнайы қондырғыда). Содан
соң 15 минут қалдырып, қайтадан тағы 30 ... ... ... ... арқылы колонкадан сүзіп алады. Сүзіп ... 50 ... 100 мл ... құйып хлороформ көлемі 1-2 мл дейін азайғанша
концентрлейді (айдайды). Хлороформ қалдығын ауамен үрлеп ... ... ... 0,1 моль/л NaOH ... шыны ... ... жойылғанша езіп
араластырады да, 8 мл су қосып 2–3 минут ... ... ... ... 8–10 ... ... да 3 қабатты сүзгі қағазда
сүзеді. Одан 10 мл алып 50 мл ... ... 10 мл су, 2 ... ... ... ... ... ерітіндісімен (0,1 моль/л NaOH ) сары түске
дейін титрлейді [40].
Осыған қосымша салыстырмалы тәжірибе ... Ол үшін 50 ... 1 мл ... ... ... 4 мл су және 5 мл НСl ... да 2 ... ... ... ... NaOH- пен титрлейді.
Нәтижесі келесі формула бойынша есептелінеді:
V1 – сілті көлемі салыстырмалыға кеткен.
V2 – ... ... ... ... ... гр – зат ... – шикізаттың кептіргенде жойылған масса %
0,024 – 1мл тұз ... ... ... ... термопсинге
есептегендегі алкалоид мөлшері.
Нәтижесінде ақ алабұта тамырында 0,16 (мг) % ... бар ... ... ... ... флаваноид мөлшерін анықтау
Дәл өлшенген (d= 1мм) 1 г шикізатты көлемі 150 мл шлифтелген колбаға
саламыз, оған құрамында 1 мл конц HCl –ы бар 30 мл 90%-к ... ... ... ... жалғап, қайнап тұрған сулы жылытқышта 30 мин ... соң ... ... t-да ... ... ... ... көлемі 100 мл
колбаға сүземіз. Жоғарыда аталғандай тәжірибені тағы 1 рет ... тағы бір рет 95%-к ... 30 мин ... Ал ... ерітінділерді
(қоспаны) сол жоғарыда айтылған 100 мл колбаның үстіне ... ... ... ... ... (100 мл) белгісіне дейін 90%-к ...... мл ... ... А ... 2 мл және 90%-к спирттегі
алюминий ... 1%-к ... 1 мл ... белгісіне дейін 90%-тік
спирт құямыз. 20 мин соң ерітіндінің оптикалық тығыздығын толқын ұзындығы
λ=430 нм, ... 10 мм ... АР-101 ... өлшейміз.
Салыстырмалы ерітінді ретінде, ... 25 мл ... ... спиртпен
жеткізілген А ерітіндісін алады.
Кверцетин бойынша есептегенде флаваноид мөлшерін мына ... ... (%- бен) ... ерітіндінің оптикалық тығыздығы;
764,6 – 430 нм-дегі алюминий хлоридінің кверцетинмен комплексінің жұту
көрсеткіші,
m – шикізат ... ...... ... жоғалтқан массасы (%- бен)
Сонда
Нәтижесінде ақ алабұта тамырында 0,16 (мг) % ... бар ... ... анықтау
Ұнтақталған 1г дөңес колбаға 50 мл 70-90%-тік этил спиртін құйып сулы
жылытқышта 2 сағат қайнатып экстракциялаймыз. Содан ... ... ... мл ... сүзіп, колбаның белгісіне дейін этил спиртімен толтырамыз.
Одан 5 мл алып 100 мл ... ... ... дейін этил спиртін құямыз
[40].
Алынған ерітіндінің оптикалық тығыздығын спектрофотометрде 290 нм толқын
ұзындығында калыңдығы 10 мм ... ... ... үшін стандартты
ерітінді ретінде 96%-тік этил спиртін аламыз.
Өсімдік шикізатындағы фенол ... ... (%) ... ... ... есептейміз:
мұндағы:
D - 290 нм зерттелетін ерітіндінің оптикалық тығыздығы,
V1 – ... ... ... ...... ... аликвотының көлемі, мл;
W – шикізатты кептіргенде жоғалтқан массасы (%);
Р – 290 нм ... ... ... ... үшін 510, ... қышқылы- 464, цинарин- 616;
Нәтижесінде ақ алабұта ... 1,18% ... ... ... ... ... ... анықтау
Қанттарды йодометрлік әдіспен анықтау
Қажетті реактивтер:
1. 10,005 моль/л ерітінді ... 1,65г ... ... ... және 7,0г Na2CO3 ... суда ... ... қосып 1л колбада
өлшеуіш сызығына ... ... су ... Бұл ... 10,005 ... ... ... Калий йодидімен цинк сульфатының ерітіндісі. 5г КІ – дін алып 40мл
дистилденген суда ерітеміз. Осы екі ерітіндіні ... Бұл 200мл ... ... ... ... 9 мл ... (100мл ... жасалады)
алып өлшеуіш колбада сызығына дейін дистилденген су құямыз.
4. 0,005 ... Na2S2O3. 0,1н ...... ... ... ... Осы 2л ... 100 мл ерітінді алып 1л өлшеуіш колбада
сызығына дейін ерітеміз.
5. 1,0%-тік крахмал ерітіндісі. 1г крахмал ... алып 100мл ... ... дейін дистилденген сумен ерітеміз. ... ... ... ... ... ... ... дұрыс.
Анықтау әдісі. 100 мл колбаға 10 мл ... су ... оның ... ші ерітіндіден 10мл құйдым. Осыны су моншасында 20 минут ұстаймыз. Оны
суытып алып үстіне 10мл 2 – ші ... ... және 10мл 9% ... ... ... 2 – 3 тамшы 1%-тік крахмал ерітіндісін тамызамыз. Ерітіндінің
түсі алқызыл болды. Оны 0,005 моль/л ... ... ... ... ... ... түссізденді. Бұл қантсыз реакция, ол мына қатынас
арқылы шешіледі R3Fe(CN)6 : Na2S2O3 мысалы, бұл ... 10:9,5:, ... 3,4 мл ... ... ... ... ... K3Fe(CN)6 10-3,58 =6,42 K3Fe(CN)6,
қантпен бірге ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған гипосульфиттің 3,4 мл 0,1 мг/мл
қантқа сәйкес ... ... ... г ... ... 100 мл ... ... 50 мл су құйып, колбаны
кері салқындатқышқа жалғап сулы жылытқышта 1 сағат қыздырады. Экстракцияны
бірінші рет 50 мл, ал ... рет 250 мл су ... ... ... 25 мл алып ... пробиркасына құйып, 75 мл
95% спирт құйып араластырып сулы жылытқышта 70оС да 5 ... ... ... ... соң ... ... 5000 ай/мин жиілікте 30 ... ... ... ... 13-16к Па ... ПОР 16 ... мм шыны сүзгіде сүзеді. Тұнбаны бөліп алады да соңынан 15мл 95% ... ... ... ... соң ... да ... массаға дейін
кептіреді (41].
Құрғақ абсолютті шикізатқа есептегендегі полисахарид мөлшерін процент
бойынша (х) ... ... ... m1 – сүзгі массасы, г; m2 – ... ... ... массасы, г;
m – шикізат массасы, г;
W – шикізатты кептірген кезде жоғалтқан масса, % .
Нәтижесінде полисахарид мөлшері - ... ... ... анықтау
Терпеноидтарды сандық анықтау спектрофотометрлік әдіс бойынша солодка
тамырының глициризин қышқылын анықтау жолымен жүргізілді [42].
2 г ұнтақталған шикізатты шлифтелген ... 150 мл ... ... 20 мл
3%-тік HNO3 ацетонды ерітіндісін қосып үнемі араластыра отырып 1 сағатқа
қалдырады. Содан соң көлемі 100 мл ... ... ... ... 2 ... Шикізаты бар колбаға сүзгідегі фильтратты 20 мл ... ... ... ... кері салқындатқышпен сулы жылытқышта 5 минут
қайнатады. Экстракцияны ... ... 2 рет ... ... жуып барлық экстрактыны біріктіріп 100 мл колбаға жинап оны ... ... ... Ары ... ... ... ... отырып ашық сары
ірімшік тәрізді тұнба түзілгенше ... ... ... ... тұнбаны сүзіп алып, фильтарпен ... ... ... ... 50 мл су қосып ерітеді. Алынған ерітіндіні 250 мл өлшеуіш колбаға
ауыстырып сүзгіні ... рет ... аз ... жуып ... ... Ерітінді көлемін колбаның белгісіне дейін сумен ... ... А ... 30 мл алып 500 мл ... ... ... ... ... ...... Б ерітіндісінің оптикалық
тығыздығын спектрофотометрде 258 нм толқын ... ... 1 ... ... ... ерітіндісі ретінде су алынады [42].
Терпеноидтардың проценттік шығымын келесі (х) келесі формуламен
есептейді:
мұндағы D- Б ... ... ...... ... г
V – Б ... ... үшін алынған А ерітіндісінің көлемі, мл
822 –глициризин ... ... ... ... ... ... ... 1,3 % .
2.4.8 Илегіш заттарды анықтау
Илегіш заттарды анықтау үшін ақ ... ... 20 мл ... 3% темір аммонийлі квацтарын тамыздық. Сол кезде қара жасыл
тұнбаның пайда ... ... ... ... бар ... анықтау
Анықталу жолы: 2 г ұсақталған (дәл өлшенген) шикізатты көлемі 100
мл колбаға саламыз. Үстіне 50 мл ... этил ... ... ... жалғап, сулы жылытқышта 1 сағат қыздырамыз. Содан соң суытып
100 мл өлшуіш ... ... ... ... ... Осы экстракциялау
процессін 30 мл және 20 мл ... ... 2 рет ... ... 100 мл өлшеуіш колбаға сүземіз. Белгісіне дейін 30%спирт
құямыз. Центрифугалауға арналған ... ... ... 20 ... ... 20 мл ... ... реактивті құйып, шыны таяқшамен
араластырамыз. 30 мин уақыттан соң қоспаны ... 3000 рет ... 10 ... ... ... ... сұйықты төгіп,
тұнбаға 20 мл 0,25%-тік аммиак ерітіндісін құямыз. Сол шыны ... 10 мин ... Тағы да ... ... ... тұнбаға 5 мл 30%-тік сірке қышқылын құямыз. ... 70-100 ... суды ... 250 мл ... ауыстырамыз. Алынған ерітіндіні
25 мл 5%-тік натрий гидрокарбонаты ерітіндісімен нейтралдаймыз. 0,5 ... ... ... 0,01 М трилон Б ерітіндісімен қызғылт күлгін түс
сары түске айналғанша титрлейміз.
1 мл 0,01 М ... Б 0,0013г ... ... келеді.
Құрғақ шикізатқа есептелген илегіш заттар мөлшері (%-бен) ... ... ... титрлеуге кеткен трилон Б көлемі, мл;
m- шикізат массасы, г;
W- шикізаттың кептіргенде жоғалтқанмассасы, г;
K- 0,01М трилон Б ... ... ... ... жер асты ... 0,002 % ... бар екені анықталды.
"Тұндыруға арналған" реактивті дайындау: Көлемі 100 мл ... ... ... ... 10 мл 25%сулы аммиакты және 2,5г аммоний хлоридін салып,
ерітіп, белгісіне дейін дистилденген ... ... ... Б ... ... 3,9 г ... Б ... алып, 250л
дистилденген сумен ерітіп, 1л өлшеуіш колбаға сүземіз. Ерітінді көлемін
колба белгісіне дейін ... ... ... ... Б ерітіндісінің титрін құру: 5 мл 0,01М ... 150-200 мл ... ... 100мл дистилденеген су, 0,05 мл
ксилен қызғылтын құйып, Қызыл-күлгін түс ... ... 5% ... ... ... соң 10мл ... ... (рН=5,5)
ерітінді құйып, 0,01М трилон Б ерітіндісімен сары түс пайда болғанша
титрлейміз:
T- ... ... ... титрлеуге кеткен 0,01М трилон Б мөлшері, мл;
Мырыш ерітіндісін дайындау: 0,3 г (дәл өлшенген) ... ... 5 мл ... ... 500 мл өлшеуіш колбада ерітеді. Ерітінді көлемін
белгісіне дейін дистилденген сумен жеткіземіз.
Ацетатты ... ... ...... ... ... суда ... 1мл 30% сірке қышқылы ерітіндісінмен бірге 100мл
колбаға құямыз. Белгісіне дейін дистилденген сумен жеткіземіз [43].
Нәтижесінде ақ алабұта тамырының ... 0,002% ... ... ... ... ... ... анықтау
Шикізатты фарфорлы ыдыста әбден ұсақтап, 20 г өлшеп аламыз. 250 ... ... ... 800С– да қайнаған ыстық судың ¾ бөлігін құямыз.
Жақсылап шайқап 30 ... ... ... сол минут аралығында жиі–жиі
сілкіп тұруды ... ... ... ... сулы кран ... бөлме
температурасына дейін суытамыз. Қалған суды сызығына дейін келтіріп ... ... ... ... ... ... құрғақ колбаға сүзіп, 50
мл өлшеп алып үстіне 3–5 тамшы фенолфталейн ... ... 0,1н ... ... ... ... ... боялғанша титрлейміз.
Сұйық заттардың жалпы қышқылдылығын анықтау үшін (шырын т.б.) 20 ... ... оған 250 мл ... су ... ... Оның 50 ... титрлейміз.
Жалпы қышқылдылықты мына формуламен есептейміз [44].
Мұнда, V - 0,1н сілті ... ... ... ... ... – 0,1н ... ... титрлеуге түзету коэффициенті.
К1 – сәйкес қышқылдықты есептеуге арналған коэффициент;
- алма қышқылы үшін – 0,0067
- лимон қышқылы үшін – ... ... ... үшін – ... сүт ... үшін – ... ... қышқылы үшін – 0,0075
V0 – ерітінді көлемі, мл.
m – зерттеліп отырған (сұйық ерітінділер үшін көлем) шикізат мөлшері,
г/мл.
V1 – титрлеуге ... ... ... мл.
Нәтижесінде ақ алабұта тамырында 0,001% органикалық қышқыл бар екені
анықталды.
2.4.10 Витаминдерді анықтау
Аскорбин ... ... ... ... г ұсақталған шикізатқа (ақ ... ... 10 мл су ... шайқап, 30 мин қойып қоямыз. Қайтадан араластырып, ... ... ... ... экстракттан 1-2 мл алып, үстіне 1тамшы K3[Fe
(CN)6] жаңа ... ... ... 1 ... 2 %-тік ... және 5 ... 10%-тік HCl құямыз. Сол кезде ерітінді көк түске
боялды. Осы арқылы біз ақ ... ... ... ... ... ... ... Ерітіндінің көк түске боялу ... ... ... K3[Fe (CN)6] K4[Fe ... ... ... темірмен аспан көк түс беретін Fe4[Fe (CN)6] түзеді.Салыстырмалы
ерітіндіге ... ... ... су ... ... қышқылының (С-витамині) мөлшерін анықтау.
Аздап ұсақталған шикізаттан 20 г алып, шыны ... (5 г) ... ... ... ... ... 300 мл суды құйып, үге бастаймыз.
Содан соң 10 минут қойып ... ... ... ... ... 100 мл түбі тегіс колбаға алынған фильтраттан 1мл, ... 1мл, 13мл суды ... ... Осы ... (0,001 моль/л)
2,6-дихлорфенолиндофенолмен 30-60 секунд кетпейтін кулгін (розовый) пайда
болғанша титрлейміз. Фильтрат ... ... ... онда ... өте көп ... болса (титірлеуге 2,6-дихлорфенолиндофенол (0,001
моль/л) ерітіндісі 2 мл-ден көп жұмсалса), онда бастапқы ... ... ... одан да көп есе ... ... мына формула арқылы есептейміз (%-бен):
Мұнда:
0,000088 – 1 мл ... (0,001 ... ... аскарбин қышқылының мөлшері (граммен);
V – титрлеуге кеткен 2,6-дихлорфенолиндофенолдың көлемі, мл;
m– шикізат массасы, г;
W – шикізаттың кептіргенде жоғалтқан массасы, %-бен;
0,001 ... ... ... ... г ... 500 мл жаңа қайнатылып, суытылған
суға салып, ... ... еруі үшін бір ... ... ... 1л өлшеуіш колбаға сүзіп, сызығына дейін ... ... суық ... 7 ... бойы ... ... ... Аскорбин қышқылының бірнеше кристаллын 50мл 2%-тік күкірт
қышқылында ... Осы ... 5 л ... ... ... ... ... түс пайда болғанша титрлейміз.
Тағыда сол ерітіндіден 5 мл алып, ... 1-2 ... ... ... ... иодидінің (0,001 моль/л) ерітіндісімен аспан көк түс пайда
болғанша титрлейміз. Түзету ... мына ... ... ... V / ... V – ... ... калий иодатының (0,001 моль/л) көлемі,
мл;
V1 - титрлеуге кеткен 2,6-дихлорфенолиндофенол ерітіндісінің көлемі,
мл; [45].
Нәтижесінде С витаминінің ... 1,2 мг/100 ... ... ақ ... ... ББЗ ... ... анықталды. Алынған
нәтижелер ақ алабұта тамырының да жер үсті ... ... ... ... ... ... ... тамырының химиялық құрамын келесі ... мен ... ... ... Ақ ... тамырының құрамындағы ББЗ газды хроматография әдісімен
анықтау
2.5.1 Хлороформды экстракция құрамын анықтау
Ақ алабұта тамырындағы ББЗ сапалық құрамы мен ... ... ... ... ... ... және сулы ... хроматография әдісімен анализденді.
Анықтау газды хроматография-масс-спектроскопия (GC-MSD) әдісімен
жүргізілді [46].
Әдіс бойынша көлемі 1 мкл үлгі 300(С ... ... ... ... бөлу үшін ... 30м, ішкі ... 0,25 мм және
пленка қалыңдығы 0,25 мкм HP-5MS ... ... ... Газ
тасымалдағыштың (гелий) жылдамдығы 1 мл/мин. Колонка ... 50(С (1 мин) до 310(С (60 мин), ... ... 5(С-да
программаланды. Масс-спектрометрдің интерфейс температурасы 300(С. Масс-
спектрометрлік детектрлеуді массалық саны m/z 10-750 ... 4 ... ... ... ... ион ... тіркеу режимінде
жүргізілді.
Хроматограммадағы шыңдарды анықтау Wiley 7th edition и ... ... ... ... ... ... ... жалпы
саны – 600 мың).
Хроматография нәтижесінде тамыр бөлігінің хлороформды экстракциясынан
643 зат бөлініп идентификацияланды (3 және ... ... 9 ... ... 1,75, 1,87, ... 10,23, 10,92, 11,17, 11,32 және 11,96 ... ... келеді.
|ылғ|Күлділік |Экстрактив|Амин |май ... |ті ... ... | ... | | | ... | | | | |
|1 ... |0,319 | |
|2 ... |1,74 |0,315 | |
|3 ... |1,100 | |
| |сан | | | |
|4 ... |0,392 | |
|5 ... |7,418 |1,680 | |
|6 ... |7,42 |0,700 | |
|7 ... |10,048 |0,312 | |
| ... ... | | |
| ... | | | ... ... |2 |3 |4 |5 |
|8 ... ... | |
| ... | | | |
|9 ... ... | |
| |он ... | | | |
| ... | | |
| |ил) ... | | | ... |Дибутилфталат |10,232 |1,8600 | ... ... |10,254 |0,2540 | ... ... |11,307 |1,8600 | ... ... |11,319 |2,5600 | |
| ... | | | |
| ... | | |
| |л ... | | | ... ... |0,3570 | |
| ... | | | ... ... |0,1770 | |
| |н ... | | | |
| ... ... | | | ... экстракцияның химиялық құрамы
Хроматография нәтижесінде тамыр бөлігінің сулы ... 7 ... ... ... ... 9 максималды шыңдары 1,75, 1,87, ... 10,23, 10,92, 11,17, 11,32 және 11,96 ... ... ... ... ... ақ алабұта тамырының сулы экстракция құрамынан
циклоалкандар, альдегидтер, кетондар, карбон ... және ... ... ... ... күкіртті гетероциклді қосылыстар
анықталды.
Анықтау нәтижелеріміз бойынша ақ ... ... ең көп ... ... жоғарғы карбон қышқылдары (0,98%) пентадекан және ундекан
қышқылдары (0,9 %) ... ... ... ... ... ... ... ББЗ негізгі
компоненттерін келесі 7-кестедегідей көрсетуге болады.
7-кесте. Ақ алабұта тамырының сулы экстракциясының құрамы.
|№ |қосылыс ... ... ... |
|1 ... |0,43 | |
| ... | | | |
|2 ... |0,5 | |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
|3 ... |0,64 | |
| ... | | | |
|4 ... |5,72 |0,59 | |
|5 ... ... |6,024 |0,59 | |
|6 ... ... |9,86 |0,98 | |
| | | | | |
|7 ... ... |9,86 |0,9 | |
| | | | | ... Сулы экстракцияның газды хроматографиясы.
Соныменен ақ алабұта тамырын сумен және хлороформмен экстракциялау
арқылы әр ... ... ... ... болатындығына көз жеткіземіз.
Яғни хлороформмен ... ... ... қосылыстар мен
жоғарғы алкандар бөлінсе, сулы экстракциямен негізінен ... ... ... ... ақ ... тамыры да оның жер үсті бөлігі
сияқты ББЗ бай ... ... рет ... ... ақ алабұта өсімдігінің тамыр бөлігінің
химиялық құрамы анықталып, құрамындағы биологиялық белсенді заттар ... ... ... алабұта тамырының ылғалдылығы күлділігі анықталып, күлділігі
бойынша микро- және ... ... ... ақ ... өсімдігі тамырында көп мөлшерде, яғни макро
элементтік құрамын Са, Mg, P ал өте аз ... яғни ... Ni, Mo, Co ... ... ... Және мыс, ... ауыр элементтердің өте аз мөлшерде болатындығы ... ... ... ... үшін ақ ... өсімдігінің жер үсті бөлігі
су, хлороформ, гексан және этилацетат сияқты еріткіштермен экстракцияланып,
ақ алабұта өсімдігі тамырының химиялық ... әр ... ... ... қолданылып анықталды.
3. Ақ алабұта тамырынан ББЗ мақсатында хлороформды және ... ... ... ... ... ... анализденді:
Нәтижесінде ақ алабұта өсімдігі тамырынан хлороформды экстракциядан 464
және сулы экстракциядан 8 бөлініп анықталды.
Анализ нәтижесі бойынша ақ ... ... ... ... циклоалкандар, альдегидтер, кетондар, карбон қышқылдары және олардың
туындылары, азотты, оттекті, хлорлы, күкіртті ... ... ... ... және ... ал сулы ... жоғарғы алкандардан тұратындығы анықталды.
Бұл алынған нәтижелер ақ ... ... ... үшін ... және оның ... ... ... айтылмаған алкалоидтар,
май қышқылдары, амин қышқылдары, терпеноидтар ... ... ... кіретін биологиялық белсенді заттардың жаңа кластары анықталды.
Зерттеу жұмыстарының ... ... ... ақ ... ... саласы мен емдік қасиеттерін кеңейтіп, ... ... ... жаңа ... ... ... ... Бажыкова К.Б., Нұрғаш Г. Алабұта өсімдігінің ... ... ... ... ... ... 2009, №2, 86-89 ... K.B. Bazhikova, G. Nurgash. Micro and macroelements ... ... // Nauka I studia. 2010у. ... М.Ж. Дәрілік өсімдіктер. Алматы: «Қазақстан» баспасы, 1995.
43 б.
4. Іскендіров Ә. Қазақстанның дәрілік өсімдіктері − Алматы: Қазақстан.−
1982. ... ... СССР под ... В.Л. ... Москва, 1936, т.6. 107 с.
6. Котт С. А., Сорные растения и борьба с ... 3 изд., М., ... ... ... ... ... М., 1962. с.250.
8. Сорные растения СССР, т. 1—4, Л. 1950 , с.1934—35.
9. Рейви, Питер и др. Современная ботаника. Москва: Изд. ... ... ... ... ... (9,10 том) ... ... бас
редакциясы. Алматы. ­1976ж.601б.
11. Флора Казахстана. Алматы. 1963г. т.3, 213с.
12. Kong, X.W., Zhu G.L. Jian Z.P. ... plants in ... ... Sin. 2002, Vol.2., ... Zolototnitskaya S.Y. Medicinal resources in the flora of Armenia.
//Biol. I. SelKhoz nauki. Chem. Abstr. 1965. №2, ... ... Б.Б., ... А.А., ... ... ... ... 1975. с.102 − 105.
15. Рустенбекова Г.Б. Фитохимическое исследование Chenopodium botrys L.
Автореферат к.х.н. 02.00.10. Алматы. 1974. ... He, Z.Y.., Zhang, Y.H7 Studies on the chemical ... of ... oil ... ... L. grown in Guizhou Province ... // J. Guizhou Sci. 2002. V.20, 2., ... Иан Ли. Табиғи қосылыстар химиясы. Пекин. Қытай, 2004. 448-455 бет.
18.Suleyman, K., Fikret, U., Abuzer, S. Antibacterial activity of ... oils against Plant ... //Asian J. of plant Science. ... 3. p.225-228.
19. Daferera, D, J., B. N., Polissiou M.G. The effectiveness of ... oils on the grouth of Botrytis cinerea, Fusarium sp. ... ... subsp. // Crop Prot. 2003. v.22. ... Ruzicka L. The Isoprene Rule and the Biogenesis of Terpenic
Compounds, Experientia // ... 1953. - Vol. 10. - ... Manitto P. ... of Natural Products. – Chichester: Ellis
Howard Limited, 1981. - р.267-283.
22. Goodwin T.W., Natural Substances Formed ... from ... - ... Society ... – London: Academic Press, 1970. - ... р. ... Yamamoto S., Bloch K. Enzymatic Studies on the Oxidation Cyclization
of Squalene //Tetrahedron. №. 29. ... Goodwin T.W. The ... of Terpenes and Sterols in ... of Carbon ... – Supplement: Elsevier, 1994. - Р. 320.
25. Замятина Н. Г. «Лекарственные растения». Москва: Изд. ... ... ... ... Е.Р. ... ...... немесе
«Растения Казахстана», Алматы «Ғылым» баспасы 1977. 77 – 79 ... ... А.А. ... ... Изд. ... ун – та,
1988. 150 с.
29. Алабұта өсімдігі. //Химия мектепте» журналы. №4, 2003. 15-бет.
30. Д.А. ... Г.Н. ... ... ... ... в ... ... (заготовка, переработка, применение).
Алматы « Ғасыр – Ш », 2004. ... ... ... Казахстана и их использование.под ред.
Кукенова М.К. – Алматы. – 1996. – ... ... А.Н. ... ... ... и препараты. 1985. 320с.
33. Алабұта өсімдігінің емдік қасиеті. //Денсаулық журналы. 2003, №12,
25-бет.
34. Музычкина Р.А., ... Д.Ю., ... Ж.А ... и
количественный анализ основных групп БАВ в лекарственном растительном сырье
и фитопрепаратах. Алматы: ... им. ... 2004. ... ... ... ... СССР. Сырье лекарственное
растительное. Методы определения влажности, золы, экстративных и дубильных
веществ. ГОСТ ... ... Изд. ... 1980. с. ... ... ... Руководство по практическим занятиям по
биологической химии. Москва Медицина 1974г. с. 34-38.
37. Зайделъ AM., ... В.К, ... СМ., ... В.А., Шредер ЕЯ.
Таблицы спектральных линий. М. 1997. 36-39 ... А.А. ... ... ... по ... стр. 1988. ... ... Г.Н., Успенская Н.Р., Бабиченко Л.В., ... ... ... в ... ... ... М. 962.
165с.
40. Ермаков А.И. Методы ... ... ... ... « Колос », 1972г.стр 276-277
41. Гринкевич Н.И. Сафронович Л.И. Химический анализ ... М.-: ... ... 1983. ... Т.Л. ... Г.В ... ... к практическим занятиям по
биологической химии. Москва 1988г.стр 90-91.
43. Болотников С. М., ... М.С. ... ... ... ... растительных материалах и галогеновых препаратах. // Аптечное дело.-1964.
стр.25-34
44. М.А. Аязбекова, К.Б. Ержанов ... ... и ... ... ... по ... «Химия пищевых продуктов»
для студентов пищевого ... ... и ... ... ... ... Кафедра «Биотехнология» Алматы
1999г стр 16-17.
45. Количественное содержание аскорбиновой ... в ... ... на ... ... сада АН УзССР. //Тр.
Ташкентского фарм. Института. – 1960. – т.2, с.73 – 81.
46. Goryaeva M.I., Evdikova N.A. The ... on ... Almaty, - р.550.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
Алабұта тұқымдасына сипаттама. Тіршілік формалары, гүлдері, жемістері27 бет
Анар өсімдігін жылыжай жағдайында көбейту9 бет
Африка топырағы мен өсімдігі18 бет
Жабайы Сельдерей (Apium graveolens) өсімдігінен биологиялық белсенді кешен алу жолдары62 бет
Мыңгүлді кермек (l. myrianthum) тамырының сапалық талдауы55 бет
Стевия өсімдігі14 бет
Тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz) өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері. Культивирленетін өсімдік клеткаларынан каучукты(изопреноид) бөліп алу әдістері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь