Қазақ қоғамындағы билердің ролі

КІРІСПЕ
І.Негізгі бөлім Қазақ қоғамындағы билердің ролі
1.1 Қазақ биінің пайда болуына қатысты деректі негіздер
1.2 ХХ ғасырда сахна төріндегі қазақ биі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Бұл жұмыс қазақтың ұлттық би өнерінің қалай пайда болғанынан басталады. Тарихтың қойнауынан қайнап шығып жатқан қазақ биінің қалай қалыптасқандығы және әр аймақтық ортада ғұмыр кешкен қазақстандағы және қытайдағы қазақ биінің алғаш рет қалай сахнаға шығып, осы кезге дейін қалай дамығаны салыстыра айтылады. Салыстыра отырып, қорытындылау негізінде екі жақтағы қазақ биінің ерекшеліктеріне байланысты өзгешеліктері жазылған. Міне осындай мәселелер қазақтың төл ұлттық биінің қорын көбейтіп, ұлттық сипатын бекемдеуде ерекше маңыз алатындығы баршаға аян.
Би – адамзат өміріндегі ең алғаш пайда болған көркемөнер түрлерінің бірі. Ол адамның көңіл күй өзгерісін ишаралайтын жалаң қимылдардан біртіндеп дамып, белгілі бір қоғамдық ойды, уақиғаны ұлттық психологиялық жүйені би тілімен суреттеп беретін дара өнер түріне айналды. Ол үшін ұзақ тарихи кезеңді бастан кешірді.
Би адамзат тапқырлығының ең алғашқы көркемөнер формасының бірі. Би өнері адамзатпен бірге жасап келеді. Адамдар ертедегі тас оймалар, жартас суреттері және мәдени мұраларға негізделіп, бидің із таптарының бастапқы мезгілде пайда болғанын байқай алады. Көркемөнер зерттеушілеріндегі көркемдік көзқарастың бір-біріне сәйкес келмейтіндігі және зерттеу әдісі мен қолдарындағы иелеген материалдарға негізделе отырып, дүниенің түкпір-түкпірінде сан алуан түсініктемелермен әдістемелік байымдаулар жасап келді.
Англияның көрнекті көркемөнер зерттеушісі Х.Елістій былай деп қарайды: “би-құштарлық пен діни сезімнің ең алғашқы бейнелену әдісі. Мұндай діни сезімдерді бейнелеуді адамдар ертеден - ақ билей бастаған, ал осы құштарлық немесе іңкәрлық сезімнің өзі, адамзат жаратылудың алдында пайда болған ”,- деп көрсетті . Ол тағы да: “...құс түрлерінің ұясындағы есінен адаса ойнақ салуының өзі олардың би әрекеттерінің кездейсоқ нәтижесі”,- дей келе, бидің пайда болуын, діндік түс алдырып, оны хайуанаттардың қимылына еліктеуден пайда болған деп тұжырым жасайды. Американың би зерттеуші ғалымы А.Соллер: “...би адамзат тарихында ертеде пайда болған, байырғы адамдардың әр түрлі хайуанаттардың азық тауып жеуі, өзін қорғауы, бірін-бірі қуалауы, өзара қарайласуы қатарлы әрекет қимылдарына байланысты еліктеу барысында, аң-құстардың қимылын қабылдаудан пайда болған”,- дейді
Қазақ ән, би, күй өнері жағынан ұзақ тарихы бар ежелгі ұлттар қатарына жатады. Қытай ғалымдары “қиыр шығыстағы алғашқы күй әуендері Яңчау әуендері, Яңчау мәдениеті(б.з.б. 5000 – 3000 ж.ж) дәуірлерінде қалыптасқан” деп қарайды. Ал, ішінара ғалымдар ән, би, күйлердің төркіні – адамдардың ең бұрынғы діни салттары деп біледі.
1. Абдакимов А. История Казахстана.-Алматы:РИКД994.- 235 с.
2. АбировД., Исмаилов А. Казахские народные танцы. /издание
втарое/.-Алма-Ата: Өнер, 1984.- 112с.
3. Әбіров Д. Қазақ биінің тарихы.-Алматы: Санат, 1997.-160 б.
4. Әуезов М.Шығармалар жинағы. Т.-П.-Алматы:Жазушы,
1969.-480б.
5. Байділдаев Ө. Қанатты өнер.-Алматы: Санат, 1997.-160б.
6. Жиенкулова Ш. Тайна танца.-Алма-Ата: Өнер, 1980.- 280 с.
7. Жұбанов А. Өскен өнер.-Алматы: Ғылым, 1985.-248 б.
8. Зейнолла Сәнік, Қазақтың тұрмыс-салт білімдері.-Үрімжі: Шыңжаң ғылым-техника, денсаулық сақтау баспасы, 1999.-368 б.
9. Қазақ бақсы-балгерлері /құрастырғандар: Дәуренбеков,Ж., Тұрсынов Е./.-Алматы: Ана тілі, 1993.- 224 б.
10. Сарынова Л. Қазақстан балеті.-Алматы: Білім, 1983.-15б.
11. Қазақ театрының тарихы. Т.-І.-Алматы: Ғылым, 1975.- 398 б.
12. Қадыров А.Қазақ биінің алғашқы конкурсы.//Қазақ әдебиеті, 1992,24 сәуір.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
І.Негізгі бөлім Қазақ қоғамындағы билердің ролі
1.1 Қазақ биінің пайда болуына қатысты деректі ... ХХ ... ... төріндегі қазақ биі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Бұл жұмыс қазақтың ұлттық би өнерінің қалай пайда болғанынан басталады. Тарихтың қойнауынан қайнап ... ... ... ... ... ... және әр ... ортада ғұмыр кешкен қазақстандағы және қытайдағы қазақ биінің алғаш рет ... ... ... осы ... ... қалай дамығаны салыстыра айтылады. Салыстыра отырып, қорытындылау негізінде екі жақтағы қазақ биінің ерекшеліктеріне байланысты өзгешеліктері жазылған. Міне ... ... ... төл ... ... ... ... ұлттық сипатын бекемдеуде ерекше маңыз алатындығы баршаға аян.
Би - ... ... ең ... ... ... көркемөнер түрлерінің бірі. Ол адамның көңіл күй өзгерісін ишаралайтын жалаң қимылдардан ... ... ... бір ... ойды, уақиғаны ұлттық психологиялық жүйені би тілімен ... ... дара өнер ... айналды. Ол үшін ұзақ тарихи кезеңді бастан кешірді.
Би адамзат тапқырлығының ең алғашқы көркемөнер ... ... Би ... ... ... жасап келеді. Адамдар ертедегі тас оймалар, жартас суреттері және ... ... ... ... із ... ... мезгілде пайда болғанын байқай алады. Көркемөнер зерттеушілеріндегі көркемдік көзқарастың бір-біріне сәйкес келмейтіндігі және ... ... мен ... ... ... негізделе отырып, дүниенің түкпір-түкпірінде сан алуан түсініктемелермен әдістемелік байымдаулар жасап келді.
Англияның көрнекті ... ... ... ... деп ... ... пен діни сезімнің ең алғашқы бейнелену әдісі. Мұндай діни сезімдерді бейнелеуді адамдар ертеден - ақ ... ... ал осы ... ... іңкәрлық сезімнің өзі, адамзат жаратылудың алдында пайда болған ",- деп көрсетті . Ол тағы да: "...құс ... ... ... адаса ойнақ салуының өзі олардың би әрекеттерінің кездейсоқ нәтижесі",- дей келе, бидің пайда болуын, діндік түс ... оны ... ... ... ... болған деп тұжырым жасайды. Американың би зерттеуші ғалымы А.Соллер: "...би адамзат тарихында ертеде пайда болған, байырғы адамдардың әр ... ... азық ... ... өзін ... ... қуалауы, өзара қарайласуы қатарлы әрекет қимылдарына байланысты еліктеу барысында, ... ... ... ... ... дейді
Қазақ ән, би, күй өнері жағынан ұзақ тарихы бар ежелгі ұлттар қатарына жатады. Қытай ... ... ... ... күй әуендері Яңчау әуендері, Яңчау мәдениеті(б.з.б. 5000 - 3000 ж.ж) ... ... деп ... Ал, ... ғалымдар ән, би, күйлердің төркіні - адамдардың ең ... діни ... деп ... ... ... пайда болуына қатысты деректі негіздер
Би - адамзат өміріндегі ең алғаш пайда болған көркемөнер түрлерінің бірі. Ол ... ... күй ... ... ... ... біртіндеп дамып, белгілі бір қоғамдық ойды, уақиғаны ұлттық психиканы жүйелі би тілімен суреттеп беретін дара өнер түріне айналуы, ұзақ тарихи ... ... ... өзі өмір сүріп отырған ортасының жұмбағын, табиғатын, қоғам өміріндегі ... ... ... мен ... ... қуатымен, әртүрлі ғылыми әдіспен зерттеп білсе, енді бірде халықпен бірге жасасып келе ... ... ... ... ... жыр-дастан, аңыздар арқылы танып біледі.
Көшпенді халық өзін қоршаған табиғи ортаға байланысты өзіне тән ... ... ... ... ... ... көптеген факторлар бұлардың өз ішінде туындап, белгілі бір ... ... ... ... көшпенділер деп аталатын кезеңінде ешқандай өнер түрі еш ... ... ... түспейді, себебі оларға тән нәрсе тұтастық. Яғни, қазақтардың әлеуметтік-мәдени өмірінде ешнәрсені бір-бірінен бөле-жара ... ... ... көшпенділердің, барлық болмысы табиғи ортамен сәйкестік қарым-қатынаста пайда ... ... ... ... өз ана тілі ... ал ... жүзі халықтарына ортақ бір тіл бар; ол іс-әрекет, қозғалыс ... Осы ... ... би өнері адамзаттың дүние танымындағы ең алғашқысы. Алғашқы қауымдастықтағы адамдардың кәсіптеріне би-қимыл ... ... Олар ... ... ... ... ... қимыл қозғалыстың бірлігі арқылы атқарған. Қандай да болмасын еңбек түрлерінде ырғақ бары белгілі. Сондықтан, ... ... ... ... дене ... би ... ... ұлттық ерекшелігіне орай би өнерінің көркемдік бейнелеу құралдары мен мазмұны да әр ... ... ... ... өскен халықтардың тұрмыс-тіршілігі мен еңбек процесінің жетік дамуына байланысты, олардың ұлттық ойындары мен билері де сан ... ... ... мазмұндық, көркемдік жағынан кең қанат жайып, үнемі ілгерілеп отырады. Әр халықтың белгілі бір ... ... әсем де ... ... ... келіп би туындайды. Сөйтіп келіп, осылардан жинақтала, уақыт таразысынан өте бүкіл жер жүзі ... ... би ... ... бір ... мен ... ... заңы қалыптасты. Әрбір ғасыр мен дәуір ұсынған талаптар мен тенденцияларға байланысты түрлі ұлт ойындары жаңарып, жаңғырып би ырғағы да ... ... мен ... ... заңды құбылыс. Бірақ біз оның қай-қайсысынан болмасын әрбір халықтың өзіне ғана тән ұлттық сипатын анық байқаймыз. Сондықтан да, біз ... ... зор ... ... Себебі, ол әр халықтың дәстүрін, әдет-ғұрпын, салтын, тұрмыс-тіршілігін айнытпай таныта алатындықтан, біз оны бір-бірінен оңай ... ... ... ... ... халықтардың көптеген билерінің негізгі кейпкерлері құс пен аңдар болып келеді. Атап айтар болсақ, солтүстікте тұратын халықтарда осы ... ... ... ... деген билер сақталған. Памир, Гималай, Кавказ секілді тау халықтарында да бүркіттің аспанда қалықтап ұшуын, әлсіз ... ... ... ... көп. Өмірлері соғыспен өткен халықтардың жауынгерлік, күрескерлік рухы да сол халықтың билерінен анық көрініс тапқан. Ертедегі Греция ... ... ... ... сайыс, күрестің түрлі әдіс-қимылдарын өте шеберлікпен көрсетеді. Мұндай көріністер осы күнге дейін биленетін , , қылыш ұстап билейтін Памир халықтарының , ... ... ... билерінде сақталған.
Жаратылыстан тысқары құдіретті күшпен байланыс жасаушы ерекше адамдар (бақсылар, сәуегейлер, білгірлер т.б.) ... әлем - ... ... ... қолдарына күй аспаптарын алып, би билеп, ән ... ... ... ... ... ... ... жын шайтандарды қуалайды. Тілек тілеп болашақты болжайды т.б.
Біздің ата-бабаларымыз жасаған Еуразия даласы осындай таным - сенімдердің ең ... ... ... жері ... ... Азияның шығыс солтүстігінде өркен жайып шартарапқа таралған байырғы шаман діні дәл ... ... ... ... бірі тәрізді. Азиядағы шаманизм мен Америка құрлығындағы үндістердің шаманизміндегі ұқсастықтарға қарағанда, Азиядағы шаманизмнің пайда ... он мың ... кем емес ... ... Бұдан біз әдебиетіміздің арғы сарабынан да тым арыда жатқандығын ... ... шығу ... келсек, қытай жазбаларында мынадай деректер кезігеді. "Қытайдың Таң дәуіріндегі "Шыңжаң билері" деген кітаптың 2-том, 310-бетінде: "Таң ... ... ... биі, тост күйі" атты музыка болған. Хан, Таң патшалығы кезінде Орта Қытайға батыс өңірден көптеген жылқы кіргізіледі. Осыған байланысты Таң ... ... ... биі" көп ... деп ... Сол кітапта тағыда: "Таң патшалығының жаңа тарихы" деген кітаптың шығыс тармағынан мысал келтіре келіп: "ол ... ... ... сыбызғы, барабан, көп түрлі сыбызғы, табақты қоңырау болса, билерден "Жылан", "Арыстан", "Жылқы", "Арқан" ... бар еді. ... ... ... ... ... биі" ... ойналып жүр. Мәселен Іле, Алтайды мекендеген қазақтар мен Тас қорғанды мекендеген ... ... ... қырғыздар арасында "Жылқы биі" таралған. Қазақ халқына жаппай ... ... ... биі" ... ... ... ... билері қазақ биінен өзгеше екен.
Қазақ биін зерттеуші қытай би танушысы Уаң Жиячың "қазақ би ... келу ... және ... ... атты ... "Қара жорға биі" туралы ойларын былай жеткізеді. Көшпенді шаруашылықпен шұғылданған қазақ ұлты үшін ат олардың қанаты. Мейлі мал баққанда, ... ... ... аттан айырыла алмайды. Олар жылқы киесі "Қамбар ата" деп, бір мезет жылқыны ерекше қадірлеген. Қазір Алтай аймағының Қаба ауданында ... ... ... ру бар. ... халық биі "Қара жорға биі" Еуропа, Азиядағы қазақтар шоғырлы қоныстанған аумақтарға кеңінен таралған. Қазақ халқының биінде ... ... ... ... ... ... ... мен қайғысы бейнеленген,- деп жазған .
Қазақ биін ... Уаң ... өзі куә ... ... ... ... сыр ... "...қазақ халық билерінің материалдарын жинағанымда, мен Шыңжаң Алтай аймағы ... ... ... елді ... ... ойынын" көрдім. Құшнаштың сайтан қууына ұқсайды екен. Басына қауырсын тағып, ... аң ... ... сол ... аса таяқ ... оң ... ... алып, лаулап жағылған отқа балтаны қыздырып, жалаң аяғына балтаны басады. Бірде ... ... алып ... ... ... арбаң - құрбаң етіп, енді бірде күбірлеп дұға оқып, албастыны аластап, пәле - қазадан ... болу үшін ... ... ... Бұл екі түрлі халық биі жартас суреттерінде әсерлі бейнеленген. ... ... ... ... ауданының Таңбалы тас деген жерде қызыл тастан ойылып сызылған ... би ... бар. ... топ ... бес адам ... ... Сол ... бірінші адам басына үш тал қауырсын, үшінші адам екі тал ... ... ... ... ... үш тал ... ... Бес адамның иықтары бір сызықтың бойында болып аяқтары екі жаққа ашылған. Екінші топ суретте: бес адам дөңгеленіп орналасқан болып, ішіндегі ... ... ... екі ... ... ... ... білегін 45 градус түсірген. Бұл суретте ертедегі шаман дініне сенгендердің топтасып ... ... ... көруге болады.
Сол кездегі аң аулау, табиғатқа табынуды бейнелейтін халық билерінен "Аю биі", "Аңшы мен аю", "Қаз биі", ... биі", ... биі" бар. 1985 жылы Қаба ... Шыбар ауылының елді мекенінен материал топтағанымда 52 жастағы ағай бізге "Аю биі" мен "Қаз ... ... ... 1986 жылы ... қаласының Әбитән ауылдығында халық биін жинағанымда сексен жасқа келген Қапаш ... ... ... ... ... берді. Билеуші ішік пен тымағын теріс аударып киіп, аюдың жүрісіне салып, айналасына қарап, азыққа атылған әрекеттерін келтіреді. Би әрекеттері аюдан ... өте ... "Қаз ... билеуші де ішігін теріс аударып киіп, жеңінің бір ұшынан жиырма сантиметр ұзындықтағы ағашты ... мұны ... бас ... ... ... ішіктің ішіне кіргізіп, жүрелеп отырып, домбыраның сүйемелдеуінде, қаздың жүрісіне ... ... ... ... ... ... суға ұмтылған қаздың бейнесін өзіндей етіп, күлдіргі бейнелеген. "Қазақ совет энциклопедиясында" : "Аю биі"- ... ... биі, ... ... төрт те ... ... ... туған. Орман - таулы жерді мекендеген қазақтар арасында кең тараған. Онда айлакер аңшының орманда кезіккен ... аюды ... ... әрі епті ... ... алдауы, ең соңында көңілі шат аңшының бірнеше рет домалап құлаудан әбден қалжыраған аюға мініп кете баруы би тілімен өрнектеледі. ... ... ... ... ... ... ... Монғол Халық Республикасында тұратын қазақтардан "Аю ... бір ... 1949 жылы ... ... ... ... ( ... 635-бет)",- делінеді. Келтірілген дәйектемелер аталған билердің Шыңжаң қазақтары арқылы таралғандығын жоққа ... ... ... та, ... ... өткен еңбекшіл халқымыздың ертеде би мен еңбектің байланысын дұрыс шешкендігі баршаға аян. Мысалы: Шыңжаңның Нылқы, Ақкүнгей, Қараеміл, Ақаяз, Таңбалы, ... ... ... ... ... тау сілемдеріне орналасқан, жалама жартасқа ойылып сызылған суреттерден байырғы ата-бабаларымыздың би өнерінің із таптарынан дерек ... Сол ... ... олардың өмірінде би элементтерінің барлығын, олардың күнделік аңшылық, мал бағу өндірісімен байланысты болғанын аңғарамыз. Кейінгі кезде ... ... ... биінде, қазақ ұлтының мал шаруашылығы мен қатысты қой қырқу, жүн сабау, жүн түту, киіз басу байланысты ... ... ... ... өте ... ... ... Осыған негізделгенде, ең алғашқы би өнері де еңбектен айырыла алмаған, еңбек барысындағы ритмді қимыл-бидің ең ... ... көзі ... деп ... да болды.
Би өнерінің шығу тегін адамзаттың қалыптасуымен тамырлас санасақ қателеспейміз. Себебі, би ойдың немесе іс қимылды әрекет бейнелеудің туындысы. ... ... әр ... ... ... дәстүр ерекшелігіне байланысты туып, қалыптасатын тарихи дамудың жемісі. Бидің түп негізі ... ... ... ... ... ... мен ... барысынан туған әр түрлі қимыл әрекеттері, алғаш би тек ән мен ... ... ... біртіндеп тарихи даму нәтижесінде өнердің үлкен бір саласына ... Әр ... би ... ... ... ... ...
Шыңжаң қазақтарының би өнері - қазақ биінің құрамдас бір бөлігі болғанымен өзіне тән ... ... бар. ... ... ұлттық бояуы жағынан байырғы үлгілерді сақтаған әрі байыта білгендігімен ерекшеленеді.
Қорыта айтқанда қазақ биінің келу негізіне "Бақсы ... ... діни ... ... ... мал шаруашылығы және аңшылық кәсібінің, батыр ержүрек халқымыздың қарапайым еңбекшілдігінің негізінде біртіндеп қалыптасып, ұзақ ... ... ... деп ... ... ХХ ... сахна төріндегі қазақ биі
Қазақтың би өнері тарихы ұзақ, музыкасы жанды да сазды болып келеді. Әрбір ырғақ ... ... ... ... мен ... ... мен ... ақыл-парасаты, арманы мен мұраты, тілек-ниеті т.б. мазмұндар кеңінен қамтылады. Өзге ұлттардың биінен ашық та ... ... ... ... сұлу ... ... ... табиғатымен, кеңпейіл дарқандығымен, ержүрек ерке мінезімен айдай анық өзгеше болып тұрады. ... ... ... ... әрекеті арқылы ғана қалыптасып қоймай, сонымен бірге мәдени, рухани-эстетикалық таным-түсінігі де шыңдалып отырған. Халқымыздың басқа рухани мұрасы сияқты, би ... ... ... мен ... да тым ... ... алады. Осыны ескере отырып, халық би өнерін зерттеуде этнографиялық һәм басқа деректермен ... ... ... өмір ... ... ... өнерінің сипатын саралай отырып ой түзедік.
Қазақ халық би өнері ерте заманнан-ақ қалыптасып, халқымыздың аса бай ауыз әдебиетімен, ... ... ... біте ... келе ... ел мұрасы. Халықтың көркемдік жетістігінің бір көрінісі ретіндегі би өнері өзінің эстетикалық болмысында қазақ жұртының жалпы дүниетанымына сай арман ... ... ... ... ... ... халқы ежелгі би өнерімен бізге жеткен бүгінгі дәстүрін өзінің ... ... ... ғасырлар белесінен алып өткен.
Қазақ халқының би өнері де халық арасынан жиналып, қағаз бетіне түсірілді. Сахнаға дайындаушылардың жетекшілігімен ұйымдастырылып, ... ... ... ... ... ... ... бояуы қанық, қоры мол қазақ би өнері, сахна төрінде өзіндік орынын төмендетпей, күн санап түлеп-түрленіп, гүлденіп - ... ... ...
XX ... ... әр ... өткен театрландырылған концерттік кештерде би биленбеген, дегенмен, әр түрлі ойын түрлерінің сахнадан көрсетілгенін аңғардық. Осы ... ... ... ... би биленді деген сөз жоқ. Дегенмен, белгілі өнертанушы ғалым Б.Құндақбайұлының мына сөзіне көңіл ... ... деп ... Ол өзінің "Уакыт және театр" атты кітабында: "Сахнада өлең айту, күй тарту, кейбір халық ойындарын ... ... да ... ... ... ... Халық биі осы ойын түрлерінен дамып, әуесқойлық қарапайым түрінен кәсіби келбет алып, ... ... ... ... шыға ... халқының эстетикалық мәдени қоры шексіз және ол ұдайы жаңарып, даму үстінде. Маман ... ... де осы бай ... ... өз ... дұрыс пайдалана отырып, заман талабына сай халықтық-сахналық би түрлерін жасау. Сол кезеңнен бері қазақ биі ұлттық хореография өнерінің ... ... рөл ... отыр. Бүгінгі күні кәсіби және ... би ... ... ... халық биі құрайды.
Ал, қазақ би өнерінің кәсіби деңгейге көтеріліп сахна төріне шығуы, ХХ-ғасырдың 30-шы жылдарында ашылған Қазақ ... ... ... ... ... Бұл ... кәсіби өнерді терең ұғынудың, Еуропаның озық мәдениетінен үйренудің нәтижесінде қазақтың халықтық өнері жан-жақты дамыған шын ... ... ... ... ... айтып та, жазып та жүр.
Қазақтың халық музыкасының ұлттық сазы мен дыбысталуы, үні өте әсем, ырғағы жігерлі, мазмұны бай ... ... ... ... ... нәзік үнге толы күй әуендерінің өзінен де би ... анық ... ... ... ... ... ... Мұнда ол "Балбырауын" күйін би ырғағы етіп шығарған сияқты. Күйдің басынан аяғына дейінгі қуанышты, көтеріңкі ырғақтар арқылы ауыл ... ... көз ... ... Ал, Тәттімбеттің күйінен де ырғағы жігерлі би ... ... ... ... , , және тағы ... ... мазмұны да, саз немесе әуен ырғағы да биге арналып ... ... дау ... ... егер біз ... ... айгөлек, ақсүйек, ортеке, соқыр теке, түйе-түйе, алтыбақан, орамал тастау, беташар, жар-жар, шашу, мерген, сайыс, ... ... ... жаяу ... ат шабыс, айтыс, қыз қуу, садақ тарту сияқты ұлттық ойындарын қоссақ, сондай-ақ бұлардын сыртында өрнек тоқу, кесте тігу, текемет, ... ... тұс ... ... оюлаған ер-тоқым, сандық, кебеже, саба пісу, ұршық иіру тәрізді қазақ әйелдерінің қолөнерлеріне катысты іс-қимылдары да бар екенін ... ... ... да ... ырғағына тұнып тұрған қазак биі демей не дейміз?! Шаңырақ көтеріп киіз үй тігу және оны ... өзі де ... әсем ... ... ... Ресей халықтарымен бірге, қазақ халқын да қанаудан, езгіден босатты, қоғам өмірінің рухани және әлеуметтік-экономикасының жан-жақты ... ... ... ... жасады, миллиондаған бұқара халықтың мәдени байлықтарға қол жеткізуіне жол ашты. ... ... ... ... ... рет шын мәнінде мемлекеттік, жалпы халықтық іске айналды. Өз ... ... ... ... ... көңіл аударудың жарқын көрінісі қазақ биінің кәсіби сахнаға шығуымен байланысты Қазақстандағы театр өнерінің тууы болып ... ... ... қазақ халқының өзінің ұлттық театры болмаған, бірақ халықтың тұрмысында театрландыру элементтері болған. Олар үйлену тойларында, ұжымдық еңбек процесінде, ақындар айтысында ... ... ... ... тобының қойылымдарында, сал-серілердің басқаруымен, яғни атақты әншілердің, сондай-ақ жыраулардың (халық аңыздарын, дастандарын айтушылардың), өздерінің жырларын әнмен және домбырада ойнап ... ... ... ... түрлерін пайдалануынан көрінеді.
Қазақстан халықтарының кәсіби театр өнерімен танысуы XIX ғасырда, алғашқы орыс театрларының шеткі территорияларында (Омбы, Оренбург) ашылуымен және орыс және ... ... ... ... өнер ... қойылымдарынан басталып, XX жүзжылдықтың басында Қазақстанның барлық қалаларын ... ... ... ... ... ... рет орыс және ... билерін, олардың қарапайым және эмоционалды қимыл-қозғалыстарын, суреттеме бояуларының молдығын ... көре ... ... ... әсер ... ... әуесқой драма үйірмелері пайда бола бастады. Мұнда алдыңғы қатарлы қазақ зиялы буыны өзінің шығармашылық күшін байқап көре отырып, үйлену тойындағы ... ... ... ... ... Ескі ... сынап, бай-феодалдардың жауыздық іс-әрекетін, өткен өмірді бейнелейтін комедиялы, бір актілі пьесалар жазды, қазақ ақын-ағартушылары А.Құнанбаевтың, Ы.Алтынсариннің және т.б., Крылов ... ... ... жасады.
Қазақстанда тұратын прогресшіл орыс азаматтары жергілікті халық таланттарының қатысуымен қайырымдылық кештерін ұйымдастырды. Бірақ мұның бәрі қазақтардың кәсіби ұлттық ... ... ... жоқ.
Қазақстандағы мәдениеттің қайта құрылуының ең жарқын көрінісі социалистік құрылыстың алғашқы жылдарында-ақ республикада көптеген көркемөнерпаздар ұжымдарының ... ... ... ... Бұл ... бүкіл кеңес одағындағыдай республикада да қысқа мерзімнің ішінде кең етек ... ... ... ... жерде қалаларда, Қызыл армияның әскери бөлімдерінде, ауылдарда кұрыла бастады. Ленин көп ... ... ... 8 ... 50 ... ... ... сауатын ашуға міндеттейтін құжатқа қол қойғаннан кейін, Қызыл ... ... жою ... ... даярлайтын халық ағарту институттарында көркемөнерпаздар үйірмелерінің саны өсті.
Би өнерінің сахна төрінде орын ... әр елде ... ... ... ... басқа ұлттардың өнер артықшылықтарын пайдалана отырып, халық би өнерінің дамуына ... ... ... ... ... көшіп кеткен қазақтардың өмір сүрген ортасының ықпалымен ... ... ... мен халықтық өнер саласы жаңаша даму кезінде өзге ұлт, ... ... ... ... ... ұшырады.
Бұл жұмыста мына мазмұндар қамтылып, қысқаша жазылды:
Бұл жұмыста тамырсыз ... ... ... ... күні биік деңгейге жеткен қазақ биінің арғы түп қайнар бастауын қарастырдық. ... бұл түп ... ... не нәрсе? Яғни, қазақ биінің шығу тегі негізінен шамандық діннің негізінде пайда болған "Бақсы ойыны" және тарихта көшіп қонып жүріп ... мал ... ... ел мен ... ... ... батыр ер жүректілігі т. б. қазақтың ұлттық бітіміндегі нақты деректер негізінде пайда болғандығы зерттелді.
Жұмыстың негізгі арқауы болған ... ... биін ... ... ... ... ашып беру негізге алынды. Яғни, біріншіден: Қазақтың өмір ... ... ... ... оған сол ... саяси-әлеуметтік ортаның ықпалы, үшіншіден: осыған дейінгі жарық көрген басылымдардың қазақ биі жөніндегі материалдар негізге алынды. Ұлтымыздың би ... ... ... ... ... етіп, халық арасындағы қарапайым халықтық билерді кәсіби сахна төріне көтерген ұлтымыздың көптеген өнер қайраткерлері туралы сөз ... ... ... ... ... ... биінің шектемелі жақтарда айырмашылықтары болғаны болмаса, жалпы үлкен жақтан алып қарағанда, қазақ ұлтының ұлттық биінде бояуы сіңген болып, қазақ ұлтының ... ... ... ... ... бейнеленіп, жалпы арнасы бір екендігі шындық.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... А. ... ... 235 с.
2. ... ... А. Казахские народные танцы. /издание ... ... 1984.- ... Әбіров Д. Қазақ биінің тарихы.-Алматы: Санат, 1997.-160 б.
4. ... ... ... ... ... Ө. ... өнер.-Алматы: Санат, 1997.-160б.
* Жиенкулова Ш. Тайна танца.-Алма-Ата: Өнер, 1980.- 280 с.
* Жұбанов А. Өскен өнер.-Алматы: Ғылым, 1985.-248 б.
* ... ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтау баспасы, 1999.-368 б.
* Қазақ бақсы-балгерлері /құрастырғандар: Дәуренбеков,Ж., Тұрсынов Е./.-Алматы: Ана ... 1993.- 224 ... ... Л. ... ... ... 1983.-15б.
* Қазақ театрының тарихы. Т.-І.-Алматы: Ғылым, 1975.- 398 б.
* ... ... ... ... конкурсы.//Қазақ әдебиеті, 1992,24 сәуір.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ қоғамындағы батырлар мен билердің рөлі21 бет
Алқа билердің қатысумен сот процесін дамытудың негізгі кезендері және жалпы сипаттамасы72 бет
Қазақ мемлекетінің құрылысы және оның дамуындағы ерекшеліктер445 бет
Қазақ қоғамындағы “билер институтының” құқықтық қызметi, бұл институттың қалыптасу кезеңдерi және құқықтық қатынастардағы орны, сондай-ақ, билердiң билiк шешiмдерiне ғылыми тұрғыда талдау жасау, оның құқықтық табиғатын айқындау және мән-мазмұнын ашып көрсету134 бет
Қазақ қоғамының әлеуметтік құрылым тарихының зерттеудегі теориялық методологиялық мәселелері74 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Билер соты7 бет
Еуразия аумағындағы мемлекеттер қоғамында Батырлар институтының пайда болу тарихы39 бет
Міржақып Дулатұлының "Қазақ қоғамындағы рөлі"6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь