Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар

КІРІСПЕ

1.ТАРАУ. ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАРДЫҢ ҒЫЛЫМИ . ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстардың сипаттамасы

1.2 Даму педагогикасының психологиялық негіздері

1.3Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстарға қойылатын талаптар

2.ТАРАУ. ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАРДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ

2.1 Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстың маңыздылығы

2.2 Тәжірибелік.эксперимент жұмысының нәтижесі

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында [1]: орта білім беру міндеттерінің бірі – азаматтықа, адамның құқықтары мен бостандықтарына құрметпен қарауға, елжандылыққа, өз Отанын сүюге тәрбиелеу деп көрсетіледі. Ел президентінің 2004 жылғы 19 наурыз айындағы Қазақстан халқына «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәскеге қабілетті халық үшін» Жолдауында [2]: «Ұлттық бәсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның білімдік деңгейімен, оның ішінде патриоттықпен айқындалатынын ерекше атап көрсетеді». Сондай-ақ Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасында [3] және Қазақстан Республикасы білім және ғылым қызметкерлерінің ІІІ съезінде білім беру мәселесінің жай күйі жан-жақты талданып, адамгершілік құндылықтарды нығайтуға ерекше назар аударып, Қазақстандық патриотизм мен интернационализм негізінде білім алушылардың тәрбиелеудің тиімді жүйесін енгізу қажеттігі баса айтылды.
Бұл міндетті қабілетті, дарынды балалар сапалы, саналы жүзеге асырады. Ал дарындылықты мектептен қолға алған дұрыс.
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыс жүйесін жүзеге асыру қажеттілігіне Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев 1996 жылы «Дарынды балаларға арналған мектептерді мемлекет тарапынан қолдау және дамыту» [4] бұйрығын шығарумен ерекше назар аударды. Осы бұйрықтың негізінде 1996 жылы Республикада «Дарын» жас таланттарды қолдаудың Мемлекеттік бағдарламасы» [5] шығарылды. 1999 жылы Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында [6] тұңғыш рет «элитарлық білім» термині енгізілді.
Әрбір адам бала кезден өмірде үлкен жетістікке жетуді армандайды. Көпшілігі ерте кезден бастап белгілі бір іс-әрекетке қабілеттілік байқатады (сурет салады, белгілі бір музыкалық құралда ойнайды, мүсін жасайды). Бірақ бұл қабілеттілікті қалыптастырып, жүйелі дамытып отырмаса, ол қасиет жас өскен сайын бірте-бірте жойыла бастайды, жас жеткіншектің болашақ кәсіби өміріне бағыт-бағдар бере алмайды.
Балалардың дарындылық мәселесі өзінің тамырымен бірнеше ғасырға жайылған. Ежелгі грек философтары Платон [7], Аристотель [8] еңбектерінде тұлғаның дарындылығы туралы айтылғанын көреміз. Сондай-ақ, Қайта өрлеу дәуіріндегі еңбектерде де дарындылық мәселесі ерекше орынға ие болған.
Бүгінгі таңда дарынды балалар мәселесін зерттеуге қатысты философиялық, психологиялық, педагогикалық, әдістемелік әдебиеттер жинақталған. Бұл мәселеленің түп-тамыры ғасырлар тереңінде жатқаны да белгілі.
1. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында. Алматы: 1994.-Б.7
2. Ел президентінің Қазақстан халқына «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін» Жолдауы. Алматы, 2004 ж. 19 наурыз.
3. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы. Алматы, 2004
4. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев «Дарынды балаларға арналған мектептерді мемлекет тарапынан қолдау және дамыту» бағдарламасы. Алматы, 1996 ж.
5. «Дарын» жас таланттарды қолдаудың Мемлекеттік бағдарламасы». Алматы, 2006.
6. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. Алматы: Юрист, 2007.
7. Платон шығармалары. «Мемлекет», Алматы, 1968, 256 б.
8. Аристотель Соч. В 4 т. М., 1975. Т.1. с.156.
9. Фрэнсис Гальтон. Избранные сочинения. М., 1984 г. С.120
10. Э.Мейман. Сочинения. М., 1989. С.156
11. В.Штерн. О человеческой жизни. М., 1978. С.56
12.Ж. Әбиев. Педагогика тарихы. Алматы, 2006, 246 б.
13. А.М.Матюшкин, Сиск Д.А. Одаренные и талантливые дети. Вопросы психологии. 1988. №4. с. 88-9
14. Хрестоматия по возрастной психологий. Под. Ред. Д.И. Фельдштейн. М., 1994. 256 с.
15.А.Т.Ковалев. Общая психология. М., 1989. с.125
16.В.Т.Крутецкий Психология математических способностей школьников. – М., Знание, 1968. – 432с.
17. Д.Н.Леонтьев Проблемы развития психологии. –М.,1972.С.58, 108, 304.
18. С.Л.Рубинштейн Бытие и сознание.- М.,1957.
19. В.Д.Шадриков. Общая психология. М., 1996. М., 458
20. Дж.Рензулли. Психология развития. М., 1989. С.45
21. М.Карне. Развитие и воспитание. М., 1986. с.78
22. А.Шведел. Избранные сочинения. М., 1989. с.126
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
1-ТАРАУ. ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАРДЫҢ ҒЫЛЫМИ - ... ... ... ... ... ... Даму ... психологиялық негіздері
1.3Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстарға қойылатын талаптар
2-ТАРАУ. ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАРДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстың маңыздылығы
2.2 ... ... ... ... ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім ... ... [1]: орта ... беру ... бірі – ... құқықтары мен бостандықтарына құрметпен қарауға, елжандылыққа, өз
Отанын сүюге тәрбиелеу деп көрсетіледі. Ел ... 2004 ... ... айындағы Қазақстан халқына «Бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ... ... халық үшін» Жолдауында
[2]: «Ұлттық бәсекелестік қабілеті ... ... оның ... оның ... ... ... ... атап
көрсетеді». Сондай-ақ Қазақстан Республикасында білім беруді ... ... ... ... ... бағдарламасында [3] және Қазақстан
Республикасы білім және ғылым қызметкерлерінің ІІІ съезінде ... ... жай күйі ... ... адамгершілік құндылықтарды
нығайтуға ерекше ... ... ... ... ... ... ... алушылардың тәрбиелеудің тиімді жүйесін
енгізу қажеттігі баса айтылды.
Бұл міндетті қабілетті, ... ... ... ... ... ... дарындылықты мектептен қолға алған дұрыс.
Дарынды балалармен жүргізілетін ... ... ... асыру
қажеттілігіне Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев 1996 жылы
«Дарынды балаларға арналған мектептерді ... ... ... ... [4] бұйрығын шығарумен ерекше назар аударды. Осы бұйрықтың
негізінде 1996 жылы ... ... жас ... қолдаудың
Мемлекеттік бағдарламасы» [5] ... 1999 жылы ... ... ... ... [6] тұңғыш рет «элитарлық білім»
термині енгізілді.
Әрбір адам бала кезден өмірде үлкен ... ... ... ерте ... ... ... бір ... қабілеттілік байқатады
(сурет салады, белгілі бір музыкалық ... ... ... ... Бірақ
бұл қабілеттілікті қалыптастырып, жүйелі дамытып отырмаса, ол қасиет жас
өскен сайын бірте-бірте жойыла бастайды, жас ... ... ... ... бере ... ... мәселесі өзінің тамырымен бірнеше ғасырға
жайылған. Ежелгі грек ... ... [7], ... [8] ... ... ... ... көреміз. Сондай-ақ, Қайта өрлеу
дәуіріндегі еңбектерде де дарындылық мәселесі ерекше орынға ие болған.
Бүгінгі ... ... ... мәселесін зерттеуге қатысты философиялық,
психологиялық, педагогикалық, әдістемелік әдебиеттер жинақталған. ... ... ... ... ... да белгілі.
1. ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАРДЫҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. ... ... ... ... ... ... жөніндегі идеялар, оның ... ... ... ... ... грек ... ... өрлеу дәуірі ғалымдарының және алдыңғы қатарлы әр елдің озық ... ... ... пен ... ... ... пікірлер ерте грек
философтарының еңбектерінде көптеп кездеседі. Бірақ адам психикасы танымдық
құбылыстың ... ... ... ... қиын мәселелердің бірі
болғандықтан, жекелеген адамдардың табиғи ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... ... деп есептеген.
Платонның пікірінше, ақынның туындылары өзінің ... мен ... ... ... оның ... кезде ХІҮ ғасырда қабілеттілік, дарындылық тек өнер адамдарында
ғана байқалады деп есептеген. ... ... ... ... ... ... қабілетін жат санаған.
Дегенмен, бұл ойды жоққа шығаруға әрекет жасағандар да ... ... ... ... ... ... айтады.
Ерте грек философтары дарындылықты құдайдың құдіретінен дей келе, ... ... мен ... ... ... ... шығармайды.
Қайта өрлеу дәуірінде дарындылық табиғатын танып-білу мәселесімен
испандық Хуан ... ... Ол ... ... ... өрлеуінің
болашағы мемлекттік қызметке аса дарынды азаматттарды ... деп ... ... ... мақсаты адамдардың жеке ... ... ... ... кәсіби маман таңдауда ескеру болып
табылады. Бұл зерттеулер саралау ... ... ... ... болады.
Хуан Уартенің пікірінше талант адам табиғатына байланысты, дегенмен,
оның дамуына тәрбие мен еңбек қажет. Ол таланттылық мәселесімен ... жүйе құру ... ... қозғаған және жас жеткіншектердің
қабілеттіліктерін дамыту үшін арнайы жұмыс жүргізу керектігі, ... ... ... мен ... өте ... ұлы адамдар жүргізу керек ... пен ... ... - Орта Азия мен ... да ... ... Араб сөз бостандығының негізін
қалаушылар (Әл-Хорезми, Фердоуси, Ибн Сина, Беруни және т.б.) ... ... ... география, география, медицина, ... ... жас ... ... ... көп ... Мысалы, Әл-Фарби «Бақытқа жету трактаты» еңбегінде этикалық
мәселелермен қатар адам қабілеттілігіне, ... ... ... озық ... ... жолдарына көңіл бөледі.
Ғылымдағы педагогика мен психологияның дифференциясы негізінде ... мен ... ... ғылыми зерттеулер жүргізіле бастады.
Қабілеттелік ... ... ... ... психологі Френсис
Гальтон есімімен байланысты. Ол адамдардың жеке дара ерекшелігі мәселелсін
зерттеген.
ХІХ ғасырда қазақ ... ... да ... ... ... қабілетін дамыту мәселелерін көтере бастады.
Ағартушы Ы.Алтынсарин [12] «Табиғи ақыл өзін қоршағанда ғана ... ... онда ... өзі ... де ... білуге мүмкіндік жасайтын
тек қана өркениетке жетелейтін озық білім», - дейді.
Ш.Уәлиханов [12] шығармаларында жеке тұлға ... ... ... ... рөлі ... Оның ... қазақ халқының ақыл-ой
қабілеттілігі жөніндегі пікірі мынадай: «Қырғыз-қайсақтар табиғатынан ақыл-
ой жүйріктігімен, ... ... ... Ш.Уәлиханов
тәрбиеге үлкен маңыз бере отырып, адам қабілетінің дамуына оның табиғи
бейімділігінің мәні зор екендігін алға ... ... [12] ... ... орта – ... бір бөлігі дей
келе, табиғаттың адам баласына берген керемет сыйы – ... ... ... ... ... деп ... ... бала өсе келе осы
қасиетті біртіндеп жоғалта бастайды. Ойшыл адамның ойы мен ... ... ... қалыптасады деп тұжырымдайды. Ол: «Кей қасиет туа ... ... ... ... ... - ... қазақ ағартушылары қабілеттіліктің туа бітетін қасиет екенін
мойындай отырып, адам ... ... ... мен ... қоршаған ортаның зор ықпалының бар екенін айтады.
ХХ ғасырдың бас кезінде Қазақстанда педагогикалық теория негіздерінің
қалыптасуына ... ... ... ... [12],
А.Байтұрсынов [12], М.Дулатов [12], М.Жұмабаевтардың [12] ... ... беру ... балалардың қызығуы мен қабілеттілігін
қалыптастыру мәселесін ескеру керектігі баса ... ... ... және ... ... еңбегінде эксперименттік зерттеу
нәтижелеріне сүйеніп, мамандықты дұрыс таңдай білуге ... ... Оның ... ... ... ... жеке қасиеттерін:
темпераментін, қабілеттілігін, мінезін, күш-жігерін ескеру қажет. ... ... ... ... ... ... бір мамандыққа деген туа
біткен бейімділігі бар, сондықтан адам өзінің табиғатына тән ... ... ... ... [12] ... ... еңбегінде адамның жалпы рухани
дамуы туралы айта келіп, тәрбиені ... ... ... ... ... ... ... Ол жеке тұлға тәрбиесі мәселесін
интеллектуальдық қабілеттілікпен тығыз ... ... ... және рухани үрдістердің диалектикасы орын
алады, ол танымдық және практикалық іс-әрекетті қамтиды. ... ... ... отырып, сонымен бірге жеке бастың қасиеттері мен
дарынын, рухани-психологиялық ахуалын, оның біліктілігін естен ... ... ... ішкі ... тереңірек меңгеру, адамның
шығармашылық мүмкіншілігінің ... ... ... ... ... [46] адамның шығармашылық мүмкіндігін
оятудың маңызының зор екенін көрсете келіп, ... үш ... ... ... ... өндірістегі жекелеген қызмет түрлерін ғана
емес, өндірістің барлық ... ... ... Міндет әрбір жұмыс
орнындағы адам шығармашылықпен еңбек етуге ... ... ... ... ... ... ... барлық уақытта да еңбекке
қанағаттану сезіміне байланысты қарау. Өзінің мамандығына ... ... ... де ... ... ... шығармашылықпен еңбек етудің
басты көрсеткіштері өнертапқыштық саналады. [51-59]
Шығармашылық өнер, ғылым, философия шеңберімен және ... ... ... оқыту мен тәрбиелеу, қарым-қатынас жасау, бау-бақша
салу немесе бөлмеде әр түрлі өсімдіктер өсіру де ... ... ... ішкі ... ... ... мен
әрекеттердің себептерін жатқызады. Бұл жинақтар біртұтас: шығармашылық
қабілеттілік табыс негізін құрайды, бірақ өзінің іске ... ... ... Шығармашылыққа деген қабілеттілік көптеген қасиеттермен сипатталады.
Шығармашылық тұлға ойының тереңдігімен, білу қабілеттілігімен, пікірлерінің
еркіндігімен, ... ... ... мен сезімталдығының
үйлесімділігі және күштілігімен, еңбекте берік те ... және ... ... ... ... ... көп ... сипаттамасы мына түсініктермен
беріледі: “қабілетті”, ... ... ... ... ... ... олардың даму ережесі (бұл тек белсенді ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілік тапсырма түрлерін нәтижелі орындауға ... ... ... ... жетуді көздейді, ал данышпандық тұлғаның
ұзаққа созылатын аса күрделі де жағымды ықпалында және де оның ... ... ... ... ... ... ... және адамның біртұтас қасиеті, ол арнайы сый ... ... ... ... дәлелі, ондағы
шығармашылық үрдіс ... рет ... және ... қатпарлармен
анықталмаған. Бірақта данышпандық сый ретінде шеберлікпен, материалда өз-ой-
пікірін іске асыру қабілеттілігімен толықтырылуы ... Дана ... ... ұмтылыс жасап алғаш рет ... ... және де өте ... ... пен ... арқылы шығармашылықты іске
асыруды біріктіру-кемеңгер адамды тудырады.
Адамның танымдық қабілеттілігі негізінде оның ... ... ... мәні ... ... жаңаның пайда болуымен ассоциацияланады. Өйткені
ол жаңа ... ... ... болады, осы негізде кейбір зерттеушілер
шығармашылықты табиғатпен ... ... Мына бір ... ... өлі ... да, ал тірі табиғатқа-адам пайда болғанға дейін
және де адамға да, ... да тән. ... ... ... оның жаңа түрлерінің құрылуы, оның жаңа ... ... ... түрлерін де өзгертеді. Адам шығармашылығы ... ... ... ... деген түсінікте терең ... ... ... ... ... ретінде жалпылай түрде
қарастыру,” деп жазады Я.А.Пономарев [14], білімнің зерттелген саласына-
диалектика ... ... ... ... ... етеді.
Шығармашылықтың негізгі анықтамасына оның ең кең ... ... ... Ал ... бір ... ... ... адами
(Я.А.Понамарев өзінің психологиялық еңбектерінде “шығармашылық” терминінің
екінші мағынасына сүйенеді) оның болжамы ... ... ... ... әкелетін даму механизмі ретінде, өзара әрекеттесу ретінде
көрінеді”. [72-74]
Екінші жағынан оның адам әрекеті ... ... ... ... мен әлеуметтік нәтижелеріне назар аудару шығармашылықты
тек әлеуметтік және праксеологиялық түрде түсінуге себеп ... ... ... ... үшін негізгі, анықтайтын жайт-адамның
дүниеге әсер етуі-материалдық шындықты жалпы адамзат ... ... ... сай өзгерту қажет”,- деп санайды.
Владимир Дальдың ... ... ... ... сөздігінде”:
шығармашылық “жасау, жасап, жарыққа шығару сияқты әрекетті қажет, жасаушы
мен ... ... ... деп ... әрекеттердің өзіндік ерекшеліктері, шығармашылық ... - ... да бір ... ... ... ой, идея мен ... қуанышты білдіретін сөз процестердің құрылымы, ... ... ... ... және ... ... ... мен оқиғалар рөлдері, ... ... және ... факторлар талант пен ... ... ... пен ... ... ... ықпал етуі, шығармашылық өнімділік пен шығармашылық жас
шамасы туралы, ғылыми шығармашылықтың ... мен ... ... ойлау, ғылым мен шығармашылықтағы диалог пен пікір таластағы
ойлау ... т.б. ... ... бірегей емес: шығармашылық көрінудің көп түрлілігі әр
түрлі негіздер ... ... ... ... әр түрі барын
атап ... жөн: ...... ... ... ... философиялық көркем сурет, мифологиялық, діни
күнделікті-тұрмыстық ... ... ... ... ... атап ... ... шектелмейді. Шығармашылық процесс құрылымы
да ары ... ... және ... негізінде жалпыға бірдей маңызды
түсінікті қалыптастыруды талап етеді. ... ... ... ... ... түсінігі әлі күнге дейін бар, бірақ бұл
көзқараста шығармашылық процестің ... оның ... ... ... ... ... ... оны қою мен
тұжырымдау – бұл ... ... ... ... ... болып
табылады. Нақтылы проблемалы жағдайды және оны ... ... ... ... ... ... процесті нәтижеге жетудің
күрделі қозғалысына бағыттайды. Шығармашылық ... ... ... идеалды проблеманың тікелей әсер ... ... ... үшін ... ... ... қарастыру оның терең өзіндік табиғатын
көрсетеді, онда ... ... мен ... адамгершілік
қасиеттері, ішкі түйсігі мен кездейсоқтық үлкен рөл атқарады; сонымен қатар
шығармашылық ... ... емес ішкі ... ... мен кездейсоқ
факторлар рөлін шешу жақындап ... ... ... оны ойынмен жақындастырады. Ойынға деген
ынта тұлғаның ішкі ... ... ... ... ойын ... ... ... сырластық талапты анықтайды. Шығармашылық пен ойын
әрекеттерінің механизмдері ортақ.
Немістің классикалық философиясының ... ... ... ... адам әрекетін талқылау барысында түсіндіруі. Шығармашылық мағынасы
рухани-практикалық өзіндік әрекет ретінде ... ... ... ... ... өздігінен
іштей дамыту бастамасы ретінде түсіндіріп беріледі. Әрекет принципі адамның
әрекетті-шығармашылық ... ... ... ... ... етті. Неміс
классикасы жүйесінде өз нәтижесі мен жемісі ретінде шығармашылық субъекті
туралы ереже қалыптасты (философиялық ... ... ... ... шығармашылық әрекетінің арнайы бір уақытта жүзеге асып
жатқанын сезіну рефлексті ... де ... ... Бірақ субъектінің
санасында ешқандай да жарық беріп көрінбейтін зияттың шығармашылық әрекеті
болмайды.
Талант – қабілеттің ... ... Ол ... ... және кез келген істі шығармашылықпен шешуді талап ... өзге ... ... өзгешелігімен, түп нұсқалығымен ... ... ... ... – қоғам өмірінде тарихи
маңызы бар, шығармашылықпен сипатталатын дарындылықтың жоғары деңгейі.
Әрине, бұл ұғымдар жеке адамдық ... ... бір ... ... ... ... ... өмірдің жылдам өзгеруіне байланысты
маманға деген жоғарғы талаптардың қойылуы бұл ұғымдарға жиі ... ... ... жоғарыда аталған ұғымдардың мән-мағынасын ашып, оларды
қалыптастыру мәселесіне қатысты көптеген ... ... ... бірі – ... редакциялауымен 1996 жылы жарық көрген «Дарынды
балалар мен ересек балалардың психологиясы» кітабы. Осы еңбегінде Н.Лейтес
дарындылық ... ... ... береді: «Дарындылық – баланың өз
құрдастарымен салыстырғанда ... ... ... ... ... мен аса ерекше байқалатын шығармашылық қабілетінің байқалуы. [99
-101]
Бұл ой тұжырымдардан мынадай қорытынды ... ... ... ... қана ... ... те мәні бар ... деуге болады. Осы
бағыттағы зерттелген ғылыми еңбектерге талдау жасай келе, ... ... ... ... ... – адамның бір не бірнеше
іс-әрекет саласында жоғары, ... ... ... ... ... көп өлшемді, ықпалдастырылған құрылым.
Сонымен психологиялық, педагогикалық әдебиеттерді теориялық тұрғыдан
зерттеу нәтижесінде дарынды ... ... ... ... мүмкіндік берді:
- ақыл-ой дарындылығы бойынша: Г.Айзенк, Р.Амтхауэр, С.Барт, Д.Векслер,
Ф.Вернон, Р.кеттел, Ч.Спирмен, Л.Термен, Л.Тертоун, ... ... [19], ... ... [12], ... ... ... дарындылық бойынша: Дж.Гилфорд, П.Торренс ... [13], ... [25], ... ... ... [14] т.б.
- жан-жақты дарындылық бойынша: К.Тейлор, Б.М.Теплов, И.Л.Стычинский
[14] ... ... ... ... психологиялық негіздері
Белсенді дамыта оқыту студенттер мен оқушыларда шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... жағдайына тез бейімделуге көмектеседі.сабақтарды белсенді
әдістермен өткізу о йлау ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Латеральды ойлау ... ... ... ... ...... генерациялау. Жаңа идеялар
– жаңалықтың қозғаушы күші болып табылады.
Миға шабуыл әдісімен өткізілген сабақтар ... ... ... ... ... ойлау жаңа модельдердің тууына негіз
болады.
Дарынды балалармен жұмыс істеу барысында мектеп ... ... ... ... бірқатар мәселелермен санасу керек. Белгілі ... ... [42] ... мен ... ... ... проблемаларын ұсынды. Кесте 1.
Кесте 1. Дарынды балалар проблемалары
|№ |Дарынды балалар проблемасы |Сипаттамасы |
|1 ... ... ... |Мұндай қарым-қатынас оқу |
| ... ... ... болуы. |
| | |Оқу ... ... ... |
| | ... келмейді. |
|2 ... ... ... ... күрделі ойындар |
| | ... |
|3 ... ... ... ... көп ... өлім,|
| |үңілу |о ... діни ... ... |
| | ... |
|4 ... дене, ақыл-ой және |Дарынды балалар көп жағдайда |
| ... ... ... ... ... балалармен |
| |келмеуі. ... ... және |
| | ... ... ... |
| | ... олар ... болуға |
| | ... ... ... Дж. ... дарынды балалардың осал тұстарын зерттей келе,
келесі факторларды ... ... ... 2. Дж. ... ... дарынды балаларға сипаттамасы
|№ |Дарынды балалардың осал ... |
| ... әсер ... | |
| ... | |
|1 ... жету ... ... үшін шынйылылыққа |
| | ... ішкі ... тән |
| | ... Олар ... ... |
| | ... ... |
|2 |Қанағаттанарлықсық сезімнің |Мұндай сезім көп ... ... |
| ... ... үшін тән. Олар ... |
| | ... болуға тырысады. Олар |
| | ... ... сын |
| | ... қарайды. Осыдан барып |
| | ... ... ... ... |
| | ... |
|3 ... емес мақсаттар |Өздерінің жоғары мақсаттарына |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
|4 ... сезімталдық ... ... тек ... ғана |
| | ... ... қоса ... |
| | ... сын көзімен қарайды. |
|5 |Үлкендердің назарын аударуға |Дарынды ... ... ... |
| ... |тануда ... ... |
| | ... ... жиі өздеріне|
| | ... |
|6 ... ... ... өздерінен ақыл-ой |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
Дарындық диагностикасы
|Таным әрекетіндегі дарынды балалардың ... |
|- ... ... ... ... |
|- ... білуге құштар; |
|- есте ... ... ... |
|- ... қоры мол; |
|- ... байланыстарды байқап, өзінің қорытындыларын шығарады; |
|- тез ... |
|- қиын ... өзі ... ... |
|- ... қабілеті жоғары; ... ... ... аспектілері |
|- ... ... ... дамыған; |
|- ... жеке ... ... бар; |
|- ... пен фантазияны жақсы ажыратады; |
|- ... ... ... |
|- ... ұлғайтып айтуға бейім; |
|- көп ... тез ... ... дене ... |
|- ... ... ... |
|- ... ... ... |
|- бойы не там ... ... тым биік; |
|- көру ... ... ... (8 ... ... |
|- ... дағдының жоқтығынан көп зиян шегеді ... ... ... жүргізілетін жұмыстарға қойылатын талаптар
Дарынды оқушымен жұмыс жүйесінде мұғалім маңызды орын ... ... ... ... яғни ... ... тек қана жақсы
мұғалімге байланысты. Өкінішке орай, дарынды баланы анықтау, оның ... оған ... ... ... ... ... ... қолға алынып
жатқан өзекті мәселе екеніне қарамастан ... ... оқу ... ... ... ... ... мұғалімдерді даярлау
мәселелерін нақты әрі мақсатты ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу тәжірибелері жеткіліксіз.
Дарынды оқушыны ... ... және ... ... ... ... Сондықтан әрбірмұғалім өзінің жинақтаған және семинарларда
алған ... ... ғана ... ... ... Ал бұл ... ... қиындықтар туғызады. Сондықтан арнайы дайындықтан ... ... ... ... ... ... мынадай келеңсіз
жағдайларға душар болады:
- көптеген жағдайда олар дарынды оқушыларға немқұрайлы қарайды және
олардың ішкі жан дүниесіне ... ... ... ... ... ... да ... кездеседі,
себебі олар оның беделіне қауіп төндіреді;
- ... ... ... ... және ... жұмыс
жасаудың кешенді диагнотикалық әдістемелерін білмегендіктен
дарынды оқушыны анықтауға төмен нәтижелер көрсетеді;
- олар ... ... ... ... ... ... ... жасаған күннің өзінде оған тапсырма ... ... ... яғни ... гөрі ... ... бөлу арқылы
қателіктер жіберіледі;
- дарынды оқушылар мұндай мұғалімдер үшін тек қана оқу ... ... ... ... ... ... да ... туғызады;
- олар оқушы дарындылығын дамытудағы ғылыми-зерттеу жұмыстарының
қажеттілігін сезінбейді.
Ал біліктілігі жоғары немесе арнайы дайындықтан өткен мұғалімдер өзінің
мынадай қасеттерімен ... ... ... ... ... ... көңіл бөледі және
сол бағытта талмай жұмыс жасай ... олар ... ... ... ... ... жасай
алады және олардың ... ... ... шығармашылық
ізденістеріне қажетті кеңестер бере алады;
- жұмысқа қажетті материалдар мен тиімді әдістерді таба біледі және
жұмыстың ... ... қоя ... оқушыға дұрыс бағыт-бағдар беру арқылы оның ғылыми-зерттеу
жұмысымен айналысуына көмек жасай алады;
- педагогикалық үрдісті ... ... ... ... ... ... ... алады;
- дарындылықты анықтауда оқытудың әртүрлі жаңа ... ... ... Дарынды оқушымен жұмыс істейтін мұғалімге қойылатын педагогикалық-
психологиялық талаптарды мынадай бөліктерге бөлуге ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың әлеуметтік қажеттілігін сезінуі;
- оқушыны жақсы көруі және қабілеті ... ... ... ... ... ... оқушымен жұмысқа тұрақты қызығушылық танытуы және
нәтижелі әдіс-тәсілдерді талмай іздеуі;
- дарынды оқушының ата-анасымен тығыз байланыс орнатуы;
- дарынды оқушымен жұмыс ... ... ... жетуге ұмтылуы.
2. Мұғалім біліміне қойылатын талаптар:
- өзінің сабақ беретін пәнін ... ... ... ... ... ... яғни бірыңғай педагогикалық үрдісті білуі;
- оқушы дарындылығының моделін білуі;
- жеке тұлға теориясын, оны қалыптатырудың әдіс-тәсілдерін білуі;
- дарынды оқушыны ... ... ... ... ғана ... оның ... көрсеткіштермен жұмыс жасайтын тапсырмалар
дайындай білуі.
3. Мұғалімнің іскерлігіне қойылатын талаптар:
- дарынды оқушыны анықтау әдістерімен жұмыс жасай алуы;
- дарынды оқушыларды (жекелей және ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасай
алуы;
- дарынды оқушыны зерттеуге психодиагностикалық күнделік жүргізуі;
- оқытудың инновациялық ... ... ... ... оқушымен қарым-қатынасын психологиялық тұрғыдан сауатты орындата
білуі;
- дарынды оқушыны олимпиадалар мен ... ... ... ... ... жұмыс жсауы;
- дарынды оқушының ата-анасына әртүрлі педагогикалық-психологиялық
кеңестер беруі.
Сондай-ақ дарынды оқушымен нәтижелі жұмыс жасайтын мұғалімнің кәсіби
бейнесі мынадай ... ... ... ... ... даралық
қасиет, білімпаздық, ойлап табуға және ғылыми-зерттеу ... ... ... ... жетілдіруге ұмтылушылық. Дарынды
оқушымен жұмыс мұғалімнің өзіне, қызметіне және кәсіби ... ... ... табылады.
Мұғалімнің дарынды оқушымен жұмысқа дайындығының қалыптасуының мәселесі
арнайы ғылыми ... ... ... Ал ... ... республиканың
әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін интеллектуалдық әлеуетті арттыру аса
қажет. Сондықтан мұғалімдер арнайы курстар ... және ... ... ... ... алмасу арқылы осы бағыт бойынша кәсіби
деңгейін жоғарлатуы тиіс.
2-ТАРАУ. ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРМЕН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАРДЫҢ ... ... ... ... жұмыстың түрлері
Дарынды балалар – ұлт мақтанышы. Балалардың қабілетін байқау және
олармен жұмыс істеу мектептің ... ... ... ... ... ... ... екі түрге бөледі: жалпы дарынды
және ... ... ... ... ... ... ... жететін
қабілеттердің кең диапозонын қамтиды. Ал жеке дарындылық ... ... ... бір ... ... ... болуы.
Көркемдік дарындылықпен байланысты мәселелер өте қызықты болып ... ... ... өнер ... ... ... бойынша үйірмелер жатады.
Шет елде дарынды балалар туралы жинақталған тәжірибе аз ... ... ... ... жүйесі құрылған. Жоғары ақыл-ой
мүмкіндіктері бар ... ... ... оқу бағдарламалары жасалған.
Біздің Республикамызда бұл мәселелеге ееркше көңіл ... ... ... Ресей психологтарының ... ... ... ... ... ... ... психологиясы», Б.М:Теплованың «Қабілеттілік пен дарындылық»,
«Жеке айырмаылық мәселелері», ... ... ... ... ... және ... ... шақтағы қабілеттілік пен дарындылық»,
Л.А.Венгер «Қабілеттер педагогикасы», Э.А.Голубеваның «Қабілеттілік пен
даралық», ... ... ... мен ... [41] т.б.
Бұл зерттеулердің негізінде дарынды балаларды таңдау және олармен жұмыс
істеу үшін ... ... ... ... ... ... ... қызмет дарынды балаларды айқындап, оларды
диагностикалап, арнайы бағдарламаларды құрады.
Қандай баланы көркемді дарынды деп айтуға болады? 1972 жылы ... беру ... ... мынадай анықтама берді: «Дарынды және талантты
деп:
- ақыл-ой;
- академиялық жетістіктер;
- шығармашылық және өнімді ойлау;
- ... және ... ... әрекет;
- қозғалмалы сфера;
түрлі сфераларда жоғары жетістіктерге жетететін, өздерінің ... ... ... ... ... дарындықтың қасиеттерін айқындағын.мысалы,
көркемдік әрекетте бала визуалды ақпаратқа ерекше қызығушылық танытады.
Яғни мұнда бала ... ... ... есте ... ұзақ ... салады, көркемдік сабақтарға үлкен жауакершілікпен қарап, одан ләззат
алады. Көркемдік дарындылық қашан ... ... Бұл өте ... ... ... ... ... балада алдымен музыкаға
одан кейін математикаға қабілеті оянып, дамиды.
Қабілетті балаларды айқынау процесі өте ... ... ... ... ... Қабілетті, дарынды балаларды айқындау үшін үш
кезеңді іс-шаралар комплекстен тұратын жұмыс түрлерін жүргізу керек.
Бірінші - ... ... ... мен ... ... белгілі бір әрекет бойынша жоғары жетістіктері туралы мәсіметтер
ескеріледі. Мұнда топтың тестілеудің нәтижелері пайдаланылуы мүмкін.
Біз өзіміздің ... ... ... ... ... ... ... барысында балаларда көркемдік қабілеттілікті анықтау
үшін ата-аналармен түрлі сауалнамалар ... Қай ... ... ... алғаш рет қолына қалам, қарындаш алды?
2. Баланың сурет салуға деген қызығушылығын байқаған кезде Сіздің
әрекетінің ... ... Неше ... ... ... ... мен ... байнелей бастады?
4. Өзіңіздің балаңызға қарындаш, фломастерден басқа тағы ... ... ... ... ... балаңыздың сүйікті әрекеті: сурет салу, қағазды кесу т.б.
6. Сіздің балаңыз өзінің сүйікті ісімен жиі шұғылданады ма?
7. Сіздің балаңызға не ... ... ... бояу ма әлде ... ... ... бояғысы келеді ме?
8. Балаңыз дайын суреттерді қайталап салғанды ұнатады ма?
9. ... ... ... ... сезімдерді салғысы келеді ме?
10. Сурет салуға арнайы орын белгіленген бе?
11. Үйіңізде ... ... ... ... ... ба? Қай
жерде?
12. Балаңыздың жұмысы туралы өзіңіздің пікіріңізді айтасыз ба?
13. Балада көркемік шығармашылыққа деген қызығушылықты қандай ... ... ... ... бойынша түрлі конкурс, көрмелерге қатысты ма?
Қандай жетістіктерге ие болды?
Бұл сауалнамаларды жүргізгеннен кейін біз ата ... ... ... ... ... айтып кеттік. Ата налардың басты
міндеті – баланың түрлі идеяларын назардан тыс қалдырмау.
Осы бірінші ... ... ... ... Ата-аналардан қай
балада көркемдік қабілеттілік басым ... ... ... ... ... тест ... баланы
диагностикалайды. Сабақта америка психологы П.Торренс [39] тестын ұсынуға
болады. бұл тест 6-18 жастағы ... ... ... ... зерттеушісі Дж.Рензуллидың [20] пайымдауынша «дарындылық – бұл
үш сипат қосындысының ... ... ... ... ... ... тән жоғары дәрежедегі шығармашылық және
интеллектуалдық қабілет.жалп ... ... үш ... ... ... Олар:
- жоғары деңгейдегі ақыл-ой дамуы (мектепке ... және ... ... ... ... дарындылық қасиеті бар балалар - ... ... ... ;
- оқуда белгілі бір себептермен жетістіктерге жетпеген, бірақ танымдық
белсенділікке ие бала ... ... ... ... ... балаларды айқындау үшін түрлі әдіс-тәсілдер
пайдаланылады. Солардың бірі ғылыми-зерттеу әдістері.
Объективтік шындыққа жетудің ... ... ... ... деп
атаймыз. Әрбір ғылым белгілі бір зерттеу әдістеріне ... Сол ... ... ... ... ... Сондай-ақ, әрбір ғылым өзінің дербес
әдіснамасын, зерттеу әдістерін жасайды. Ғылыми зерттеу әдістері жіктеледі:
дәстүрлі – ... ... ... ... мектеп құжаттарын
зерттеу, оқушы шығармашылығын зерттеу, озат тәжірибені ... ... ... ... әдістер.
Бақылау әдісі. Бұл оқу-тәрбие процесінде жиі қолданылатын зерттеу
әдістері. Бақылау деп ... ... ... ... ... ... атайды. Ғылыми бақылау арнайы жоспар бойынша жүргізіледі.
Жоспарда бақылаудың мақсаты мен ... ... ... әдісі мен
техникасы дұрыс көрсетілуі тиіс. Ғылыми ... ... ... зерттеу жұмысының нәтижелі болуына игі әсер ... ... ... ... ... ... және ... дәлдікпен жазып алуды
талап етеді. ... ... ... ... педагогикалық
іскерлігіне, қабілетіне және оның жоғары дәрежелі сауаттылығына ... ... ашық және ... түрлері болады. Ашық бақылау
дегеніміз бақыланушы бақылау үстінде жүргенін біледі. Ал ... ... ... үстінде жүргенін білмейді.
Ал зерттелетін тақырыптың мақсаты мен мазмұнына қарап, ... ... ... жүргізуге болады. Оқу-тәрбие процесінде жалпы мәселелерді
зерттеу үшін жаппай бақылау әдісі ... ... ... ... ... ... ... зейінін жандандыру, балалар ұжымының
іс-әрекеті және т.б. Жеке мәселелерді зерттеу үшін ішінара бақылау әдісі
қолданылады. Мысалы, ... ... ... жеке ... ... ... нәтижелері дұрыс шығу үшін түрлі формулаларды, кестелерді,
схемаларды, техникалық құралдарды т.б. кеңінен ... ... ... ... ... әдісі зерттеу жұмысының алғашқы кезеңдерінде қолданылады.
Әңгімелесу тиімсіз әдістердің бірі болып табылды. Оның ... ... мен ... ... диалог. Әңгімелесу кезінде
зерттеуші оқушының дербес ерекшеліктерін ескере ... оның жан ... ... ... керек. Кейде оқушы зертеушінің сұрағына ойдағыдай
жауап бермейді, ойын шын мағынада ашып ... ... ... ... ... зор ... зейінділікті талап етеді.
Әңгіменің барысы хатнамаға жазылады.
Мектеп құжаттарын зерттеу оқу және ... ... ... күдікті
мәселелерді құжаттарға сүйеніп зерттеуге болады. Бұл мектеп және мектептен
тыс тәрбие ... ... мен ... мәліметтері. Мектеп
құжаттарына сынып журналдары, ... ... ... ... ... ... ... кеңестің хаттамалары.
Құжаттармен жан-жақты және терең танысу ... ... ... ... ... ... ... ашып, тиісті қорытынды шығаруға мүмкіншілік береді.
Оқушы шығармашылығын зерттеу. Оқушылардың салған ... ... ... ... шығарған өлеңдері, жазған шығармалары,
еңбек сабақтарында жасалған заттар зерттеушіні кейбір ... ... Осы ... ... ... ... ішкі дүниесін,
дүниетанымын, оқуға және еңбекке деген ықыласын зерттеуге болады.
Зерттеуші оқушылардың жұмыстарына жан-жақты талдау жасайды, белгілі бір
ой қорытындысына ... ... ... Тек қана атақты белгілі ... ... ғана емес ... қоса бүгінгі күндегі жаңашыл
педагогтардың, әріптестердің тәжірибелерімен танысып, зерттеу жатады.
Тестілеу. Кең тараған зерттеу әдістің ... ... ... ... үшін тест ... ... пайдаланамыз.
Тест сөзінің этимологиясы ағылшын тілінен test – сынау, зерттеу дегенді
білдіреді. Тест – бұл зерттеушінің ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін орындалатын
тапсырмалардың нәтижесі.
Педагогикалық эксперимент – бұл ғылыми қойылған тәжірибе.
Эксперимент өтілу ... ... ... бөлінеді: табиғи және
лабораториялық. Табиғи эксперимент дегеніміз оқу-тәрбие процесінің барысын
бұзбай ... ... ... бір жеке мәселені шешу үшін арнайы
жекелеген оқушыларды немесе ... ... ... ... ... ... ... лабораториялық деп аталады.
Эксперимент өтілу орнына қарай анықтау, ... ... деп ... ... ... ... қойылады. Ең алдымен
экспериментке қатысушылардың денсаулығына нұқсан келтірмеуі керек.
Социометриялық әдістер ... ... ... ... деп ... ұжым ... қарым-қатынасты анықтайтын зерттеу әдісі болып
табылады.
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыс стратегиясы
Белгілі ғалым-зерттеушілер Н.Буторина мен ... ... ... іс-шаралардың кешенін ұсынды. Бұл кешен үш кезеңнен
тұрады:
1. Ата-аналардың, педагогтардың, ... ... ... ... ... Баланың қызығушылығы мен беімділігін ... ... ... көмегімен ... ... ... ... ... мен ... ... бағдарламамен жұмысы.
Мұғалімнің дарынды және қабілетті балалармен ... ... ... көңіл бөлінуі тиіс.
Мұндай жағдайда мақсатты қаржыландыру мен осындай жұмыс үшін арнайы
дайындық ... ... тыс ... істеуге дағдылану керек.
Әрбір баланың ... жеке ... ... авторлық бағдарламаларды,
сабақтарды құруға үйренуі қажет. Тек сонда ғана ... адам өсіп ... ... ... оқытудың 5 стратегиясын ұсынды:
1. Оқу бағдарламаның мазсұны белгілі бір мәселелерді детальды, ... ... ... ... ... арналған оқу бағдарламасы өнімді ойлаудың ... ... ... ... ... мазмұны баланы жаңалыққа жетелейтіндей, жаңа білімге
деген құштарлық сезімін оятатындай болуы тиіс.
4. Бағдарлама тиісті ... ... ... ... болуы
керек.
5. Бағдарлама оқу мен дамудағы баланың өзбетімен орындайтын ... ... ... ... ... ... Callahan [41] (1978) ... белсенділіктің келесі
стимуляциялық тәсілдерін ұсынады:
- жағымды атмосфераны қамтамасыз ету;
- баланың жалпы дамуын қамтамасыз ... ... ... жаттығу мен практикаға қажетті мүмкіндіктерді қамтамасыз ету;
- мәселелерді шешуде шығармашылық тұрғыдан келу;
- балаларға белсенді сұрақ қоюға ... ... ... ... ... ... баларды анықтағаннан кейін
олардың дамуын белсендету үшін ... сала ... ... ... суды ... барлық мүмкін жақтарын айтап беріңіз.
Электртогымен жұмыс істейтін заттарды ... пәні ... ... ... ... айтып бер (пішіні,
түсі, өлшемі бойынша).
Қазақ тілі пәні бойынша өзінің көріп жүрген фильмнен ұнататын актердің
сыртқы ... ... ... пәні ... ... ... ... дыбыстарды шығаруға тырыс.
Көркемдік шығармашылық бір затты әртүрлі жағдайда орналастыр. ... үй ... ... ... жаңа ... құс ... ортада бағдарлану Бізге үй салып беретін, түрлі аурулардан
емдейтін барлық адамдады атаңыз.
Ф.М.Достоевскийдың пайымдауынша «Әрбір адам ... ... ... ұстай келе, кез-келген мектепте қабілетті, дарынды балаларды
табуға болады.
Жеке ... ... ... ... тек оқу ... ... тәрбие процесіне ерекше ықпал етеді.
Дарынды балалармен жұмыс істеуде шығармашылық әдістердің алатын орны
ерекше. Е.Торрес [43] ... ... ... ... көрсетеді:
- бұрын қабылдамағанды қабылдау немесе пайдаланбаған мүмкіндіктерді
пайдалану;
- ... ... ... ... ... құрметтеу;
- шығармашылық әрекет процесіне кедергі жасамауға өзін өзі ұстауға
іскерлігі;
- мақсатқа жетудің әдістерін таңдау мен күш ... ... ... ... ерекшелігіне байланысты жеке оқу бағдарламаларын
таңдау;
- шығармашылық идечларды жүзеге асыруға ... ... ... жалпы ісіне үлес қосуға мүмкіндік беру;
- оқушы ұсынған проектілерді мадақтау;
- балаға қысым жасамау;
- үлгермейтін оқушылардың потенциалды мүмкіндіктерін ... ... және ... ... ... бірлесіп жұмыс істеуіне
жағдай тұғызу;
- балаға өзін ... ... ... ... ... ... сүйікті ісімен шұғылдануға мүмкіндік беру.
2.2. Тәжірибелік-эксперимент жұмысының нәтижесі
Зерттеу барысында қарастырылып ... ... ... сай ... ... ... түрлерінің өлшемдері анықталды:
- оқу-тәрбие процесінің мән-мазмұнын жақсы түсінуі;
- шығармашылық жұмыстарға орындауға қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... мен ... қажетіне қарай тәжірибеде
пайдалана білуі.
Осы өлшемдердің ... ... ... ... жұмыс
түрлерінің көрсеткіштері айқындалды:
Бұл өлшемдердің негізінде дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстардың
үш деңгейі (төмен, орта, жоғары) белгіленді.
Төмен деңгей ... ... ... ... оны ... деп ... ... айтып бере алмайды; берген тапсырманы
мұғалімнің көмегінсіз орындай алмайды; сабақтарда белсенділік ... ... ... ... ... ... ... оқығандарын айтып беруге талпынады, бірақ ой-қорытындысын шығаруға
қиналады; берген ... ... ... ... ... белсенділік көрсетеді.
Жоғары деңгей сабақтардың мән-мазмұнын жақсы түсінеді, ... ... ... ... ... айтып берумен шектелмей,
дәлелдемелермен түсіндіреді; берген тапсырманы үлкен жауапкершілікпен
тиянақты ... ... тыс ... белсене қатысып, тапқырлық
танытады.
Эксперимент үш кезеңде (анықтау, ... ... ... N128 орта мектебінде жүргізілді. Әрбір кезең нақты міндеттерді
көздеді. Экспериментке 50 оқушы қатысты.
Анықтау экспериментінде сабақтардң қазіргі ... ... ... ... ... ма? ... ... тапсырмалар туралы
көзқарастарын анықтау мақсатында түрлі тапсырмалар, саалнама, тест ... топ ... ... ... ... 1 ... көре аласыздар.
Кесте
Анықтау экспериментінің нәтижесі
|N |Білімдік тәрбиелік |Эксперменттік топ |Бақылау тобы |
| ... | | |
| | ... са- |1 |
| | |ны |ж/д |
| ... са-
ны |1
ж/д
|2
о/д
|3
т/д
|Оқушы са-
ны |1
ж/д
|2
о/д
|3
т/д
| |1 |Оқу-тәрбие проценсінің мән-мазмұнын түсінуі |25 |9 |14 |2 |25 |6 ... | |2 ... ... ... ... мен
қызығушылығының жоғары деңгейде болуы |25 |7 |15 |3 |25 |6 |9 |10 | ... ... мен ... ... ... тәжірибеде пайдалана
білуі |25 |7 |16 |2 |25 |5 |12 |8 | |6 ... | |31% |60% |9% | |23 % ... | ... ... экспериментінің нәтижесін 2 – суретте көрсетеміз:
Егер тәжірибелік экспериментке дейін эксперименттік ... ... ... тек 19 % ... ... ... ... кейін
аталмыш деңгей көрсеткіші 31%-ға дейін көтерілді. Орта ... ... 35% дан 60%-ға ... ... Ал төменгі білім деңгейі
46% -дан 9-%ға ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетін жұмыс түрлерінің ішінен шығармашылық
тапсырмалардың алатын орын ерекше.
Сонымен педагогикалық ... ... ... болжамының дұрыс
екенін дәлелдеді, яғни, егер дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар өз
деңгейінде ... ... онда ... ... одан ... ... қабілеті дамиды ... ... ... ... ... нәтижесінен көрдік.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасында білім беру саласында жүріп жатқан ... ... ... ... ұзақ мерзімге межеленген мақсаттарға
жету бағытындағы қоғамдық ... ... ... ... әлемдік ғылым мен прогресс деңгейіне ... ... мен ... оның ... ... мен мәдениеттілігін, ойлай білу ... ... ... ... бірі ... табылады. Сондықтан да
Қазақстан Республикасының Ата ... жеке ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшін өз ұрпақтарына кепілдік береді,- ... Ата ... ... бұл ... ... асыру үшін білім
беруді тұлғалық-бағдарлық, іс-әрекеттік тұрғыда ұйымдастыру қажет деп
санаймыз.
Қазақстан Республикасы ... ... ... конституциялық құқығын
қамтамасыз етуге бағытталған “Білім туралы” заңында “Білім беру жүйесінің
басты міндеті – ұлттық және жалпы ... ... ... мен ... ... жеке ... қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби
шыңдауға бағытталған білім алу үшін ... ... ... - деп ... жеткіншектерді заман талабына сай тәрбиелеуде олардың жеке қабілеті
мен бейімділіктерін, олардың дарындылығын ескеру маңыздылығы күннен күнге
арта түсуде. Бұл ... ... ... ... ғылыми-тәжірибелік
жұмыстар өз жалғасын табуда.
Қазіргі уақытта жеке адамның жан-жақты дамуына үлкен мән беріліп отыр.
Жас жеткіншектің ... оның ... ... ... емес,
қабілеті, талабы, ерік-күші айқындауы керек. Баланың бойына өзіне ... ... ... үйде ... ... ұстаз сіңіреді.
Еркіндік дегенді өзгелерге зиян келтірместен нақты шешім қабылдай білу,
өз мәселелерін ... шеше ... екі ... ... ... ... кез
келген қиыншылықтарды шеше білу, өз талап-тілегіне қол жеткізу деп ұғыну
керек. Сондықтан бала жас ... ... ... ... ... істі
жоспарлап, оны соңына дейін ... ... ... тұруға
бейімделгені жөн.
Жаңашыл педагогтар Ш.Амонашвили мен ... ... мен ... ... Ал ... ... дауыс көтермей,
болашағына сенім білдіру, олқы істеріне кешіріммен қарап, еркіндік беруді
ізгілендірудің үлгісі екендігін білеміз, ... ... ... ... ... ... әйгілі мемлекет болып отырғаны мәлім.
Дарынды бала - бұл ... жаңа ... ... ... сенімді дәрігер, шебер музыкант, қайталанбас суретші, бұл ерікті
сүйетін, жауапты, рухы биік адам, бұл – ... ... ... ... ... қоршағандар түсінбейтін, қатыгездік пен қызғанышқа душар болатын «Ақ
қарғалар» және бұл осының себебінен немесе биік, ... ... ... ... ... кінәсінен жоғалатын жандар. ... ... ... жеке ... ... адам ... өзгеше,
таптырмайтын құбылыс болып қарастырылады.
Дарынды оқушымен жұмыстың негізгі мақсаты – ... ... ... ... іске ... ... қалыптастыру. Ал мақсатқа
жету оқу бағдарламасын тереңдетіп оқыту және ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
1. Зерттеу мәселесі бойынша философиялық, психологиялық, педагогикалық
еңбектер жан-жақты талданды.
2. ... ... ... ... түрлерінің педагогикалық
құндылығын анықтауға, мазмұндары мен әдіс-тәсілдерін бағдарлап, ... ... ... ... балалрмен жұмыс жүргізуді мектептен бастаудың маңызы зор.
6. ... ... ... және ... ... ... ... жүргізілетін жұмыстардың
педагогикалық мүмкіндіктері айқындалды.
7 ... ... ... ... алға қойған
болжамымыздың дұрыстығын дәлелдеді.
8. Зерттеу ... ... ... ... ... тиімділігін
дәлелдеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту
тұжырымдамасында. Алматы: 1994.-Б.7
2. Ел ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық
үшін» Жолдауы. Алматы, 2004 ж. 19 ... ... ... ... ... ... 2005-2010 жылдарға
арналған Мемлекеттік бағдарламасы. Алматы, 2004
4. Қазақстан ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан қолдау және дамыту»
бағдарламасы. Алматы, 1996 ж.
5. «Дарын» жас таланттарды ... ... ... ... ... ... ... туралы» Заңы. Алматы: Юрист, 2007.
7. Платон шығармалары. «Мемлекет», Алматы, 1968, 256 б.
8. Аристотель Соч. В 4 т. М., 1975. Т.1. ... ... ... ... ... М., 1984 г. ... Э.Мейман. Сочинения. М., 1989. С.156
11. В.Штерн. О человеческой жизни. М., 1978. С.56
12.Ж. Әбиев. Педагогика тарихы. Алматы, 2006, 246 ... ... Сиск Д.А. ... и ... ... ... 1988. №4. с. ... Хрестоматия по возрастной психологий. Под. Ред. Д.И. Фельдштейн.
М., 1994. 256 с.
15.А.Т.Ковалев. Общая психология. М., 1989. ... ... ... способностей школьников. –
М., Знание, 1968. – 432с.
17. Д.Н.Леонтьев Проблемы развития психологии. –М.,1972.С.58, 108, 304.
18. С.Л.Рубинштейн Бытие и сознание.- ... ... ... ... М., 1996. М., ... ... Психология развития. М., 1989. С.45
21. М.Карне. Развитие и воспитание. М., 1986. с.78
22. ... ... ... М., 1989. с.126

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектептегі дарынды балаларды оқыту барысында жүргізілетін жұмыстар56 бет
Математика сабағында дарынды балалармен жұмыс32 бет
Дарынды балалармен тәрбие жұмысы. Ғылыми зерттеу жұмысын жүргізу4 бет
Дарынды және педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалған балалармен тәрбие жұмысы6 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
1)Тәжірибелік психология пәні.2)Психологтың мектеп алды тобындағы балалармен жүргізілетін жұмысының мазмұны8 бет
Адвокаттың алқабилер қатысуымен жүргізілетін сот өндірісі40 бет
Алматы қаласының жаңа шекараларын бекіту мақсатында жүргізілетін топографо-геодезиялық жұмыстар29 бет
Аурухана мен емханалардағы бөлімшелерде жүргізілетін санитарлық эпидемияға қарсы іс-шаралар тәртібі8 бет
Ауыл шаруашылығында жүргізілетін тәжірибелік жұмыстар55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь