Тараз қаласының физика-географиялық орналасуы

КІРІСПЕ 3

1 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ФИЗИКА.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ОРНАЛАСУЫ 5
1.1 Тараз қаласының даму тарихы 5
1.2 Тараз қаласында туризмді дамытудан қысқаша тарихи мәлімет 10
1.3 Тараз қаласының табиғи ресурстары және физика . географиялық орналасуы 13

2 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ЭКСКУРСИЯЛЫҚ ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН ЭКСКУРСИЯЛАРДЫҢ ТҮРЛЕРІ 15
2.1 Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмыстары мен тарихи экскурсиялар 15
2.1.1 Әулие жерлерге тарихи экскурсия 21
2.1.2 Тарихи.өлкетану мұражайына экскурсия 24
2.1.3 Көне объектілеріне экскурсия 27
2.1.4 Тараз қаласындағы табиғи ескерткіштер туралы экскурсия 29
2.2 Ұлы Жібек жолындағы Тараз қаласына танымдық экскурсия 33
2.3 Тараз қаласындағы туристік фирмаларға талдау 42

3 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ТУРИЗМІНДЕГІ ЭКСКУРСИЯНЫҢ АЛАТЫН РӨЛІ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ 50
3.1 Тараз қаласының туризмдегі экскурсияның алатын рөлі 50
3.2 Тараз қаласында экскурсияларды дамытудың қазіргі жағдайы мен
мәселелері 54
3.3 Туризмді дамытудағы алға қойған мақсаттары 56

ҚОРЫТЫНДЫ 59

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 61
Ел Президенті Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан - 2030» стратегиясына байланысты халыққа Жолдауында туризмнің дамуы экономикалық міндеттерді шешуде табиғи және тарихи-мәдени туристік ресурстарды игеру ғана емес, ол қоғамның қаржылық жағдайын сауықтыруда ырғақ беретін және адамға жұмыс орындарын дайындау үшін қосымша мүмкіндіктер беретін негізгі әлеуеттердің бірі ретінде санайтындығын атап өткен болатын [1].
Туризм - әлемдік экономиканың қарқынды дамып келе жатқан бір саласы. Әлемнің көптеген елдерінде туризм мемлекет қазынасына қаржы кұюшы сала болып та табылады. Туризмнің дамуы - ел экономикасының дамуы. Себебі, туризм елге шетел валютасын тартушы құрал болып табылады.
Қазақстан тәуелсіздік алған жылдары туризмді дамытуды алға қойып, басты назарда ұстады. Қазір ел үкіметі шетел туристерін тартуға күш салып жатыр, бірақ елдегі ескірген материалдық - техникалық база, көрсетілетін қызмет сапасының төмендігі, шығынның мөлшерден артықтығы шетел туристерінің сұранысын төмендетуде. Туризмнің, әсіресе халықаралық туризмнің дамуы Қазақстан үшін көптеген жақсы жақтары бар. Атап айтар болсақ, шетел валютасының елге кіруі, мемлекет қазынасына қаржының құйылуы, жұмыссыздықтың қысқаруы, жаңа жұмыс орындарының ашылуы, халықтың өмір сүру деңгейінің жоғарлауы және ең бастысы - Қазақстан Республикасының тұрақты дамуы мен гүлденуі [31].
Мәселенің мәнісіне тікелей көшетін болсақ, біз сөз еткелі отырған Тараз қаласының бүгінгі күннің өзінде қазіргі туристердің әр түрлі деңгейдегі сұраныстарын қанағаттандыра алуға қабілетті әрі кең көлемдегі туристік потенциалы бар аймақ ретінде танылғандығын көрсетіп отыр.
Қаламызда туризмді дамытудағы әкімшілік тарапынан туризм саласында қызмет көрсетіп отырған қоғамдық бірлестіктер мен атқарушы органдары өзара қарым-қатынасын реттеуде және үйлестіруде мемлекет ролінің артуына байланысты облысымызда туризм өнімін ішкі және сыртқы нарықта жылжытудың, бәсекелестікке қабілетті туристік инфрақұрылымды жетілдірудің бүгінгі күнгі стратегиясы қалыптасуда.
Туристік саланы дамыту және туризм саласында қызмет атқарып отырған жеке кәсіпкерлерге қолдау көрсету мақсатында әзірленген «Жамбыл облысында туризмді дамытудың 2010-2012 жылдарға арналған іс-шара жоспары» Жамбыл облысы әкімиятының 2009 жылғы 18 қарашасында №375 қаулысымен мақұлданып, Жамбыл облысы маслихатының 2009 жылғы 11 желтоқсандағы №19-5 шешімімен бекітілді.
Аталған жоспардың басты мақсаты - қазіргі заман талабына сай тиімділігі жоғары, бәсекелестікке қабілетті туристік кешен құру және оны жоғары кірісті экономика секторына айналдыру болып табылады. Аумақтың туристік мүмкіндігіне маркетингтік - сараптамалық зерттеу өткізу, зерттеудің қорытындысы негізінде Жамбыл облысындағы кластерлік негіздегі туризмнің даму Стратегиясын өңдеу. Туризмнің даму Стратегиясы аумақтағы туризмнің материалдық базасын модернизациялауға және туризм инфрақұрылымының дамуына әсерін тигізетін кешенді іс-шаралардың өңделуіне, туристік өнімдерді республикалық және әлемдік туристік қызмет рыногына алып шығуға, аймақтық туризм саласына инвестиция тартуға, сала субъектілерін несиелеуге қолайлы жағдай тудырады [10].
1 Назарбаев Н.Ә. «Казақстан – 2030 даму стратегиясы» ( ІІ Бөлім). 28 ақпан 2007 ж.
2 Тараз. Жамбыл облысының энциклопедиясы «Қазақ энциклопедиясының» бас редакциясы. – Алматы, 2003.
3 Қазақстан Республикасы статистика агенттігі. 2006 – 2009 жылдардағы Жамбыл облысындағы туризм. Тараз 2010ж.
4 "О Государственной программе Республики Казахстан "Возрождение исторических центров Шелкового пути, сохранение и преемственное развитие культурного наследия тюрко-язычных государств, создание инфраструктуры туризма" от 27 февраля 1998 года N 3859.
5 Байпаков К, Байбосынов К. Ұлы Жібек жолы және Тараз. – Тараз 2005.
6 О Государственной программе развития туризма в Республике Казахстан на 2007-2011 годы. Казахстанская правда от 1 января 2007 года
7 Нугманов Ж.Н., Сариев Б.А., Нысанова Г.Э. Состояние и развитие туризма в Жамбылской области // Аналитический обзор. Тараз: Жамбылский ЦНТИ, 2002. - С.1.
8 Показатели социально-экономического развития Жамбылской области в 2009 г. // Тараз: Знамя труда от 2 февраля 2010 года
9 Закон РК «О туристской деятельности в Республике Казахстан»: Сб.законодательных актов. Алматы: Юрист,2002
10 Информация о развитии туризма в Жамбылской области. Управление туризма и спорта. Тараз, 2010.
11 Сариев Б.А., Нысанова Г.Э. Состояние лесных ресурсов Жамбылской области // Аналитический обзор. Тараз: Жамбылский ЦНТИ, 2005. - С. 13.
12 Развитие туризма и гостиничного хозяйства области в 2005-2007 гг. Развитие деятельности предприятий туризма в 2006-2008 гг. Департамент статистики по Жамбылской области. - Тараз. 2008, 2009
13 Байпаков К. Қазақстанның ежелгі қалалары. – Алматы 2005– 254 б.
14 Байбосынов К. Жамбыл өңіріндегі тас мүсіндер. – Алматы, 1996 – Б.43-49
15 Дәдібаев Ж. Атыңнан айналайын Тараз. – Алматы, 2002.
16 Әбіл А., Мамыт А. Жамбыл өңірінде жүзеге асырылып жатқан оң істер көп // Ақ жол. – 2005-9 сәуір.
17 Әбілдаұлы Б. Талас-Тараз. - Алматы, Санат, 1998, 200 б.
18 Скрипник Г. Фольклорный фестиваль «Великий шелеовый путь». Дружба без границ // Тараз: Знамя труда от 22 мая 2008 года
19 Қазақстан Республикасының Тарихи және мәдение ескерткіштер жиынтығы. Жамбыл облысы. – Алматы, 2002 – Б.13-23.
20 Мусабеков Н. Музей как зеркало развития оющества // Тараз: Знамя труда от 3 сентября 2009 года
21 Бернштам А.Н. Памятники старины Таласской долины. –М.: Алматы, 1986,12 б.
22 Бернштам А.Н. Археологические работы в Казахстане и Киргизии в 1938-1939 гг.,№3.
23 Айзахметов А. Тайна камней Акыр-Таса // Тараз: Знамя труда от 7 января 2006 года
24 Пак А.И Загатка Акыр-Таса // Знамя труда, 14.10.2009.
25 Қазақстан тарихы 4 томдық, 2 том, Алматы, 1998, 38 б.
26 Әлімбай С. Жадігерлер жинақталған киелі орын: облыстың тарихи өлкетану мұражайы туралы // Ақ жол. – 2006-18 мамыр.
27 Әмзаұлы Ә. Тарихи-мәдени ескерткіштердің бүгіні мен ертеңі //Ақ жол. – 2005-8 сәуір.
28 Әуелбеков З., Әлімбаев Б., Бар байлықты пайдалан білейік: Жамбыл облысының өзендерінің су ресурстарын пайдалану мәселелері //Ақ жол. – 2005-13 желтоқсан.
29 Бөкейханқызы Р. Туризм – мемлекеттің жарнамасы: елімізде туризм саласын дамыту жайында // Қала мен дала. – 2006-16 маусым.
30 Ахметова Қ. Туризм – мемлкеттік имиджі: Жамбыл облысындағы туризмнің дамуы // Евразия. – 2006 ж. 21 сәуір
31 Сарыбай Б. Туризм – табыс көзі (Тараз қаласы туралы) // Дала мен қала. - 2005-1 шілде
32 Мауленов Б. Тарихын таспен жазған халықпыз: Тараз төңірегіндегі тас мүсіндер, Ақыртас деген қала туралы // Дала мен қала. – 2006-28 шілде.
33 Алимханов В. Возрождение Тараза – Аулие-Аты // Тараз: Знамя труда от 14 сентября 2002 года
34 Байбосынов К. Открывая тайну древнего Тараза // Тараз: Знамя труда от 5 октября 2006 года
35 Койшинов Г.К. Экономическая эффективность от туристской деятельности // Саясат-Policy, 2010. № 2. С. 17.
36 О туризме в Республике Казахстан в 2008 году Статистический справоч-ник. Агентство по статистике. Алматы, 2001 - 74 с.
37 Тажиева С. К. Туризм – как экономическая отрасль // Саясат-Policy. – 2009- № 11. – С. 23.
38 Дублицкий Н., Степанова В. Путешествие по Казахстану. - Москва, 1978 -65 с.
39 Мухтарова К.С., Тажиева С.К. Современный уровень развития туристской индустрии в Республике Казакхстан // Саясат-Policy. -2009- № 12.- С. 16.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ФИЗИКА-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ОРНАЛАСУЫ ... ... ... даму ... Тараз қаласында туризмді дамытудан қысқаша ... ... ... ... ... ... және физика – географиялық орналасуы
13
2 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ЭКСКУРСИЯЛЫҚ ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН ЭКСКУРСИЯЛАРДЫҢ ТҮРЛЕРІ
15
2.1 Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмыстары мен тарихи ... ... ... ... ... ... ... экскурсия
24
2.1.3 Көне ... ... ... ... ... ... туралы экскурсия
29
2.2 Ұлы ... ... ... ... ... экскурсия
33
2.3 Тараз қаласындағы ... ... ... ... ... ... ... АЛАТЫН РӨЛІ МЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ
50
3.1 Тараз қаласының ... ... ... ... ... ... ... дамытудың қазіргі жағдайы мен
мәселелері
54
3.3 Туризмді ... алға ... ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан - 2030» ... ... ... ... дамуы экономикалық міндеттерді
шешуде табиғи және тарихи-мәдени туристік ресурстарды игеру ғана емес, ол
қоғамның қаржылық жағдайын ... ... ... және ... ... ... үшін қосымша мүмкіндіктер беретін негізгі әлеуеттердің
бірі ретінде санайтындығын атап өткен болатын ... - ... ... ... ... келе жатқан бір саласы.
Әлемнің көптеген елдерінде туризм мемлекет қазынасына ... ... ... та ... ... ... - ел экономикасының дамуы. Себебі,
туризм елге шетел валютасын тартушы құрал болып табылады.
Қазақстан тәуелсіздік алған жылдары ... ... алға ... ... ұстады. Қазір ел үкіметі шетел туристерін тартуға күш салып жатыр,
бірақ ... ... ... - ... база, көрсетілетін қызмет
сапасының төмендігі, шығынның мөлшерден артықтығы ... ... ... ... әсіресе халықаралық туризмнің дамуы
Қазақстан үшін ... ... ... бар. Атап ... болсақ, шетел
валютасының елге кіруі, ... ... ... ... ... жаңа ... орындарының ашылуы, халықтың өмір сүру
деңгейінің жоғарлауы және ең бастысы - ... ... ... мен гүлденуі [31].
Мәселенің мәнісіне тікелей көшетін болсақ, біз сөз еткелі отырған Тараз
қаласының бүгінгі күннің өзінде ... ... әр ... ... ... алуға қабілетті әрі кең көлемдегі туристік
потенциалы бар аймақ ретінде танылғандығын ... ... ... дамытудағы әкімшілік тарапынан туризм ... ... ... ... ... мен ... органдары өзара
қарым-қатынасын реттеуде және ... ... ... ... ... туризм өнімін ішкі және сыртқы нарықта жылжытудың,
бәсекелестікке қабілетті туристік инфрақұрылымды жетілдірудің бүгінгі күнгі
стратегиясы қалыптасуда.
Туристік саланы дамыту және ... ... ... ... ... кәсіпкерлерге қолдау көрсету мақсатында әзірленген «Жамбыл ... ... ... жылдарға арналған іс-шара жоспары» ... ... 2009 ... 18 ... №375 ... ... ... маслихатының 2009 жылғы 11 ... №19-5 ... ... ... ... - ... ... талабына сай
тиімділігі жоғары, бәсекелестікке қабілетті туристік ... құру және ... ... ... ... айналдыру болып табылады. Аумақтың
туристік мүмкіндігіне маркетингтік - ... ... ... ... ... ... облысындағы кластерлік негіздегі
туризмнің даму Стратегиясын өңдеу. Туризмнің даму Стратегиясы аумақтағы
туризмнің ... ... ... және ... дамуына әсерін тигізетін кешенді іс-шаралардың өңделуіне,
туристік өнімдерді республикалық және әлемдік туристік қызмет рыногына алып
шығуға, аймақтық туризм ... ... ... сала субъектілерін
несиелеуге қолайлы жағдай тудырады ... ... ... ... ... жаңа ... ... болып
табылады. Сол себепті де Қазақстан үшін осы нарықта көш басында тұру мүмкін
емес ... ... ... ... маркетингтік зерттеулердің нәтижесі
бойынша соңғы кездері туристік нарықта белгілі туристік ... ... ... сыйымдылықтан асып түсуі, туристердің қызығушылығының
аз танымал елдерге қарай бұрылуы ... және оның ... ... ... ... түрде енуге болады.
Қазіргі кезде жергілікті тұрғындар секілді шетелдік туристерге де Тараз
қаласының туристік фирмалары ... ... - ... ... ... ұсынылады. Мұндай табиғи-танымдық ... ... ... ... ... ... ескерткіштері мен көрнекті жерлері
қамтылады.
Бірақ, өкінішке орай ... ... ... ... ... ... өте қымбат және қолайсыз болып отыр.
Біз Тараз қаласының келешекте туризмді ... алға ... мен ... ... ... ... қаласының экскурсиялық объектілері мен олардың
туризмдегі алатын орны мен ролін анықтап, көрсету.
Жұмыстың міндеттері:
- Тараз қаласының ... ... және ... табиғи-танымдық
экскурсияларын ұйымдастыру барысында қолдану;
- Табиғи-танымдық экскурсияларды құру кезінде айырықша қорғауға алынған
табиғи аймақтарды пайдаланудың үлгілері мен әдіс-тәсілдерін ... ... - ... ... ... ... ... келешекте туризмді дамытудағы алға қойған мақсаттары
мен мәселелерін ... ... - ... түрлерін, табиғи-танымдық туризмнің
қазіргі хал-жағдайын сараптау және тек шетел туристерінің ғана сұранысына
ғана емес Қазақстанның да ... ... ... ... ТМД
елдерінің де сұранысына ие болатын ... ... ... құру.
Зерттеу әдістері: тарихи зерттеу, анализ, статистикалық, ... және ... ... ... ... ... ... туристік объектілердің жұмыстарымен танысу.
Диплом жұмыстың негізінде ... ... ... ... ... К. ... К. ... А. Әбілдің,
Н. Мусабековтың, Н. Дублицкийдің, В. Степанованың және тағы ... ... ... ... ... ... ФИЗИКА-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ОРНАЛАСУЫ
1.1 Тараз қаласының даму тарихы
Ежелгі Тараз қаласы. Қазақстандағы ең ежелгі қалалардың бірі ... ... оның ... ... қала астында қалған. Тараз – ... VII-VIII ғ. ... ... ең ... ... ... ... табылады.
Қала туралы мәліметтер қағаз бетінде б. З. 568 жылы пайда болған. Ұлы ... ... ... ... ... "саудагерлер қаласы " болып
аталуы бекер болмаса ... ... ... ... ... ... ортағасырлар кезеңінен ақ ірі сауда мен ... ... Бұл өңір – ... ... ... сақталған тарихи –
мәдени ескерткіштерге бай өлке. Ескерткіштер өңірдің шығысы мен оңтүстік –
шығысында ... ... тау ... ... ...... ... солтүстігінде Сарыарқадан оңтүстікке қарай Талас Алатауына
дейінгі аралықта кездеседі. Жамбыл облысында 2009 жыл мемлекеттік ... ... ... саны 1176 құрайды. Оның ішінде республикалық
дәрежелдегісі 28, жергілікті дәрежедегі ескерткіштердің саны 713 және алдын
ала есепке ... 435 ... ... 1039 ... және ... және ... ескерткіштері болып саналады [3].
Қалалардың да адамдар секілді жастары болады. Олар ежелгі, ... ... ... Қазақстанның бұл ежелгі қаласы тарихта көптеген атпен
қалған: ... ... ... Наманган-Көше, Аулие-ата, Мирзоян, Жамбыл.
Қаланың 2000 жылдық тарихы тікелей осы аттармен байланысты. Сол ... ... ... ... бойы ... ... ... жылы жайында
пікірталаста болды. Архелогиялық жазбаларға жүгінсек бұл қалаға халық б.э.
I ғасырында ... ... Ірі ... бірі, В.В. Бартольд
шығыстанушы Тараз қаласы б.э.д. салынған деген. Өкінішке орай ... ... ... ... ... жоқ. Дегенмен, архелогиялық
қазбалардың деректеріне жүгіне отырып, ... ... ... қай ... ... ... болады.
Б.э.д. I ғасырдың соңында Талас пен Сырдария өзендерінің маңында Қаңлы
көшпенді халқының мемлекеті өмір сүрген. ... саны 600 000 ... ... 120 000 ... болған. Олар Жетісуда өмір сүрген Үйсіндермен
жаугершілікте болған. Үйсіндер ... ... ... ... ... одақ ... болып, Ғұндардың билеушісі Чжи-Чжиді шақырады. Бұл
оқиға жайында Л.Н. Гумилевтің «Б.э.д. 36 жылдағы Таластағы соғыс» ... ... ... б.э.д. 55 жылы Ғұн мемлекеті ... ... ... ... ... ... ... Қырғыз-
Нұр өзенінің маңында Чжи-Чжи өзінің мемлекетін құрады. Осы ... ... ... ... Чжи-Чжи мен Оңтүстік ... ... ... ... Бұл ... ... ... де ара-
қатынасы нашар еді. Осындай жағдайда ... ... ... ... ... өте ... ... болатын. 3000 қолмен келген
Чжи-Чжи Үйсіндерге қарсы ... ... ... көмектесе алмады.
Сөйтіп, Чжи-Чжи мен ... ... ... ... ... ... қалып, өзіне қала соға ... 500 ... 2 жыл ... қала ... ... ... ... Қаланың дуалы екі
қабаттан тұрды – сыртқы қабаты ағаш, ішкі қабаты лайдан ... ... ... ... деп ... бұл ... ... Марк Крассаның
бүлінген армиясынан қалған Римнің легионерлері де жұмыс істеген. Чжи-Чжидің
күшеюі Қытай империясын дүрліктіре ... ... олар ... ... ... ... осы соғыстар жайлы көп деректер жазылған:
Чжи-Чжи өз ... ... ... ... Ол ... басып алып, Қаңлыларға
шабуыл жасамақшы болады. Оның әскері жақсы соғысатын, көп жеңіс ... әрі ... ... ... Қытаймен соғысқанда Чжи-Чжи өзі
сауытын киіп, қолына қару алып, соғысқа шығады. Әйелдер де қолдарына садақ
алып, ... ... Осы ... Чжи-Чжидің мұрнына садақ тиеді. Әскердің
көбісі, оның ішінде әйелдер де Қытай ... ... қаза ... ... ... ... ... басып кіреді. Чжи-Чжидің батыл
қорғанысына қарамастан, Қытайлар сыртқы ағаш дуалды өртеп, ішкі лай ... ... ... ... Олар ... көптеген әйелдерімен,
балаларымен, қызметшілерімен, барлығын есептегенде 1518 адаммен ... ... ... қала түгелдей талқандалмай, одан әрі өмір сүре
береді.
Осы деректерге ... ... ... Республикасының академигі Алкей
Марғұлан - Б.э.д. I ғасырда Ұлы Чжи-Чжи Талас ... ... ... қылу үшін ... ... ... ғалымы Самат Утениязов - Қытайдың
бір мұражайында осы күнге дейін Таластың сол кездегі бейнесі ... ... ... ... ... ... тағдыры оның Жібек жолының бойында орналасқанына
байланысты болады. ... ... ... ... ... ... сол ... Орта Азиямен, Орталық шығыстың елдерімен
байланыста болғанын ... VI-VIII ... ... ... қаласын
«Көпестер қаласы» деп атағандығын айтады.
Көп жылдар бойы ... ... ... 568 жылы осы ... ... Юстиниан 2-ші түріктерді өз жағына өткізу үшін ... Ол ... ... 552 жылы құрылған Түрік қағанатының құрамына
кіретін. 603 жылы Түрік қағанатынан бөлініп шыққан ... ... ... ... Олар ... Түркістаннан Амударияға дейінгі жерді мекендеді.
629 жылы Қытайдың саяхатшысы Сюань-Цзян: Цянь-цюаньнан батысқа қарай ... ... ... кейін біз Даласы (Талас) деген қалаға келдік. Қаланың
шекарасы 8-9 шаршы шақырым. Ол қалада әр ... ... өмір ... ... ... салт-дәстүрлері мен заңдары Қытайдікіндей, дейді.
VIII ғасырдың басында (704 ж.) Батыс Түрік қағанатынан Түркештер
бөлініп ... олар Іле ... ... Шаш ... ... Турфан,
Бесбалыққа дейінгі жерді мекендеді. Бас ... Суяб ... ... ... ... ... ... қара және сары болып екіге ... ... ... ... ... ... VIII ғасырдың ортасында Таразды
астана етіп жариялады. Мемлекеттің сыртқы саясаты қиын болды. Соғдылармен
қосылып Түркештер арабтарға ... ... ... Тан ... ... жылы Талас өзенінің маңында құрамында қара түркештері бар қытайлар
арабтармен соғысты. Бұл шайқас тарихта Атлах ... ... ... ... ... ... екі жақтың әскерлері 751 жылдың шілде ... ... ... ... ... ... ... бармай, 5 күннен
кейін қарлұқтар қытайларға шабуыл жасады, сол кезде екінші ... ... ... Қытайлар шегінуге мәжбүр болды. Мұсылмандар мен қарлұқтар
үлкен олжаға кенелді, ал тұтқындар Самарқанд пен ... ... және ... үшін ... ... ... ... қытайлықтар Орта Азияның
тірлігіне араласуын қойды, ал ... ... ... өз ... [25].
Арабтар мен үнемі соғысудың нәтижесінде түркеш ... ... ... ... ... ... ... 744 жылы өз
мемлекеттерін құрады. Аса ірі көшпенді және жартылай көшпенді ... ... ... ... ... ... азкештер, түркештер,
халаджы, шарұқтар, барысхандар.
766 ... ... ... - ... деп атала бастады. 893 жылы Исмаил Ибн
Асад Таразды шауып алып, ... ... ... Осы ... ... ... ... Каир, Дамаск қалаларымен тікелей байланыста болды.
940 жылы Қарлұқ мемлекеті құлайды, оның ... ... ... XI-XII ... ... мемлекетінің шекарасы Мауеренахрдан
батыста Жетісу, шығыста Қашғарияға дейін созылып жатты. IX-XII ғасырларда
Тараз гүлдене түсті. VIII ... ... өз ... шығара бастады, алғаш
түркештің теңгелерін, кейін қараханидтің дирхемдерін.
XIII ғасырда Жетісу мен ... ... ... қара бұлт ... ... бағындыру үшін қарақытайлар, наймандар, ... ... ... ... ... қолға өтті. 1212 жылы хорезмшах Мухаммед
Таразды талқандайды. XIII ғасырдың ортасында Манғолдар ... ... ... ... құрылады, бұл туралы Гильом Рубрук жазбаларында айтады. ... ... ... сонша ешкімнің қолдауынсыз Самарқандты өздері
басып алады. Қаланың ... ... ... жер асты ... көптеген
мавзолейлер, оның ішінде Айша-бибі, Бабаджа-Хатун, ... т.б. ... аты тек қана ... ... ... ... металлургиясымен
де шыға бастады. Бұл кезде Тараздың айналысында ... ... ... ... ... 26 ... мен ... болды.
XII ғасырдың 1-ші жартысында Қарақытайлар Жетісуды басып ... ... ... хан ... ... алады. 1220 жылы Манғол шапқыншылығы
Тараз қаласын талқандады. Олар Тараздың атын Яны (жаңа) деп ... ... ... Қытай ғалымы Чянь-Чунь 1221 жылы Янының қасынан өтіп бара
жатып көрген көрінісін жазған: Шу мен ... ... ... ... ... ... Жолдар жөнделіп, көпірлер соғылған. Бұл жылдары
Тараз Шағатай ханның ұлысы Кайдудың астанасы болатын.
XIV ғасырда ... ... ... ... ... ... ... тағы да шапқыншылыққа ұшырайды. 1513 жылы Тараз ... ... ... Қасым ханның осы қалаға жорығы жазылған. XVI ғасырда Тараз
бен оның айналасындағы ... ... ... Шу, ... ... ... құрамына кірді.
XVIII ғасырдың екінші он жылдығында Қазақ ... ... көзі түсе ... Кең жайылымдардан басқа, Қазақстанды
Ресеймен, Шығыс ... ... ... ... ... оларды
қызықтырады.
1723 жылы Талас пен Қазақстанның оңтүстік аймақтарын жоңғарлар шауып
алып, 1755 жылға дейін билігін ... ... бұл ... ... деген атпен қалған. Бұл шапқыншылықтан қазақтар мал-мүліктерін,
жерлерін тастап, Ташкент, Ходжент, Ферғана, ... ... Сол ... ... ... толығымен көрсетілген.
1731 жылы Кіші жүздің ханы Әбілхайыр хан батырларымен жоңғарларға соғыс
ашып, көптеген жерді қайтарып алады. 1734-35 ... ... ... ... ... ... өз ... тек XVIII ғасырдың 50 жылдарының
ортасында ғана жүргізе бастайды.
1771 жылы Манғолияға көшіп бара ... ... ... ... ... қиратады. Осы мүмкіншілікті пайдаланып Қырғыздар Шу, Іле,
Талас жерлерін басып алады. Абылай ханның бастауымен қырғыздар қуылып, 1774
жылы ... ... ... хан қоныстанады. Тараздың орнына Яны қаласын
соғып, Абылайханның баласы Әділ басшы болып сайланды. Осы ... ... ... болып өзгерді. Себебі Қарахан ... ... ... басшысы Шах-Махмуд жерленген еді.
XIX ғасырдың аяғымен XX ғасырдың басындағы ... - ... ... ... ... ... 370 м, ... 160 м, оңтүстігі
200 м-ге дейін жалғасқан. Археологтардың қазба ... ... ... ... жылу ... бар 7 ... XI ғасырдың моншасы
табылған. 1-де қызыл, сары плиталармен жабылған едені бар, 2-де ... ... 2-ші ... ... ... ... ... есік бар,
моншаның 6-шы бөлмесінде орындықтар орналасқан. Моншаға су арнайы соғылған
бөлмеден келетін. Жылу ... ... ... ... ... ... Каср-ал Хайр ал-Гарби сарайындағы моншаға
өте ұқсас, қабырғаларының ою-өрнектері, әсемделген дуалдары. Орталық Азияда
моншалар VIII ғасырда ... бола ... ... - XII ... үлкен қалаларда моншалар 10-нан кем болмайтын. Мысалы,
Самарқанд пен Бұхарада 100 шақты монша ... ... ... ... моншаларының қабырғаларында жиі кездесетін суреттердің бірі –
ал-Анка атты құстың бейнесін көруге болады. Бұл ... беті ... ... екі ... төрт ... бар, ұзын тырнақты екі қолы
бар. IX - X ғасырдың дәрігері Закария ал-Рази ағзаның демалып, жаңаруы ... ... ... құстардың бейнесін салуға кеңес берген
[25].
Тараз қаласының Ұлы Жібек Жолының ... ... бұл ... кең
танымалдық, жылдам экономикалық даму, саяси салмақ берді.
Ұлы Жібек жолының бойында тоғыз жолдың торабына орналасқан ортағасырлық
қалалардың ішіндегі ең ежелгі - ... ... Ол - ... ... дәуірдегі көшпенділер тарихынан көп деректер беретін бірден-бір қала.
Алғашқы осы өңірді ... қола ... ... ... ... жағындағы Ақбұлым елді мекенінің тау етегіндегі Қарасай шатқалына аң
аулауға барғандағы салған сурет галереясы ... ... да, ... Онда жайылып жүрген тау ешкілер, бұқалар, маң-маң басқан түйелер
және жабайы ... ... ... ... ... ... ... шыққан.
Әсіресе үйірлері үшін айқасып жатқан сәйгүлік айғырлардың суреттері - қола
дәуірінің тамаша өнер туындылары.
Сондай-ақ, ... көне ... ... мекен-жайда алғашқы қоныс
тепкен қола дәуірінің адамдарының діни наным жоралғылары да ... ... ... кейін осы өңірде біздің ... ... ... өмір ... ... ... алып қорған-обалары бар. Осы
обалардың екеуін қазғанымызда жер астынан үңгір қазу арқылы ... ... ... кеткендігі байқалды. Оның үстіне қаладағы кірпіш заводының
маңынан сақтардың діни рәсімдерін өткізетін бірнеше қола ... ... ... ... ... деректер бұл өңір көшпенділердің ғасырлар
бойы мекен еткен құтты қонысы болғандығын растайды.
Өмірдің негізгі күре тамырының қайнар көзіне ... ... жолы ... ... ... алысуы мен мәдени байланыстыруы жергілікті өңірде
өзіне тән қолтаңбасы бар адам баласының рхани ... ... ... ... ... ... ... болған Тараз қаласы тек сауда мен
саяси ... ғана ... ... қоса ... ... болғандығын жазба
деректер дәлелдеп отыр. Соңғы кездерде шығыстанушы - ... ... ... ... ... Қазақстан мұсылмандар басқармасының
муфтиі Әбсаттар ... ... ... ... ... ... топырағында, оның ішінде туған қаламыз Таразда бірталай ғұлама
ғалымдар өмір сүргендігін ... ... ... ... ... ... ... (1179-1229) Тараз қаласы ғалымдар мекені ... ... ... бір топ ... ... онда ... бин Әбу бин Әбу ... деген ғалымның атайды» дейді ғалым Әбсаттар. Одан әрі ... ... бин Әбу ... - ... ... ... аңғарымпаз, құранды
(мәнерлеп) оқудың үздігі болғандығын ... тиек ... және Әбу ... ... Хасан аз-Занди әл-Бухари жайлы хадис жазған еді»-дейді. Тараз қаласы
Иақұт жазбаларында ... ... ... ... ... мен ... ... бірге ірі қоғамдық ғимараттары, сәулет өнерінің үлгілері
бар қала деп көрсетіледі. Одан әрі автор «өзіндік айшықты өрнегімен ... ... ... оқыған, ұстаздық еткен медресе болғанын айтады. Ол
білімді Таразда алған, ежелден ... келе ... ... ... - дейді [18].
Қала 1856 жылы Әулиеата деп аталды. 1936 жылы ... аты ... ... жыр алыбы Жамбыл есімін иеленді. Ал 1997 жылы 8 ... ... ... Жарлығымен ежелгі аты қайтарылып, Тараз аталды
[2].
1.2 Тараз қаласында туризмді дамытудан қысқаша тарихи мәлімет
Туризмнің дамуы экономикалық міндеттерді ... ... және ... ... ... игеру ғана емес, ол қоғамның қаржылық жағдайын
сауықтыруда ырғақ беретін және адамға жұмыс орындарын дайындау үшін қосымша
мүмкіндіктер беретін ... ... ... ... Жамбыл облысында 28 туристік ұйымдар тіркелгенімен оның
15-і ғана жұмыс істеп тұр. Қалған 13-і осы жылы өз ... ... ... құрып, материалдық-техникалық базаларын күшейтуде.
Осыған орай қазіргі таңда облыста 15 туристік ... ... ... ... ... мемлекеттік лицензия алған. Бұл
фирмалардың барлығы Тараз ... ... ... бар, ... Туристік компаниялар көлемді спекторлык қызмет көрсетеді. Алыс және
жақын шет елдерден туристерді қабылдап және оларды орналастырады. ... ... және ... ... ... орындарға
саяхат жасайды. Туристік ұйымдармен Жамбыл облысының аумағы бойынша бірнеше
тамаша ... ... ... ... ... жаңа заманға», «Қарлы
шыңдардан, құмды төбешіктерге», «Көксай» шатқалдары деп аталады [10].
Облыс орталығы - ... ... ... ... ... ... - Аса өзенінің ортасында, Талас өзенінің сол жағалауында ... ... саны 336 ... ... Алып жатқан аумағы 110 шаршы
шақырым; ұзындығы 23,5 шақырым; ені 12,5 шақырым. Тараз ... ... ... ара ... 1 255 ... қаласы оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, кіріс туризімін
дамытуға өте қолайлы, ... ... бай ... ... бос ... ... Шу өзені, биіктігі төмен Қаратау беттері, биіктігі орташа
Қырғыз ... ... ... ... ... ... ... Өлкетанушылық туризм. Туризмнің бұл саласының негізгі мақсаты –
сыртқы, ішкі туристерге және ... ... ... ... мен
Жамбыл облысының бай тарихы мен табиғатын жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... бойынша
ұйымдастыруға болады:
- Тараз жәдігерлері;
- Тараздың алтын сақинасы ... ... ... ... ... ... ... Шу керуен жолымен;
- Ұлы Жібек жолымен;
- Керей мен Жәнібек хандардың ... ... ... бұл ... басты мақсаты - туристер мен
өлкетанушыларға Жамбыл облысының бай табиғаты мен ... ... ... ... мен жануарлар дүниесін ескере отырып, келесі
туристік бағыттарды ... ... ... ... ... шатқалдары бағыты;
- Алатау шатқалдары бағыты;
- Хантауына саяхат;
- Жамбыл тауына саяхат;
- Балқаш көліне ... ... ... ... ... Туризмнің бұл саласын дамытуға бай салт-дәстүрі бар Жамбыл
облысында үлкен мүмкіндіктер бар. Облыстың жер жағдайын ескере отырып,
үш ... ... ... ... ... ... ... ашуға болады:
- Т.Рысқұлов ауданындағы Тереңөзек ауылында;
- Мойынқұм ауданының орталығы ... ... ... ... «Төрткүл керуен сарай» аумағында.
4. Альпинистік туризм. Туризмнің бұл ... ... ... ... болады:
- Қаратау бағыты;
- Ақсу-Жабағлы бағыты;
- Алатау бағыты экспидициясының тобы зерттеу жұмыстарын жүргізді.
Облысымызда 4 ... және 10 ... үй бар. ... ... ... ... 3 қонақ- үй бар. Олар - "Тараз",
"Жамбыл" және "Газовик" қонақ үйлері [7].
Біздің Тараз қаламызда туристерді қызықтыратын ... ... ... көл, ... тау, ... шың, ... дала және ... да әсем ірі
көрікті жерлеріміз көп. Осының бәрі ... ... ... ... десе де ... ... де осындай ынтымақты елге ... ... - ... экономиканың кірісті және қарқынды
дамыған салаларының бірі. Үкімет тарапынан туризмді дамыту үшін қолда ... ... ... ... Туристерді біздің Тараз қаламызға көбірек
тарту үшін ең алдымен облыстың ... ... ... ... ... ... көп ... бөлінді.  Біздің
облыстың мамандары Қазақстанның ресми делегациясының құрамында Германияда,
Испанияда, ... ... ... ... Оңтүстік
Кореяда, Ресейде, Алматы мен Астанада болған ірі ... ... ... мен ... ... еліміздің туристік имиджін
қалыптастыру мақсатында насихат жұмыстарын жүргізді. Тараз қаласы туралы
танымдық дүниелерді апарып, ... ... ... ... ... сызбаларын, жарнамалық сый-кәделерді
көпшіліктің назарына ұсынды.
Бұндай кешендердің барлығы атқаратын ... ... төрт ... ... ... тамақтану, коммуникациялық және қосалқы.
Қандай бір саяхат болмасын ол туристерді орналастырудан ... ... ... ... ... ұсынылатын қызметтердің ішінде ең
бастысының бірі - түнейтін орынды дайындау. Оған кіретіндер: ... ... ... ... ... ... мотельдер,
кемпингтер, сүйреме үйлер, палаткалар және т.б.
Туристердің азық-түлік пен сусындарға сұранысын қанағаттандырудың да
үлкен ... бар. ... ... ... ... ... жанындағы
мейрамханаларла кафеде немесе басқа да қоғамдық тамақтану мекемелерінде
ұйымдастырылады.
Туристік орталықтарда қоғамдық ... ... ... және аралас түрлерін айырған жөн. Тамақтандырудың жабық түрі
ұйымдастырылған ... ... үшін ... ... ... ... жерде нақты бір уақытта алады. Тамақтанудың ашық түрі өз ... ... ... ... арналған сондай-ақ ұйымдасқан демалушылар да
ақшаға сатып алып тамақтана ... ... ... түрінде ұйымдасқан түрдегі демалушыларға
арнайы орындарда белгілі бір уақыттарда тамақтану көрсетіледі, ал ... ... ... ас мәзірі бойынша өздеріне тапсырыс береді.
Тамақтанудың аралас түрі деп ұйымдасқан демалушыдардың ... ... ... ... тамақтануын айтады.
Туристердің жүріп-тұруында көліктің атқаратын рөлі өте ... ... ... ... ... ... суда және ауада жүретін ... ... және ... ... да ... ... ішінен,
қосалқы қызметті бөліп қарау керек. Ол өзінің мақсаты жағынан әр ... ... ... мен ... ... жеті ... ... топқа жататындар - ғимарат құрылыстар, туристерге сол ... ... ... ... ... ... көбінесе
туристердің келу себебі осы байлықтарды ... ... ... ... тобына жататыны - туристердің спортпен
айналысуына мүмкіндік туғызу.
Үшінші топты құрайтын - туристердің көңілін ... ... ... ... ... ... ... қызмет-
көрсететін тұрмыстық қызмет мекемелері.
Бесінші топқа кіретіндер: туристерге керек-жарақ пен ... ... топ - бұл ... желісі немесе туристік саяхат жарнамасы,
туристерге толыққанды, жан-жақты түсінік беріп тұратын гидтердің қызметі.
Жетінші топты ... ... ... ... ... шаруашылық іс-әрекеттерді белсенді жүргізу үшін. көрсетілетін
қызмет түрлерінің осылайша бөлінуінің маңызы зор.
Облыста туризмді дамытудың 2009 - 2011 ... ... ... ... Осы бағдарламаны жүзеге асыру барысында 2011 жылы
шетелдерден 51,5 мың адам келетіні жоспарлануда. ... ... үш мың ... ... ... ... ... [7]. 
Облыста экологиялық, мәдени-танымдық, жағажай, тау шаңғысы, сауықтыру,
аңшылық және басқа да туризмді дамытуға ықпал ... ... ... ... ... ... танымал туристік, рекрециялық аймақтарға жататын
Мұзтау, Марқакөл, Алакөл көлдері, Бұқтырма жағалауы, Өскемен, Семей, Риддер
қалалары мен ... ... ... ... ... қызығушылығын тудыруда. 
Туризмнің дамуы көліктік инфрақұрылымның дамуымен тығыз ... ... ... ... ... ... және ішкі ... саласының
дамуы. Ұлттық тасымалдаушы ретінде «Қазақстан темір жолы» қолдау көрсету
арқылы 2000 жылдан бастап, алғашқы қадамын ... ... ... «Жібек жолы»
бағытын ұйымдастырды. Олар: Алматы-Тараз-Шымкент-Ташкент-Самарқанд-Үргеніш-
Бішкек-Рыбачье-Алматы бағыттары [6].
1.3 Тараз қаласының табиғи ресурстары және ... ... ... ... ... кезде турист сол аймақтың
тартымдылығын басты назарда ұстайды. Бұл ... ... ... ... ... ... мәні аса ... бола қоймайды. Туристер сол елдің
болмаса сол аймақтың саяси жағдайы ... ... ... ... ... табиғи жағдайынан басқа ешнәрсе ... ... ... ... ... деп ... бойынша келесідегідей
критериилерді бөліп қарастыруға болады:
- демалыс белгіленген елдің немесе аймақтың геграфиялық ... ... ... ... ... сол ... ортаның ландштафтық факторлары;
- су көздерінің, өзендер мен көлдердің, болуы;
- сол аймақтың ... ... мен ... ... ... ... бұл ... ресурстардың жиынтығы басым.
Сонымен бірге туризмді дамытуға ыңғайлы әрі жайлылығы жағынан ... ... ... тартымдылық танытқан Жамбыл облысының аймағы
болды. Туризмді дамытуға жайлы ... ... ... үшін оған ... ие болу ... ... жаз мезгіліндегі жылылықтың ... жер беті ... ... ... нысандардың болуы. Сөз
жоқ мұндай сұлулықты дархан ... ана ... ... ... ... ... еткен.
Табиғи ортаның бір маңызды элементі климат болып табылады. Оның жалпы
сипаттамасы жайлы сөз етсек сол ... ... ... ... топо-климаттық және микроклиматтық ерекшеліктері
анықталады. Ауаның тазалығы, ... ... ... ... аз мөлшерде ауытқуы және ауаның ... ... ... ... ... үлкен мәнге ие.
Тараз қаласының климаты. Жамбыл облысындағы Тараз қаласында барынша
суық ай қаңтар, ал ең ... ай ... ... табылады. Жазықтық жерде қаңтар
айындағы ауа температурасы минус 12,0-тан градустан 14,1градусқа дейін
ауытқиды. Бұл ... қыс ... ... ... ... ... ... қаласында демалыс үйлері мен санаторийлер, курорттар салуға аса
ыңғайлы болып ... ... ... ... де ... ... жағдай
туғызатын климаттық ресурстарға ие. Ал, жаз кезінде ... күн ... ... ... ... ... жағдай туады.
Тартымды климаты, таза ауа, аса бай табиғи ... және ... ... ... сирек, эндемикалық, ерекше өсімдіктер, хайуанаттар әлемі,
ғылыми, экономикалық және табиғи туризм үшін тартымды аумақ.
Тараз қаласында ерекше, сан ... ... ... мен ... ... ... қызыл кітапқа енгізілген ерекше бағалы 50
өсімдік түрімен қатар ... 3 ... ... аса ... түрі бар. ... аса тағы жануарлар өмір сүреді. Әнші ... ... ... 260-дан аса құс түрі мекендейді. Балық шаруашылық қоры 28 ... ... ... батпақпен және минералды сулармен емдейтін тамаша емдік
қасиеттері бар 3 санаторийлік-курорттық сауықтыру орны ... ... ... ... мәдени-көңіл көтеру мекемелері жұмыс істейді [2].
2 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ЭКСКУРСИЯЛЫҚ ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН ЭКСКУРСИЯЛАРДЫҢ ТҮРЛЕРІ
2.1 Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмыстары мен ... ... бір ... ... ... орындар, ғимараттар, түрлі
құрылыстар, археология ескерткіштері, өнер туындылары т.б. саналады
Объектті көрсету, алдында айтылып кеткендей, экскурсияда басты орынды
алады. ... ... ... ... ... көрсету кезектілігі
экскурсияның сапасына әсер етеді. Объекттерді келесі топтарға ... ... ... ... ... тарихи оқиғалармен, қоғаммен
мемлекеттің дамуымен байланысты естелік орындар;
- ғимараттар мен құрылыстар, мемориалды ескерткіштер, ... ... мен ... байланысты орындар. Архитектуралық
ансамбльдер, қоғамдық, инженерлік құрылыстар ... ... ... мәдени саласындағы ғимараттар т.б. көптеген
құрылыстар;
- табиғи объектілер - ... ... ... ... ... ... және жеке ... мен реликт өсімдіктері (мысалы
Алтын-Емельде 500 жыл жасаған тал, Шарында-шетен орманы) ;
- мемлекеттік және ... ... ... галлереяларының
экспозициялары, тұрақты және уақыша көрмелер;
- археология ескерткіштері - ежелгі ... жер ... ... ... ... өнер ескерткіштері - бейнелеу ... ... ... ... ... ... т.б. ... объектілер келесі топтарға бөлінеді:
- мазмұны бойынша - бір ... ... ... туындылары,
өзен, өсімдік, жануар, үй) және көп ... ... ... ... көше, қала алаңы):
- функционалды белгісі бойынша - негізгі, жеке тарауларды ашып
көрсетуге қызмет ... және ... ... кезінде, негізгі
объекттер арасында, әңгімелеудің қисынды ауысулары кезінде
көрсетілетіндер;
- сақталу ... ... - ... ... ... ... біраз өзгірістермен жеткендер, жарым-жартылай сақталған
және жоғалтылған.
Экскурсия жұмысшыларының алдында экскурсия жасаған кезде ... ... - ... ... ... ... бейнесі,
ақпараттылығы бойынша ең қызықтыларын таңдау. Дұрыс ... ... ... ... ... ... ... береді. Бұл
жұмысты, объекттер бір экскурсиядан бір экскурсияға көшіп ... ... ... ... ... бойынша әр экскурсияның өзінің
объектілері болуы ... ... ... ... ... ... объектілер ерекше ашылу керек.
Экскурсияға кіргізілген объектілерге баға беру үшін келесі ережелерді
пайдалану ұсынылады:
Танымдылық құндылығы - объекттің бір ... ... ... ... ғылым, мәдениет қайраткерлерінің өмірі мен творчествосы мен
байланыстылығы. Ескерткіштің көркемдік құндылығы оның ... ... ... ... әйгілілігі - оның халық арасында белгілілігі. Мысалы ... ... ... ... ... т.б.
Объекттің әдеттегіден тыс болуы (экзотикалық). Объекттің қайталанбас
ерекшелігі, бір аңызбен, немесе ... ... ... ... ... мен де ... болуы (мысалы Шарын каньоны)
Объекттің айқын көрінуі - ... ... ... ... ... ... табиғатпен өзара байланыстылығы.
Объект таңдауы соларға карточка (паспорт) жасалуымен аяқталады. Объект
карточкаларына келесі мәліметтер кіреді:
- объекттің аты
- осы объектпен ... ... ... ... ... ... оның ... жайы
- сипаттамасы
- ескерткіш туралы мәліметтер көздері
- сақталуы, реставраци жасалған уақтысы
- қорғалуы кімге ... ... ... ... ... жасалған уақтысы, экскурсоводттың аты - жөні
- карточкаға объекттің суреті тіркеледі.
- экскурсиялық маршрутты ... ... ... шығу
Маршрутты тексеріп шығу экскурсия жасалу кезінде негізгі этаптың бірі
болып ... ... ... ... ... ... келесі
міндеттер койылады:
1. трассанның планировкасымен, көшелерімен, алаңдармен танысу;
2. объекттің орналасқан жерін анықтау, экскурсиялық автобустың, топтың
тоқтайтын жерін анықтау;
3. ... ... ... ... ... ... ... қанша уақыт кететін ... ... ... ... ... ... лайықтылығын анықтау;
6. Объектті тиімді көрсететін нүктелерін табу, ... ... ... ... ... ... методикалық тәсілдерін анықтау;
8. Маршрутта қауіпті жерлерді анықтап туристердің ... ... ... әрі қала ... және ... аңғарында Көне заманнан бізге жеткен
бабаларымыздың бай мұраларын зерттеуге ... үлес ... ... ... ... ... болған, өлкетанушы В.В. ... ... ... ... ... ... туралы ел арасынан ауызекі
қызықты деректер жинап, 1864 жылы Көне Тараз қаласының жоспарын ... ... ... үлес қосты. Өлкемізге алғаш қызметке келгенде
дала төсіндегі ежелгі заманнан жеткен ... ... ... ... ... олар ... ... мұрасы екендігін
ыждақаттықпен түсіндірді. Көп ... бойы ... ... ... ... ... едәуір үлес қосқан О.Л. ... П.Н. ... ... ... де ... еске ... болды.
Ғасырлар тереңінен бізге ... көне ... ... ... ... ұсынысы бойынша 1927 жылы археолог М. Массон археологиялық
қазба жұмысын ... ... ... қала ... мәліметтер толық
дәлелденді. Көне қаламыздың тарихын және Талас өңіріндегі ескерткіштерді
зерттеуде ... үлес ... КСРО ... ... Н.Я. ... ... және мәдени материалды институтының Қазақстан филиалы және Талас
өңіріндегі ескерткіштерді зерттеуде ... үлес ... КСРО ... Н.Я. ... ... тарихи және мәдени материалды
институтының ... ... ... 1936-1939 жылдары
археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді. Бұл аса жауапты істі ... Н.А. ... ... Бұған әр түрлі саладағы маман иелері мен
ғалымдар, бір топ ... ... ... ... ... ... ... көне қала негізінен бес мәдени қабаттардан тұратынын және
бірнеше рет ... ... ... ... ... бұл ... тұрғындарының тұрмыстарында кең пайдаланған ыдыс-аяқтар мен ... ... ... тиын ... табылуы сөз жоқ, ... ... ... ... Осы қазба барысында ғасырлар
тереңінен бізге жеткен сәулет өнерінің бірі - Тараз ... еді. ... ... А.Н. ... ... ... ... көк базардағы
Шахристан бөлігінің Шығыс жағынан жер астынан табылды. Ол ... ... ... көп ... ... ... ... бөлмеде еденге сары және қызыл түсті шаршы тас тақта төселсе,
екінші бөлмеде ішкі ... ... ... жұлдыздар тәрізді өрнектермен
безендірілген. ... ... ... мен ... ... әлі түсі ... ... бояумен өрнектелген тақтайшалар, осы
уақытқа дейін көздің майын алатын өнер туындысы іспетті еді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Осы монша туралы ғалым К.М. Байпаков "Бұл ... ... ... ... жүйесі, өрнектеу мәнері мен көркем
суреттері бейнелеу өнері оның ХІ-XII ғғ. ... ... ... куә", - деп ... баға берді. Ежелгі Тараз қаласының орнына 60
жылдары Қазақстан Ұлттық Академиясының ... ... бір ... Т.Н. ... Е.И. ... Г.Н. ... сияқты археологтар
ғылыми жұмыстар жүргізіп, қомақты үлес  қосты, Олар ... бес ... ... ... қабатқа жетіп, тарихымыздың төркіні ілгеріден
бастау алғаны жан-жақты дәлелденді. Соғыстың ... ... ... ... негізінде қаланың мәдени қабаттары тек VI ғасырға
тән деп келсек, ал 60-шы жылдарда жүргізілген ғылыми ... ... ... ... I ... өмір ... растайтын құнды
деректер табылды. Осы жүргізілген кешенді ғылыми жұмыс барысында тұңғыш рет
Шахристан бөлігінің ең ... ... X-XV ғғ. ... ... тиын ақшасы мен 73 жылы соғылған Рим императоры Веспиасонның күміс
динарының табылуы, сөз жоқ, ... ірі де ... ... ... дәлелдейді. Одан әрі ғалым Т.Н. Сенигова Тараз қаласы біздің
эрамыздың I ғасырында ... жай ... ... ... ... қала ... археологиялық қазба барысында дәлелдеді. Осы зерттеу
барысында төменгі ... ... ... ... Неолит дәуіріндегі адам
баласының мекендегенін дәлелдейтін бірнеше шақпақ тастан жасалған ... ... да көп ... ... ... ... Тараз қаласының
орналасқан өңірі көп адам ... ... ... ... айналысқанын, Қола мен Сақ дәуіріндегі ... ... ... ... ... ... табылды. Бұған осыдан
бірнеше жыл ... көне ... ... ... ... ... эрамызға
дейінгі IX-VII ғғ. жататын Қола дәуірінің өлікпен бірге қойылған қыш ыдысы,
қаладағы кірпіш зауытының маңынан ... сақ ... ... қола
қазаны мен егіншілікпен айналысқанын растайтын дән жарғышы дәлел [21].
Көне заманнан бізге жеткен сурет галлереясында қолдарын ... ... ... ... де ... Тас бетіне түсірілген өнер
туындылары қола ... ... ... ... Тараз өңірінде  ол
қала болғанға дейін ... ... ... ... ... аңшылардың
қалдырған мұралары демекпіз."Көне қаланың әр ... ... ... ... әртүрлі кезеңдеріндегі құрылыс комплекстері ... ... - ... ... ... К. ... Шын ... қазба
барысында ірі қоғамдық ғимараттар мен сыртқы және ішкі ... ... ... ... бар ... ... ... сәулетті сарайлар мен қоғамдық ғимарттардың болғанын
растайды. Оған сәнді сарайларда ... ... бар ... қоладан
жасалған май шырағдан дәлел болады. Міне ... ... ... 568 жылы ... ... ... ... қағаны Дизабул
(Естими) салтанатты түрде қабылдап өзара келісім шартқа қол қойылғандығы
тарихтан ... ... ... ... ... кезеңі Х-ХІІ
ғасырлардағы Қараханидтер дәуірі. Бұл кезде сауда мен қолөнердің, ғылым ... ... ... қалада еңсесі биік сәулетті ғимараттар, халыққа
қызмет ететін қоғамдық жайлар бой көтере ... Оған ... ел ... қала датқаларының атына арналып соғылған облыстык
моншаның шығыс жағындағы тас орындықтың арасынан Тараздың бір ... ... ... ... Ол ... ... ... қойылды.
Өмірдің негізгі күретамырына айналған Ұлы Жібек жолының бойындағы Тараз
қаласында аты беймәлім қаншама зиялы ақыл ой ... ... ... де ... Көне деректер біздің туған қаламыз ... ... кем емес ... ... Соның бірі арабтың тарихшы,
саяхатшысы Яқұт әл-Хамади ар-Руми ... ... ... ... сөздігі) немесе "Елдер жайлы сөздік" атты еңбегінде Тараз туралы
айта келе "Одан бір топ ... ... ... ... өз ... ... Әу бин ат-Тарази деген ғалымның атын ... "Ол ... ... ... ... ... ... Әбу Садық Ахмал ибн Хасан ... ... ... жазған еді" - дейді. Ғалым Махмуд Қарахан
мемлекетінің дәуірінде білім ... ол ... ... мен ... ... өнерінің шарықтау кезімен тұспа-тұс болып отыр.Көрнекті арабис ... ... ... ... ойын әрі ... ... "Жерлесіміздің өз
аты Махмуд екен. Әкесінің есімі - Әлі Бабасының аты - Әбу әлі ат ... сөз оның ... ... ... ... ... Махмуд алғашқы
білімді туған мекені Таразда алған. Автор өз ... ... ... ... ... ... ... тайпасынан шыққан сияқты. Ол өте
зерделі, озық ... ... ... адам ... деп ... ... ... Азиялық ойшыл тарихшы Әбу соғд Абу әл-
Карим ас-Саманидің (1118-1169 жж.) ... ... ... "Мен ... ... (диплом) алып едім дегені тілге тиек етіледі. Осы деректерді
Әбекең қорыта келе: "Олай ... ... ... ... ... ... деп ... айтудан тартынбаймыз" -дейді.Біз үшін екінші айтарлық
жаңалық Иақұттың еңбегінде Тараз қаласында туылған тағы бір ... ... Әбу ... ... бин Әбу Насыр Ибраһим бин Макки ат-Тарази
Таразда туып, Испиджапта ... ... ... ... ... Ол жөнінде ғалым бұған ... ... ... ... ... деп ... ... Тараз тек өзінің тарихымен ғана
емес зиялы ғалымдармен де атағы шыққан қала [5].
Көне Тараз қаласының ... ... ... әлі де жете ... ететін тақырыптың бірі - ертедегі қала тұрғындарының діни нанымдары.
Тарихи деректер ... ... ... ... ... манихеи,
будда және ислам дінін қабылдаған. Көп ғасырлар бой ұсынып қабылдаған ... ... ... ... ... ... ... Бұл дін Иранда I-II мыңжылдықта өмір сүріп, бертін келе V
ғасырда Тараз қаласының ... ... ... жорасымен
жерленген алғашқы табыттар 1904 жылы Атшабар, 1931 жылы ... мен ... жер қазу ... ... ... ... ... қаланың түстік жағындағы Тектұрмас ... ... алып ... ... сүйегі салынған бірнеше ыдыстар
кездескен Осыған орай 1939 жылы ... Г.Н. ... ... ... ... қала ... ... жерлейтін зираты екендігі
анықталды. Қазба барысында 1500-ге жуық киіз үй ... ... ... жерленгені анықталды. Қала ... ... ... ... осы ... ... ... онда ғылыми жұмыс
жүргізіп, біздегі ... бай ... ... Тектұрмас
жотасына мұражай ашу қажет деп ойлаймын. Себебі ол Оңтүстік Қазақстанда
бірден-бір тек ... ... ... ... бізге мұра етіп қалдырған осы ежелгі қаланың тарихын
зерттеу мақсатында ... ... ... Ғылым Академиясының
Ә.Марғұлан атындағы арехология институтының басшылығымен 90-шы ... ... ... бос ... ... ... қазба жұмысы
жүргізілді. Қазба жұмысы негізінде Шахристанның ... ... ... Х-ХІ ... тән ... ... ... дуалдар мен
тұрғызылған қоғамдық үйлердің қалдықтарынын ... ... ... ... ... ... жылы ... басшылығының қолдауымен жүргізілген қазба жұмысы
кезінде негізінен ішкі қамал тұрған жерінен көлем 10 х 10 м, ... ... ... ... ... ... алаң табылды Одан әрі
1,5 м тереңдікте кірпіштен және ... ... ... ... ... бір ... күшті өрт болғандығын растайтын қалыңдығы 5 см, өртенген
қамыстың қалдығы және осы ... ... ... ... ... ... да ыдыстар шықты Осы Тараз қаласындағы қазба барысында табылған 13
соғды және Түркі ... тиын ... сөз жоқ жуық ... ақша ... ... ... Осы ... аузы төмен қарап төңкеріліп қалған
зороастризм дінідегі адам жерлейтін құмыра ... ... ... ... болған адамның өлігін табытқа салып Тектұрмас зиратына ... алып ... ... ... ... үлкен бір апаттың әсерінен қалып
кеткенге ұқсайды [25].
Мұндай қаланың орнынан адам жерлейтін ... ... ... ... ... кездеспеген жағдай. Қазақстанға белгілі ірі ғалым К. ... ... ... қала ... айта ... "Екі жыл ... ... мықты бекітілген, айналасы екі қатар қабырғаларымен ... ... ... ал ... ... тұрғызылған мұнаралары бар" ... Кім ... бұл ... ... ... ... қарсы күрес үшін
салған ежелгі Тараз қаласының ... ... ... ... оны ... ісі ... қазба барысында тарихымыздың ... ... ... ... ... ... таңда тек 40 % ғана археологиялық қазба жұмысы
жүргізілді. Қаланың негізі ... ... және ... ... ... ... ... жағында қазба жұмысы жүргізілген жоқ. Сонымен
қорыта келгенде тиісті ... ... ... ... ... ... сөз жоқ қаланың негізгі орны Цитадель мен ... ... қала ... байланысты ата-бабаларымыздың жүріп өткен жолының
тіршілік тынысынан ... ... ... ... дау ... ... ... бойынша бірнеше кіші топқа бөлінеді: тарихи-
өлкетану, археологиялық (Есік қаласының қасында орналасқан қорғандарды
көрсету), ... ... ... ... (әйгілі адамның өмір сүрген, қызмен жасаған орындарына
бару), тарихи мұражайларға бару.
Көрсету тәсілдері ... ... ... объектті бақылауды
ұйымдастыру (зерттеп тану), қоршаған ортадан қажетті объектті бөліп ... ... ... ... ... көруге мүмкіндік беру; объекттің
ерекшелігін, бір көз тастағанда білінбейтін детальдарын табу т.б.
Алдын-ала ... ... 1,5-2 ... ... ... экскурсовод
әңгімесімен қошталмайды. Экскурсанттар өз бетінше объектпен ... ... ... ... ... ... ... оны
қоршаған ортасына сипаттама береді.
Бұл тәсілді пайдаланудың екінші варианты болады – экскурсовод басында
объектті ... ... нені көру ... оның ... ... және
нақты ерекшеліктеріне көңіл аудару керектігіне бағыттайды.
Діни туризм бүгінгі күні айтарлықтай ... ... ... ... ең ... қасиеті «хаджа» орталығы – сауд Аравиясындағы Мекке
қаласы. Құдайға ... ... папа ... Ватиканға барады.
Туристің діни маршруттарды ... әр елде ... ... діни
орталықтары бар.
Сонымен, туризм классификациясының ғылыми және практикалық ... ол ... ... және дүниежүзлік туризм қозғалысын ... ... ... [37].
2.1.1 Әулие жерлерге тарихи экскурсия
Қазақстан Республикасында туризмді дамытудың ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ қаржылық қаражаттың шектеулілігін ескере отырып, мынадай
өңірлерде үш, екі жұлдызды ... ... ... ... мен ... бағытталған өңірлік деңгейдегі "Еурокемпинг" жобасын іске асыру
шеңберінде мейманханалар, қонақ үйлер мен ... ... ... ... ... ... құрылысының басымдықтарын айқындау
қажеттігі атап көрсетілген:
Талас ... ... ... ... оңтүстік-шығыс бөлігіне,
айнала ортадағы биік төбеге салынған ежелгі ... ... ... ... Махмуд хан жерленген жер деп саналады. Кешен негізі VІІІ-XI
ғасырда, Ислам діні енгенге дейін қалана бастады. ... ... ... өзі 1935 жылы ... оның ... ... ... жаңа кесене салынып, қалпына
келтірілді. Дәл қасында қазақтың Ұлы батыры Мәмбет ... ... ... ... бар. ... ... төбеден төменде жатқан Тараз
қаласының бар көрнісі ... ... ... ағып ... көне ... ... ... өзені адам әсерін күшейте түседі. Осы жерде Х-ХІІІ
ғасырларда ... ... ... ... тас көпір болған. Сәулеттік
кешен, сондай-ақ зиярат ету орны болап та табылады (Сурет 1).
Сурет 1. ... ... ... ... ... орта ... ... бізге жеткен сәулет өнерінің
тамаша үлгісінің ... ... XI ... ... ... ... қаласының
орталық бөлігінде Төле би мен Байзақ батыр көшелерінің қиылысында
орналасқан. Кесене Қарахан ... ... ... хан ... ... ... ... орнатылған. XI ғасырда салынған кесененің 4
қабырғасы мен ... ... ... қос ... XIX ... ... ... сақталған. Оның күмбезі ғана құлаған. 1905 жылы оның
құлаған бөлігін түгелдей ... ... ... 1906 жылы жаңа ... ... ... сол кездегі Ташкент ишамы Саид Бахманов салдырған. Кейінгі
салынған кесене алғашқысына ұқсамайды. Қас беті Айша бибі ... ... ... ... ... жағынан Бұқарадағы
ортағасырлық Исмаил күмбезіне ... ... бас беті ... ... ... ... ... безендірілген. Алдыңғы жағында екі
мұнарасы бар. Сыртын жаңа кірпішпен қалаған. ... ішкі ... ... 4 ... ... кең ... және кіші бөліктен тұрады.
Ортаңғы бөлменің төбесі киіз үйге ... ... ... ... ... ... ... қабір бар. Ішкі жағын кесененің
бұрынғы кірпіштермен қалаған. Кесене қасиетті жер саналады [14].
Дәуітбек кесенесі (XIII ғ.) ... ... ... ... ... ... шығыс жағында орналасқан. Кесене манғолдық
билеушілердің бірі ұлық Білге Ықбалқан Дәуітбек қабірінің ... ... ... ... ... Кесене орта ғасырдағы аймақтық
сәулет өнеріне тән, бүгінгі күнге дейін бұзылмай аман ... ... ... ... Кесене күйдірілген кірпіштен салынған,
қабырғалары бітеу, төбесі күмбезден жасалған. Кіреберіс бетәлпеті ... бар, ... жағы ... ... ... Жан-жақтары
қарапайым кірпіштермен өрілген, екі бұрышында мұнаралары бар, олар онша
биік емес. Кесененің ішкі құрылысы крест тәріздес, ... ... бар. ... қақ ... ... ... үш сатыны тас
ескерткіш бар. Оның бетінде ... ... ... Оны 1893 ... аударды. Яғни онда жерленге адамның аты-жөні мен ... ... ... ... нәтижесіне қарағанда биікте жатқан адамды 13
ғасырдағы ірі іскер басшысы ... деп ... ... ... ... тұрғындары үшін Шомансұр кесенесі деген атымен белгілі [14].
Шығыс моншасы Тараз ... ... ... ... ... ... ... күйдірілген кірпіштен салынған, ілекі
қабырғалары 4-ке бөлінген ... - ... ... ... ауыз үйі, ... бөлімдері жуынатын бөлмелер, 4 бөлме процедураға арналған. Монша
канализациясы күрделі жасалған және жылу ... ... ... ... ... ... жақындатылып тастан жасалған құдық
тұр (Сурет 2).
Сурет 2. Шығыс моншасы [21]
Қали-Жүніс Шығыс моншасы XIX ... ... ... ... қаласының
аумағында Әулие Ата қаласының тұрғындары ... ... ... ... ... ... жиынтығы мен жылу жүйесі
негіздері пайдаланылған XX ғасырдың ... ... ... ... жұмыс
істеп келді [19].
2.1.2 Тарихи-өлкетану мұражайына экскурсия
Архивтік құжаттарға сүйенсек, Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану музейі
1931 жылы ... 1931 ... 23 ... Әулиеата Кеңесі отырысының
қабылданған шешімінде былай делінген: «Музей 25 тамызда ашылсын, ол ... ... ... ... желісі арқылы хабарлансын. Келушілерге
күнсайын ... 5 пен 8 ... есік ... ... ... Кіру
тегін» (Сурет 3).
Сурет 3. Тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты [20]
40-жылдардың соңында ... жаңа ... ие ... ... облысының
құрылуына байланысты музей енді бүкіл облыс тарихы мен ... ... ... құру ... ... жоспарын сол кездегі музейдің ғылыми
қызметкері, қазіргі кезде белгілі ғалым, өнертану ғылымдарының докторы ... ... 70 - ... ... Жамбыл облыстық музейі
бүкілодақтық туристік жол желісіне енгізілді, ал 1977 ... ... келе ... ... және ғылыми жинақтау
экспедицияларының ... ... қоры ... ... таңда
облыстық музейдің мемлекеттік тіркеуінде 35 ... ... ... 2002 ... ... ... 2000 жылдық мерейтойына музейде ... ... ... «Тас мүсіндер және көне ... ... ... ... және ... Тараз қаласының тарихына арналған
«Тараз-2000» [26].
Бүгінде музейдің жалпы экспозициялық алаңы 2010 шаршы ... ... ... табиғат бөлімімен ашылады. Онда облыстың географиялық
орналасуымен, жер бедерімен, пайдалы қазба ... ... ... ... ... ... теңіз жануарларының тасқа айналған
қалдықтары, ірі жануарлардың сүйектері, тасқа айналған ағаш бөліктері және
өлкемізде кездесетін жануарлар мен ... ... ... ол шөлді,
сулы, таулы аймақ түрінде көрсетіліп, ... аса ... ... ... ... ... ... әрекетінің
басталуымен танысады. Мұнда Қаратау тауларынан археолог-ғалым ... ... ... ... тас ... ... үлкен
коллекциясы, сондай-ақ қола дәуіріндегі б.з.б. II мыңжылдықпен даталанатын
обалардан табылған ... ... қола қол ... қола ... ... Сақ ... бізге жеткен олжалардың ішінен ерекше атап
айта кетер: құрбандық ыдыстары, мүсіндер, сақ жауынгерінің қола дулығасы.
Ескерте кетсек: ТМД ... ... ... ... 3-і ... ... хандығы - шаруашылықтың дамуы, өндіргіш ... ... ... ... ерте ... бері Орта Азияның ұлан-
байтақ өңірін мекендеген көшпенді тайпалардың ... ... XV ... ... қалыптасты. Қазақ хандығының негізін қалаған Керей хан ... ... ... ... ... ... хандығының құылған жері Шу
мен Қозыбасы аймақтары болды. Қазақ хандығының құрылуы маңызды ... бұл зал ... ... ... ... ... әсіресе XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы
өлке дамуы тарихына байланысты ... жеке ... ... ... ... Өзбекстаннан, Қытайдан алғашқы қоныс-аударушыларға
үлкен көңіл бөлінген. ... ... ... залы - киіз ... Бұл ... ... барлық бұйымдар қазақ қолөнер шеберлерінің
қолынан ... ... ... зергерлік бұйымдарды жасаудың сан ... ... ... ... Темірді, теріні, ағашты, жүнді
пайдаланып жасаған әсем тұрмыстық бұйымдар, үй ... ... ... ... қайран қалдырады. Әсіресе, күмістен ... ... ... ... ... бойтұмар, шашбау, білезіктер
жиынтығы көздің жауын алады. Қазіргі қоғам тарихымен «Кеңес ... мен ... ... - Ұлы Отан ... ... ... ауыл шаруашылығының дамуы», «Білім, мәдениет, спорттың дамуы» бөлімдері
таныстырады. Ұлы Отан соғысы кезін ... ... ... ... атсалысты. Соғыс кезінде жауды жеңуге облыстан 100 мыңға жуық
адам жіберілді. Совет Одағының ... ... ... 21 ... ие ... ... - ... Сухамбаев, Саду Шакиров, Владимр Савва, панфиловшы
Бауыржан ... да бар. ... ... Момышұлының жеке құжаттары,
заттары және жеке қаруы ... ... ... ... қалпына келтіруге арналған залда: мал және егін
шаруашылығында «Социалистік Еңбек Ері» ... ие ... ... ... ... ... ... төрт рет иегері атанған Сындыбала
Оңғарбаева, Дариға ... ... т.б. ... ардагерлері туралы
мәліметтер мен құжаттар, жеке ... ... ... ... орын ... бөлім «Халықтар достығы» Бұл бөлім Чернобыль атом электр
станциясы жарылысының зардаптарын жоюға және ... ... ... ... мен жеке ... ... Жамбыл облысында 40-тан астам ұлттың өкілдері тұрады және
Қазақстан халықтары кіші ... ... ... ... 25 ... ... ... істейді. Осы орталықтардың қызметі, түрлі ... ... ... ... заттары экспозицияда жан-жақты көрсетілген.
Қаланың 2000 жылдық мерекесіне орай тарту етілген «Тас мүсіндер мен көне
түркі ... ... ... тұрарлық. Ғимараттың конструкциясы
ерекше көз тартады: пішіні ертеден келе жатқан қорған обаларды ... ... және ... киіз ... ұқсас, яғни уақыт пен
ұрпақтың мәңгілік жалғасы мен байланысын көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... жүзге жуық тас мүсіндер
табылып, келешекте бүлініп , із-түссіз ... ... үшін ... ... ... көне ... жазуларынан да орын алған.
Экспозицияда қойылған таңбалы тастар ... ... ... ... ... ең ... ... деп 2000 жылдық
тарихы бар Ежелгі Тараз коллекциясы есептелінеді. ... көз ... ... ... себепші болған - Ұлы Жібек жолы. Ұлы ... ... ... ... қалалар, елді-мекендер салынған, су
арналары жүргізілген. ... ... ... ... ... жазушылар мен ақындар, ғалымдар мен ойшылдар, дін уағыздаушылар мен
пір тұтушылар келген. Сөйтіп, заттай және рухани құндылықтар алмасып ... ... ... Ұлы ... жолындағы маңызы бар ірі қалаға айналды және
Тараз сауда жолында, егіншілікке бай орталықта орналасуы ... ... ... ... болды. X-XII ғасырларда Тараз қаласы Қарахан
мемлекетінің бір бөлігінің астанасына ... Көне ... ... ... ... және ... керамиканың үлкен жиынтығы:
үлкен, кіші пішіндегі әртүрлі ыдыстар, ас үй аспаптары, шырағдандар, ... ... ... қыш табыт-оссуарий т.б орын ... ... ... ... бай ... мен ... дәлелдейтін сол уақыттағы саз ... ... ... ... ... ... құрылыстардың орнын тапқан. Қазба
жұмыстары кезінде ... су ... ... аударарлық олжа. Оның
ұзындығы - 12,8 ... ... Су ... XIII ... ... ... ... бөлім Ұлы Отан соғысы кезінде Қазақстанға жер аударылған,
ұлты неміс, суретші Л.В. Брюммердің шығармашылығына арналған. Өзінің ... ... ... ... ... ... туындыларын (1000 аса)
қалаға қалдырып, кейіннен музей қорына тапсырылған. Суретші туындыларында
өзі ... ... ... ... ... және ... ... бейнелеген. Музей экспозициясында жаңа өнеркәсіп орындары: үш
химия заводының негізінде құрылған «Казфосфат» ЖШС-і, жеке ... ... и К», ... ... үйі көрініс тапқан. Қазіргі таңда
облыстық музей – тараздықтардың көп ... ... ... ... ... ... көп ғасырлық тарихы, өткен ... ... ... ... ... ... саналы өнеге, білім
патриоттық тәрбие беру орталығына айналып отыр. Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... ... облыстық тарихи-өлкетану музейі қызметкерлері облыстағы тарихи-
мәдени мұраларды зерттеуде және насихаттауда еңбек етуде. ... ... ... ... басқа да музейлік маңызы бар ... ... ... құжаттар толтырылады. Музей залдары
бойынша тематикалық және бөлімдерге шолу экскурсиялары өткізіліп ... ... ... оқу ... облыс пен қала
кәсінорындарында музей қызметкерлері жылжымалы ... мен ... ... ... қоры ... толықтырылуда. Бүгінгі таңда музей
қоры 38 169 дананы құрайды, оның ... 34 298 дана ... ... ... ... бар: - ... аудандық өлкетану музейі, жалпы экспонаттар саны -
3938, Шу ... ... ... оның ... -1558 дана ... ... ... экспонаттар саны-2861 дананы құрайды, оның ішінде
-1699 ... ... ... Момышұлының әдеби-мемориалдық ... ... ... саны - 1500 дананы құрайды, оның ішінде -
1139 дана ... ... ... ... ... ... - ... музейінің
есігі қала қонақтары мен келем деушілерге әрдайым ашық. 2007 жылы музейді
-19642 адам тамашаласа, 2008 жылы - 17349 адам ... ... ... Көне ... экскурсия
Көне деректерге сүйенетін болсақ, Тараз қаласы Талас өңіріндегі ... ірі ... ... республикадағы ежелгі қалалардың бірі. Онда
көптеген елдің көпестері, мемлекетаралық іспен шұғылданған елшілер, әртүрлі
діни ағымды таратушы ... мен жол ... ... ... ... кезде көне қала жұртындағы археологиялық қазба ... ірі ... ... тұғырлары мен қабырғаларын безендіруге
пайдаланған көптеген ою-өрнегі бар бедерлі ... ... ... ... мен ... ... болғандығын растайды. Оған
қазба барысында қала датқасының сәнді-сарайлары мен халық бас ... ... ... ... ... өрнектері бар бірнеше қоладан
жасалған шырағданның табылғандығы да дәлел бола алады.
Міне осындай сәулетті сарайда 568 жылы ... ... ... ... Дизабул (Естеми) салтанатты түрде ... ... ... қол ... ... ... ... тарихымыздың діңгегі болған
Тараз қаласының жұртынан бізге жеткен ... ... бірі - ... ... ... ... сүйенентін болсақ, көне қалалардың әрқайсысында
ең кемінде 5-6 монша болған. Ал біздің Тараз қаласының жұртынан екі ... ... ... ... ... ... ... тазалық
жағы ескерілгендігі және ... орай ... ... ... ... ішкі ... орналастырылғандығы анықталды.
Талас өзені ағысы деңгейінің төмендігі, биіктеу жерден ... ... ... ... ... ... ... шығыршақ арқылы су
сақтайтын қоймаға құйылып, ары ... ... ... су ... айғақтайды. Кейде қос моншада жеткілікті мөлшерде су болмай
қалған кезде суды қабырғалары тастан өрілген құдықтан алатын да кез ... жылы ... ... А.Н. ... көне ... ... бұрышынан моншаны қазды. Монша - көлемі 13,60x12,40 және 50-
50x6,5 келетін ... ... ... 6 ... ... ... Бірінші киім шешетін бөлмеден екі орындық пен ... ... Ал ... ... ... 1,75x4 м жуынатын астау,
еденнен сыртқа су ағатын қуыстары болған.
Қазба ... ... ... үш ... қабырғалары
геометриялық өрнектермен, ал екі бөлменің қабырғалары мен жуынатын ... ... ... сары бояумен, оның айналасы қара бояумен көмкерілген,
ал алтыншы бөлменің кабырғалары ақ, қызыл, сары ... ... ... ... шөп ... ... те қолданылған. Төбеден
түскен қалдықтарға карағанда монша көп күмбезді болған, Моншаның еденінен
Х-ХІ ғасырлардағы 17 көне тиын ... өте ... ... ... ... А.Н. ... ... қабырғаларындағы геометриялы, шөп
тәрізді ою-өрнектердің Айша-бибі кесенесіндегі өрнектермен ұқсастығын айта
келіп, оны XI ... ... ... ... жәдігер деп
тұжырымдайды.
1970 жылы Орталық базарда жабық базар ... салу үшін жер ... ... ... ол ... қабырғалары қызыл кірпіштен қаланған
құрылыс табылды. Соған сәйкес жер қазу жұмыстары ... ... ... ... ... көлемі 10,5х10м, төртбұрышты,
қабырғаларының биіктігі 1,5 м-ге ... ... 90 см ... ... төрт ... ... екінші моншаның орны табылды.
Аумағы басқалардан үлкендеу көрінген 1-ші бөлме шешінетін орын ... ... ... ... буға ... ... массаж жасауға арналған. Ал
төртіншісінен аумағы онша үлкен емес ... су ... ... орны ... ... ... барысында табылған аумағы кішкене қыш құбырлардың
көпшілігінің өзегінде онымен ыстық су ... ... ақ ... ... 2-3-ші ... ... жылу жүретін жолдар бар.
Олардың үстін жалпақ тастармен жауып, әк қосқан ерітіндімен сылап тастаған.
Мұның өзі ... ... аяғы ... ... болуына, терлеп-
тепшіп рахаттануына мүмкіндік туғызған. Еден астындағы жылу ... ... ... әсем әрі ... қалануы олардың осы
уакытқа дейін ... ... ... туғызған. Терістік жақтағы
пештің орны ... ... ... ... жағылған оттың жылуы еден
астындағы қуысты ... ... ... ... ... ... құбыр
арқылы сыртқа шығып кетіп отырған. Моншада ыстықтың көп ... үшін ... ... астына қиыршық тастар төселген [32].
2.1.4 Тараз қаласындағы табиғи ескерткіштер туралы экскурсия
Туристік – рекреациялық ресурстар ... ... ... және ... ... ... ... жарайтын,
табиғаттың және адамдардың күшімен салынған ... мен ... ... жиынтығы. Барлық туристік – рекреациялық ресурстардың
жинағын үлкен екі ... ... ... ... және ... ... Н.В. ... В.С. Преображенскийлердің анықтамасы
бойынша, «табиғи рекреациялық ресурстар-бұл рекреациялық іс-әрекеттер үшін
комфорттық ... ... ... бір ... ... және сауықтыру
жұмыстарын ұйымдастыруға ... ... және ... ... мен ... құбылыстары», «Әлеуметтік –экономикалық
рекреациялық ресурстарға» тарихи-мәдениет объектілері ... ... ... ... т.б.) және ... ... ... т.б.) жатады. Бұл ресурстар бір жағынан материалдық және рухани
болып жіктелсе, екінші ... ... және ... ... жағы өндірістік әдістерді және басқа да қоғамның
материалдық бағалы заттарының ... оның ... даму ... ... жағы – ... ... ... ғылым, өнер, әдебиет жағынан
қамтиды.
Қозғалмайтын ресурстар тобын құрайтындар мыналар: тарихи ... және ... ... ... археология және монументтік өнер.
Қозғалмалы ресурстар ... ... өнер ... ... ... заттар, минералогиялық, батаникалық және
зоологиялық коллекциялар, деректі ескерткіштер және басқа ... ... ... ... да ... және ... ... негізгі белгілеріне байланысты бес
негізгі түрге жіктеледі: тарих, археология, сәулет өнері және ... ... ... ... ... ... құрылыстар, қоғам мен мемлекеттің дамуына
байланысты ескерткіш орындары мен заттар жатады.
Архиология ескерткіштері - ескі ... ... ... ескі ... ... ... су ... жол, ескі молаларының орны, тасты
мүсіндер, тастығы бейнелер.
Сәулет өнері және қала ... ... ... ... мен ... ... орталықтар.
Өнер ескерткіштеріне монументтерді бейнелеу, ... ... және ... да өнер ... ... ...... биліктерінің актілері, бейне,
фотоқұжаттар және ... ... ... ақ көне және ... ... ... вольклор мен музыка жазбалары, сирек кездесетін баспалар.
Әлеуметтік - экономикалық ресурстарға тарихпен, ... ... ... ... ... ... да объектілерді жатқызуға
болады. Мысалы, тамаша салынған спорт ... ... ... ... ... ... ... этнографиялық және фольклорлық көз
тартарлық көрнекті орындар, халықтық әдет-ғұрып және т.б.
Есте сақтау керек: территория табиғи және ...... ... ... қолайлы туристік ресурс бола алмайды. Егер
оған сұраныс болса және оны игеруге ... ... ... онда олар ... ... ... ... туристік-рекреациялық ресурстар класына мынадай үлгі
бойынша өте алады: 1) ... ... ... ... өмір сүре ... ... сұраныс болмаса, ресурстық сипаттама ала алмайды; 2)
туристік сұраныстың болуы ... ... ... ... қажет етеді;
3) Қоғамдық қажеттіліктің арқасында өте баңғалы табиғи ... ... 4) ... ... ... арқасында нашар табиғи
кешендер де өңдеуден өткізіліп, туристік ресурстар ... ... ... осындай процестердің арқасында әлеуметтік-экономикалық объектілер
экскурсиялық рекреациялық ресурстар ... ... ... ... мәдени және этнографиялық объектілер тексеріліп, экскурсиялық
туризмге жарамдылығы туралы баға беріледі.
Территориялардың игерілуіне ... ... ... ... ... ... кейпінің кем дегенде бір бөлігінің қорғанысын қамтамасыз
ету проблема туғызады. ... ... ... қолдан жасалған объектілерді,
олар өз алдына ... ... ... немесе адамзат баласына мәдени
тарихи құндылыққа ие болатын жерлерді қорғау және ... ... ... ... Н.Ә. ... «2004-2006 жылғы
мәдени мұралар» мемлекеттік бағдарламасы жарлығын жүзеге асыру ... ... 2004 ... 26 ... ... №40 мәдени басқармасында
«тарихи – мәдени ескерткіштерді қалпына келтіру және ... ... ... ... ... ... ... Жамбыл облысында
көп жылғы археологиялық және ... ... ... ... тарихи-мәдени мұраларды қорғау, сақталған ескерткіштер
облысымыздың тарихи-мұрасының бағалы қоры. Жамбыл ... 2006 жылы ... ... ... оның ішінде 844 археологилық, 111 тарихи, 97
архитектуралық, 28 ... өнер ... ... ... ... Республикалық мәні бар, ал қалған 1051 ескерткіштің жергілікті ... ... үшін ... әр ... ... ... су кеңестігінің бөлігі
бір жерлерде адам шаруашылықты қатаң шектеулі, немесе мүлдем тиым салынған.
Солардың ішінде мысал ретінде Тараз ... ... ... атап ... ... - ... немесе қолдан жасалған мәдени-тарихи
көрікті жерлер, ол қолдан ... ... мен ... ... ... ... ... 6 археологиялық ескерткіш, (Тараз және Төрткүл
қалалары I-XVII ғ.ғ), (Төңкеріс усадьбасы VI-XII ғ.ғ), 13 ... ... ... ... соғу және ... структурасын түзу кезеңін
көрсететін 53 сәулет және қала ... ... 7 ... ... бар ... 4). Оның ... 4. Тараз қаласының 7 монументалды өнер ескерткіші [27]
Ескерткіш 1998 жылы Сүлейменов көшесіндегі ... ... ... Мұхамед Хайдар Дулати мырзаның 500 жылдығына ... ... – О. ... – Д.Ж. ... Н.А. Рүстемов. Ескерткіштің биіктігі 3 м.
Постамент қызыл ... ... ... ... ...... ... дипломат, тарихшы, публицист. М.Х. Дулатидің ... ... және ... Орта Азия халықтарының тарихы туралы.
Ол өз шығармасының кейіпкері, мемуаршы, осы қасиеттері орта ... ұлы ... Орта Азия ... ... ... ... ... «Тарих және Рашиди» Алтын Орданың құлауынан кейінгі мемлекеттің
дамуы және Қазақ ... ... 1533 жылы М.Х. ... өз өмірін
қорғап қалу мақсатымен Индияға келеді, онда Кашмирді жеңіп алып ... ... оны ... ... ... 2000 жылы 12 қазанда Ұлы Жеңістік 55
жылдығына және батырдың 90 жылдығына арнап салынды.
Авторлар ұжымы: мүсіншілер: М. ... Д. ... С. ... Н. ... ірге ... ... ... бар ұлғы тұлға айбынды жауынгер, философ
интернационалист, жазушы. Екінші шешуші дүние жүзілік соғыстың батырының
ескерткішінен ... ... ... ... ... ... көреді.
Ол каһарлы соғыс мектебін өткен ажал көріне бірнеше рет ... әр ... ... жету мақсатында тәрбиелеген. Ол ... ... ... ... ... ... ... сынап
отырған. Кеңес Одағының Батыры халық ... ... ... өмір ... Отан ... ... кино таспаларда, энциклопедияларда
бейнеленген, оның образы ТМД елдері мен ... ... ... оның ... жері ... ... ... онда оған арналған мұражай,
сонымен ... ... ... да Баукеңнің атымен аталады, ... ... ... ... аты берілді.
Жамбыл Жабаев ескерткіші Жамбыл алаңында орналасқан. 1961 жылы ақынның
115 жылдың мерей тойына арналып салынды. Жобаның ...... ... ... ... ... халық суретші Х. Наурызбаев. Мүсін
Ленинградта жасалған. Қола мүсін тік бұрышты ашық ... ... ... ... тұр. ... ұзын ... ... киген, сол қолында домбыра, оң
қолы жоғары көтірілген.
Жамбыл Жабаев халық ақыны, ... ... ... ... ... ауыз әдебиетінің ірі өкілі. Қазан төңкерісіне дейінгі өлеңдері
сүйікті ...... ... ... өз халқын қорғаған ерлік
істері туралы жырлаған ақын. ... ... ... Ленинград қаласын
қорғаған батырларға арнап жазаған «Ленинградтық ... атты ... ... ... ... ең ... шығармасы. 1934 жылы Алматыда
республикалық айтыстың лауреаты, СССР мемлекеттік сыйлығының лауреаты, ... ... және ... Қызыл Ту орденімен марапатталған [26].
2.2 Ұлы Жібек жолындағы Тараз қаласына танымдық экскурсия
Танымдық ең негізгі функция. Экскурсия саяси, ... ... ... да ... ... ... ғылым жетістіктерін, ғарышты жаңа ... ... ... ... ... мәдениет саласының
жаңалықтары т.б. ақпараттарды қамтиды. Радио, теледидар, ... ... ... ... жоғары дәрежедегі көрнекілік және
тыңдаушыларға әсер етуі ... ... ... мен ... бос ... ... өткізуге мүмкіндік береді.
Адамның рухани қажеттілігін қамтамасыз етеді.
Экскурсияның түрлі білім беретін оқұ формалары арасында - ... ... ... т.б. ... орны бар. ... нақты бағытта
оқу және өндірістік экскурсиялар кезінде ... ой ... ... функциясы мұражай экскурсиясында айқын
байқалады, ал сауықтыру функциясы қала маңында өткізілетін экскурсияларда
байқалады - суға ... ... ... ... ... ... ... экскурсия бір неше функцияны атқаралады. Ол
экскурсия тобына ... ... мен жас ... үшін - ... ой
өрісті кеңейту; маман таңдаған жастар үшін - қызығушылықты қалыптастыру;
шетелдік туристер үшін - ... ... ... экскурсиялар көп тақырыпты қамтиды, бұндай экскурсиялар көп
планды деп аталады. ... ... және ... ... ... ... көптеген түрлі объекттерді ... және ... ... мен құрылыстарды, табиғи объекттерді, қәсіп және
ауылшаруашылық орындарын) көрсету арқылы құрастырылады.
Шолу экскурсияларында ... ірі план мен ... Ол ... ... ... ... түсінік береді. Бұндай экскурсияның
хронологиялық шегі - ... ... ... ... болуынан осы күнгедейін,
және болашағы. Шолу экскурсиясының ерекшеліктері бар, кез ... ... бір ... құрылымы жағынан ұқсас болады. Қаланың тарихы, қәсіп
орындарының қысқаша сипаттамасы, ғылымы, мәдениеті сияқты ... Шолу ... ... айырмашылығы қала тарихының
спецификасына ... ... ... қаласының тарихы XIX ғасырда
басталса, Тараз қаласының тарихы I ғасырдан басталады. Аталған екі ... ... ... ... мен даму ... ... ... Тараз
қаласының экономикасы, градоқұрылысы X-XII ғасырларда өркендеген. Ал Верный
қаласының орнындағы елді мекендер ұмытылып кеткен.
Тақырыптық экскурсиялар бір ... ғана ... ... ... ... оның ... бір-екі оқиғаны алуға ... ... ... бір ... ... ... алуға
болады. Немесе ең қызықты архитектуралық ансамбльдерді.
Тақырыптық экскурсиялардың өзі бір неше ... ... ... өндірістік, табиғаттық, өнерлік, әдебиеттік, архитектура-
градоқұрылыстық.
Тарихи экскурсиялар мазмұны бойынша бір неше кіші ... ... ... ... халықтарының әдет-
ғұрпын әңгімелеу) , тарихи-өмірбаяндық (әйгілі адамның өмір сүрген, қызмен
жасаған орындарына бару), тарихи ... ... ... сәулет өнерінің тамаша үлгісі Айша бибі мен Бабаджа
хатун кесенесі. Айша бибі, өзінің құндылығы жағынан, тек Қазақстанда ... ... Орта ... ... ... бір тума мұра. Оның жалпы салыну
құрылысы, қабырғаларына бейнеленген ою-өрнектері – қазақ ... ... ... тұрмыс-тіршілігінде пайдаланған бай мұралардың жиынтығы. Ал
Бабаджа ... ... тән ... ... ... ... халқының
ғасырлар бойы пайдаланып келе ... киіз ... ... ... [34].
Тараз қаласына жетпей Аманкелді ауылының жанындағы Тараз қаласымен
бірге жиі аталып жүрген VІІ-ХІІ ғасырларда өмір сүрген ... ... ... Бұл – ... ... ... үлкен қала. Қазіргі үйіндісі
төртбұрышты, шығыс жағында биік етіп көтерілген цитадельдің орны бар. ... ... 100×120 метр ... ... әр ... топырақтан үйілген
үйіндіге қарағанда үлкен құрылыс сияқты ғимараттар орны бар. Көне ... ... ... ... ... ... ... 2 фарсах
қашықтықта орналасқан. Қаланың аталуына қарағанда соғдылардың ... ... ... ... ... рет 1939 жылы А.Н. ... зерттегенде,
көптеген сырлы бояуы бар қыштан жасалған ыдыс-аяқтар табылған.
Енді алдымызда Ұлы ... ... ... ... ... торабына
орналасқан ортағасырлық қалалардың ішіндегі ең ежелгі – Тараз қаласы. Ол ... ... көне ... ... ... көп ... ... қала. Алғашқы осы өңірді мекендеген қола дәуірінің
тұрғындары ... ... ... жағындағы Ақбұлым елді мекенінің тау
етегіндегі Қарасай шатқалына аң аулауға барғандағы салған ... ... ... да, ... ... Онда ... жүрген тау ешкілер,
бұқалар, маң-маң басқан ... және ... ... ... ... үйретіп
жатқан көріністер сәтті шыққан. Әсіресе үйірлері үшін айқасып ... ... ... – қола ... ... өнер ... мұнда көне қаламыздың орнындағы мекен-жайда алғашқы қоныс
тепкен қола дәуірінің адамдарының діни наным ... да ... ... ... ... кейін осы өңірде біздің эрамызға дейін ... өмір ... ... ... алып ... бар. Осы
обалардың екеуін қазғанымызда жер астынан үңгір қазу арқылы кезінде ... ... ... ... Оның ... қаладағы кірпіш заводының
маңынан сақтардың діни рәсімдерін өткізетін бірнеше қола қазандар ... ... ... ... ... бұл өңір ... ғасырлар
бойы мекен еткен құтты қонысы болғандығын растайды [19].
Тараз ығы-жығы халқы көп ... ... бар, ... ... ... соғды, түркі, қытай және славян тілдері жиі естілетін
қала болған. Қалада ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады.
Ғасырлар тереңінен бізге жеткен сәулет өнерінің бірі – ... ... екі ... ... Оның бірі – 1938 жылы ... ... басқаруымен көк базардағы шахристанның шығыс жағынан
табылды. Бұл ... ... ... ... ... тамаша үлгілерін
пайдалана отырып, қабырғаларына көп бұрышты жапырақ тәрізді көркемдік мәні
тамаша өнер туындыларын нақышына келтіріп жасаған.
Екінші ... – 1972 жылы ... ... ... салу үшін жер ... ... ... Бұл моншадан табылған еден астында жылу жүретін
қуыстар, су құбырлар, әртүрлі ... бар ... ... ... ... басқа ыдыстар қолөнершілер өнерінің ... ... ... бұл ... лас су ... ... ... табылды. Бұл
моншалар Х-ХІІ ғасырларда қала тұрғындарына ... ... ... ... ... [5].
Өмірдің негізгі күре тамырының қайнар көзіне айналған Жібек жолы көп
халықтардың өзара ... ... мен ... ... жергілікті өңірде
өзіне тән қолтаңбасы бар адам ... ... ... ... ... Әлемге өзінің тарихымен әйгілі болған ... ... тек ... ... ... ғана ... сонымен қоса ғылым ордасы болғандығын жазба
деректер дәлелдеп отыр. Соңғы ... ...... филология
ғылымының докторы, профессор, бүгінде Қазақстан мұсылмандар басқармасының
муфтиі Әбсаттар ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде туған қаламыз Таразда ... ... өмір ... ... ... ... тарихшысы, саяхатшысы
Иақұт Әл-Хамауи ар-руми (1179-1229) Тараз қаласы ғалымдар мекені болғанын
айта келіп, ... бір топ ... ... онда ... бин Әбу бин Әбу ... ... ... атайды» дейді ғалым Әбсаттар. Одан әрі «Махмуд бин
Әбу бин Әбу ат-Тарази – ... ... ... аңғарымпаз, құранды
(мәнерлеп) оқудың үздігі болғандығын тілге тиек етеді және Әбу Садық Ахмед
ибн Хасан ... ... ... ... ... еді»-дейді. Тараз қаласы
Иақұт жазбаларында Х-ХІІ ғасырларда саяси экономика, ғылым мен ... ... ... ірі ... ... сәулет өнерінің үлгілері
бар қала деп көрсетіледі. Одан әрі автор «өзіндік ... ... ... ... ... ... ... еткен медресе болғанын айтады. Ол
білімді Таразда алған, ежелден мекендеп келе ... ... ... ... ... ... ... жағындағы Қаракемер ауылының жанында осы
аттас 2 ортағасырлық қаланың орны бар. Ибн ... пен ... ... ... алыс емес ... Дех Нуджикес және
Адахкент қалаларының бар ... ... Бұл ... К.М. ... пен ... ... жері ... 30 шақырым солтүстік
батысқа қарай орналасқан Аса ... ... көне қала ... ... деген болатын. Тиянақты зерттеудің нәтижесінде Қаракемер 1
және Қаракемер 2 қаласының айналасындағы ауылшаруашылық ... ... ... ... ... Атап айтқанда, бұл ерекше
алқапты Кевакиб жерімен теңестіруге болады. Керуен Қаракемер ... ... ... ... ... жолдың бойындағы бірнеше қоныс
орындарын ... ... ... ... жанындағы Тамды атты ортағысырлық
қалаға кіреді. Қала Тамды өзенінің оң жағына орналасқан, ортасында ... ... ... дуалдармен қоршаған үлкен қала. Көлемі 300×285 метр,
қорғаныс мұнаралары бар, алаңдары ... ... ... ... жартылай құрылыс мекемелерімен бұзылған. Тамдыдан шыққан керуен жолы
терістік бағыттағы Талас ауданының ... ... ... ... ... төртбұрышты қоныс мекен-жайға аялдап, одан әрі ... ... ... жолының сол жағындағы 6 шақырым жердегі Ақтөбе ауылындағы
мекен-жай арқылы ... ... ... бағыт алады.
Саудакент Шабақты өзенінің оң жағасына орналасқан Байқадам ауылының
батыс жағында, қала төртбұрышты ... 230×160 ... ... 4 метр,
айналасының барлығы қорғаныс дуалдарымен қоршалған, онда 11 ... бар. ... ... ... ... бояуы бар көптеген ыдыс-
аяқтар шыққан. Қаланы 1901 жылы ... ... ... Ал 1946 ... зерттеген. Қаланың біраз бөлігі бүлінген. Археологиялық қазба
жұмысы жүргізілген жоқ.
Енді Қаракемер қаласынан Жетібай ауылындағы ... ... ... ... ... ... атты ... орны бар. Осылардың
ішінде көлемі жағынан үлкен, ... ... ... ... ... ... ... мекен-жайдың бірі – ... ... ... ... ... бірнеше бекініс, мекен-жайлар
есепкеалынған-ды. Төменгі Талас қаласынан бастап, ... ... ... ... ... ... және Ақ кесене сияқты
көне қалалар егіншіліктің дамуына байланысты ірі саяси орталыққа айналып,
сауда мен ... ... ... ... осы ... ... ... мекен-
жайлар бой көтерді.
Шөлтөбеден шыққан жүк артқан керуендер тобы Қонысбай, Нарымбай сияқты
аумағы үлкен көшпелілердің қорғаныс орындарын басып ... ... ... ... үш ... ... ... қаласына тоқтайды.
Керуендер Талас аңғарындағы ең ірі қала Оххумға қарай ат ... ... ... рет 1893 жылы ірі ... ... ... 1936 жылы
Бернштам зерттейді. Қаланың сыртқы қорғаныс дуалының ... 414×368 ... 14 ... бар, ... алып ... жері 2,7 га. ... жаулардан
қорғану үшін 3 қатар қорғаныс дуалдарын тұрғызған, оңтүстік шығыс жағында
цитаделі орналасқан. Мұнда ешқандай қазба ... ... жоқ. Қала ... ... өмір ... [21].
Талас бойымен Саду Шәкіров ауылындағы Шаруашылық қаласына ... жол ... ... төбе», Бостандық ауылындағы «Қызыл
мақташы», Аққұмдағы қалаларды басып өтеміз. 1253 жылы ... ... ... атты қала ... ... ... көне қаласына сәйкес деп тұжырымдалады. Шаруашылық қаласының
үйіндісі жерден көтеріңкі төбе болып ... ... ... жағында
цитадель, кейбір жерлерінде қорғаныс мұнараларының орны сақталған, қаланың
бетінде көптеген ... ... ... Қала ... өмір ... ... Ол ... жар ауылының терістік жағында 6 км
қашықтықта ... Қала ... ... 300 × 200 м, ... ... көлемі 70 × 70 м, биіктігі 11 м. ... ... ... ... ... орны бар, ... ыдыс-аяқтардың
сынықтары көптеп кездеседі. Ескерткішті тұңғыш рет 1949 жылы А.Н. Ремпель
зерттеді. Қаланың айналасында көшпелілердің аумағы ... ... ... ... ... ... жол Қызыл жар ауылын басып өтіп, Үшарал
ауылының орталығындағы ХХ ... ... ... ... ... Ол ... ... салынған, тік бұрышты, көп күмбезді ... ... есік ... байланысқан жеке залы, сырт жағында
аулалары бар. Ескерткішті 1945 жылы Г.В. Пацеевич ... ... ... жағында қырғыз елі ... ... ... тағы да бір керуен жолы бар. Бұл жолдардың бойында Жикиль, Атлах,
Шельджи, Сус, Куль және ... ... ... Тараздан 3 шақырым
жерде Жалпақ төбе деген елді ... ... ... ... 90-95 ... 4 м төбе орны бар. Шығыс бөлігінде цитадель орналасқан. 1963 ... ... ... қазба жұмысын жүргізгенде үйлердің бөлмелерін
тапқан. Сонымен ... ... ... ... ... ... дастархандар, шырақтар және Түргеш ... ... ... ... ... ... қаланың VІІ-ІХ ғасырларға жататынын
дәлелдеді. Аль-Макдисидің айтуы бойнша «Жикиль – шағын қала, айқалағанда
адам дауысы жететіән ... ... ... ең ірі ... бірі – ... Араб ... ... бойынша: «Атлах – үлкен қала, ауданы жағынан
негізгі қалаға жақын, айналасы қабырғамен ... ... ... ... ал ... ... ... егісі. Алқалы мешіт мединеде, сауда
орталығы рабадтың ішінде. Тараз ... бір ... аты – деп ... ... ғалым А.Н. Бернштам» Атлах қаласының орны ... ... ... Жуантөбе деген, көлемі 280 × 140 метр ... ... ... Терістік жағында биік етіп үйілген төбешік цитадельдің орны,
түстік ... ... ... ... бірнеше қорғаныс мұнарасының
орны дуалдармен қоршалған, ортасында үйдің орнын білдіретін төбешіктер бар
[5].
Тараз аймағына кіретін Атлах қаласына ... ... ... бірі ... ... бен ... аралығы 4 фарсах. Көптеген ғалымдар Шельджи
қаласын қазіргі Тараздың түстік жағында 30 ... ... ... деп ... Араб ... ... ... Тараздың селолық қаласы
сияқты, түріктердің шекаралық қалаларының бірі» деген. Тарихи деректер
бойынша ІV-ХV ғасырларда ... кен ... ... ... ... емес. Онда шетелдіктер көп, мешіт қаланың сыртында, қала аралығында»-
деп жазған.
Бұл қалаға алғашқы көңіл бөліп қызыққандар В.А. ... Г. ... ... және М.Е. ... ... ... ... түрде археологиялық
қазба жұмысын жүргізген А.Н. Бернштам мен П.Н. Кожемяко еді. Шельджи ... ... кен қазу және ... ... ... ... ... деректер ХІ-ХІІ ғасырлардағы Қараханид дәуірінде тиын, ақша ... ... ... ... ... күміс-қорғасын кенінің табылуымен
байланыстырады. Ол жерде деректер бойынша 78 кен өндіру орны, оның ішінде 6
алтын ... ... ... ... тиын ... ... елдермен сауда-саттық байланыстар жасағандығын растайды [17].
Біздің келесі бағытымыз Тараз қаласынан Ұлы Жібек жолы бойымен шығысқа
қарай жүретін керуен жолы болмақ. ... ... ... ... ... араб ... ... деректерінде «Барысхан екі адамның
дауысы жететін қала, бұзылған, мешіт базар орталығында» делінген.
Ақыртас. Жолаушы ... Ұлы ... жолы ... ... ... 40
шақырым Ақшолақ темір жолының түстік жағындағы Қырғыз Алатауының етегіндегі
Оңтүстік Қазақстанда теңдесі жоқ сәулет өнерінің бірі – ... ...... ... ... ... 1-1,5 м, құмай қызыл
тастан өңделіп, 3-4 қатар етіп қойылған алып құрылыс. Құрылыстың ... ... 205 м, ... ... үй және басқа да қажеттілік үшін салынған
бірнеше бөлмелер ... есік ... ... ... ... ... ... қоршалған. Ескерткішті П.Н. Лерх, Д.А. Иванов,
В.В. Бартольд, В.А. Каллаур, А.Н. Бернштам, В.Н. ... және ... ... ... ғалымдар бірауыздан осы өлкедегі жазба
деректерде айтылып жүрген Касрибас ... деп ... жүр. ... ... ... Ә. Марғұлан ... ... ... К.М. ... ... қазба жұмысы жүргізілді. Қазба барысында ... ... ... иесінің менкен-жайы және батыс мұнарасы қазылды. Онда
көптеген ыдыс-аяқтар, су құбырлары, кірпіштер және басқа да ... ... ... ... Ұлы ... жолы тау ... ертедегі бекіністер,
мекен-жайларды аралай отырып, Тұрар ... ... ... ... ... ... өтеді. Өрнек қаласының аумағы 155 × 160 м ... ... ... ... ... 5 м, ені 11-15 м ... бұрыштарында бірнеше мұнаралар орны бар. ... ... ... ... ... ... ... орындары кездеседі.
Қаланың орнына әр жерден жүргізілетін археологиялық ... ... ... ... ... тас ... табылды. Сонымен бірге
көлемі үлкен емес, бетінде өсімдік тәріздес өрнектері бар ... ... К.М. ... ... ... ... ... отырып, осы
өңірде отырықшылық пен қолөнердің едәуір дамығандығын көрсетті. ... пен ... ... табылуы – қаланың ... ... ... ... ... Ары ... ол араб ... Кульшбу
деп аталып жүрген қаланың Өрнек екендігі расталды. Оның үстіне Ұлы Жібек
жолы бойындағы ... ... ... орны ... бірге, әртүрлі
елдердің көпестері айлап-жылдап ағылып жатқан ортағасырлық ... ... алып жер ... да ... ... ... зор болған.
Ұлы Жібек жолы бойындағы тарихи деректерде аты көп ... ... бірі – ... ... Ол ... ауылы мен Луговой темір ... ... ... Араб ... Ибн Хордабек и Кудама
Тараздан батысқа қарай 14 ... ... ... ... араб ... ... деп ... «Құлан бекіністі қала, онда мешіт бар, ол ... ол ... ... ... Өз еңбегін ХІІ ғасырдың 20-шы жылдары
жазған географиялық сөздіктің ... Якут ... деп ... ... елінің Мавренахр жағындағы шекарасына жақын орналасқан сүйкімді
қала». Қазір қаланың алып ... ... 500 × 480 м. ... шығыс
бөлігінде көлемі төртбұрышты, 46 × 46 м болып келген цитадельдің биіктігі
11 м. ... 1936 жылы ... ... 4 – ... ... ... дуал, тас қабыр және басқа да көптеген ыдыстар тапты. Қала ... өмір ... ... ... ... бірнеше селолық мекендердің
болғандығын дәлелдейтін үйінділердің орны жатыр. Соңғы жылдары археологтар
осы қала ... ... ... ... VІ-ХІ ... тән үй ... ... орналасқан құрылыстың орны кездесті. ... ... ... ... ... басқа да өсімдік тәрізді
ою-өрнекпен кескіндеп ойып жасаған жаңа ... ... Бұл ... сөз жоқ, ... мен оның айналасындағы ... ... ... біршама дамығандығын білдіреді.
Меркі қаласы. Ортағасырлық Мерке қаласы аудан орталығында, төртбұрышты,
қорғау қабырғалары шикі кірпіштен тұрғызылған, ... ... ... 170 × 130 м келген бекініс орны бар. Батыс түстік жағындағы
бұрышта көлемі 20 × 20 м ... ... орны және ... ... ... қақпасы байқалады. Меркі қаласын ертедегі авторлар Ұлі
Жібек жолындағы ірі керуендер тоғысатын жер деп ... Бұл ... ... «1893-94 жылдардарғы Орта Азияға ғылыми мақсатпен барғаны туралы
есебі» деген еңбегінде айтады. 1936 жылы А. ... ... ... ... ... ... ... тапқан. ХІХ ғасырдың алғашқы
жартысында қоқандықтар өзінің шығыстағы тірегі үшін ... ... Қала ... ... өмір сүрген. Аудан орталығында өлкенің
көне заманнан осы уақытқа дейінгі тарихын ... ... ... болады. Меркі ауылынан 6 шақырым Қырғыз тауы ... ... ... көшпенділердің жайлауында түркілердің ата-бабалар
аруағын еске түсіру үшін орнатқан 50-ге жуық тас мүсіндер де бар. ...... ... сол ... ... ... дәстүрімен
бұзылмай жақсы сақталып жеткен мұралар. Бұлар V-ІХ ғ.ғ ... Көне ... ... ... соң, Ұлы ... жолының бойындағы
қазақ халқының батыры, Қоқан хандығына қарсы ... ... ... ... ... Сыпатай Әлібекұлы кесенесін көруге болады. Ол 1781 жылы ... жылы ... ... қаласы – Ұлы ... жолы ... ... ... ... жақын орналасқан ірі қалалардың ... ... ... 100 × 100 м, екі бөліктен ... ... ... цитаделі бар ескерткіш. Қалаға алғашқы зерттеу жұмысын жүргізген
А.Н. Бернштам мен Г.И. ... орта ... ... тән көптеген құнды
материал жинады. Кейіннен, қалаға ... ... 1965 ж. ... Б.
Ерзакович араб жазуы бар сүйек тапты. Қала ХІV-ХV ... ... ... шекаралық пункті болды. V-ХV ғ.ғ жатады.
Ұлы Жібек жолы ... ... ... ... орта ғасырлық Навакет, осы күнгі Красная речка қаласына
барып ат басын тірейді. Шу ... оң ... ... ... ... Қордай ауданының жерінде Кисмичи (Якалыг) және ... ... ... ғасырлық Якалыг қаласы Кисмичи аулының ... ... ... ... ... айналасы қорғау қабырғаларымен қоршалған.
Ертеректе қала айналасы 10 шақырымға дейін рабадпен қоршалған, ... ... ... қалдығы кездеседі. Жоғарғы алаңның көлемі 278×168 ... ... 1937 жылы Ю.В. ... 1940 ж. А.Н. ... зерттеді.
Осы негізгі Жібек жолынан Шу өзенінің төменгі ағысындағы судың молдығы,
жердің ылғалдығы адам баласының бағзы заманнан-ақ егін ... ... ... ... ... жайлар мен қалалардың орны дәлел. Сонымен
бірге бұл өңірде қалалар, сақ, ... ... алып ... – обалары көптеп
кездеседі.
Қордай аулының орталығында қазақ халқының ... мен ... ... қарсы күрескен батырларымыздың бірі - Өтеген Өтеғұлұлына
(1699-1773жж.) ескерткіш орнатылды. Ескерткіште ... биік ... атқа ... батырдың бейнесі көрсетілген. Ол 74 жасында Шолақтаулы
Іле бойындағы Шеңгелді деген жерге ... ... ... Қапшағай
теңізінің суы жайылып, батырдың бейіті су астында ... ... ... ағайын-туысқандары сүйегін Қордай ауданы қазіргі Өтеген
ауылына ... ... 2001 жылы ... ... ... сәулетті кесене
орнатты.
Сондай-ақ, бұрынғы Алмалы қазіргі Қарасай аулында елі үшін, жері үшін
ат үстінен түспеген ... ... ... ... ... ... бас ... Қарасай батырға арналып ескерткіш орнатылды. Аудан
орталығында өлкенің тарихын баяндайтын аудандық-тарихи ... ... ... ... ... ... тобы ... Георгивка ауыл-дарындағы
қалаларды басып өтіп, Ақтөбе қаласына аялдаған соң, Шу ауданы Новый ... ... ... ... тынығып, тауарларын өткізген соң
төменгі Шу бойына бағыт алады. Новый путь ауылындағы қала ... ... бар. ... ... ... қоршалған, көлемі 450× 480
м, ... ... ... 2,5 м, ені 15-20 м, ... ... ... орны және айналасында ені 45 м келетін оры бар, қазба ... жоқ. VII-XII ... ... ... оң жағалауын жағалай отырып, ... ... ... ... ... ... ... ауылы Шу өзенінің оң жағасындағы
аумағы үлкен қалаға ... ... ... ... ... қала, орта
ғасырға тән цитадель мен ... орны ... ... тұр, ... ... ... ... Керуендер төменгі Шу бойындағы
Жамбыл ауылының төңірегінде Үлкен Ақтөбе, Бала Ақтөбе, Кіші Ақтөбе ... төбе ... ... ... ... күн өздерінің әкелген тауарларын
сатып немесе айырбастап, бірі кейін қайтса, енді ... ... ... ... ... ... ... жол тартып
отырған. Қазіргі Мойынқұм ... ... ... қалалармен қоса көп
жерде егіншілікпен ... ... су ... ... бар
екендігі анықталды. Сондай-ақ, Амангелді ауылының түстік ... ... ... ... ... ... сәулет өнерінің ескерткішін көруге
болады. Облыс бойынша тұңғыш рет Хантау ... ... ... ... ... ... ... деген аңғарда 50-ден аса қола дәуірінің ... ... сақ ... және ... дәуірінің тас қоршаулары
табылды.
Төменгі Шу бойында 1858-1859 ... ... ... үшін Қоқан
хандығына қарсы көтерілісті ұйымдастырушылардың бірі – ... ... ... ... ... ... сапар жолы аудан орталығынан шығып Шу өзенінің бойын
өрлей ... ... ... ... ... ... ... көлдің
жағасында қалмақтардың тұтқынан қашып шығып, қаза тапқан Қамар сұлудың
кесенесі бар. Кесененің тек бір ... ғана ... ... жолы ... ... ... жағындағы керуен сарайға аялдап, одан әрі
қимақтарға жол тартады [18].
Ұлы ... ... ... мен ... сауда, ғылым дамуымен
бірге мемлекетаралық байланыстардың күшеюі – олардың озық ... ... ... ... ... ... тигізді. Сол себептен
өлкеміздегі көне заманнан бізге жеткен мекен-жайларды тарихи деректерге
сүйене ... ... ... ... болу үшін ... маршрут
ретінде дипломдық жұмыстың осы бөлімінде ұсынылды
2.3 Тараз қаласындағы туристік фирмаларға талдау
Қаладағы ... ... ... ... ... кіру бағыты
бойынша 6 турфирма (29%) ... ... ... ал ішкі ... -
10(48%).
Туристтік фирмалары келесі қызметтерді көрсетеді:
- Таяу және алыс шетел туристерін қабылдау және орналастыру;
- БАӘ, Турция, Қытай, Германия және т.б. ... шоп- ... Виза ... және ... да ... ... ... тарихи жерлеріне саяхат;
- Қазақстандағы пансионаттарда емделу және демалу;
- Авиабилеттерді ... ... ... ... ... пайдаланылады:
Ішкі туризм – қарастырылып жатқан ел шегінде тұрақты тұрып жатқан
келушінің ішкі туристік ... ... шығу ... сапар шеңберіндегі
қызметі;
Келу туризмі – қарастырылып жатқан елде тұрмайиын келушінің ... ... ... осы ел ... ... туризмі – қарастырылып жатқан ел шегінде ... ... ... шығу туристік сапар немесе ішкі ... ... ... операторлық қызмет (туроператорлық қызмет) – қызметтiң осы
түрiне лицензиясы бар жеке және (немесе) заңды тұлғалардың ... әрi ... ... ... ... қалыптастыру, ұсыну және туристiк
агенттер мен туристерге өткiзу жөнiндегi кәсiпкерлiк қызметi;
Туристiк агенттiк қызмет (турагенттiк қызмет) – ... осы ... бар жеке және ... ... ... (бұдан әрi – турагент)
туристiк өнiмдi ұсыну және өткiзу жөнiндегi кәсiпкерлiк қызметi.
Төмендегі ұсынылған кестедегі ... ... ... талдау жасауға
болады: яғни қазіргі кезде 28 ... ... ... 13-ші ... ... ... Ал ... фирмалар әртүрлі қызметтер ұсынады (Кесте
1).
Кесте 1
Тараз қаласындағы 18.03.2010 ж туроператорлық және турагенттік
қызметпен ... үшін ... ... ... ... ... ... р/с |
| ... ЖШС |
| | ... ... |
| ... | |
| | |әуе ... ... ... құрлық |Су |
| | ... ... ... | | | | | | ... | | | | | ... |17 038 |256 |6 393 |3 946 |6 234 |209 ... |6 185 |24 |4 624 |447 |1 090 |- ... |- |- |- |- |- |- ... |960 |- |70 |890 |- |- ... |10 |- |- |10 |- |- ... |5 834 |- |242 |850 |4 533 |209 ... |- |- |- |- |- |- ... |1 199 |212 |345 |642 | |- ... |27 |20 |- |4 |3 |- ... |- |- |- |- |- |- ... |- |- |- |- |- |- ... |347 |- |6 |341 | |- ... |500 |- |- |275 |225 |- ... |- |- |- |- |- |- ... |55 |- |- |22 |33 |- ... |1 798 |- |1 106 |465 |227 |- ... |123 |- |- |- |123 |- ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... 2-ден ... ... Республикасына 2009 жылы
келушелер саны көрсетілген. Олардың ішінде ең көп ... ... ... жол. ... ... ... жол қатынастары жақсы жолға
қойылған. Соның ішінде ... ... ... ... ... келушілер
саны жоғары болған. Келесі кезекте өзгеде ... ... ... Бұл ... ... ... ... Жамбыл облысында жақсы
дамыған, ең аз көрсеткіш Қызылордада болған. Үшінші ... ... ... ... Ақмола, Атырау, Жамбыл облысында алдыңғы орындарға
ие. Әуе ... ... ... ... ... Бұл ... ... себебі әуе жолдарының құны көптеген халықтың ... ... ... және ... ... ... ... болып отыр. Су ... ... өте ... ... елді ... ... ... теңізді аймақтар жоқ. ... ... ... ... туристік
фирмаларының ұйымдастыруы бойынша табиғи-танымдылық турлар ... ... мен ... бойынша және тағы басқа, диплом жұмысының ІІІ
тарауында жазылған.
3 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ТУРИЗМІНДЕГІ ЭКСКУРСИЯНЫҢ АЛАТЫН
РОЛІ МЕН ... ... ... экскурсияның алатын ролі
Бірдей экскурсия болмайды, оларды бір ... әр ... ... ... ... ... ... және идея түсінігімен байланысты,
берілген материалды айтып берумен қатар, ... ... ... ... ... ... ойы, оның өзегі.
Әр экскурсияның нақты белгіленген тақырыбы болу ... ...... мен ... ... Объектті қалай көрсету керектігін,
ақпараттың кандай бөлігін экскурсанттарға беру қажеттігін экскурсияның
тақырыбы анықтайды. ... ... бір неше ... ... әр қайсысында, тақырыпқа байланысты, бір объект жайлы ақпарат түрлі
көлемде беріледі.
Әр ... бір неше ... ... Әр ... ... ... аяқталу болу керек.
Экскурсияда көрсету. Көрсету – ... ... іске ... экскурсиялық объекттермен көру арқылы танысу (мысалы, архитектура
ескерткіші мен). Экскурсияда ...... көру ... ... көп планды процесс. “Көрсету”арнайы термин ретінде экскурсионист
ғалымдармен енгізілген. Экскурсиялық методикалық әдебиетте кең пайдаланады.
“Көрсету” және “демонстрациялау” бір ... ... ... – ол ... пен ... бір ... іс-әрекеттер жүйесі, квалификациясы бар ... ... ... кезде Тараз қаласының туристік фирмалары Жамбыл ... ... ... ... Олар ... көрсетілген.
Тараз қаласының табиғи-тану турларын ұйымдастырушы қаланың фирмалар
саны көп емес. Бар турларды келесіндей бөлуге болады:
1) территория ... ... ... және оның ... ... маршрут:
б) Жамбыл облысы орталығы Тараз қаласы және оның ... ... ... ... ... күн ... 2-3 ... маршрут (уик-энд)
3) құны бойынша
а) арзан турлар
б) ... ... ... топ ... ... 9-12 ... 13-16 адам
с) 16-20 адам
д) 50 адамға дейін.
Ұсынылған туристік фирмаларды турлары отандық және ... ... Тур ... ... ... шетелдіктерге визалық
қолдау, қымбат қонақ үйлерге қоныстандыру табиғи ... ... ... ... ... музейлердегі кіру билет құны,
табиғи парк, экологиялық пост және тағы ... ... ... ... ... соғуы мүмкін.
Тараз қаласының турфирма қызметін сараптау нәтижесінде негізгі бағыттар
белгіленді:
- Талас өзеніне тур;
- Тараз қаласының табиғи паркіне саяхат;
- Демалыс күн ... ... ... мен ... ... ... ... экскурсия.
- Тараз қаласының төңірегіне саяхат;
- Визалық қызметтер көрсету.
Талас өзенінің төменгі ағыстарымен үрленді ... ... ... ЖШС, ... тур» ЖШС ұсынады [10].
«Ежелгі Тараздан бүгінгі күнге дейін» маршрутына сипаттама.
Тараз қаласы Қазақстан Республикасы ... ең көне қала ... ... алдыңғы бөлімдерінде атап өттік. Соған байланысты қалада
тарихи мәні бар объектілерге экскурсия жасаудың ... өте ... ең ... ... болып, ол Тектұрмас кесенесі болып табылады.
Жамбыл облысы - Тараз қ. ... ... ... ... ... ... X-XIV ғасырлар. Талас ... ... ... оңтүстік-шығыс бөлігіне, айнала ортадағы биік
төбеге салынған ежелгі қаситетті орын. ... ... ... ... ... жер деп ... ... негізі VІІІ-XI ғасырда, Ислам ... ... ... бастады. Ислам дәуірінде салынған кесененің өзі ... ... оның ... ... ... жаңа ... салынып, қалпына
келтірілді. Дәл қасында қазақтың Ұлы батыры Мәмбет батырдың моласы үстіне
соғылған ... бар. ... ... ... төменде жатқан Тараз
қаласының бар көрнісі жақсы көрінеді. Іргеде ағып жатқан, көне қалаға аты
берілген ... ... адам ... ... ... Осы ... ... керуеннің өтуін жүзеге асыратын тас көпір болған. Сәулеттік
кешен, сондай-ақ зиярат ету орны болап та ... ... ... ... ... ... моншасына
қарай бағытталады.
Ғимаратты XIX ғасырдың аяғында қазіргі Тараз қаласының ... ... ... ... ... ... ... ортағасырлық шығыс
моншаларының ... ... мен жылу ... негіздері
пайдаланылған XX ғасырдың елуінші жылдарына дейін монша жұмыс істеп ... ... ... ... ... Тарихтан белгілі бұл ... күші ... ... ... өте ... өйткені жылу көзі
ретінде милион жылдар бойы ... пен ... ... ... ... тас
қолданылады.
Қали-Жүніс Шығыс моншасынан кейін экскурсиямыз Әбдіқадір мешітіне қарай
бағытталады.
Тараз қаласы Абай көшесінде, 5 құрылысы бар. Шығармашылық ... кіру ... ол ... ... сақталған, «дарбаза» үлгісіндегі
монументалды құрылыстың біздің облыс аумағында сақталған бірден-бір үлгісі.
Одан ... ... ... ... кесенесіне қарай
бағытталады, XI ғасыр. ... ... ... ... Төле би ... ... ... қиылысында орналасқан. Кесене ортағасырлық Тараз
аумағында құрылған қасиетті-мемориалды кешенеге жатады.
Қарахан кесенесі өзінің әсемдігімен ... ... ... ... ... өзінде ежелгі Тараздың ... ... ... ... ... ... бұл ғимаратты өрлеу
кезінде өте шеберлікпен әзірленген 30 түрлі өрнекті ... ... ... ... ХІ ... жасалған. Оның құрылысы Айша
бибі мен Бабджа қатын кесенесімен тікелей байланысты. Оның ... ... ... ... ... ... Қараханидтер әулетінің хандығымен
байланыстырады. Әулие-Ата атануы да содан.
Туристер сәулет өнерінің маржандары Қарахан және Дәуітбек кесенесімен
(X – XIII ғ.ғ), ... ... (XV ғ.), Қали – ... ... бибі және ... ... ... (XII ғ.) танысады. Облыстық
өлкетану мұражайын аралайды, экспозициялық ауданы 200м. Бұл ... ... ... болу ... ... бай ... қазба үлгілерін
тамашалайды (тас бейнелер, балбалдар өте ерекше), осының барлығы қаланың
мәдени-экономикалық жағынан ... ... ... айғағы. Туристер
көрме залында қазіргі ... ... ... ... ... ... Ол жұмыстар ұлттық бояуға және туған
жерге деген махаббатқа толы. Одан әрі туристер ... ... ... және ... ... Түнгі Тараз қайталанбас
сұлулығын тамашалайды (Сурет 6) [10].
3.2 ... ... ... дамытудың қазіргі жағдайы мен
мәселелері
Туристік сала жұмысын кез-келген ... ... ... ... ... ... Туризмді дамыту жыл бойына арналған
шараларды қамтиды, яғни кейбір салалар сияқты (мысалы, ауыл ... және ... жыл ... ... ... ... мезгілге сай
келетін қызмет түрлерін көрсетуге болады. Мысалы, қыс айларында шаңғы тебу,
мұз айдынында ... жаз ... ... ... ... және т.с.с ... жүзеге асыруға болады.
Осыдан келіп біздің ұсынып отырған ... ... ... ... жетілдіру. Ол жарнамалық қызметпен айналысатын қосымша
агенттік құру болып отыр. Қазіргі ... ... және ... орындары
туралы көрнекі жарнамалардың жоқтық қатарында. Ал Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... көрікті жерлер бар.
Олардың артықшылықтарын қоғамға жариялайтын жарнама. Демек осы бағыттағы
жұмыстарды жетілдіру арқылы көптеген ... ... ие ... ... Міне
осы орайда жарнама агенттігінің қоғамға әкелетін пайдасы туралы есептер
келесі түрде болады.
Аталған іс- шара ... оң ... ие ... жаңа жұмыс орны ашылады
- бюджеттік түсімдер ұлғаяды
- әлеуметтік және мәдени ... ... ... мәселелер жақсарады және т.с.с.
Тараз қаласындағы туристік қызметін талдау ... ... бар ... ... ... саны кеміген
- қызмет көрсетуден түсетін пайда азайған
- бюджетке аударылуар кеміген
Аталған мәселелердің сандық мәліметтері кестеде көрсетілген ... ... ... облысындағы туристік фирмалардың өсу динамикасы [40]
|Көрсеткіштер |2007 |2008 |2009 ... ... ... саны |13 |28 |28 ... ... ... адам |7578 |12278 |4520 ... көрсету көлемі, млн. тг. |22,9 |68,2 |16,1 ... ... ... мың тг. |1426,0 |2483,0 |983,2 ... ... мәліметтері бойынша Жамбыл облысында ... саны 2007 жылы – 13, 2008 жылы және 2009 жылы – 28 ... ... жылы 28 фирманың 8-і ... ... ... ... ... ... саны 2007 жылы 7578 ... 2008 жылы – 12278 адам, 2009
жылы – 4520 адам, яғни 2008 жылы келушілер саны 2009 ... ... ... кем ... ... көрсету көлемі 2007 жылы – 22,9 млн. теңге,
2008 жылы – 68,2 млн теңге, 2009 жылы – 16,1 млн. ... яғни ең ... ... ... ... ... ... 2009 жылы 2008
жылмен салыстырғанда 1499,8 мың теңгеге кеміген [12].
Туризмді дамытуда кері әсер ететін факторлар:
1. Туристік және көліктік ... ... ... үйлерді, пансионаттарды, демалыс үйлері мен базаларын қоса
алғанда, ... ... ... ... ... материалдық базасы жоғары дәрежеде моральдық және физикалық
тозғандығымен сипатталады. Бүгінгі таңда ... ... сапа ... ... үшін ... тұратын жерлер халықаралық талаптарға сай емес.
2. Қызмет көрсетудің төмен сапасы және Ұлы Жібек жолының қазақстандық
бөлігінде таңбалы ... ... ... тудыруы қазақстандық
та, шетелдік те ... ... ... ... ... ... ... халықаралық насихаттау мен
жылжыту да сапалы түрде қайта ... ... ... ... дамыту
көлік инфрақұрылымының жағдайымен тікелей байланысты болғандықтан,
әуе және темір жол тасымалы географиясының шектеулілігі, ішкі ... ... ... ... үшін көліктің барлық түріне жол
жүру билеттеріне жеңілдіктер жүйесінің болмауы маңызды проблемаға
айналып отыр.
3. Кадрларды даярлаудың, ... ... және ... ... ... ... және туризмнің ғылыми базасының жоқтығы.
Туризмді дамытуға ... ... ... ... ... көрсететін салада мамандандырылған туристік ... ... ... Бұл ... ... объектілерінде
білікті мамандардың болмауы проблемасына ғана емес, сонымен қатар
туристік сала үшін кадрлар ... ... да ... ... ... ұсынылатын қызметтердің төмен сапасы.
Бұл Қазақстанда туристік визаларды ... ... ... ... ... және ... ... мерзімдеріне қатысты.
5. Туризм елі ретінде Қазақстанның жеткіліксіз деңгейдегі тартымдылығы
.
Елдің оң туристік имиджін жылжыту ... ... ... сипатта,
туризм жөніндегі көрмелерге қатысу мемлекеттің жарнамалық қызметінің
тиімділігін толық өлшемде қамтамасыз ... Осы ... ... ... ... үшін бірінші басымдықты нарықтар болып табылатын елдер -
Германия, Ұлыбритания, Оңтүстік ... ... ... ... ... ... бөлімдерін) ашу және олардың қызметін ... ... ... ... Сонымен қатар, жыл сайын орасан көп туристерді
қабылдайтын, туризм саласында дамыған елдердің ... ... ... ... ... шешу ... ... [6].
3.3 Туризмді дамытудағы алға қойған мақсаттары
Бүгінгі таңда Қазақстан ... ... ... ... ... ... қаласы – туристер көп келетін және әдемі жерлердің бірі ... ... ... көп ... бойы көне ... және ... орталық
болып саналғандықтан, мұнда мыңдаған саяхаттаушылар келіп жатады.
Туризм 80 жылдардың соңында өз шегіне ... Ол ... де және ... ... ... алдында көп шешілмеген мәселелер бар. Қазақстан өз
Тәуелсіздігін алмағанша біз өз бетімізбен туристік ... ... ... ... ... келгендіктен, оларды орындауға тура келді.
Туристік саланы дамыту және туризм ... ... ... ... ... ... көрсету мақсатында әзірленген «Жамбыл облысында
туризмді дамытудың 2010-2012 жылдарға арналған ... ... ... ... 2009 ... 18 қарашасында №375 қаулысымен мақұлданып,
Жамбыл ... ... 2009 ... 11 ... №19-5 шешімімен
бекітілді.
Аталған жоспардың басты мақсаты - қазіргі заман талабына сай ... ... ... туристік кешен құру және оны жоғары
кірісті экономика секторына ... ... ... ... ... маркетингтік – сараптамалық зерттеу өткізу, зерттеудің
қорытындысы негізінде ... ... ... ... ... ... ... Туризмнің даму Стратегиясы аумақтағы туризмнің
материалдық базасын модернизациялауға және туризм инфрақұрылымының дамуына
әсерін тигізетін ... ... ... туристік өнімдерді
республикалық және әлемдік туристік қызмет рыногына алып шығуға, аймақтық
туризм саласына инвестиция тартуға, сала ... ... ... ... жоспарды жүзеге асыру бойынша облыстық бюджет және басқа да ... ... ... ... ... мемлекеттік жобаны қайта өңдеу және
енгізу әрекеті, шетел ... ... ... ... жеке ... ... туристік жағдай жасауға, сондай-ақ ... ... ... ... ... индустриясын жобасын біртіндеп
жасау және ұзақ мерзімді келісімшарттарды, келісімдерді, ... ... ... ... ... ұйым қызметін жүзеге
асыру.
Бұл тапсырма ... ... ... жаңартылған бағдарламамен
шектесіп, мемориалды трассада Ұлы Жібек жолын қайта жаңартуда ... өнім ... ... ... және ... ... стандарт деңгейінде және әлем нарығында нақты ұсынылған ... ... ... ... ... Бұл жағдайды талдаудан
қазіргі кездегі туризм және рекреациялар сферасында негізгі мәселелер ... ... ... туризмнің базалық материал жағдайының төмен деңгейі, құрылысқа
салатын ақша көлемінің шектеулігі және туристік ... ... ... және ... ... ... болмауы;
- Халықаралық нарықтағы туристік сөз салулар, жарнамалар жағынан
бәсекелеске түсу тәжірибесі ... ... ... ... кадрларды басқару туристік шаруашылығын
белгілі бір мақсат үшін пайдалану (бұл ... ... ... ... ... ... серіктестер іздеу және
қызметкерлерді оқыту қатар жүріп ... ... ... ... материалды авариялық жағдайы,
туризмді танып білу қорлары.
Туризм мен белсеңді демалыс, ... ... ... дамуы және
туристік аудандардың болашағының ... ... ... айқындалды.
Саяхатшыларды қызықтыратын біздің аймақтың көптеген тарихи-этнографиялық
ескерткіштері авариялық жағдайда ... тұр. ... ... үшін өте ... ... және ... ... арнайы консервантты қабылдау,
ескерткіштердің регенерациялау үшін ... ... ... дайындау талап етіледі.
Жамбыл облысында қазіргі заман талаптарына сай “өте сәнді” ... ... ... қор байланыстары бар. Басқа аумақтарда
көптеген туристік қолайлылықтың ... ... ... бір ... ... ұйымдары, спецификалық туристік білімі, кезең бойынша уақыт
тәртібі немесе басқа да ... ... ... ... нысандарға
серуен (парктер), табиғат ескерткіштері, мемлекеттік және тіркелген тарихи
орындармен тән.
Туристерге аймақтарда автокөлікпен саяхатқа шығу қызығушылық ... ... ... ... ... ... дамуы осындай.
Қазіргі нарық жағдайлары мемлекет дамуының жаңа кезеңіне көшу үшін ... ... ... ... ... ... ... және туризм
билігіне байсалмен қарамау үлкен проблемалардың бірі ... ... ... ... бойы ... болжаулар, ұзақ мерзімді жоспарлар, туризм аумақтың
ұйымдары жүргізілген жоқ ... ... өту ... ... ... бірнеше
қажетті заң жобалары қабылданды,ол қазіргі ... ... ... береді). Туристерді қабылдаудағы жасалынған шарасыз үзіліс,
туристік инфрақұрылымына қолайсыз жағдай жасады.
Басқа елде ... ... ... ... алып ... ... ... керісінше. Туризм саласы мемлекет бюджетіне кіріс ... ... - әлем ... қайнар көзі болып табылады.
Сондықтан да Қазақстанда ... ... ... көбейту керек. Бұл
мақсатты дамыту үшін біріншіден, транспорт жағдайын жақсарту керек, кадрмен
қамтамасыз ететін құралдарын орналастыру керек.
Туризмді тез ... үшін ... ... қажет жағдайлардың бәрін
дерлік жасау керек.
Жамбыл облысындағы Тараз қаласына туристік ... ... ... ... Ұлы Жібек Жолының оңтүстік бөлігінің туристік
жағдайлардың бір уақытта әлсіз ... ... ... ... ұлттық
орындар мен туризмді ұмытпау керекпіз.
Басқа елдермен Жамбыл облысындағы ... ... ... ... оны шешу үшін жаңа ... ... ... қаласы бай сауда орталығы болған. Осы ... өз ... ел ... ... әр ... халықтары тек қана сауда емес, жаңа
идеялар, ғылыми-географиялық ашылымдар, жер ... қала ... ән, ... ... де ... қаласының Ұлы Жібек Жолының бойында орналасуы бұл ... ... ... ... даму, саяси салмақ берді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүгінгі таңда Қазақстан аумағындағы Жамбыл облысы сонын ... ... ...... көп келетін және ... ... бірі ... ... ... көп жылдар бойы көне мәдени және тарихи орталық
болып саналғандықтан, мұнда мыңдаған саяхаттаушылар келіп жатады.
Жамбыл ... ... ... ... мен ... дамыту үшін әр
түрлі жағымды ... ... ... аудан болып табылады.
Бұл тапсырма тарихи сауда-мәдени қайта ... ... ... ... Ұлы ... ... қайта жаңартуда.
Туристік өнім бойынша соңғы мақсат және рекреациялық-спорттық жағдайлар
халықаралық стандарт деңгейінде және әлем нарығында нақты ұсынылған ... ... ... қамтамасыз етуде. Бұл жағдайды талдаудан
қазіргі кездегі туризм және рекреациялар ... ... ... болып
табылатындар қалыптаса бастады:
- туризмнің базалық материал ... ... ... ... ... көлемінің шектеулігі және туристік байланыс көлемдерінің
реконструкциясы.
- ... және ... ... аудандардың болмауы;
- Халықаралық нарықтағы туристік сөз ... ... ... түсу ... ... болмауының қалыптасуымен, сондай-ақ
білікті кадрларды басқару туристік шаруашылығын белгілі бір ... ... (бұл ... ... ... ... ... серіктестер іздеу және қызметкерлерді оқыту қатар жүріп
отыру керек);
- Мәдениет ескерткіштерінің материалды ... ... ... ... ... ... жақсы дамыған елдер тәжіриебесі мемлекет тарапына
туризмге жасалатын демеушілікке байланысты екенін көрсетеді. ... ... ... ... ... үшін шекаралық кедендік режимді
нығайту, инвестиция ... ... ... ... ... арналған
несие жеңілдігін жеткізу, кадрлар дайындауды, жарнама ... ... ... ... секілді толып жатқан іс
шараларды атқару жағы жақсы қарастылылған. Дәл осындай ... ... үшін ... ... ... ... ұмтылыс жасау мүмкіндігін,
біздің елге шетелдік туристтерді тарту мүмкіндігін ... ... ... бай тарихы тұрмыстық мәдениетімен дәстүрлерінің
үйлесім табуы ... ... ... ... ... асыруға арналған
салдарларын туғызады. Бұл ... ... ... ... ... ұсыныстармен халықаралақ стандарттық деңгейдегі биікте ... ... ... көне ... ... пен ... ... алып көпір ретінде Қазақстан Республикасын таныту болып
табылады.
Туристерге ... ... ... шығу ... туғызады.
Тараз қаласындағы туристтік қызметінің негізгі бағытының дамуы осындай.
Қазіргі нарық жағдайлары мемлекет дамуының жаңа кезеңіне көшу үшін ... ... ... базаны орындамау, көңіл аудармау және туризм
билігіне байсалмен ... ... ... бірі ... ... ... ... бойы кешенді болжаулар, ұзақ мерзімді жоспарлар, туризм ... ... жоқ ... ... өту керек, соңғы уақытта бірнеше
қажетті заң жобалары қабылданды,ол ... ... ... ... ... ... ... жасалынған шарасыз үзіліс,
туристік инфрақұрылымына қолайсыз жағдай жасады.
Осы дипломдық жұмысты ... біз ... ... табиғи
ресурстарын зерттеу, табиғи танымдық турларды құру барысында көне тарихи
маңызы бар ... ... ... ... ... пайдалану
секілді міндеттерді алдымызға қоя отырып жинақталған ... ... ... ... ... ... Табиғи танымдық турларды анықтай
отырып біздің тарапымыздан маркетингтік зерттеулер жасау ... ... біз ... уақытта Тараз тур фирмалар отандық туристтерге және шет
елдік туристерге қызмет ... ... ... ... ... ... ... уақытта қызмет етіп жатқан көптеген туристтік фирмалар шетелдік
туристтік сапарларға ғана мән береді де ... ... ... ... қалуы мүмкін. Сондықтанда Қазақстандық азаматтардың
қалтасымен шетелден ... ... ... ... жеңілірек
турлар құру қажет.
Тәжірибеден өту кезінде бір қатар атқарылған жұмыстар мен ... ... ... анықталды. Соның ішінде келесідей мәселелер
анықталды: ... ... ... ... берілмеген, кадрлардың
жетіспеушілігі, туристік аймақтардың даму жоспарының анықталмауы және т.б.
Дегенменде туризмді дамыту үшін ... ... ... ... жұмыстар атқарылғандығын көруге болады. Оны жоғарыда анықталған
мәліметтер сипаттайды.
Қорыта айтқанда, Жамбыл облысындағы Тараз ... ... ... ... ... ... ... қайнар көзі, қоғамның
жарқын болашығына айналады.
ПАЙДАЛЫНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... Н.Ә. ... – 2030 даму ... ( ІІ ... 28
ақпан 2007 ж.
2. Тараз. Жамбыл облысының энциклопедиясы «Қазақ энциклопедиясының» ...... ... Қазақстан Республикасы статистика агенттігі. 2006 – 2009 ... ... ... ... 2010ж.
4. "О Государственной программе Республики ... ... ... ... пути, сохранение и ... ... ... ... ... создание
инфраструктуры туризма" от 27 февраля 1998 года N 3859.
5. Байпаков К, Байбосынов К. Ұлы Жібек жолы және ...... ... О ... ... ... туризма в Республике Казахстан на
2007-2011 годы. Казахстанская правда от 1 ... 2007 ... ... Ж.Н., ... Б.А., ... Г.Э. Состояние и развитие туризма
в Жамбылской области // Аналитический обзор. Тараз: Жамбылский ЦНТИ,
2002. - С.1.
8. ... ... ... Жамбылской области в 2009
г. // Тараз: Знамя труда от 2 февраля 2010 года
9. ... РК «О ... ... в ... Казахстан»:
Сб.законодательных актов. Алматы: Юрист,2002
10. Информация о ... ... в ... ... Управление туризма
и спорта. Тараз, 2010.
11. Сариев Б.А., Нысанова Г.Э. ... ... ... Жамбылской области
// Аналитический обзор. Тараз: Жамбылский ЦНТИ, 2005. - С. 13.
12. Развитие ... и ... ... ... в ... ... деятельности предприятий туризма в 2006-2008 гг. ... по ... ... - ... 2008, ... ... К. Қазақстанның ежелгі қалалары. – Алматы 2005– 254 б.
14. Байбосынов К. Жамбыл ... тас ...... 1996 – ... ... Ж. ... ... Тараз. – Алматы, 2002.
16. Әбіл А., ... А. ... ... ... ... ... оң істер көп
// Ақ жол. – 2005-9 сәуір.
17. Әбілдаұлы Б. Талас-Тараз. - Алматы, Санат, 1998, 200 ... ... Г. ... фестиваль «Великий шелеовый путь». Дружба без
границ // Тараз: Знамя труда от 22 мая 2008 года
19. ... ... ... және ... ескерткіштер жиынтығы.
Жамбыл облысы. – Алматы, 2002 – ... ... Н. ... как зеркало развития оющества // Тараз: Знамя труда
от 3 ... 2009 ... ... А.Н. Памятники старины Таласской долины. –М.: Алматы, ... ... А.Н. ... ... в ... и ... в ... гг.,№3.
23. Айзахметов А. Тайна камней Акыр-Таса // Тараз: Знамя труда от 7 ... ... Пак А.И ... ... // ... труда, 14.10.2009.
25. Қазақстан тарихы 4 томдық, 2 том, Алматы, 1998, 38 б.
26. Әлімбай С. ... ... ... орын: облыстың тарихи өлкетану
мұражайы туралы // Ақ жол. – 2006-18 ... ... Ә. ... ескерткіштердің бүгіні мен ертеңі //Ақ жол. –
2005-8 сәуір.
28. Әуелбеков З., Әлімбаев Б., Бар ... ... ... ... өзендерінің су ресурстарын пайдалану мәселелері //Ақ жол. –
2005-13 желтоқсан.
29. Бөкейханқызы Р. Туризм – мемлекеттің ... ... ... ... ... // Қала мен ... – 2006-16 маусым.
30. Ахметова Қ. Туризм – мемлкеттік имиджі: Жамбыл облысындағы туризмнің
дамуы // Евразия. – 2006 ж. 21 ... ... Б. ...... көзі (Тараз қаласы туралы) // Дала мен қала.
- 2005-1 шілде
32. Мауленов Б. Тарихын таспен жазған халықпыз: Тараз төңірегіндегі ... ... ... қала ... // Дала мен қала. – 2006-28 шілде.
33. Алимханов В. ... ...... // Тараз: Знамя труда от
14 сентября 2002 года
34. Байбосынов К. Открывая тайну древнего Тараза // Тараз: ... ... от ... 2006 ... Койшинов Г.К. Экономическая эффективность от туристской деятельности
// Саясат-Policy, 2010. № 2. С. 17.
36. О ... в ... ... в 2008 году ... справочник.
Агентство по статистике. Алматы, 2001 - 74 с.
37. Тажиева С. К. ... – как ... ... // ... ... № 11. – С. 23.
38. Дублицкий Н., Степанова В. Путешествие по Казахстану. - Москва, ... ... ... К.С., ... С.К. ... ... ... туристской
индустрии в Республике Казакхстан // Саясат-Policy. -2009- № 12.- С.
16.
40. ... ... ... ... ресми сайты:
http://www.stat.kz/digital/turizm/Pages/default.aspx

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
Рекреация ұғымы сұрақ-жауап түрінде196 бет
Адам сырт келбеті туралы криминалистикалық ілім5 бет
Аймақ – экономикалық шаруашылық жүргізу объектісі ретінде8 бет
Биологиялық активті нүктелер17 бет
Габитоскопия ұғымы. Адам сырт келбетінің белгілері мен элементтері28 бет
Картографиялық генерализация6 бет
Криминалистикалық габитология түсінігі мен мазмұны10 бет
Суқұбыры (канализация) торабының құрылысы10 бет
Халықтың орналасуы. Урбандалу11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь