Қазақстан аумағынан табылған сақ дәуірінің археологиялық ескерткіштеріне жалпы сипаттама

І. Кіріспе
Қазақстан аумағынан табылған сақ дәуірінің археологиялық ескерткіштеріне жалпы сипаттама

1. Есік қорғанынан табылған «Алтын адам»
2. Қол өнердің туындылары

ІІ. Қорытынды
ІІІ. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қазір Европа территориясынан скиф-сақтардың хайуанат стилімен жасалған тамаша өнер туындылары табылып жатқаны табиғи заңды құбылысқа айналып отыр, ондай ескерткіштер қатарына мамандарды таң-тамаша өнер туындылары табылып жатқаны табиғи заңды құбылысқа айналып отыр, ондай ескерткіштер қатарына мамандарды таң-тамаша етіп, қайран қалдырып келе жатқан “Есік ” қорғанынан табылған “алтын киімді адам ” Украинадағы қалың моладан қазылып алынған Пектороль, Ауғанстандағы Толля төбеден шыққан Кушан патшаларының қазынасы жатады.
Азияда қалыптасуына сақ тайпалары зор әсер еткен скиф-сибирьлік хайуанат стилі-өнер тарихындағы ерекше құбылыс, XVII-XIX ғасырларда Батыс Сибирьдегі “таңғажайып зираттардан ” табылған сақтардың көптеген мәдени ескерткіштері қазір Петр І Сибирь коллекциясы ретінде белгілі. Олар әуелде Кунсткамераға түскен, содан соң Мемлекеттік Эрмитажға тапсырылған. Анықтауыш белгілері мен жасалу мерзіміне қарағанда олар ертедегі көшпенділер өнерінің ескерткіштері ретінде танылып отыр. Көшпенділер деген жалпы ұғымға сақтар ғана емес, оған савроматтар, сарматтар, үйсіндер, ғұндар жатады. Алматы маңындағы “Есік” қорғанынан табылған “алтын адам” бас киіміндегі үш түрлі композиция жоғарыда айтқан пікіріміздің айқын мысалы бола алады. Қорғанға осы уақытқа дейін ешкім тимегендіктен ертедегі көшпенділер өктемдігі символын анықтауға мүмкіншілік туады.
1. Акишев К.А., Кушаев Г.А. Древняя культура саков и усуней долины реки Или. Алма-Ата, 1963.

2. Артамонов М.И. Сакровища саков. М., 1973.

3. Археологические исследования в Казахстане. Алма-Ата, 1973.

4. Бернштам А.Н. Историко-архиологические очерки Центрального Тянь-Шаня и Памиро-Алая.- МИА. М.-Л., 1952, №26.

5. К. Акишев, А. Акишев Древнее золото Казахстана. Алма -Ата. 1983.

6. “Евразия” газеті №8(63) 8-9бет

7.Қазақстан тарихы І-ші том. Алматы, 1996. “Атамұра” баспасы
        
        ЖОСПАР
І. Кіріспе
Қазақстан аумағынан табылған сақ ... ... ... ... Есік ... табылған «Алтын адам»
2. Қол өнердің туындылары
ІІ. Қорытынды
ІІІ. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазақстан аумағынан табылған сақ дәуірінің ... ... ... ... ... скиф-сақтардың хайуанат стилімен
жасалған тамаша өнер туындылары ... ... ... ... айналып отыр, ондай ескерткіштер қатарына ... ... өнер ... ... ... ... ... құбылысқа
айналып отыр, ондай ескерткіштер қатарына мамандарды таң-тамаша ... ... келе ... ...... табылған “алтын
киімді адам ” Украинадағы қалың моладан қазылып ... ... ... ... ... ... патшаларының қазынасы
жатады.
Азияда қалыптасуына сақ ... зор әсер ... ... ... тарихындағы ерекше құбылыс, XVII-XIX ... ... ... ...... ... мәдени ескерткіштері ... Петр І ... ... ... Олар ... ... ... содан соң
Мемлекеттік Эрмитажға тапсырылған. Анықтауыш белгілері мен ... ... олар ... ... өнерінің
ескерткіштері ретінде танылып отыр. Көшпенділер деген ... ... ғана ... оған ... ... ... ғұндар
жатады. Алматы маңындағы “Есік” қорғанынан табылған “алтын адам” бас
киіміндегі үш ... ... ... ... ... ... бола ... Қорғанға осы уақытқа дейін ... ... ... өктемдігі символын анықтауға мүмкіншілік туады.
Б.з.б. І мың жылдықта ... мен ... ... сақ
тайпаларының үлкен бір тобының таралып орналасқан орталығы ... ... бірі ... ... ал ... ... ... Обалы қорымдарының және
петроглифтердің топографиясы мен ... өте - мөте ... ... оңтүстік-шығысы мен оңтүстігін ежелгі
заманда ... ... ... ... ... кішілі
Сырдария, Іле, Талас, Қаратал, Лепсі, Есік , Шелек, Шарын, Кеген ... ... ... ... және топырақтан үйілген
көптеген ... ... ... дені жүздеген ... ... ... болып келеді. Мысалы, Жуантөбе қорымы (Іле өзенінің
жағалауы) 300 ... ... ... ... ... ... Кетпен-Төбе (Солтүстік Қырғызстан) аңғарында 700 обадан тұратын
корымдар бар.
Жетісу мен ... ... ... бойы ... және басқа да ... ... ... түрлі уақыттың
жерлеу орындары бар. Іле ... ... ... ... ... кіретін “Есік” обасындағы ақсүйек ... ... ... байлығымен таң қалдырады.
Биіктігі 20 метрге дейін жететін “патша” ... деп ... ... ... Орта Азия мен ... ... ... Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанға тең ... ... ... ... ... А.Н. ... “патша сақтары
мен үйсіндер” нақ осы ... ... ... ... ... қорымының (Талас өзенінің аңғары) ... ... ... әр ... дөңгелек, төрт бұрышты, тізбе, комета
тәрізді етіп тастан ... ... ... бар. Олар ... сол ... діни және ... ... туралы ұғымдарын
көрсетеді6.
Регионның ежелгі тұрғындарының шаруашылық тұрмыс салттары туралы
бағалы ... кіші ... - саны ... ру – ... ... ... есе асып түсетін қатардағы қауым
мүшелерінің қабір ... ... ... ... ... үлкен обаларының
жер үйінділерінде әр ... ... төрт ... тізбе, комета
тәрізді етіп тастан ... ... ... бар. Олар ... сол ... діни және әлемнің шығуы туралы ұғымдарын
көрсетеді6.
Регионның ежелгі ... ... ... ... ... мәліметтер кіші обаларда - саны ... ру – ... ... ... есе асып ... ... қауым
мүшелерінің қабір ескерткіштерінде-сақталған.
Қорымдардың ... ... ... ... ... көркемдік қола бұйымдар ... ... ... ыдыстары,
шырағдандар, еңбек құралдары, қару және ат-тұрман ... ... ... ... ... ... мен аңдардың, кейде
адамның бедерлі және мүсінді бейнелерімен сәнделген.
Табылған әр ... және ... ... б.з.б. VII-V
ғасырларда ... ... ... мекендеушілердің материалдық
мәдениетінің бейнесін толық сипаттайды. ... ... ... ... ... ... ... мен құмырашы
ұршықшасында жасалған керамика, қола пышақтар, киім ... ... ... тас құрбандық ыдыстары мен жануыштар, ат-тұрмандары
мен қару-жарақтары ... Ағаш ... жер ... ... қару ... ... қола ... сиректеу кездеседі.
Басқа сақ тайпаларында тіпті кездеспейтін қола және темір ... мен ... ... қоса ... өте тамаша жасалынған
қола ... да ... ... дәуірінде Шығыс Арал маңы территориясын ... ... оған ... ... ... кіретін этникалы топтар мекендеген. Олардың ... ... ... бойындағы Ұйғарақ және ... ... ... болып табылады.
Есік қорғанынан табылған «Алтын адам»
“Есік ” обасы ... ... ... ең ... бірі ... ... Ол 40-тан астам обадан
тұратын ... ... ... шетіде. Обаның диаметрі 60 ... 6 м. ... ... екі қабір бар: ортада және ... ... ... қабір қарақшыларының неше дүркін
тонауының салдарынан әбден ... ... ... сол күйінше
сақталған. Аумағы 2,9 Х 1,5 м және ... 1,5 м ... ... ... ... ... ... Қабірдің
оңтүстік және батыс бөліктеріне ыдыстар қойылған, ал ... ... ... ... ... маңындағы “Есік” қорғанынан табылған ... ... ... үш ... ... ... ... пікіріміздің айқын
мысалы бола алады. Қорғанға осы ... ... ... ... көшпенділер өктемдігі символын анықтауға мүмкіншілік ...... ... ... ... Оның үстіне
кигені жұқа жібек көйлек, ... ... ... ... ... өкшесі жоқ ұзын қонышты етік. Камзолына фантастикалық бұғы
мен ... басы ... ... ... ... ... ... үш
шабаталы шошақ бөрік. Персеполь сатысындағы ... ... ... сақтар” дәл осындай бас ... ... ... ... ... ... бар үш
оралған әшекей таққан. Оң ... ... екі ... біреуінің
айналы қалқаншасы бар; екіншісінің бетіне тәж киіп, қырынан ... ... ... Мүрденің сол иығының тұсында алтын ұштығы
бар символикалық аса таяқ пен ... ... ... ... Оң ... ... боямен боялған ағаш қынның ішінде, салт
атты жауынгердің ... ... сол жақ ... ... ... жылқыың бейнесі салынған, болат ... Оың екі ... ... ... ... апталған, ал жүзі әр ... ... ... ... ... ... Қарулардың түрлеріне
қарағанда, “Есік ” ... ... ... ... V-ІV
ғасырлардағы сақтар заманына жатқызуға болады1.
Ескерткіштің бүлінбей аман ... ... ... ... - ... ... ... айнытпай қайта жаңғыртуға
мүмкіндік ... ... үш ... ... мен жолбарыстың
басы сияқты алтын әшекейлер тұтастырыла ... ... ... ... ... ... құрақ сияқты болып тігіледі
немесе ... ... ... фонда ырғақтылықпен алмасуы
нәзік өрнек туғызады.
Бас ... ... ... ... және ... ... ... сияқты әшекейлер мен өмір ... тау ... , т.б. ... ... ... пен ... аса салтанатты асыл дүниелерден жасалғанмен, амалсыз, ... ... ... ... ... Асыл ... ... деген ұғым жаңсақтыға соқтырады: жануарлардың мүсіндік
бейнелері қола мен ... ... да, өте жұқа ... ... ... болып көрінетін түтікшелік әшекейдің іші қуыс.
Есік қорғанынан табылған алтын ... әр ... ... соғу, штамптау, ою, балқыту, соғып алтындау, жалтырату, әсем
түйіршектермен және ... ... т.б. ... ... ... ... ... үлкен қорымға ... ... ... ... ... ... ... байлығымен
қайран қалдырады.Оның киімі, бас киімі мен ... ... ... жуық қаптырма мен қалақша ... ... ... ... ... ... стилінде орындалған.Есік қабірінен
табылған күміс ... ... ... оның ... 26 таңбадан
тұратын жазу, ... ... ... ... ... ... ... астам обадан тұратын үлкен қорымның ... ... ... 60м, биіктігі 6м.Үйілген топырақтың
құрылымы айқын емес бірақ көп қабатты (3-4 қабат),малта тас ...... ... ... ... орталықтағы моланың
айналасынан ірі қойтастар жиынтығы ... ... ... және ... қабірлер бар.Ортағы қабір
қарақшылардың неше дүркін ... ... ... ... сол ... сақталған.Лақыт Тянь-Шань шыршасының өңделген
бөренелерінен ... оның ... ... ... қоса ... биіктігі 1,3-1,5м.
Лақыттың оңтүстік және батыс бөліктеріне ... ... ... ... ... тура ... ... жерленген адамның
сүйектері ... ... мен ... ... ... ... қақпақпен жабылған болуы керек. Ол басын ... ... ... ... бас ... өкше сүйегіне дейінгі
ұзындығы ... ... ... құрылысы, сірә, былайша тұрғызылған болса
керек: әуелі ... бойы ... ... ... ... ... қазған.Оның түбіне бөрене қима-лақыт ... өте ... ... ... көлденеңінен
лақыттың қабырғасы болатындай етіп қаластырған.Бұрыштарында ... ... тек ... қана тұр, лақыттың ұзын және
көлденең қабырғаларындағы ... ... ... ... үшін ... ... ... қабырғаларына бөренелер бес қатар етіп салынып, ... де ұзын ... ... ... бөренелермен
жабылған. жақсылап өңделген он тақтайдан бір ... ... еден ... өлік пен неше ... ... ... ... дөңгелек скульптура техникасымен
жасалған жануарлар бейнелері (қанатты және ... ... құс , ... ... қанжардың, арқар қанжардың сабындағы құлақты құзғын
құс), жазық ... ... ... өте шынайы жасалған.
“Есікте” қызыл және қара ... ... ... ... Олар бас ... жебе ... сорайған пластиналары. ... ірі ... бір шоқ ... және ... ... тастың
ақығы бар сырға да табылды. ... ... сақ ... ... ... лайықты, басқаға ұқсамайтын кемел өнерді аңғартады.
Бір ескертетін ... ... ... ... ... ... ... көп жағдайда тонаушылыққа ... ... және ... да ... ... ... ... олардың кейбіреуі “Есік ” қорғанынан ... ... ... ... ... ... жөніндегі ұғымымызды
кеңейте түсетін жаңа деректер береді.
Безендіру стилімен ... ... ... ... комплекс
1939 жылы Алматы ... ... ... ... Ол талай рет
баспа жүзінде жарияланып, өз ... бен ... ... ... бұл ... ең ... талдау жасаған А.Н.
Бернштам. Ол Қарғалыда Үйсін бақсы ... ... ... деп
есептеді. А.Н. Бернштам “қарғала сәукелесі” деп аталатын ... ... мен ... ... ... ... ... ескерткіштің композициясында қайталанбас жергілікті
хань және грек-бактрийлік ... ... түрі ... ... өзі үйсіндер өнерінің болмысын танытады. Басқа бір ... ... ... ... діни ... ... ежелгі иран
аңыздарынан туындаған.
Диадемада қытай ... тән ... ... ... ... ... бірге сақ ... ... ... ... тау ешкі) бейнелерде кездеседі. ... ... және ... ... , ... (біздің
дәуірімізге дейінгі IV ... және ... Хань ... ... ІІ-І ... ... қытайлардың
өнеріне эллиндер мен көшпенділер ... ... ... бұл ... ... образдар мен мотивтерді қытайлардың ... әсер ... ... қарағанда, Қарғалы диадемасын (оның
екі бөлігі сақталған) ... ... Хань ... дәстүрімен
жасаған деп тұжырымдауға ... ... Хань ... ... ... ... комплексін А.Н. Бернштам І-ІІІ ... ... ... ... ... ... ... жасалған дүниелерге – ... ... ... ... ... ... жататын. Таксиль қазыналарына, Петр ... ... ... ... Сондықтан бүкіл ... ... ... А.Н. ... ... ... ерте
кезге, яғни, біздің ... ... ІІ-І ... ... Қарғалы қазынасындағы басқа әшекей заттар: ... тау ... және ... да ... ... сияқты дүниелер
дамыған сақ ... де, ... ... ... мен ... ... бұйымдардың арасынан да кездеседі.
Қол өнердің ... ... ... ... шығармашылығының ең жаркын көріністері
арасында колданбалы өнер ерекше орын алады. Оның басты компоненті б. з. б.
VII—VI ... ... ... ... Орта ... ... Европаның тайпалары арасында тараған аң стилі деп аталатын ... ... ал ... ... де ... ... орны
бойынша бұл бейнелеу шығармашылығы шартты түрде скифтік-сібірлік аң стилі
деп ... Оның ... ... ... ... және ... ... болды.Мазмұны жағынан мифологиялык, түрі
жағынан реалистік аң ... ... ... ... ... Бейнелеу
әдістерінің көбі казандар мен ... ... ... ... айбалта, жүген, айна секілді заттарды, киімді, тулар-дың сабын
әшекейлеу үшін ... ... көп ... ... ... бейнелеуді
мазмүндылығымен жақсы үйлестіріп отырды, осынын нәтижесінде олар-дың
жасаған көптеген бұйымдары дүние ... ең ... ... ... ... ... ... өздерінің айнала-сындағы
жануарлар дүниесінің нақты ... ... ... болды. Сак шеберлері
аркар мен ... ... пен ... ... мен ... дала ... ... қаскыр мен қоянның, жылқы мен бұланның өздері-не жаксы таныс
бейнелерін ... ... ... бейнелеуде әр түрлі материалдар
қолданылды. Бізге дейін жеткен бұйымдардың көбі қола мен ... ... ... ... ... жасалған андар-дың бейнелері де
кездеседі.
Сақтардың тұрмысында үйдегі өндірістің үлкен мәні ... ... ... ... ... ... ... аспаптар жасауға
керекті шикізаттардың көпшілігін ертедегі мал есірушілер ... ... ... ... шеберлер өз кауымы мүше-лерінің қажет заттарын
жасап беріп, оған айырбасқа ауыл шаруашылық ... ... ... ... коса руаралык және тайпаа-ралык айырбас та ... ... ... шикізаты, бірқатар шаруашылык бұйымдары, әшекейлер кейде шалғай
жерлерден тасып әкелінді. ... ... ... ... ... ... — саққолөнері түрлерінің дамымағандығымен және мал
шаруашылығына тығыз байланыстылығымен ... үй ... де ... ... кете ... ... з. б. I ... басы бұрынғы КСРО аумағының оңтүстік және
оңтүстік-шығыс аудандарын мекендеген тайпалар мен халықтар үшін ... ... ... ... ... ... Орта Азия және ... аумағының ертедегі халықтары өздерінің
батыстағы кәршілері — скиф-сармат тайпаларына карағанда темірмен неғұрлым
кейінірек танысты деп топшыланатын ... ... ... ... суреттей келіп, «темір және күміс олардың күнделікті тұрмысында
мүлде жок, өйткені бұл елде ол ... ... ... ... онда ... мен мыс мол» деп тура ... ... зерттеудің
көрсеткеніндей, мұндай пікір тым асырып айты-лған пікір болып шықгы. Б. ... I ... ... ... ... ... тайпалары кызыл және
қоныр темір тасы, магнитті темір жылтыры сияқты тез балкитын кен ... ... Мұны ... ... ... Суықбұлақ қоныс-жұртын казу
кезінде Тоғай-1 кенішінен табылған ... ... ... ... ... ... ... Б. з. б. VII—VI ғасырларда темірден
соғылған бұйымдардың Орталық Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... пышақтар, жүген әшекейлері), сондай-ақ
Аралдың шығыс өңірінің ... ... ... ... ... ... ... (кесектер мен кокыстар) көптеген іздері де
осыны дәлелдейді124. Қазақстанның бірқатар аудандарында, негізінен орталық
бөлігінде ... ... ... ... ... ескі ... ... біра-зы сол кезде пайдаланылған125.
Дегенмен, ежелгі Казакстанда мыс пен калайы өндіру ... ... Саяк пен ... ... мен ... ... ... метал-
лургия орталыктарынан алынған кұрамында күшала және калайы бар кол-адан
жасалған ... ... кола ... ... бұйымдарынан-кем түскен жок,
сондықтан адамдар темірден коміртегі мол болат қорытуды ... ... кана ... орнына темір колданылатын болды.
Сақ заманында кен ісі мен руда ... ... ... ... ... ... едәуір ілгеріледі. Сақтайпалары әсіресе қола кұю
ісі мен басқа металдарды өндеу техникасында елеулі табыстарға
жетті.
Өндірістік және ... ... ... ... ... жасалды. Құйма қалыптар ретінде кыш, ... ... ... ... ... ұштары мен канжарлар жасау үшін олар екі неме-
се үш ұялы жармалардан ... ... ... ... ... ... ... бұйымдарын жасаудың «жойылатын үлгі» тәсілімен құю
сияқты күрделі әдістерін де ... Оның мәні ... ... тоң майдан
үлгі жасап алып, оның сыртын балшыкпен каптау болатын. Балшык ... ... ... ... еріп кеткен балауыздың немесе майдың орнына
металл кұйылады. Нак осындай ... ірі ... ... мыс ... ... үлкен үстелдер, үлкен коныраулар күйы-лды. Құйма қалыптарда
олардың салмакты жармаларын бөлетін тіректерретінде кұбырлар деп аталатын
арнайы ... ... ... ко-лданылды. Жануарлардың куыс
мүсіндерін жасау үшін мәнерлі біліктер мен күйма ... ... ... ... көбі ... ... тегістелді, қажет жерлері
бұрғымен тесілді.
Қалайымен аптау техникасын меңгеру ертедегі ... ... ... ... ... ... ... әрі көпке
шыдайды.
Сақ металы арасында кола және мыс ... ... ... ... ... ... көп орын ... олар Жетісу сақгарының өнері
мен көркем кұймаларының жалпы жұрт таныған ескерткішіне айналды. ... ... ... түрі ... ... ол аң ... өнерімен
қатар, онымен өзара байланыста дамьщы. Көркемдік мета-лға қарағанда ою-
өрнек өнерінің ... аз ... ... ... ою-өрнек
салынатын органикалық негіз (тері, киіз, ағаш, жүн ... тез ... да ... ... ... ... тек ... қолайлы
жағдайларда ғана, мәселен, оба тоңында сақ-талған, оның ішінде бұл үлгілер
Алтайдың ... ... ... Сак ... ою-өрнектің бірнеше
түрін: геометриялык, өсімдік тектес, зооморфтык, символдык түрлерін ... ... ... ... ... біркатар бұйымдарында және
керамикасында сақталған геометриялык ою-өрнек өзінің ... ... ... ... Ол сақ ... үш ... шеңберлер,
ромбылар, шаршылар, шыршалы, меандрлық және шеңбер бөліктері тектес ою-
өрнек түрінде болып келеді. ... ... ... мұншалыкты көне
жергілікті дәстүрлері жоқ. Оның басты-басты әуендері лотостың ... ... гүл ... ... ... ... үш ... жапырақтар
түрінде болды. Кейбір ою-өрнек әуендері, мәселен, ... ... ... ... ... ... негізі табиғат күштері мен аспан ... ... ... ... айқыш-ұйқыш сызық үлгісіндегі сарын
күннің эмблемасы болды; бұйра толқындар сарыны бұрама ирек ... ... ... ... ... берілді.
Зооморфтык ою-өрнек аң стилінің көптеген сюжеттеріне негізделді. Мұнда
хайуандардың, дала ... ... ... ... ... тур мүйіздерін
схемалық түрде бейнелеу көп тараған әдіс болды. Кайсыбір затта бірнеше ою-
өрнек сарындарының ... ... де жиі ... аумағында жаппай тараған петроглифтер — жартастардағы суреттер де
сактардың бейнелеу ... ... ... ... ... олар ... ... коңыр тат баскан жартастарға үшкір ме-талл құралдармен ... ... ... ... ... ... ... көлемін
тескілеп ою, сызықнобайы, ойып түсірген сызыктар, қырып түсіру арқылы
салынған. Кейде бір бейненің өзі әр ... ... ... ... ... ... жартастағы суреттер әр түрлі тарихи дәуірлерде са-
лынған, бірақ олардың ең көбі — ... ... ... ... ... ... өнерде жақсы мәлім бейнелер мен сюжеттер бойынша
бөлуге болады.
Мәселен, ... ... бойы ... киелі орны, алуан түрлі ғұрыптық
меирамдар өткізілетін орын ... ... ... ... облысы),
Қойбағар, Арпаөзен атыраптарының (Шымкент облы-сы) жартастарында ... ... бар. ... ... ... ... ұнаған
(тұяқтарының ұшымен тұрған және аяқ-тарын бүгіп жатқан) кейіпте салынған
бұғылардың суреттері, ... ... ... қола ... жабайы қабанда-рдың суреттері, түйелердің шайнасқан көріністері, аю
мен басқа да жыр-тқыштардың бедерлері бар, ... осы ... ... ... ... ... бірге жартастағы гравюраларда сақтардың
қолданбалы өнер бұйымдарында аз немесе мүлде ұшыраспайтын ... ... - ... аң ... жүрген кезінің көріністері, желіп келе жатқан
түйелердің бейнелері, ... және жүк ... ... ... ... және басқалары.
Жартастардағы суреттер сақ тайпаларының күрделі де сан ... ... ... едәуір толықтыра түседі.
Қорытынды.
Обалы қорымдарының және петроглифтердің ... мен ... ... ... ... ... мен
оңтүстігін ежелгі заманда адамдардың ... ... ... ... Іле, Талас, Қаратал, Лепсі, Есік,
Шелек, ... ... және ... ... аңғарларында тастан
және топырақтан ... ... ... ... ... ... үйінділері бар молалы алаңдар болып келеді.
Жуантөбе қорымы (Іле ... ... 300 ... ... ... ... үйіндіден тұрады. Кетпен-Төбе (Солтүстік
Қырғызстан) ... 700 ... ... ... бар. ... мен
Оңтүстік Қазақстанның ғасырлар бойы қалыптасқан осындай және ... ... ... ... түрлі уақыттың ... ... ... сақ комплексі ең жоғары бағаға ... ... ... ... аңғартады. Бір ескертетін жай-
табылған олжаның ... ... үшін ... емес. Мәселен,
көп жағдайда тонаушылыққа ұшыраған Есік, Талғар және ... ... ... ... бұйымдар табылды, олардың ... ... ... ... ... кейбіреулері біздің
жетісулық сақтар ... ... ... ... жаңа ... ... ” көсемі сән-салтанатты киіммен жерленген. Оның үстіне
кигені жұқа ... ... ... ... ... ... ... өкшесі жоқ ұзын қонышты етік. Камзолына ... ... ... басы ... ... ... Көсемнің басына кигені үш
шабаталы шошақ ... ... ... ... ... бөрікті сақтар” дәл ... бас ... ... б.з.б. V ғасырға жатады. Бұл қорымның ... ... ... ... ... ... обаларына байланысты
ескерткіштер қорымның өз территориясынан ... кең ... ... . ... обалы қорымның төңірегіндегі тас қоршаулар
жатады
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Акишев К.А., ... Г.А. ... ... ... и ... ... Или. Алма-Ата, 1963.
2. Артамонов М.И. Сакровища саков. М., 1973.
3. Археологические исследования в ... ... ... Бернштам А.Н. Историко-архиологические очерки Центрального Тянь-Шаня
и ... МИА. М.-Л., 1952, ... К. ... А. ... ... золото Казахстана. Алма -Ата. 1983.
6. “Евразия” ... №8(63) ... ... І-ші том. ... 1996. ... ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ерте темір дәуіріндегі тайпалық одақтар мен көне мемлекеттік құрылымдар9 бет
Сақ тайпалары туралы8 бет
Сақтардың пайда болуы21 бет
«Халықаралық автомобиль тасымалдары»12 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
«түрік дәуірінің кезеңделуі»10 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет
Алтай-Тарбағатай аралығындағы ерте темір дәуірінің археологиялық ескерткіштері (кезеңделуі, мерзімделуі және мәдени атрибуциясы)39 бет
Ақтөбе облысындағы археологиялық ескерткіштер9 бет
Гректің классикалық дәуірінің мәдениеті42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь