Жеке тұлғаның даралық ерекшеліктері

І КІРІСПЕ
ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫҢ ДАРАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Жеке адамның дамуының бағыт.бағдары
1.2. Жеке адамды зерттеудің мақсат.міндеттері және оның қоғамдық мәні
1.3. Адамның кажеттілігі мен мұқтаждылығы және іс.әрекет түрлері
2. ПЕДАГОГИКА ҒЫЛЫМЫНДАҒЫ ЖЕКЕ ТҰЛҒА
2.1. Тәрбие . жеке тұлғанын қалыптасуынын шешуші факторы ретінде
2.2. Жеке тұлғаны жан.жақты үйлесімді дамытудың маңызы
3.1.Жеке тұлғаны жан.жақты дамыту міндеттері


ІІІ ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Әлеуметтік қатынастар субьекті әрі әлеуметтік мәнді қасиеттердің иегері ретінде әрбір адам - жеке адам болып сипатталады.
"Жеке адам" түсінігі мен қатар біздің қолданымымызды "адам", "дара адам" терминдері бірге жүр. Бұл түсініктердің әрқайсысы өз ерекшелітерімен ажыратылады, бірақ бір-бірімен тығыз байланысты. Осылардың ішінен ең жалпылаған, көп қасиеттердің бірігуін - "адам" түсінігі камтиды. Адам өмір дамуының ең жоғарғы деңгейінің көрінісі, қоғамдық еңбек барысының әр табиғатпен әлеуметтік болмыс тұтастығын аңдататын тіршілік иесі. Алайда, адам әлеуметтік тектік мәнге ие болғанмен, ол жалпы табиғат болмысы ретінде - дара адамдық сипаты жағынан жанды мақұлық дүниесінен бөлектенбейді.
Дара адам - "homo sapiehs" тектілердің өкілі, адамдық даму нышандарының иесі нақты адам.
Даралық - накты адамның табиғи және әлеуметтік қабылдаған қайталанбас ерекшеліктерімен қасиеттері.
"Жеке адам" түсінігіне байланысты ең алдымен адамның қоғамдық мәнді сапалары еленеді. Адамның әлеуметтік мәні онын қоғамен байланысында қалыптасады да көрініс береді.
Әрқандай қоғаммен орай адамның қасиет сапа өлшемдері әрқилы келеді. Қоғам социологиясы нақты коғамның психологиялық типін анықтап отырады.
Жеке адам көп сатылы құрлымға ие. Осыдан жеке адам психологиялық ең жоғарғы да жетекші деңгейі қажеттік - себеп аймағы - жеке адамның бағыт - бағдарынан, оның қоғамға, басқа тұлғаларға, өзіне қатынасынан және қоғамдық және еңбектік міндеттерінен туындайды. Сонымен бірге, жеке адам үшін мәнді құбылыс тек оның ұсынған бағыттары ғана емес, оның өз қатынас мүмкіндіктерін іске асыру қабілеті де үлкен маңызға ие. Ал бұл өз кезегінде адамның іс - әрекеттік икемділігіне, оның қабілеті, білімі және ептілігіне, көңіл - күй, еріктік жэне ақыл - ой сапаларымен байланысып жатады.
Адам өмірге дайын қабілет, мінез және кызығуларымен келмейді, бұлардың бәрі белгілі табиғи негізде адамның өмір барысында қалыптасады. Адам тәнінің негізі, яғни генотипті онын анатомиялық -физиологиялық ерекшеліктерін, құрылым иесі адам өткен әлеуметтердің білім, салт, заттай және рухани мәдениеті күйінде топталған өмір тәжірбиесін игерумен ғана жеке адам дәрежесіне көтеріледі.
Жеке адам дамуы - өз мүмкіндіктерін үздіксіз кеңітіп, кажеттіліктерін арттырып барумен байланысты. Осы даму деңгейі накты адамға тән болған қарым-қатынастар аймағымен өлшенеді. Даму дәрежесі мардымсыз тұрғаның тіршілік күйбегінен аспайды. Ал даму деңгейі өзінің тәрбиелігімен, қоғамдық мәнді құндылықтармен ерекшеленеді.
1. Жарықбаев Қ. «Психология» Алматы «Эверо» 2004 ж. ( 44-47б.)
2. Алдамұратов Ә., т.б. «Жалпы психология» Алматы, «Білім» 1996 ж.
(47-49б.)
3. Аймауытұлы Д. «Психология» Алматы «Рауан» 1995 ж. (56-63б.)
4. Гоноболин Ф.И. «Психология» Алматы «Мектеп» 1976 ж. (48-52б.)
5. Зимняя И.А. «Педагогикалық психология» Алматы «Мектеп»
1976 ж.(78-82б.)
6. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы: Қазақ университеті,
1993 ж. (56-77б.)
7. Жарықбаев Қ. «Жантану негіздері» Алматы «Кітап» 2002 ж.
(44-47б.)
8. Мұқанов М.М. «Жас және педагогикалық психология»
Алматы, 1982. (52-61б.)
9. А.Темірбеков, С.Балаубеков. «Психология» Алматы «Мектеп»,
1998 ж.(77-81 б.)
10.Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. СПб.,1998. (127-129)
11.Максименко С.Д. Общая психология.- М.:Ваклер,2000.-521с.
12.Сәбет-Баб-Баба.Жалпы психология.-Алматы,2005
(84-96беттер)
13. Сейтахметов Н.Общение и личность.-Алматы,1996 (88 стр.)

14.Тәжібаев оқулары.
Этнопсихология және этнопедагогика
(ғылыми жинақ X-шығуы)113-бет
        
        ЖОСПАР
І КІРІСПЕ
ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫҢ ДАРАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Жеке адамның ... ... Жеке ... зерттеудің мақсат-міндеттері және оның қоғамдық мәні
1.3. Адамның кажеттілігі мен мұқтаждылығы және іс-әрекет
түрлері
2. ... ... ЖЕКЕ ... ... - жеке ... ... ... факторы ретінде
2.2. Жеке тұлғаны жан-жақты үйлесімді дамытудың маңызы
3.1.Жеке тұлғаны ... ... ... ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Әлеуметтік қатынастар субьекті әрі ... ... ... ... ... адам - жеке адам болып сипатталады.
"Жеке адам" түсінігі мен қатар біздің қолданымымызды "адам", ... ... ... жүр. Бұл ... ... өз ... ... бір-бірімен тығыз байланысты. Осылардың ішінен ең
жалпылаған, көп ... ... - ... түсінігі камтиды. Адам өмір
дамуының ең жоғарғы деңгейінің көрінісі, ... ... ... ... ... ... ... аңдататын тіршілік иесі. Алайда,
адам әлеуметтік тектік мәнге ие болғанмен, ол жалпы ... ... ... дара ... ... ... ... мақұлық дүниесінен бөлектенбейді.
Дара адам - "homo sapiehs" ... ... ... ... иесі ... ... - накты адамның табиғи және әлеуметтік қабылдаған қайталанбас
ерекшеліктерімен қасиеттері.
"Жеке адам" түсінігіне ... ең ... ... ... ... еленеді. Адамның әлеуметтік мәні онын қоғамен байланысында
қалыптасады да ... ... ... орай ... ... сапа ... ... келеді.
Қоғам социологиясы нақты коғамның психологиялық типін анықтап ... адам көп ... ... ие. ... жеке адам психологиялық ең
жоғарғы да жетекші деңгейі қажеттік - ... ... - жеке ... бағыт -
бағдарынан, оның қоғамға, басқа тұлғаларға, өзіне қатынасынан және ... ... ... туындайды. Сонымен бірге, жеке адам үшін мәнді
құбылыс тек оның ұсынған ... ғана ... оның өз ... іске ... ... де ... маңызға ие. Ал бұл өз кезегінде
адамның іс - әрекеттік икемділігіне, оның қабілеті, ... және ... - күй, ... жэне ақыл - ой ... ... ... өмірге дайын қабілет, мінез және кызығуларымен келмейді, бұлардың
бәрі белгілі табиғи негізде адамның өмір барысында ... ... ... яғни ... онын ... -физиологиялық
ерекшеліктерін, құрылым иесі адам өткен әлеуметтердің білім, ... ... ... ... ... топталған өмір тәжірбиесін игерумен ғана жеке
адам дәрежесіне көтеріледі.
Жеке адам ... - өз ... ... ... ... ... ... Осы даму деңгейі накты адамға тән болған
қарым-қатынастар аймағымен ... Даму ... ... ... ... ... Ал даму деңгейі өзінің тәрбиелігімен, қоғамдық
мәнді құндылықтармен ерекшеленеді.
1.1Жеке тұлғаның даралық ... адам ... ... ... ... ... күнделікті
тіршілік проблемаларын шешіп береді. ... ... ... әр адам өз ... тәсілдерімен табуы мүмкін. Осыдан жеке ... білу үшін сол ... ... ... ... ... ... іске
асыру жолдары мен өмір барысында ұсынған принциптерін жете білу қажет.
Қоғам қатынастарға араласып жэне оларды басшылыққа ала ... ... ... ... ... қоймайды. Әрқандай дара тұлға өз
дербестігі мен ерекшелігіне ие.
Жеке адамның ... оның ең ... ... сапасы - рухани
дүниесімен ұштасады. Рухани дүние дегеніміз адам мәнінің ең биік ... ... ... ... ... ... ... болмыстығы өз орнына сай
қызмет ете алуы. Жеке адамның рухани ... - бұл ... ... ... ізгі ... ... алу, сонымен
бірге, жаман ниеттермен мезеттік шен - шекпеннен, жалған ... ... - ... өзін аулак үстай алуы. Ал адамның мұндай қасиет, сапаларды
өз бойына дамытуы өз бойына ... ... ... ... ... даму ... неғұрлым темен болса. ел ішінде оаршыны ... ... өріс ... да, ... коғам мүшелерінің көбі құлдық
бағыну күйінен арыла алмайды. Дербестігінен айтылып өз ... ... адам ... ... ... ... ажыратып калады.
Жеке адам сапалары сол адамның араласқан қатынастар өрісіне, әртүрлі
элеуметтік өмір ... ... ете алу ... ... ... ... ... қоршаған әлеумет шеңберінде қалып қоймай, өзін
ауқымды қоғам аймағы негізінде қалыптастыруға ұмтылыс жасайды. ... ... өзі ... ... ... ... ... болашақ өркениеті
көрініп, ол өз дәуірінің сапалық ... көш ... ... Жеке ... ... ие ... оның ... әлеуметтік топқа бағынышты еместігін
көрсетумен бірге сол адамның жоғарғы деңгейіндегі дәлелі.
Жеке адамның дамуы, яғни оның ... ... ... ... ... қолдау мен элеуметтік кажетсінуді керек етеді.
Дара адамның жеке адам сатысына көтерілуі үшін маңызды ... яғни дара ... өзін ... ... теңестіру, қоғам
талабына сай болу ниетімен қалыптасып бару пройесі: ... - ... өз ... басқа адамдар өмірінде кадірі барын ... ... ... ... ... ... ... кісілік мүмкіндіктерін іске
асыра алуы.
Басқа әлеуметтік мүшелерімен жеке адам өз "Мен" ... ... ... ... адам ... деп атаған бұл "Мен" ұғымы өз ішінде
әр адамның өз ... ... өз ... жэне өз қадірін сезе
білу ... ... ... Жеке ... ... өзі берген бағынысының
астам не боуынан сол адамның ішкі- жан арпалыстары келіп шығады.
Адамның өмірі нақты тарихи - әлеуметтік ... ... ... ... ... ерекшелігі, тұтыну аймағы элеуметтік қатынастар адамның
түрмыс салтын анықтап оның тұрақты қылық әрекеттерін белгілейді.
Әрқандай жеке адамның ... ... жеке ... ... ... ... өзгертудің қайта құрудың жалпылаған тұрақты тәсілдер
жүйесін ... ... ... ... ... ... салты оның жалпы өмір
сүру, қоғамдағы өз орның елудің бағдарына айналады. Әлеуметтік құңды ... ... ... инабатты жасампаздық өмірі, рухани - ... ... ... ... ... Адам ... осыдан бір мезеттік
ықпалдар билегінде қалып қоймай, ішкі заңдылықты ниет - себептер ... ... ... ... мәнді, мағыналы мұраттарын байланыстыра,
саналы бағытта жасау мүмкіндігін алады.
Тұрмыс - салт ... ... адам ... күйбегінен аса
алмайды, осыған мүмкіндіктерін толық жүзеге асыра алмай, ... ...... ... тарылады.
Жеке адамдағы барша өмірлік күйзеліс - ауытқулар оның өзіндік "Менің"
танымаудан, обьективті ... жеке ... ... ... сезіне алмаудан
келіп шығады. Жеке адам болмысының ең айқын ... оның өз ... ... алу және ... ... қоғам қалыптастырған
өлшемдерге икемдестіре білу дәрежесі.
Жеке адам тұрақты қасиеттер жиынтығы мен дараланады, тұлғаның ... оның ... ... және ... – мәдени сапалардың
бірлігінен қалыптасады.
Жеке тұлғаның дамуы дегеніміз, ең ... онын ... ... ... ... процесі. Адам дүниеге келгеннен соң дене
жағынан үлкейеді, яғни оның кейбір дене ... мен нерв ... ... тілі ... ... қоры ... Бала көптеген әлеуметтік-тұрмыстық
және моральдық біліктерге, еңбек дағдылары мен әдеттерге ме ... ... жеке ... ... ... ең бастысы – оның бойында
болып жатқан сапалық өзгерістер. Мінез-құлықтың ... ... ... ... келе ... ... ... дерестік
пен өз мінез-құлқын билей алу қабілеттілігі ... Осы және ... ... ... жеке ... ... даму процесін сипаттайды.
Педагогика мек психологияда жеке тұлғаның ... ... ... Бұл жеке ... ... нәтижесі дегенді және оның пайда
болып, ... бір ... ... және ... ие ... Қалыптастыру (қалыптасу) дегеніміз - бір нәрсеге пішін менен
тұрақтылық беру; толықтық пен ... бір түр ... бұл – ... ең ... ... ... ол – ... қоршайтын және оның дамуына әсер ететін өзара байланысты заттар,
құбылыстар мен адамдар әлемі. Жеке ... ... мен ... белгілі
бір мөлшерде, табиғи немесе географиялық ... ... ... ... тұлғаның қалыптасуына әсер ететін факторлардың арасындағы ... ... орын ... Кең мағынада тәрбиені белгілі бір әлеуметтік
қызметтер атқаратын қоғамдық құбылыс ретінде ... ... ал ... мағынада тәрбие дегеніміз - өсіп келе жатқан ұрпаққа жалпы
адамзаттық құндылықтарды игерту үшін мұғалім мен ... ... мен ... ... бірлескен іс-әрекеттердің ... ... ... пайда болған преформизм (латынша - қайта құру, өзгерту) деген
философиялық ағым төмендегідей ойды ұстанған: адамның ұрығында болашақ жеке
тұлғаның барлық ... бар, ал даму ... тек ... ... ... ... Бұл ... әлеуметтік факторлар мен тәрбиенің маңызы жоққа
шығарылған.
Жеке тұлғаның дамуындағы тұқым қуалаушылық пен ортаның ықпалын бірінші
орынға койып, тәрбиенің ... ... ... бұл ... XIX ғасырдың
аяғында психологиялық-педагогикалық зерттеулердегі ерекше бір ... ... ... ... бұл ... ... яғни тура аударғанда
"балалар туралы ғылым", ... ... атқа ие ... ... ... ... педологияны индивидтін сәби., жас ... ... ... жалпы заңдылықтары туралы ғылым ретінде қарастырады.
Социалистік құрылыс
жағдайларында біздің ... ... ... ... ... ... ... түрде насихаттаған және соған сүйене отырып
балалардың әлеуметтік теңсіздігін түсіндіруге тырысқан.
Жеке тұлғаның даму факторлары ... ... және ... ... ... материалистік ілімде және оның бір бағытында -
материалистік диалектикада өз жалғасын тапқан. Бұл ... ... ... ... әсер ... ... тереңірек зерттеп қана
қоймай, сонымен ... ол ... ... ... ... адамның
даму процесіне ықпал ету тетіктерін де ашып көрсетті. ... ... ... олар адамдардың шығармашылық-қайта құру әрекеті өндірістің
дамуы мен ... ... ... ... ... білімнің
молаюына, рухани өмір мен өнегелілік-эстетикалық мәденнеттің баюына ... деп ... ... ... ие ... және оны дамыта отырып, адам
әлеуметтік тіршілік иесі ретінде, жеке ... ... ... ... ... мен қалыптасуына сыртқы, қоршаған орта ыкпалының
мәні зор екендігіне сене ... ... ... ... ... ... ... ойынша, адам тікелей табиғи тіршілік
иесі, ... ол ... ... ... ... ... тапқан табиғи
күштерге ие деп сенді. ... ол ... оның ... тек ... орта ... ... бар ... ғана дами алады.
Материалистік философия орта мен биологиялық нышандар қатарында тәрбиеге
ерекше орын бөледі, тәрбие - жеке ... ... мен ... ... ... айта кететін жағдайдың бірі - материалистік түсінікте жеке
тұлға тек ... ... ғана ... ... қатар, ең бастысы, тәрбиенің
субъектісі ретінде, өзіндік қайта құру қызмет-әрекетінің ... ... ... мен қасиеттердің дамуы адамның функционалды пісіп
жетілуі мен қалыптасу ... ... ... кейін оның сүйектері,
бұлшық еттері, сонымен қатар ішкі мүшелері мен жүйелері ... ... ... ... мен ... ... оның ... мен мінез-құлығының
жас кезеңдерінде көрініс табады. Адамға табиғи берілген ... ... ... ... ... қоғамдық тәрбиелік-білім беру орындарында
болсын, оларға дер кезінде сауатты диагностика беру ... ... ... ... іс-әрекеттің қандай түріне бейімділігі бар екенін
анықтайтын алуан ... ... бар. ... ... тест ... кеңінен
қолданылады.
Тәрбие мен білім беруде адамның табиғи қасиеттерін еекеру қажет, ... мен ... ... ... ... ары ... ... формалары мен әдістерін айқындау керек. Қызметтің қандай
да бір ... ... ... ... одан ары жемісті
дамуы үшін баланың оған ... ... ... оны сол ... отырып, сол салада тәжірибе жинастыруға жағдай жасау қажет.
"Жеке тұлға" деген ұғымда адамның қоғамдық мәні ашылады. К. ... ... мәні жеке ... тән ... ... өз болмысында
ол барлық қоғамдық қатынастар ... ... ... жеке тұлғаның
дамуына әсері туралы сөз ... ең ... кең ... қолданылған
әлеуметтік орта деп түсіну керек, өйткені адамның жеке тұлғалық ... ... ... ... яғн, ... және ... қоғамдық
институттармен өзара-қатынасы арқасында қалыптасады.
Ортаның адамның дамуына әсерін қарастыра отырып, философиялық ... ... ... ... жеке ... ... қалыптасуы үшін,
сөйлеу, ойлау, тік жүру секілді адамға ғана тән нышандар дамуы үшін ... ... орта ... дейді. Сәби жасынан ... ... ... ... ... ... ... бойында осы адами нышандардың
дамымағаны ... бола ... ол ... ... деген
қабілеттерінің табандалып қалғаны соншалықты, олар адамдармен қарым-қатынас
жасаудың ең қарапайым формаларын ... ... ... ... ... ... қалпын қабылдай алмады.
Тәрбие – бұл тұлғаның алыптасуына мақсатты бағытталған процесс, сонымен
қатар тәрбие туа біткен нышандарды ... және ... ... ... ...... беру ... өтеді, ол мекемелер
педагогикалқ процесті сауатты ... ... ... ... ұйымдастырады, өйткені ол жеке тұлғаның дамуының шешуші шарты болып
табылады.
Тәрбие жеке тұлғаның тәрбиелілігі нәтижесінің белгілі бір ... ... ... ... мен ... адамның қоғамдық қажетті білім, білік,
дағдылардың ... бір ... ... оның ... ... ... дайындығын, осы қоғамдағы нормалар мен мінез-құық ережелерін
сақтауын, адамдармен қарым-қатынасын, оның ... ... ... ... болжайды. Тек тәрбие ғана жеке тұлғаның дамуының
әлеуметтік бағдарламасын жүзеге асыратын, оның ... мен ... ... ... жеке ... ... мен қалыптасуының жемісті болуының шарты
тарихи анықталған және әрдайым өзгеріп отыратын үш фактор: тума ... және ... ... ... тұлғаның қалыптасуында тәрбиеге шешуші мән бере отырып, ... ... ... ... мақсатты тәрбие мен баланың дамуының ара
қатынасының мәнін дұрыс ... білу ... ... дамуының маңызды факторларын сөз еткенде және бұл процесте
тәрбиенің орны ерекше сксиін баса айтқанда, адамды ортаның әсерімен ... ... ... деп ... ... Кей ... педагогиканың "баласыздық" деген сөздің астарында тәрбие
туралы ... ... ... ... ... ... әр түрлі
формалары мен әдістері туралы айтып, осы ... ... ... ... ішкі ... ... ... туралы мағына жатыр. Жеке ... ... ... өзіндік дамуының объектісі ғана емес, сонымен
қатар субъектісі де ... ... ... адамның табиғи қасиеттерінің бірі болып табылады.
Психологияда белсенділікті іс-әрекет деп ... Жеке ... ... ... ... Адамның белсенділігінің жануарлардан
айырмашылығы оның қажеттіліктері сәби ... ... ... ... ... ... оның ... пен міндеттерін дұрыс қоя білумен, оларды орындау құралдарын дұрыс
таңдай алумен байланысты.
Табиғи әсерлер – ... пен ... ... ... ... мен ... оның ... әсерлердің ықпалымен пайда болатын
сылтаулары мен қажеттіліктері – барлығы ішкі ... ... ... ... мен ... осы екі ... ... байланысының нәтижесі
болып табылады.
Жеке тұлғаның өзіндік дамуына қоршаған орта мен тәрбие секілді ... әсер етсе де, бұл ... оның ішкі ... оң әсер ... және оның өз ... жұмысы кезіндегі өзіндік белсенділігін
ынталандырылған жағдайда ғана жеке тұлғаны дамытып, қалыптастыра ... - ... ... ... белсенділігінің ең ерте
белгісі. Адамның әлеуметтік тіршілік иесі ретіндегі ерекшеліктері осы қарым-
қатынаста көрінеді. Онда ... ... ... көптеген алуан түрлі
реңктері бар: ата-анаға, мұғалімдерге, таныстарына, таныс емес адамдарға,
құрдастарына, өзінен кішкентайларға, ... Бала ... дос ... ... ... бір шеңберімен қарым-қатынас іздейді, ол басқаларға
ықпал етеді. Ұжымда ол кейде ұйымдастырушы, кейе ... ... ... ... жеке тұлғаның ең маңызды жақтарының дамуына жағдай
жасайды, олар адамгершілік, қайырымдылық, ... өз өзі ... ... өз ... үшін ... ... ... жеке тұлғаның танымдық белсенділігің өрісі
кеңейіп, тереңдей түседі.
Адамның белсенділігі қоршаған ... ... ... ... ... құру ... ... Әлеуметтік белсенділік дегеніміз осы. Жеке тұлғаның
белгісіне айналып, бұл белсенділік ... ... ... ... жаңалық, өнертапқыш, жаңашылдықтың бастауы мен ... ... ... ... аталмыш бағыттары оқушының әр алуан ... ... ... ... ... ... ойын, эстетикалық, спорттық – сауықтыру. Оқушының іс-әрекетін
парасатты, педагогикалық дәл және ... ... оның ... ... ... бастауы болып табылады. Әрбір баланы белсенді
жұмсауға, іс-әректтегі баланың жеке тұлғаға сай ... ... ... ... мүмкіндіктерінің ашылуына барынша көмектесуге
мүмкіндік туғызатын ... ... ... – осының бәрі баланың дамуының нәтижелілігін қамтамасыз ететін
тәрбиенің басты қызметі.
Сондықтан жеке тұлғаның белсенділігін ... ... ... сол баланы өзіне одақтас етіп алады. Оқушының қажеттіліктерінің
негізделген тәрбие мен өзіндік тәрбие процестері – ең жағымсыз ... ... жеңе ... күш.
Жеке тұлғаның дамуы үшін баланың қарқынды іс-әрекеті қажет. Алайда кез-
келген іс-әрекет баланың қабілетін, дарынын, ... ... ... ... ... ... ... мыңдаған балалар күні бойы музыкалық
гаммаларды ойнайды, бірақ музыкант бола алмайды. Баланың ... ... ... жұмыстар қаншама.
1.2 Жеке адамның дамуының бағыт-бағдары
Өмірлік бағыт-бағдар жеке адамның жүйелестіруші ... ... ... ... ... ... ... айқындаушы әрі оны
нақты жағдайларға икемдестіруші тәуелсіз ... ... ... ... бағыт-бағдары деп аталады. Бағыт-бағдар әрдайым әлеуметтік негізге
ие болып, ол тәрбие нәтижесінде қалыптасады. ... - ... ... ... ... ... өзара
байланысты, деңгейі жағынан бірінен бірі жоғары ... ... ... ... ұмтылыс, қызығу, бейімділік, мұрат, көзқарас, наным. Адам
бағыт-бағдарынын барша формалары оның іс-әрекетінің түрткілері есептеледі.
Аталған формаларлың кысқаша мәні:
Құмарлық - ... ең ... ... ... - ... ... ... белгілі затқа құмарлық;
¥мтылыс - ниетке еріктік күш қосылғанда пайда болады;
Қызығу - ... ... да ... ... ... еріктік күш косылса, бейімділік пайда болады;
Көзқарас- қоршаған ... ... ... ... ... және ... ... жүйесінде тану;
Наным - адамды өз танымы, принципі, көзқарастарына орай әрекетке
ыцпалдаушы мотивтер жүйесі, бағыт-бағдардың ең ... ... ... не ... деңгейде, саналы немесе санаға тілті де
байланысыз болуы мүмкін. Адам ... ... ... ... ... Айта кету ... қажетсінулер мен мотивтер адам бағыт-
бағдарының белгілі бір болігін ғана сипаттап, оның ... ... ... ... Осы ... ... ... объектіде болған адамның
ұнатуы мен жек көруі; әрекет-қылық бірлігі - іс объекті бағытында қандай да
ерекет етуге ... ... ... ... іске ... мотивтер қатарына сондай-ақ дерексізденген ыкпал ниет ретінде
құмарлық та кіреді. Өмірлік бағыт-бағдар жеке ... ... ... оның ... ... ... ... іс-әрекетін
бағыттаушы әрі оны нақты жағдайларға икемдестіруші тәуелсіз тұрақты
мотивтер ... жеке ... ... деп ... ... ... ... ие болып, ол тәрбие нәтижесінде қалыптасады.
Бағыт-бағдар - адамның қасиеттеріне айналған көрсетпе - ... ... ... ... ... ... ... бірінен бірі жоғары
бірнеше формалар кіреді: құмарлық, ниет, ұмтылыс, ... ... ... ... Адам бағыт-бағдарының барша формалары оның іс-
әрекетінің түрлері есептеледі.
Адам өмір ... ... сан қилы ... ... ... ал ... әрбірі өзінің нақты мақсатна ие. Дегенмен, әрбір дара іс-
арекеттің мақсаты жеке адам ... осы ... ... ... ... ғана ... ... ықтимал. Өмірлік мақсатқа келетін болсак, ол
дара іс-әрекеттермен байланысқан барша жекелеген ... ... Жеке ... әрқайсысы өз орнымен орындалып баруы жеке адамның
жалпы өмірлік мақсатының ... іске ... ... ... Адамның
жетістік деңгейі өмірлік мақсаттарға байланысты. Осыған орай адам ... ... ... ... Мақсатты айқын түсіну мен ... іске асу ... ... ... ... ... болашағын көрегендікпен тани білуге қажет адам қасиеттеріне кедсргі
болатын жан күйзелістері мен түңілулер психологияда ... ... ... ... ... онын ... жету ... бой бермес
кедергілерге кезіккенінде туындайды.
1.3Жеке адамды зерттеудің мақсат-міндеттері
және оның ... ... ... ғылымдар ішінде психологияның алатын орны айрықша
жэне ол — ... ... ... ... пән. ... адамның да
аралық сипаттарын қарастырып, оның кісілік ... ... ... ... ақыл-ой мен сана иесі — адамның өзінді сипат-белгілері —
оның еңбектену әрекеті ... ... ... өндіретіндігі
дыбысты сөйлеу тілі арқылы қарым-қатынас жасап, ортада тіршілік ететіндігі.
Осындай бслгілеріне байланысты адам ... ... ... ... ең ... ... ... өзі қоршаған ортаға
белсеңді түрде ... ... ... сыры ... білу ... ... бойындағы даралық қасиеттер оның өзгелерден қарым-қатынасынан
байкалады. Осы ... ... жаңа ... нэресте де, ересек адам да,
акыл-есі ауысқан жынды да дара адам ... ... ... ... ... калыпты дамудан. өмір тәжірибесі мен өзіндік
касиеті, әлеуметтік ... өз орны бар адам жеке адам деп ... ... ... түлғалык касиеттері болады.Жеке адамның коғамдық өмірде
тіршілік етіп, өзге адамдармен ... ... ... Осыңдай іс-
эрекеттеріне сэйкес жэй ... ... ... ... ... калыптасады.
Жеке адамның кісілік қасеттері мен даралық ереішеліктері оның ... ... ... ... етеді. Адамның белсенді қимыл-
эрекеті оның мінез-құлқынан, ниет-тілегі мен ... ... мэні ... ... Мэн ... ... ортада атқаратын қызметі ісінен ... жеке ... ішкі ... ... жан ... ... ерекшеліктер сыртқа білініп түрады. Сыртқы нэрселер
мен ... ... орта ... жағдаймен ыңғайласып адамға
жанама түрде эсер етеді де оның ... ... ... ортасы үнемі өзгеріп те, ... ... Жеке ... ... ерекшеліктері мен оның пен-кологиялык дара өзгешелігін
білдіретін касеттер — темпераменті мен ... ... ... ... ... күйлері мен іс-қимылы және кабілеті бірдей адамдар
жоқ. ... ... ... ... жеке ... ... ... Әрбір "адамдардың мінез-кұлық" ерекшеліктері де
элеуметтік ортада дамып жетіледі.Сондыктан, біз жеке адамды ... ... ... оның әлеумет өміріне ... етіп ... ... ... Мінез бітімі, темперамент
ерекшеліктері, ақыл-ой сапасы, қызығуының басты бағыты ... дара ... ... ... ... ... Әр ... құбылмалы
жағдайларда адамның бір қалыпты бейнесін осындай тұғалық қасиеттері
көрсетеді ... ... ... ... жеке ... жан ... даралық тұлғаны да бейнеленді. Адам бойындағы тұлғалық
қасиеттер қоғамдық тәрбие ... ... те, жаңа ... ие ... ... адамның тұлғалық сипаттарында ерекше байқалатын екі ... бар. Оның бірі ... ... ... мен жеке ... ... Бұл - ... типтік мақсаттарымен байланысты теориялық
мәселе, Екіншісі – сол типтерден ... және жеке ... ... ерекшеліктер. Бұл мәселе осы заманғы психологияда айрықша ... ... ... жэне ... ... ... отырып
қарастырылады. Биологиялық фактор - ... туа ... ... жэне ... ... ал әлеуметтік фактор - адамның
дамып жетілуіне тіршілік ... ... ... ... Осы екі фактор адамның психикалық дамуында бірін-бірі толыктырып
отырады.
Адамның ... ... ... ... ... орын алатын іс-
эрекет түрі - оның белсенділігі.
Белсенділік іс-әрекетпен, оның бағдар-максатымен, өмір-тіршілігімен
тығыз байланысты. Іс-эрекеттің белсенді ... ... ... әр
алуан көзкарастар, пікірлер бар. Соның бірі - Австрия ғалымы З.Фрейдің
пікірі. Ол ... ... ... ... ... ішінде
жыныстық еліктеу мен өзін-өзі сақтау ... ... ... Адам
мұндай инстинкттерге шек қойып, оларды тежейді, өз бойындағы күш-қуатын
сақтап, оны ... ... ... ... ... ... ол өзінің мінез-қүлқын сан түрде басқарады. Алайда, 3. Фрейд пен
оны-жақты зерттеушілер ... ... сол ... ... шеңберінен
шыға алмайды деп, «Эдип комплекс дейтін мәселе- ... ерте ... ... Софоклдың «Эдип патша» атты ... ... ... ... кемшіліктер болғанымен З.Френдтің адам
бойындағы белсенділік эрскеттін табиғи эрі биологиялық ... ... ... өзі — ... ... Дегенмен оның белсендірек
эрекеттің қозғаушы күші жыныстық ... ... ... ... ... психологтар орынсыз деп сапады айтатын ... ... Е. ... Қ. ... т. б. ... көзқар? ның кемшілігін ашып
көрсете алмаса да, өздерінше «жаңа фрейдизм» деген ағым туындады.
«Жаңа ... ... адам ... ... ... ... болып, сол
ортаға бейімделген келеді санады. «Жаңа фрейдшілдердің» ойынша, тіршілік
ортасына бенімделген адам ... ... ... ... соған
ұмтылады, билік үшін күресте беделге ие ... ... ... ... мақсатына жетеді талпыиады. К. Хорни адам ... ... ... ... онша сырласқысы келеді де Сөйтіп, «жаңа фрейдшілдер»
адамның белсонділігін өзарара, дәріптеп, оған инстикалық өң ... Ал ... ... ... ... ғылыми-матернал түрғыдан
қарастырылуы тиіс болатын. Белсенділік кет адамның ... ... өтеу ... ұштасады.
«Қажеттілік» дегенді қалай түсінеміз? Қажеттілік адам белсенділігінің
нсгізгі себебі жэне іс-әрекетке мемелеуші күш. ... ... ... "калыптасып, адамның материалдық, рухани, ғамдык мүқтаждықтарын
канағаттандырады. Мүк ... ... ... ... ... ... орай табиғи жэне рухани-ли, ал сол заттарды ұстап-
түтынушыларына қарай материалдық жэне рухани қажеттіліктер болып бөлінеді.
1.4 Адамның ... мен ... және ... ... кажеттіліктерінің, бэріне жуығы еңбек арқылы канағаттандырылады.
Еңбек адам тіршілігіндегі бірінші қажеттілік. ... ... ... ... ... адамды еңбек ету қажеттілігіне баулу. Жастарды
еңбекке психологиялық түрғыдан даялау, жалпы ... ... ... ... - адамның іс-эрекетінің негізгі түрі жэне барлық материалдық
игіліктерді өндірудің қайнар көзі іс-әрекеті, екінші түрі - оқу. ... ... адам ... ... мағлұматтар мең білім қорын меңгеріп,
рухани дүниесі байытады, дүниетанымдық көзқарастар калыптастырады. Ойын -
адамның негізгі ... ... бала мен жас ... денесін
шынықтырып, эралуан кимыл-қозғалыстарын жетілдіреді. Мектеп жасына дейінгі
балалардың басты іс-әрскеті - ойын. Ойынның түрлері мен ... ... ... ... ... ... ... ортаның, заттар мен
кұбылыстардың мэн-жайын түсіндіреді. Бір сөзбен айқанда еңбек, оку, ойын ... ... ... жэне ... ... ... іс-әрекет
түрдері. балалар мен ересек адамдардың эр ... ... ... автоматарға әрекеті - дағдылары, іс-әрекет түрлерін орындауға
бейімділігі мен ... ... ... әдеттері калыптасып,
адамның анатомиялык, физиологиялық жэне ... ... ... ... ... Оның ... ... , мазмұнын байытады
Дағды мен ептілік. Дағды - адамньң ... ... сан ... ... нәтнжесінде калыптасып, автоматты түрде орындалатын ... оку ... ... ... ... ... ... негізгі рол атқарады. Дағдының калыптасуы мен
козғалыстар мен ... ... орай ... ... ... ... ептілік (бейімділік) - белгілі істі атқаруға бейім
тұру, өзінің игерген білімін , ... ... ... ... ... жеке ... ол адамның дағдыдан өзгешелеу ұқыптылық
касиетін көрсетеді. Ептіліктің тағы бір ... ... өз ... ... кез-келген жағдайда колда білу әрекетінен анық байқалады
Әдет - адамның іс-әрекетіндегі мінез-құлыққа ... ... ... ... ... эдет ... ... іс-әрекет түрін
бурынғы іс тэжірибесіндё қалыптаскан дағдылары мен біліміне жеке ... ... ... ... ... да ол ... ... эдет-
ғұрып, салт-дәстүр айналып, халыктық сипат алуы мүмкін. Әдет - адамның
қажеттілігін ... ... ... ... ... Ол ... кез-келген
іс-эрекетінің түрінде кездеседі. Еңбек сүйгіштік, жақын адамдардың ... ... ... ... ... әдеттін. ¥намды әрі
пайдалы түрлері. Ал біреуліері ... ... ... оны бөлу ... ... ... ... аламның зейінін ұнамды жақтарын
калыптастыруға әсер етеді.
Ниет (мотив) адамныц ... ... ... ... ... ... ... Қажеттілік адамның белсенді
эрекетін тудыратын козғаушы күш ... ал ниет - сол ... ... Ниет ... ... ... ... Олар мазмүнына, нақты
мақсатын карай айцын ниет жэне көмескі ниет болып ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Адамдардың
ниеті бірнеше сатыда кұралады, Олар: әуестену, ықылас-ынта, мүддені адамның
мақсатты тілекке ... ... ... Адам өз мүддесіне жету үшін
еңбектенеді, окып білім алумен шуғылданады, ... ... ... ... бэрі ... ... білдіріп, адамға акыл кірудің
белгісі ... ... ... адамның танымдық кажеттіліктерді сезім
олардын мэн-жанын әрқилы ... ... ... ... ... ... білу әрекетінің қозғаушы күші ретінде кызығу мазмұнына,
мақсатына, кеңдігі мен ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір түсініктеріне сэйкес қажеттіліктерін
қанағаттандыру жүйесі. Өз қажеттілігін орындау жолында адам дүние ... ... өмір ... ... ... іс-әрекет жасайды,
табиғат пен қоғам заңдылықтары жөніндегі. Адам өз ... ... ... көз алдына елестете алмаса да, көздеген мақсатына жету
үшін ... ... ... Талаптанудың (ұмтылудың) тұрақты түрі
арман. Бүл қалаған нэрсенің бейнесін қиял арқылы ... ... ... та ... ... ... өте зор күшін талап ететін кажеттілтін
орындаудағы ниеті, таным эрекетінде ол үнамды қасиет.
2.1 Педагогика ... жеке ... ... ... ... ... әр ... түсіндірмелері бар,
бірақ олардың көбісі мына түсінікке келіп тіреледі: жеке ... ... ... мен ... ... ... ... индивид.
Жеке тұлғаның ең басты белгісі - оның әлеуметтік мәнінің болуы және оның
әлеуметтік функцияларды (қызметтерді) ... ... ... ... ... ... ... Жеке тұлға, сондай-ақ, психологиялық
дамудың белгілі бір деңгейіне ие (темперамент, мінез-құлық, ... ... ... ... ... ... ең ... белгілері - оның саналылығы, жауапкершілігі,
бостандығы, қадір-қасиеті, даралығы. Жеке тұлғаның ... ... мен ... ... ... ... белгілер мен қасиеттердің айқын және өзіне тән ерекшелігінің
көрініс табуы, оның іс-әрекетіндегі шығармашылық қасиетінің ... ... Бұл ... ... ... ... деген ұғымдардың қатары
"даралық" деген ұғыммен толықтырылуы қажет?
Адамның жеке ... өмір ... ... ... ... "дамуы" мен "қалыптасуы" ұғымдарының мәнін ашу педагогика үшін
маңызды мәселе болып табылады.
Даму табиғатқа, ... және ... жеке ... тән жалпы қасиет болып
табылады. Даму дегеніміз - төменнен жоғарыға, қарапайымнан күрделіге ... ... ... ... ... революциялық секіріс түрінде
жүзеге асатын ... ... ... қарай спиральды өрлеу процесі. Даму
барысында барлық философиялық заңдар жүзеге асады: ... ... ... бір ... ... бір ... ауысуы (бұлардың кейбіреуі, теріске
шығарылуы мүмкін). Жеке ... ... ... яғни ... ... бұл ... өзгеріс жүріп жатыр.
Жеке тұлғаның дамуы дегеніміз, ең алдымен, оның қасиеттері ... ... ... ... Адам дүниеге келгеннен соң дене
жағынан үлкейеді, яғни оның кейбір дене ... мен нерв ... ... тілі ... ... қоры ... Бала көптеген әлеуметтік-тұрмыстық
және моральдық біліктерге, еңбек дағдылары мен ... ие ... ... жеке ... ... дамуындағы ең басты – оның бойында болып
жатқан сапалық өзгерістер (танымдық, сезім, моральдық-жігерлік т.б.). Мінез-
құлықтың реактивті формалары ... ... ... келе ... ... ... дербестік пен өз ... ... ... ... Осы және ... да ... ... жеке тұлға
ретінде даму процесін сипаттайды.
Сондықтан, даму ... ... ... оның ... ... мен ... ... танымдық және іс-
әрекетіндегі ... ... ... мен сенімдерінің
кеңеюіндегі орын алатьш сандық және сапалық өзгерістердің ... ... ... деп ... дұрыс. Адамның дамуына ішкі және ... және ... ... әсер етеді, олардың арасында
мақсатты тәрбие мен білім беру жетекші рөл атқарады.
Педагогика мен психологияда жеке ... ... ... ... Бұл жеке ... ... ... дегенді және оның пайда
болып, тұтастыққа, бір қалыпты қасиеттерге және ... ие ... ... ... ... - бір ... ... (форма)
мен тұрақтылық беру; толықтық пен нақты бір түр беру. Бұл арада ... мәні өте зор - ... ... немесе ата-бабаларынан
қалған биологиялық ерекшеліктердің жиынтығы. Тұқым қуалаушылық ... ... ... және ... бір түрдің (біздің жағдайымызда -
адамның) өмірінің тарихын анықтайды. Адамның тұқым қуалаушылығын екі түрге
бөлуге болады: ... ... (тік жүру ... ... ... ... ... бейімділігі, шартсыз рефлекстер, нәсілдік және ... және ... ... ... ... ... тума қабілеттер).
Ағзаның тектілік негізі немесе генотипі төмендегі суреттегідей болып
бөлінеді. Жеке тұлғаның қалыптасуына, сонымен қатар, орта: адам және ... ... ... ... ... әсер
етеді. Орта макро және микро болып бөлінеді. Макро-орта бұл -адамға қажетгі
әлеуметтік-экономикалық ықпалдардың мол жиынтығы ... ... ... ... ... ... ... жағдайлары, мәдениеттің
даму деңгейі, бұқаралық ьақпараттар құралдары). Микро-орта бұл – баланың
ең жақын қарым-қатынас ... ол - ... ... қоршайтын және оның
дамуына әсер ететін өзара байланысты заттар, құбылыстар мен ... ... ... ... мен ... ... бір ... табиғи немесе
географиялык орта (климат), табиғат жағдайлары әсер етеді.
Жеке тұлғаның қалыптасуына әсер ететін ... ... ... ... орын ... Кең ... тәрбиені белгілі бір әлеуметтік қызметтер
атқаратын қоғамдық құбылыс ретінде қарастыру қажет (ұрпақтан ... ... ... жалпы адамзаттық мәдениет, т.б.), ал шағын
педагогикалық мағынада тәрбие дегеніміз - өсіп келе жатқан ... ... ... ... үшін ... мен ... балалар мен ата-
аналар арасындағы бірлескен іс-әрекеттердің ... ... Жеке ... ... ... негіздері.
Ғылымда бұрыңғы заманнан бері келе жатқан жеке тұлғаның дамуы мен
қалыптасуының биологиялық және әлеуметтік факторларының ара қатынасы туралы
пікірталас бітер емес. Осы бір көп ... ... ... ... пайда болды. Осы көзқарастардың бірін жақтаушылар адамның
дамуын, негізінен, табиғи ерекшеліктер анықтайды деп санайды. Ал тәрбиенің
маңызы аз деп ... Жеке ... ... түсіндіретін осындай
(биологизаторлық) бағыт ерте заманнан бастау алады. Сонау Платон (427-347
ж.ж. б.з.б.) мен Аристотель (384-322 ж.ж. ... өз ... ... ... ... табиғаты анықтайды деп санаған.
Аристотельдің пікірінше, туылған сәтінен бастап-ақ кейбір адамдар бағыну
үшін, ал кейбіреулері билік ету үшін жаралған.
XVI ғасырда пайда болған ... ... - ... ... ... философиялық ағьш төмендегідей ойды ұстанған: адамның ... жеке ... ... ... бар, ал даму ... тек ... ... ғана біддіреді. Бұл орайда әлеумеггік факторлар ... ... ... ... ... да жеке тұлғаның дамуының биологиялық бастауларын
жақтайды. Осы бағыттың негізін салушы американдық психолог және педагог Э.
Торндайктің (1874-1949 ж.ж.) ... жеке ... ... ... ... ... қабілеттілігін) тек тектілік, тұқым қуалаушылық
қана анықтайды. Оның ойынша, ақыл-ой қабілеті балаға "көздері, тістері және
саусақтары" сияқты ... ... ... Ол адамды ұрпақтан
ұрпаққа сол қалпында берілетін және жеке тұлғаның барлық ... ... ... ... ... ... немесе батареясы" ғана деп
санаған. Жеке тұлғаның дамуын биологизаторлық жағынан түсіндіру прагматизм
бағытына да тән. ... ... - ... ... - іс ... Бұл бағыттың негізін салушы - Джон Дьюи ... ... бір ... негізін классикалық түрде ағылшын философы Джон
Локк (1632-1704 ж.ж.) салып, француз материалистері оны ары қарай дамытқан.
Бұл ... ... адам ... ... мен ... жеке ... шешуші факторы деп есептелген. Д. Локктің ... ... ... жеке ... ... ... ең бастысы - оның бойында
болып жатқан сапалық өзгерістер (танымдық, сезім, ... ... ... формалары белсенді түрде қалыптасып ... ... ... ... пен өз ... ... алу
кабілеттілігі артады. Осы және басқа да өзгерістер бойынша баланың ... ... ... таза ... ұқсас (tabula rosa) болып келеді ... оның өмір ... мен ... ғана жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... Осыдан кейін бұл көзқарас
социологизаторлық бағыт болып қалыптасты, ал оның өкілдері жеке тұлғаның
қалыптасуына ... ... ... ... ... ... оның ... заңдылықтарын жоққа шығарады. Олар адамның рөлін тәмендетеді.
Жеке тұлғаның дамуындағы тұқьш қуалаушылық пен
ортаның ықпалын бірінші орынға койып, тәрбиенің ... ... бұл ... ХІХ ... ... психологиялық-
педагогикальщ зерттеулердегі ерекше бір бағыттың пайда болуына
себепші болды, бұл бағыт "педология", яғни тура аударғанда
"балалар туралы ғылым", "балатану" ... атқа ие ... ... ... ... ... индивидтің сәби, жас
өспірім, жастық шағындағы дамуының жалпы заңдылықтары
туралы ғылым ретінде қарастырады. Социалистік құрылыс
жағдайларында ... ... ... ... ... ... ... белсенді түрде насихаттаған
және соған сүйене отырып балалардың әлеуметтік теңсіздігін
түсіндіруге тырысқан. Осы мақсатта оқушылардың ақыл-ойының
дамуын зерттейтін кең ... жүйе ... ... ... ОК БК (б) П "сол ... педологияның теориясы мен практикасын"
"жалған ... ... ... ... деп айыптаған. Бұндай
ережелерге, ең алдымен, сол ... ... ... заңы - ... ... және ... ... тұкым қуалаушылығының
бір тұрақты ортаның ықпалының ... ... ... ... ... заңы ... уақыттарда балалардың психологиялық дамуын зерттеуде сауалнама және
тест жүргізу сияқты ... ... ... ... ... ... практик-педологтар қолданған бұл әдістер сол уақыттарда көп
зиян келтірген. Алайда педологияны ... ... ... ... қате
болған еді. Педология баланы барлық жағынан және жанама зерттейді, бұл
туралы өз ... К. Д. ... ... ... ... барлық жағынан
тәрбиелегісі келсе, онда оның ... ... ... тануы да керек", -
деген болатын.
Жеке тұлғаның даму факторлары туралы философиялық және ... ... ... ... ілімде және оның бір бағытында -
материалистік диалектикада өз жалғасын тапқан. Бұл бағыттың өкілдері ... ... әсер ... факторларды тереңірек зертгеп қана
қоймай, сонымен қатар ол ... ... ... ... ... ... ықпал ету тетіктерін де ашып көрсетті. Қоғамның тарихын
талдай отырып, олар ... ... құру ... ... мен көркеюіне, әлеуметтік қатынастардың қалыптасуына, ғылыми білімнің
молаюына, рухани өмір мен өнегелілік-эстетикалық мәдениеттің ... ... деп ... ... ... ие ... және оны ... отырып, адам
әлеуметтік тіршілік иесі ретінде, жеке тұлға ретінде қалыптасады.
Жеке тұлғаның дамуы мен қальштасуына сыртқы, ... орта ... зор ... сене ... ... ... биологиялық
табиғатын жоққа шығармады. Олардың ойынша, адам тікелей табиғи тіршілік
иесі, сондықтан ол ... ... ... ретінде көрініс тапқан табиғи
күштерге ие деп сенді. Алайда ол нышандар оның бойында тек лайықты орта ... ... бар ... ғана дами алады.
Сонымен қатар, адамды әлеуметтік тіршілік иесі деп қарастыра ... ... ... ... еш ... ... ... тұқым қуалаушылығы" туралы ойды ... ... ... ... да, ... да тән ... әлеуметтік
тұкымқуалаушылық тек адамға ғана тән.
Материалистік философия орта мен биологиялык нышандар ... ... орын ... тәрбие - жеке тұлғаның дамуы мен қалыптасуының үшінші
факторы. Бұндағы айта кететін жағдайдың бірі - материалистік ... ... тек ... ретінде ғана емес, сонымен қатар, ең бастысы, тәрбиенің
субъектісі ретінде, өзіндік қайта құру қызмет-әрекетінің ... ... ... - жеке ... ... ... факторы ретінде
. Тұкым қуалаушылық, орта және тәрбие жеке тұлғаның дамуы мен
қалыптасуының негізгі объективті ... ... ... Бұл ... ... (биологиялык факторға) жалпы адамзатгықпен қатар
тұлғалық тендік қордыда қамтиды. Іс-әрекетгің кез-келген түріне ... ... жеке ... дамуы мен қалыптасуында
ерекше рөл атқарады, (мысалы, есту мүшелерінің құрылысы, ойлау
қабілетіндегі ерекшеліктер, т.б.) - Олар баланың қабілеттілігі, дарындылығы
және дарыны дамуының алғьшарттары ... ... ... ... ... өте ерте ... ... және мектепке дейінгі жасында), кейбір
жағдайларда кешірек, ал енді бірде, ер жеткен кезде ғана көрініс ... ... мен ... ... ... ... ... мен қалыптасу процесін сипаттайды, содан кейін оның сүйектері,
бұлшық етгері, сонымен қатар ішкі ... мен ... ... Адамның
биологаялық пісіп жетілуі мен өзгеру процесі оның дамуы мен мінез-құлығының
жас кезеңдерінде көрініс табады. Адамға табиғи берілген белгілерді ... ... ... болсын, қоғамдық тәрбиелік-білім беру орындарында
болсын, оларға дер кезінде сауатты диагностика беру больш табылады. ... ... ... ... түріне бейімділігі бар екенін
анықтайтын алуан түрлі әдістер бар. ... ... тест ... ... мен ... ... адамнын табиғи қасиеттерін ескеру қажет, оның
нышандары мен қабілеттілігін анықтай отырьш, олардың ары қарай дамуың амал-
тәсілдерш, ... мен ... ... ... Қызметтің қандай да бір
түріне деген анатомиялык-физнологиялық нышандарының одан ары жемісті дамуы
үшін баланың оған ... ... ... оны сол ... ... сол ... ... жинастыруға жағдай жасау кажет.
"Жеке тұлға" деген ұғымда адамның қоғамдық мәні ашылады. ... ... мәні жеке ... тән ... ... өз болмысында
ол барлық коғамдык қатынастар жиынтығы. Сондықтан ... жеке ... ... ... сөз ... ең ... кең мағынада қолданылған
әлеуметтік орта деп түсіну керек, өйткені адамның жеке тұлғалық қасиеттері
әртүрлі орталық ... ... ... ... және түрлі қоғамдық
институттармен өзара-қатынасы арқасынада қалыптасады.
Ортаның адамның дамуына әсерін ... ... ... ... ағымдардың көбісі адамның жеке тұлға боп ... ... ... тік жүру ... ... ғана тән ... дамуы үшін адами
коғам, әлеуметтік орта қажет дейді. Сәби жасынан жануарлар ... ... ... ... ... ... ... осы адами нысандардың
дамымағаны дәлел бола алады, ол ... ... ... ... ... ... олар ... қарым-қатынас
жасаудың ең қарапайым формаларын үлкен қиыншылықпен үйреніп, заманына ... ... ... қабылдай алмады.
"Әлеуметтік орта" деген ұғым, кең ... ... ... жағдайлары, әлеуметтік және мемлекеттік құрылыс, өндірістік,
қоғамдық қатынастар жүйесі жөне олар анықтап отырған әлуметтік жүйе ... ... ... ... ... мекемелер қызметін қамтиды. Шынында да,
жеке тұлғаның әлеуметтік бейнесі, белгілі бір мөлшерде, оның қай мемлекетке
жататыны арқылы ... адам ... ... соң ... да бір ... болады. Адамның дамуына барынша әсер ... ... ... ... уақытта, ең алдымен, экономикадағы өзгерістер, идеологияның
өзгеруі, қала мен ауылдағы өмір жағдайлары, ... ... ... ... бір мемлекет территориясы аясында көшіп-қонуы, сонымен
катар, одан көшіп кетуі), ... ... ... ... өмір ұзақтығындағы өзгерістер, т.с.с. жатады. Жеке тұлғаның
қалыптасуында ... орта ... рөл ... ... ... ... көп ... бөлінеді.
Қоғамдық мекемелердегі оқу-тәрбие процесін ұйымдастырғанда мұғалімдер
мен тәрбиешілер балаға кең әлеуметтік ортамен қатар, мектептен тыс ең ... ... ... тиіс, өйткені кейде аулада, көшеде,
оқушыларға, әсіресе жас ... ... бір ... әсер ... ... ... топтар пайда болуы мүмкін. Бұл орайда, оқушыларды
жақын айналасының қоғамдық-экономикалық өмірінің әртүрлі саласына белсенді
әлеуметгік іс-әрекетке ... ... ... ... ... қуалаушылықпен, ортамен қатар тәрбие үшінші шешуші фактор болып
табылады, ... ... ... ... ... ... саналы мақсатты басқарылатын іс-әрекеті. Тәрбиенің зор
күшін көптеген ... ... ... ... ... Мысалы,
ұлы славян педагогы Ян Амос Коменский табиғат адамға дүниеге келген ... ... ... береді, бірақ бұл тек тәрбие мен білім арқасында
ғана дами ... деп ... ... ... А. С. ... педагогикалық
теория мен тәжірибеде "қиып", тіпті "тәрбиесі қиып" балалармен жұмыста
тәрбиенің игілікті күшін ... ... - бұл ... ... ... ... ... сонымен
қатар тәрбие туа біткен нышандарды түзетеді және микро-ортаны өзгертеді.
Барлық балалар тәрбиелік-білім беру ... ... ол ... ... ... ... ... жан-жақты іс-
әрекетін нәтижелі ұйымдастырады, өйткені ол жеке тұлғаның дамуыньщ шешуші
шарты болып табылады.
Тәрбие жеке ... ... ... ... бір ... ... ... Тәрбие мен оқыту адамның қоғамдық қажетті білім, білік,
дағдылардың белгілі бір ... ... оның ... ... ... дайындығын, осы қоғамдағы нормалар мен мінез-құлық ... ... ... оның әлеуметтік институттармен ара
қатыптасып алдын-ала болжайды Тек ... ғана жеке ... ... ... жүзеге асыратын, оның нышандары мен кабілеттілігін
жетілдіретін шешуші құрал.
Тәрбиенің онын мақсаттылығынан басқа ерекше өзгешеліктерінің бірі ... бір ... ... ... үшін ... ... ... арқылы жүзеге асырылуы. Педагогиканың ұлы классигі К. Д. ... ... ... ... ерекше орны туралы былай деген:
"Тәрбиеші тұлғасының жас жанға әсері ... де, ... де, ... мен ... ... де ... болмайтын
тәрбиелік күшті құрайды".
Осылайша жеке тұлғаның дамуы мен қалыптасуының ... ... ... ... және ... ... отыратып үш фактор: тума қасиеттері,
орта және тәрбие болып табылады.
Жеке тұлғаның қалыптасуында тәрбиеге ... мән бере ... ... байланыста болып отырған мақсатты тәрбие мен баладың дамуының ара
қатынасының мәнін дұрыс түсіне білу ... ... бұл ... ... әр ... бар. ... бірі ... дамуы, тәрбие мен оқытудың тәуелсіз,
яғни тез ... ... ... ... ... ... ... Бұл
орайда тәрбие мен оқыту дамуға бейімделеді, "баланың дамуының соңында ... ... ... бір ... ... даму ... ... формаларын меңгеруі арқылы жүзеге асырылады (яғни, оқыту
мен тәрбие көмегімен), бұл орайда оқыту мен ... ... ... ... ... ғана ... ... сонымен қатар алдағы міндетін шешу
(К.Д.Ушинский, П.П.Блонский, Л.С.Выготский). Л.С.Выготский оқыту ... ара ... ... ... оқытуды ұйымдастыруда баланың
"дамудың ең жақын аймағына" сүйену керектігін айтқан. Ол былай деп ... ... ... ... ғана ... болып табылады". Сондықтан,
тәрбиенің ең маңызды құралы - ... ... ... ... ... арқылы оларға және қоршаған орта жағдайларына сүйене ... ... сай ... ... ұйымдастыру.
"Бала дамуының ең жақып аймағы" туралы сөз ете ... ... ... өздігінен орындауға әзірлігінің дәрежесін ... ... ол бұл ... екі ... ... болатын: оқушы
тапсырманы мұғалімнің көмегінсіз орындайды (ол осы кезеңдегі өз ... ... ары ... оған ... ... ... ететін киынырақ
тапсырма беру керек, яғни жаңа танымдық мәселе қойылады (қиындық, қарама-
қайшылық), бұл ... ... ... ... Жеке ... ... ... дамытудың маңызы
«Педагогика ғылымы тәрбиенің мақсатын жеке адамды жан-жақты дамыту,
әділетті қоғамды өз қолымен құратын және оны ... ... ... ... деп ... ... ... жетілдіріп, дамыту деген
ұғымды оқу мен жастардың практикалық еңбегінің тікелей байланысы, дененің
және оқыл –ой дамуының ... деп ... ... ... жан-жақты дамыту идеясы ертедегі Грек мемлекетінде
пайда ... ... ... ... ... ... ойшылдарды терең
толғантты. Педагогикалық және философиялық еңбектерден «жан-жақты ... ... ... қайта өрлеу дәуіріне бастау алғанын байқаймыз.
Олардың негізінде дене және рухани сұлулықтың үйлесімді ... айта ... жету тек ... ... ... айналысуы жағдайында ғана
жүзеге асады деп дәлелдейді. Бұндай көзқараста еңбек ... ... ... ... ... тек ... ғана ... болған.
Аристотельдың көзқарасында дене, адамгершілік және ақыл-ой тәрбиесі
тұлғаның жан-жақты дамуы ретінде қарастырса, ... ... ... ... да Фельтре, Ф.Рабле, М.Мантень, Э.Роттердамский жан-
жақты идеясын дамыта отырып, тұлғаның эстетикалық дамуы ... ... ... жеке ... ... ... дамуы жайында пікірлер
социал-утопистер Томас-Мор, Т.Кампанелла, Р.Оуэн, Сен-Симон еңбектерінде де
дұрыс көзқарасқа әрі толық ... ие ... ... ... ... революцияшыл-демократиялық
педагогикасының негізін қалаушылары Н.Г.Чернышевский мен Н.А.Добролюбовтар
да қолдады.
Маркстік философияның негізін қалаушылар ... пен ... ... дамуы жайлы пікірлерінде ақыл-ой ... ... ... ... ... ... ... техникалық
оқумен ұштастырады. Тәрбиенің мақсатын қоғам дамуымен бірлікте қарастырып,
қоғамдағы өндіріс күштерінің даму ... ... ... жасап,
қоғамдағы еңбек бөлінісінің біржақтылығы, адам ... ... ... еткенін, еңбек тәрбиесі мен ақыл-ой тәрбиесінің алшақтығы ... ... ... ... екі ... ... ... өз
дәуірлерінде ғылыми тұрғыда дәлелдеп берді.
3.1.Жеке тұлғаны жан-жақты дамыту міндеттері
Жеке тұлғаның жан-жақты ... ... ... ... ... оның ... мен ... қорғауға
дайындығын, бейбітшілік үшін, халықтардың достығы мен ынтымағы ... ... үшін ... ... ... ... мәдениет, техника саласындағы білімдер жүйесін және өндірісті
ұйымдастырудың даму жағдайларын игере білуін ... ... ... барынша құрметтеушілік, адамдарға деген
қамқорлық жасау және оларға ілтипатпен қараушлық, ... ... ... ... сезімдерге тәрбиелеу;
- еңбекке адал қарым-қатынасын, қоғам игілігі үшін материалдық өндіріс
саласында еңбек етуге даяр ... ... ету ... ... ... ... ... тәрбиелеу;
- әсемдікті барынша сезіне білуді, шын көріктілікті жасандылықтан ... ... ... әдебиетке ынтасын үнемі ... ... ... сүюге тәрбиешілерді тәрбиелеу;
- денсаулығы мықты және дене құрылысы жақсы дамыған, дене ... ... ... ... ... қорғау, оның байлығын көздің ... ... ... бастауы – жер, су, ауа, аң, өсімдіктерді бағалау, ... ... ... ... барлық жағынан дамытып ... жас ... ... ... ... ... міндеттері мектеп арқылы жүзеге
асырылады. Мектепте білім және тәрбие алу ... жас ... ... ... ... қасиеттері қалыптасады, ой еңбегіне ... өмір ... ... ... ... талғамы артады...
Тәрбие мақсатына сай бұл мәселелерді ұйымдастыру немесе жүзеге асыру
тәрбиенің салалары: ақыл-ой тәрбиесі, ... ... ... ... және ... ... т.б. көптеген тәрбие
міндеттерін жүзеге асыру негізінде атқарылады. ... арғы ... ... жеке ... ... ... ... дамыту міндеттерін жүзеге асыру үшін оған
әлеуметтік те, сондай-ақ белгілі бір материалдық та ... ... ... ... Халыққа білім беру жүйесін үнемі жетілдіріп, дамытып отыру;
2. Оқу-тәрбие беретін мекемелердің ... ... ... ... ... және ... оқу ... жүйесі арқылы, өздігінен білім
алу жолымен де жастардың білім алу үшін кең мүмікндіктер беру;
4. Мәдени-ағарту мекемелердің ... ... ... ... сарайлары,
кітапханалар, лекторийлар т.б. ұтымды ұйымдастыру;
5. Жастардың денсаулығына қамқорлық жасау, ... ... ... күн сайын айналысуын насихаттау, мүмкіншілік жасау.
6. Халықтың әл-ауқатын, тұрмыс-жағдайын, материалдық ахуалын жақсарту;
7. Тәрбие процесінде ... ... ... ... Аға
ұрпақтың әлеуметтік тәжірибесін меңгерту;
8. Жастардың бос уақытын, демалысын тиімді ұйымдастыру, ... ... ... ... барынша қолдау, көрсетіп,
жағдайлар туғызу;
9. Тәрбиешілердің ... ... мен ... ... ... ... ... барлық жағынан қалыптастыруда тәрбие салаларының
міндеттерін жүзеге асыру, олардың бірлігі мен өзара ... ... ... зор. Себебі, жеке тұлғаның ... жеке ... ... олар әрдайым бір мезгілде, тұтастық принципіне
сай құрылады. Сондықтан да тәрбие ... ... оның ... ... ... ... жүйелі есепке алу, бағалаудың бірлігін
қамтамасыз ету, яғни тәрбие қызметінің барлық ... ... ... ... ету ... ... осы бағыттағы жұмыстарының
негізгі бір буыны болып есептелінеді.
Жеке тұлғаның жан-жақты ... ... - ... ... ... жағдайында тәрбие процесінің
тиімділігін одан әрі ... ... ... ие ... ... Бұл, ... ғылыми-техникалық өрлеу кезеңінде айқын басымдылыққа ие. ... ... ... тұлғаның барлық жағынан жарасымды болып дамуын
қамтамасыз етуді өзінің басты мәселесі деп қарастырады. Ол ... ... мен ... даярлық жүйесін үздіксіз жетілдіру, ... ... ... ... ... ... ... отыруды міндеттейді.
Мұндағы мақсат - өскелең жас ұрпақты қоғам ... ... ... ... ... адами қасиеттерін барлық жағынан дамыту, оның ... ... ... ғана ... ... көздемейді, сонымен бірге
өзі өмір сүріп отырған ... ... де ... өрлеу дәуірінен бастау алған тәрбие мақсаты әрбір жеке тұлғаны
жан-жақты ... ... ... ... ... үлкен маңызға ие
болғанымен де, күні бүгінге дейін өз ... ... шеше ... бұл ... мәселені шешуде тек берік негіз қалады. Осы мәселе
елдің әлеуметтік – экономикалық саласының өрлеуімен ... ... ... ... ... ... дамуы оған
бірден-бір негізгі дәлел болмақ. Сондықтан да бүгінгі ... ... ... ... жеке ... ... ... мәселесі үнемі әлеуметтік-педагогикалық мәселе боп қала бермек.
Педагогикада – тұлғалық-бағдарлық, ... ... ... ықпалдастық, біртұтастық,
этнопедагогикалық, антропологиялық секілді ... ... ... – бағдарлық көзқарас адамның тұлға ретінде әлеуметтік,
әрекеттілік және ... мәні ... ... ... Ол ... даму ... және ... жаршысы ретінде таниды.
Тұлғалық – бағдарлық көзқарас дегеніміз педагогикалық процесті
жобалап, бағдарлауда тұлғаны мақсат, ... оның ... және ... ... ... Тұлғалық көзқарас негізіне, сонымен бірге бала
жайында терең білім, оның туғаннан өзіндік қасиеттері мен мүмкіншіліктері,
қабілеттерін жетік білу және оны ... ... өзі ... ... ... ... ... да болмасын өзінің педагогикалық әрекетінде тұлғаның
дара ерекшелігін тануды мақсат етіп қояды.
Іс-әрекетілік көзқарас тәрбие процесінде тұлға ... ... және ... факторы болып есептелінеді. Бұл сана және ... ... ... ... жаңа ... ... Мұндай
көзқарас педагогикалық зерттеу жұмыстары және практикалық ... ... ... ... ... болып, оның
жүзеге асуына тікелей ықпал ... ... ... ... - ... ... жүріп жатады. Дүниелік
жағдаяттар өндіру ерекшелігі, тұтыну аймағы элеуметтік қатынастар адамның
тұрмыс салтын анықтап оның ... ... ... ... жеке ... өмірлік салтын, жеке қүндылық бағыттарына орай
тіршілік жағдайларрын өзгертудің қайта құрудың жалпылаған түрақты тэсілдер
жүйесін түзіп барады. Осындай ... ... ... ... оның ... ... ... өз орның елудің бағдарына айналады. Әлеуметтік кұңды салт-
бағыттан адамның жоғарғы инабатты жасампаздық ... ... - ... ... дүние танымы туындайды.
Жеке адамдағы барша өмірлік күйзеліс - ауытқулар оның өзіндік "Менің"
танымаудан, обьективті мэнді жеке басының қүңды тараптарын ... ... ... Жеке адам ... ең ... көрсеткіші оның өз психикалық
жағдайларын ... алу және ... ... ... ... ... білу дәрежесі.
Жеке адам тұрақты қасиеттер жиынтығы мен дараланады, тұлғаның барша
ерекшеліктері оның тума, нәсілдік және ...... ... ... ... ... Қ. «Психология» Алматы «Эверо» 2004 ж. ( 44-47б.)
2. Алдамұратов Ә., т.б. «Жалпы психология» Алматы, «Білім» 1996 ж.
(47-49б.)
3. Аймауытұлы Д. ... ... ... 1995 ж. ... Гоноболин Ф.И. «Психология» Алматы «Мектеп» 1976 ж. (48-52б.)
5. Зимняя И.А. «Педагогикалық психология» Алматы «Мектеп»
1976 ж.(78-82б.)
6. Тәжібаев Т. Жалпы психология. ... ... ... ж. ... Жарықбаев Қ. «Жантану негіздері» Алматы «Кітап» 2002 ж.
(44-47б.)
8. Мұқанов М.М. «Жас және педагогикалық психология»
Алматы, 1982. (52-61б.)
9. А.Темірбеков, ... ... ... ... ... ... С.Л. Основы общей психологии. СПб.,1998. (127-129)
11.Максименко С.Д. Общая психология.- М.:Ваклер,2000.-521с.
12.Сәбет-Баб-Баба.Жалпы психология.-Алматы,2005
(84-96беттер)
13. Сейтахметов Н.Общение и личность.-Алматы,1996 (88 ... ... және ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеке тұлғаның даралық еркшеліктері20 бет
Жеке тұлғаның даму психологиясы4 бет
Тұлғаның қалыптасуы10 бет
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі – сараптама6 бет
Адамға қатысты түсініктер: индивид, жеке тұлға, даралық ұғымдарындағы көлемдік және мазмұндық айырмашылықтар жайлы6 бет
Мінез- тұлғадағы әлеуметтік-типтік және жеке даралық ерекшеліктің бірлігі5 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет
Іс-әрекет және оның құрылысы13 бет
Адамның даралық психологиялық сипаттары туралы12 бет
Америка этнологиясындағы психологиялық бағыттар4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь