Көкөніс дақылдары

І. Кіріспе бөлім.

ІІ. Негігі бөлім.
1. Көкөніс дақылдарын жіктеу.
2. Көкөніс дақылдарының шығу тегі.
3. Көкөніс дақылдарының өсу және даму ерекшеліктері.
4. Көкөністің азықтық маңызы және олардың химиялық құрамы.
5. Көкөніс шаруашылығының міндеттері.
ІІІ. Қорытынды бөлім.
130-140 мың өсімдік түрлерінің ішінде 110-120-сы көкөніс дакылдары, олар 78 тұқымдаска, оның ішінде 86 түрі (59 тұқымдасы) дара жарнақтыларға және 33 түрден (19 тұқымдасы) артығы қосжарнақтыларға жатады. Көкөніс дақылдарының жартысына жуығын қолдан өсіреді, ал қалғандары табиғн жағдайда өседі.
ТМД елдерінде көкөніс дақылдарының 70-тен астамы, ал Қазақстанда 50-ге жуығы өсіріледі.
Ботаникалық жіктеу. Көкөніс дақылдарының ботаникалық белгілері бойынша және олардын өсімдіктер жүйесіндегі орнына байланысты жіктеу ең дәлірек, себебі ол өсімдіктің әр түрлерінің туыстық байланысын көрсетеді. Көкөніс дақылдары мынадай тұқымдастарға жатады (М.М.Гиренко, 1982):
1. Ақкекірелер (күрделі гүлділер): бөрікгүл, қойжелкек немесе ақтамыр, егістік ақ сүттіген (шашыратқы ақ сүттіген), эндивий және эскариол ақ сүттігені (көктікен), скорцонер (қара тамыр, тәтті тамыр), жер алмұрты (топинамбур), эстрагон (эстрагондық жусан, торқұн).
2. Бұршақтар: атбас бұршақ (мал азықтық, орыстык), егістік ас бұршақ, кәдімгі үрме бұршақ, бойдана немесе көгілдір тас беде (тригонелла), лима үрме бұршағы.
3. Айлаулықтар: бәдіреншөп (бораго, бурачник).
4. Мауындықтар: далалық ақсүттіген (мауындықша).
5. Шырмауықтар: тәтті картоп немесе мәдени батат.
6. Тарандар: рауғаш, қышқылтым кымыздық.
7. Кеуелдер: кеуелдер.
8. Қырыққабаттылар (крестгүлдер): брокколи, тарна, жапырақты кыша сарепттік, ақ қауданды, брюссельдік, қытайлык, жапырақты, пекиндік, савойлык, гүлді кырыққабаттар, кольрабн, қатыран (қырымдық ақ желкен), екпе шығар (бақшалық шығар), шалғам, шалқан, шомыр, ақжелкек.
9. Жуалықтар: алтай жуасы, порей жуасы, қат-қабатты жуа, ошанин жуасы немесе жабайы пияз, батун жуасы, екпе жуа, шалот пиязы, шырынды пияз, сарымсақ, шнитт пиязы.
10. Сарғалдақтар: содана,
11. Алабұталар, жусан көкпек, асханалық қызылша, саумалдық монгольд.
        
        Жоспар
І. Кіріспе бөлім.
ІІ. Негігі бөлім.
1. Көкөніс дақылдарын жіктеу.
2. Көкөніс дақылдарының шығу ... ... ... өсу және даму ... ... ... ... және олардың химиялық құрамы.
5. Көкөніс шаруашылығының міндеттері.
ІІІ. Қорытынды бөлім.
КӨКӨНІС ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ.
1. ... ... ... мың ... ... ... ... көкөніс дакылдары,
олар 78 тұқымдаска, оның ішінде 86 түрі (59 ... дара ... 33 ... (19 ... ... ... жатады. Көкөніс
дақылдарының жартысына жуығын қолдан өсіреді, ал ... ... ... ... ... ... ... астамы, ал Қазақстанда 50-ге
жуығы өсіріледі.
Ботаникалық жіктеу. Көкөніс дақылдарының ботаникалық белгілері бойынша
және олардын өсімдіктер жүйесіндегі ... ... ... ең ... ол өсімдіктің әр түрлерінің туыстық байланысын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... Ақкекірелер (күрделі гүлділер): бөрікгүл, қойжелкек немесе ақтамыр,
егістік ақ ... ... ақ ... ... және ... ақ
сүттігені (көктікен), скорцонер (қара тамыр, тәтті тамыр), жер ... ... ... ... торқұн).
2. Бұршақтар: атбас бұршақ (мал азықтық, орыстык), егістік ас бұршақ,
кәдімгі үрме бұршақ, бойдана немесе көгілдір тас беде ... ... ... ... бәдіреншөп (бораго, бурачник).
4. Мауындықтар: далалық ақсүттіген (мауындықша).
5. Шырмауықтар: тәтті картоп немесе ... ... ... ... ... ... ... кеуелдер.
8. Қырыққабаттылар (крестгүлдер): брокколи, тарна, жапырақты ... ақ ... ... ... жапырақты, пекиндік,
савойлык, гүлді кырыққабаттар, кольрабн, қатыран (қырымдық ақ желкен), ... ... ... ... ... ... ... Жуалықтар: алтай жуасы, порей жуасы, қат-қабатты жуа, ошанин жуасы
немесе жабайы пияз, батун жуасы, екпе жуа, ... ... ... ... ... пиязы.
10. Сарғалдақтар: содана,
11. Алабұталар, жусан көкпек, асханалық қызылша, ... ... ... ... ... көкөністік жүгері.
13. Алқалар: баклажан, қызыл бұрыш, кызанақ, кызыл-құлак.
14. Қараоттар: бақшалық, қараот.
15. Руталар: бақшалық рута.
16. Балдыркөктер: ... ... ... ... ... ... сәбіз, ботташық, ақжелек, балдыркөк, зере, зире, аскөк,
арамсарбас әптиек ... ... ... ... ... Асқабақтар: қарбыз, қауын, қауақ, қияр, самсар, асқабақ, чайот
мексикалық қияр.
19. Аиз ондықтар: жаңазеландық, саумалдық.
20. Тауқалақайлар ... ... ... ... ... майоран, біржылдық майоран (кәдімгі бақтық), бұрыш
жалбыз, гүлшетен, ... (бір ... ... ... қояншөп және қоңырбас тұқымдастарының өсімдіктері дара жарнақты,
ал қалғандары—қос жарнақты. Гүлді ... ... ... ... ... ... ... белгілі.
Ботаникалық жіктеу қолайсыз, себебі біртұқымдасқа көкөңісін ... ... ... ... ... ... көкөніс ретінде жапырағы,
қауданы, тамыржемісі, жуанданған сабағы пайдаланылатын ... ... ... ... ... жапырақ, тамыр жемісі, жас өркендер, гүл шоғырлары ... ... ... ... ... бұл ... белгілері (ботаникалық өнім мүшелері және өсіру тәсілдері) бойынша
қолданады. Осы белгілері төменгі топтарға бөледі.
1. ... ... - ақ, ... ... брюссельдік, гүлді,
кольраби.
2. Жемістілер—қызанақ, бұрыш, баклажан, қызыл-құлақ, асқабақ, қауын,
қарбыз, қияр, ас ... ... үрме ... ... жүгері, самсар, кәді.
3. Тамыржемістілер—қызылша, сәбіз, ақжелек, ... ... ... ... шалғам.
4. Жуалықтар—қатпарлы немесе басты пияз, шалот, порей, сарымсақ.
5. ... ... ... ... ... ... ... қырыққабат, жапырақты қыша, жебір.
6. Көпжылдықтар—ақжелкек, қымыздық, рауғаш, қояншөп, бөрікгүл, жуалар
(батун, шнитт) көп қабатты, ... ... ... ... қатыран, жалбыз, зире (зере), әптиек аскөгі.
7. Саңырауқұлақтар—қозықұйрық, жүзікше, жерқұлақ және т.т.
Қырыққабатты өсімдіктер әр түрлі өнім мүшелерін қалыптастырады: қаудан-
ақ, қызыл және ... ... ... ... ... ... қырыққабатта; жуанданған сабақ—кольрабиде.
Қырыққабаттылар өсірген кезде агротехникалық шаралар гүлсидамды ... ... ... ... себабі гүлсидамы пайда болса, жапырақтары
қатайып, тағамдық және ... ... ... көкөніс өсімдіктер тобының көкеніс өнімі ... ... Бір ... ... ... ... піскен күйінде
пайдаланылса—қарбыз, қауын, қызанак, баклажан, ... ... ... ... ... бұршақ, үрме бұршақ, ас бұршақ—толық
техникалық піспеген кезінде жеуге жарайды. ... ... ... ... агротехникалық шаралар күшті дамыған ... ... ... ... ... ... жасауы керек. Бұл, басқа
жағдайлар бірдей болғанда, өсімдіктің гүлдеуіне және ... ... ... тездетеді.
Тамыр жемісті өсімдіктер әдетте жақсы дамыған, тармақталынбаған жуан
тамыржемістер қалыптастырады. Олар уақытынан бұрын ... ... ... ... агротехникалық тәсілдер алғашқы кезеңдерде тамыр
жүйесін және ... ... ... түседі. Осындай гүлсидамды
сабақтың пайда болуы ... ... ... дәмдік және азықтық
сапасын күрт төмендетеді. Жуа ... ... ... пияз, сарымсақ,
шалот) немесе жалған жуашық (порей) қалыптасады. Жуа ... ... ... ... ... ... ... керек. Бұның сидам сабақтанатын сарымсақ пен қатқабатты(деңгейлі)
жуаға қатысы жоқ.
Жапырақты көкөніс өсімдіктерінің тамақка жапырактары мен ... ... ... ... ... гүлсидамды сабақтың
қалыптасуы әдеттегі жай, сондықтан ... өнім алу үшін ... ... ... сабақтарды болдырмау үшін тұқымды яровизацияламау
керек. Гүлсидамды сабақтардың пайда ... ... ... ... ауа ... ... қажет болады. Дәмтатымдық
көкөніс дақылдарының (аскөк, жебіршөп, ... ... ... ... ... тамаққа тек жапырақтары ғана емес жас өркендері
де пайдаланылады.
Өндірістік жіктеу біздің елімізде кең қолдау тапты. Басқа жіктеулер ... ... ... ... ... ... ... көкөніс дақылдары былай бөлінеді:
жапырақтылар (кырыққабат, ақ сүттіген, саумалдық қымыздық, балдыркөк),
баданалылар (басты ... ... ... ... ... ... асқабақ, ас бұршақ, үрме бұршақ), тамырсабақтылар (кольраби),
тамыржемістілер (сәбіз, ... ... ... ... тарна), гүлдер
(бөрікгүл, гүлді қырыққабат) және саңырауқұлақтар (козықұйрық).
Тіршілігінің ... ... ... ... ... өскін беруімен өсімдіктің табиғи солуына дейін) бойынша көкөніс
дақылдары бір жылдық, екі жылдық және көп ... ... ... ... ... ... яғни ... бір рет
гүлдейді және жеміс салады. Бұларға қарақат, бұршақ және ... ... ... ... ... ақ ... пекиндік және гүлді қырыққабат қыша, жебіршөп жатады.
Екі жылдық дақылдар да монокарптықтар, жемістерін тіршілігінің екінші
жылында ... ... ... ... басқасы), Қырыққабаттар
(пекиндік және гүлді қырыққабаттан басқасы). Тіршіліктерінің бірінші жылы
олар ... ... ... қаудандарын, баданаларын
қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... әр түрлі деңгейде опат болады. Қоректік ... ... ... олардың бүршіктері терең тыныштыққа ауысады. Бұл ... ... ... ... жылы ... ... ... заттарды
пайдалануы басталады. Өсімдік тамыр жүйесін жедел қалпына келтіріп, сабағын
құрастырып, гүлдейді және ... ... ... ... өсу-даму кезеңі бір жылда, ал тұқымға өсіргенде екі ... ... ... ... (ақжелен, қымыздық, рауғаш,
қозышөп және т.б.) бірнеше рет жеміс салуымен сипатталынады. Күзде олардың
топырақ үстіндегі барлық бөліктері опат ... ал ... ... ... тамыр сабақтары сақталады.Әр жылы ... олар ... ... екінші жылдан ерте салмайды. Бұл өсімдіктер бірінші
және кейінгі жылдары қоректік заттар жинайтын мүшелерін ... ... ... олар өз ... қыс ... ... ... үстіндегі мүшелері және тамырының біраз бөлігі осы кезге
қарай опат ... ... ... ... ... ... т.б.) сонымен бірге генеративтік те (бөрікгүл) мүшелері болуы мүмкін.
2. Көкөніс дақылдарының шығу тегі.
Мәдени көкөніс өсімдіктері жабайы өсімдіктерден, ал одан әрі ... ... ... табиғи будандасуынан шыққан. Кейбір көкөніс
дақылдарының (қаудан, асқабақ) шығу тегі ботаникгер үшін әлі де ... ... ... ... ... генетикалық тұрғыдан құптау тауып
отыр. Мәдени дақылдардың кейбіреулерінің арғы тегі ... ... ... ... ... немесе жоғала бастады (асқабақ тұқымдастарының
кейбіреулері). Көкөніс ... ... ... тым ... ... бұршақ, пияз, жүгері ерте заманнан бері өсірілуде.
Өсімдік түрлерінің басым бөлігі жабайы ... ... да, ... ... зор. ... пен ... есебі бойынша төңірегіміздегі 130-
140 мың жоғары сатыдағы өсімдіктердің 2,5мыңнан сәл ... ... ... өсірілетін көрінеді.
Көкөніс дақылдарының жекелеген мәдени түрлері (қызанақ) ... ... ... ... ... ... ... айналуы,
олардың табиғатын өзгерткені соншалықты, енді олар ... ... ... өсе ... ... жүгері, собығын орап жауып ... ... ... шаша алмайды, сондықтан келесі жылдары
көбеюі де күмәнді.
Мәдени көкөніс дақылдарының шығуында жетекші рольді ... ... ... сұрыптау атқаруда. Ежелгі адамдар қоректік ... ... ғана ... ... ... солардың ішіндегі ең ірісін тәттісін
және өнімдірегін, ... ... ... ... дақылдардың шығуында әр
түрлі климат жағдайындағы мутациялық процестер, табиғи будандасу, ... ... ... рөл ... дакылдардың селеқциясында эксперименталдық мутагенез әдісі
кеңіңен қолданылуда. Жабайы флораның ... ... ... ... ... әсері келешекте жабайы өсімдікті
мәдени түрге айналдыруды тездетеді. Айталық, Г. Штуббе 10-15 жыл ... әр ... ... және ... ... ... түрде
белгілі бір – бағытта жүргізудің, нәтижесінде, перуандық жабайы қызанақтан
мәдени қызанақ ... ... ... ... ... кезінде көптеген өсімдік
түрлері өздері бұрын өсіп-өнбеген жерлерге апарыльш өсірілген. Мысалы,
батат—американдық ... ... ... ... талай
бұрын, жетіп өсіріле бастаған. Өсімдіктердің көптеген американдық ... ... ... ... ... ... Адамдардың өсімдіктерді
осылай жеткізетінін Тур Хейердалдың «Кон Тики» және ... ... «Ра» ... саяхаттаған кезіндегі жиналған мәліметтер дәлелдеп
отыр.
Өсімдіктерді жерсіндірудің ғылыми теориясын Н, И, ... ... ... ... Оның ... ол ... ... шығу
«орталығында» осы түрдің ете көп гендік ... ... ... ... ... ... тумаласы өсімдіктердің өте ертедегі
белгілерінің басым гендеріне бай ... ... ... ... ... төзімділігі). Орасан зор аумақты алып ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан жоғары өнімділікті өте жақсы сапалы және тез пісіп-жетілуді
қамтамасыз ете алады.
Мәдени өсімдіктердің ең көп ... ... ... ... ... ... ... «орталықта» болатынын Н.И.Вавилов анықтап
берді. Негізі «орталықтардан» алынған ... ... ... ... ең үлкен тұқымқуалаушылықпен ... ... ... Н.И.Вавилов мәдени дақылдардың әртүрлілігі
және шығу тегінің ботаникалық-географиялық орталығының теориясын жасады.
Мәдени ... ... көп ... оның ... ... ... ... топтастырылған.
Қытайлық (таулық Орталық және Батыс ... ... ... ... шығыстық щалқан, пекиндік және қытайлық қырыққабат, ірі жемісті
қияр, пияз-батун, баклажанның ұсақ жемісті ... ... ... ... Пәкістан, Бирма) ұсақ жемісті қиярдың,
баклажанның, ақ сүттігеннің отаны.
Орта азиялық (Ауғанстан, Тәжікстан, Өзбекстан). Мұнда ... ... ... ... ... ас ... ... саумалдық өседі.
Алдыңғы азиялық (Закавказ, Түркия, Иран ... ... ... ... ... ... ... ақ сүттіген.
Жерортатеңіздік (Жерорта теңізінің ... және ... ... ежелгі орталықтарының бірі. Бұл жер
қоңыр салқын ауа райы ... ... ... ... балдыркөктің, қозышөптің, ботташықтың,
аскөктің, қымыздықтың, рауғаштың, асбұршақтың, көктікеннің отаны.
Абиссиялық (Эфиопия, Сомали)—ас ... ... ... шалот
пияздың, баминның отаны.
Орталық америкалық—Мексика, Гватемала, Коста-Рика, ... ... ... ... үрме ... ... қызылқұлақтың шыкқан жері.
Оңтүстік америкалық (Перу, Эквадор, Боливия, Чилоэ аралы)—ірі жемісті
асқабақтың, қызанақтың, ірі тұқымды лимиялық үрме ... ... ... ... ... экспсдициялар кезінде жиналынған
жадығаттарды (материалдарды) академик П.М.Жуковский ... ... ... ... толықтырды. Бұрынғы 8-дің орнына ол ... ... ... гендік орталық деп атады және ... ... ... ... дәлелдеді.
Мәдени дақылдардың екінші шығу орталыктарының маңызы өте зор. Адам
өсімдіктерді жаңа ... ... ... ... ... ... өсіріп ең өнімді түрлерін сұрыптап алған сайын соғұрлым түрдің
таралу аумағы кеңи түсті. Түрлер «орталықтан» алыстаған сайын жетіле ... ... ... ... ... ... жоғарылай түскен.
Қырықкабаттың қазіргі формалары оған мысал бола алады. Қырыққабаттың ежелгі
түрлері тас ғасырына дейін тіршілік еткен жабайы ... ... ... ... ... ... қырыққабаттың екі формасын өсірсе,
римдіктер оның көптеген ... ... ... ... кездегі ақ
қауданды қырыққабаттан айырмашылығы шамалы болған.
Көптеген жабайы өсімдіктерді қолдан өсірудің, мутацияның табиғи және
жасанды будандастырудың жаңа ... ... ... ... ... себептерінен тұқымдары мен жемістерінің дәмі ... ... ... және ұзақ ... ... ие ... өсімдіктер мұқият күтіп баптау жағдайында өте жоғары өнім ... ... ... ... күрт ... өсімдігі азып, тіпті опат
та болады.
Мәдени өсімдіктердің шығу тегінде жаңа сорттар шығаруда қолданылатын
өздігінен пайда болатын мутацияның ... ... бар. ... ... ... ... ... саны өте көп. ... ... ... зор ... полиплоидтар алынды. Олардың ішінде ерекше
маңыздылыққа ие – ... ... ... ... шыққан жерін ... ... және ... ... мен ... бекуіне әсер
етіп топырақ жағдайын зерттеп білу теория мен іс жүзінде өте ... ... шығу ... сондай-ақ, оның қасиеттерінің қальштасқан
ортасын білу оның ... ... ... ... ... ... ... одан әрі оның өсу және даму ... ... ... қиярдың отаны Үндістан мен Йранның ылғалды аудандары болғандықтан
бұл өсімдіктің ылғал мен жылуға талабы жоғары екенін түсіндіру қиын ... ... ... ақжелкен, шалқан, қымыздык, ақжелкек, ақ
сүттіген, саумалдық, ас бұрщақ, бұршақ, қырыққабат, шыралжын, ... ... ... Одар ... - ... ылғалды аудандардан шыққан, онда 2-
60 С-та ... ... ... ... ... баклажан, бозқырауға
(үсікке) қарсы тұру қабілеті жоқ деуге болады және
жылуға жоғары талап қояды. Қарбыздың жабайы түрі (колонинт) Африканың ... ... ... ... ... ... қуаңщылыққа төзімділігі
және жарықтанудың қарқындылығына жоғары талабы сонда қалыптасқан еді.
3. ... ... өсу және даму ... ... ... ... оның ... басты
тіршілік процестері—өсімдіктің өсуі және дамуы жатады. Өсу ағза құрылым
элементтерінің жаңадан пайда ... ... оның және ... ... кері айналынбайтындай түрде артуы; даму тіршілік циклы процесінде
өсімдіктің немесе оның ... ... ... және
жасушаларының құрылымдары мен қызметінің сапалы өзгеруі. Өсу негізінен
сандық, даму ... ... ... ... өсу ... құрғақ зат жиналуы сияқты алғашқыда тұрақты
түрде гүлденуге дейін арта түседі, сосын ... ... ... ... бірте-бірте кеми береді. Өсуді реттеуде басты ... ... ... ... ... ... заттар және нүклеии
қышкылдары атқарады. ... ... ... тірі ... ... ... өте маңызды рөл атқарады. Өсімдіктің өсу және ... мүше ... ... ... ... ... ... дамуы және өнімділігі өсімдіктің тұқым
қуалау ерекшеліктеріне және қоршаған орта жағдайына тәуелді.
Тұқымдық өсімдіктердің ... ... ... ... тұқымдық, вегетативтік (немесе ... ... және ... ... ... қалыптасатын кезең) кезеңдерін белгілейді.
Тұқымдық шақта тұқымның зат ... ... ... ... ... ... тұқымның әрекетсіз күйге ауысатын—тыныштық
кезеңін және ... ... ... ... ... ұрық
өсетін—тұқымның өну кезеңін белгілейді.
Вегетативтік шақта вегетативтік мүшелер—тамырлар, жапырақтар, ... ... үш ... ... ... азық қорын жинау және
тыныштық кезеңі. Бір жылдық жемістік көкөніс дакылдарында ... ... ... ... тек бір ... ал ... ... ақ сүттіген, шалғам) тағы азық қорын ... ... ... (тамыр жемістілер, қырыққабат, ... және ... тағы ... ... ... тән. ... ... өсу
процесі, зат алмасуы, транспирация және тыныс алу өте баяулайды.
Өсу мен дамудың тұқым ... шағы ... ... ... және қартаю кезеңдерінен тұрады. Бүршіктену кезеңінде гүлсидамы ... ... ... ... ... ... мен жыныс клеткасының пісіп-
жетілуімен сипатталады. Жеміс салу ... ... ... ... бұрынырақ жүреді де жан-жануарды ... ... және ... ... ... бір ... болып саналады.
Қартаю—цитоплазма коллоидтарының тұтқырлығының артуымен, ... ... ... Қоректік заттардың келіп
түсуінің қиындауының нәтижесінде өсімдіктің бүкіл мүшесі бірте-бірте ... ... өсуі мен ... үшін ... су жарық қоректік
элементтер қажет. Қоршаған ортаның кез-келген жайты (факторы) ... және ... ... немесе тежеуі мүмкін. Сондықтан өсімдіктің
өсуін және дамуын кез-келген жайттың кейбіреуінің ... ... ... әр түрі үшін ... шектен тыс ауытқи өсуі мен
дамуы тоқырамайтын ең ... ... және ең ... ... ... осы ... ең жоғары қарқынмен өтетін оңтайлы
(оптималды) температурасы болады.
Су жетпегенде клетканың өсуі баяулайды немесе біржола ... ... ... ... ... күрт ... нәтижесінде өнім
төмендейді. Ойдағыдай өсу және даму ... және ... ... өте зор. ... ... ... ... және өткізгіш ұлпалары
мен тамырлары бар, түссізденген (этиолданған) өсімдіктер
қалыптасады. ... ... ... ... ... ... ... мен тамырлары жақсы дамыған, сабағы қысқа өсімдік ... өсуі және ... үшін ... ... ... қоректік заттармен
қамтамасыз ету.
Өсімдіктің өсу мен дамуына қоршаған орта жағдайының әсері әр ... ... ... үздіксіз жарықтандырғаңда өсімдікгердің барлығы да
тезіреқ өседі (құрғақ зат жинақтайды) мұндайда тек ұзақкүнділіктер ғана тез
дамиды. ... ... ... өзінің дамуын белгісіз ұзақ
уақытқа теңейді.
Өсімдіктің құрамы соған байланысты өнім құрылымы онтогенезде өсу ... ... ... ... ... қалыптасады. Ауыл
шаруашылығы үшін ... ... мен ... ... қоректенуде пайда
болатын органикалық заттың ... ... ... ... ... ... ... шаралар жүйесі осыны
ескеріп құрастырылады. ... ... ... ... ... жапырағы) үшін өсіріледі. Онда агротехника жүйесі өсімдіктің өсуін
жан-жақты жеделдетуге, ал ... ... ... Егер де, ... мен ... үшін ... онда ... жүйесі орынды шекке
дейін, вегетативтік массаның өсуін шектеп, бір ... ... және ... ... жақсы қалыптасуын қамтамасыз етуге бағытталады.
Өсімдіктің өсуі мен дамуына ойдағыдай әсер ... ... ... ... ... өсуі мен ... басқару агротехникалық әдістермен
іске асырылады: дақылмен, көкөтеумен, өсіріп жетілдірумен: бұған шартты
түрде пісіріп жетілдіруі және ... ... ... ... ... дамуына жасушаларда және ұлпаларда пайда болатын табиғи үдеткіштер,
ауксиндер, гиббереллиндер, дәрумендер, ... ... ... және ... әсер ... ... азықтық маңызы, және олардың химиялық құрамы.
Көкөністер адам қорегінде үлкен маңызды рөл ... ... ... ... май ... ... ... органикалық
қышқылдар,эфир майлары, фитонцидтер болады: Өте құнды әсіресе жас
көкөністер ... ... ... ... өсімдік өнімдерінің ішіңде
алдыңғы орындағылардың бірінде. Сондықтан емдік мақсатқа да қолданылады.
Көкөніс диетасы склероздан, ... тұз ... ... ... жарасынан, сәуле ауруынан және т. б. ... ... ... МҒА ... ... ... ... көкөністің
бір адамға жылдық орташа мөлшері—120-140кг.
Көкөніс және бақша дақылдары әр түрлі ... ... ... жатады, шығу тегіндегі әр түрлілік, тамаққа пайдаланатын
мүшелеріндегі морфологиялық ерекшеліктер және оларды ... ... бұл ... химиялық құрамының үлкен деңгейде
өзгергіштігіне әкеп соғады. Бұл дақылдар жасушаларына суды мол ... ... ... болады, жасушалар мен ұлпалардың сумен қанығуы және ... ... ... ... өз ... ... жедел өтуіне ықпал жасайды. ... ... ... және бақша дақылдары өте қомақты өнім бере алады.
Сонымен бірге ... мол ... ... ... ... ауруларға шалдығуына, тыныстануға пластикалық заттарды
көбірек шығындауына және ... ... ... ... ... ... ең мол, мөлшері де қиярда, саумалдық пен сүттегенінің жапырақтарында
(94-96%) ең аз мөлшерде ... мен ... (73-80%) ... ... ... бөлігінің химиялық құрамында әр ... ... ... Осы ... аз ... ... заттарды,
айтарлықтай мол жиңайды. Көмірсулардың құрамында құрғақ заттар жиынтығының
50% жуық мөлшерінде қарапайым ... ... ... ... ... ... аз жинақтайды. Ассимиляциялық міндетінен
қалған және сұрыптаудың әсеріне қор жинау ... ... ... ақ ... ... ... ... жинай алады. Көкөністерде
көмірсуының жоғары ... ... аз ... ... айтайық
гемнцеллюлоза мен клетчатка дымқыл затқа шаққанда 1-2% қана.
Бұршақ тұқымдастарда, боташықта және ақжелкекте 2,5% крахмал ... ... ... ... оның мөлшері өте аз.
Көкөніс және бақша дақылдары, біздің қорегіміздегі дәрумендердің
негізгі ... Әр ... ... ... ... ... ассимиляциялық мүшелері көбірек жинайды. Аскорбин қышқылына
өте бай. 100 грамына 200 мг, ... ... ... ... ... және брюссель қырыққабаты жатады, ал қауданды қырыққабат тарна
бұдан азырақ жинайды.
Каротиннің негізгі көзі ... (100 г/36 мг ... ... мен ... ... ... жинайды. В1 В2 дәрумендері
көкөністерде астық дақылдарымен салыстырғанда ... ... ... гүлді және брюссель қырыққабаты, саумалдық, екпе-шытыр ... өте мол ... ... (РР) ... бойынша ерекше атауға
тұратындарға сәбізді гүлді және қытай қырыққабатын, кольрабиді, екпештырды
жатқызуға ... Р ... ... К, Е ... фоли (Вс)
қышқылының және биотип ... ... ... ... ... ... жатады.
Көкөністер (калийдің кальцийдің, фосфордың қырыққабат, сәбіз
жасылдар), сондай-ақ ... ... ... ... адам ... негізгі көзі болып саналады. Микро және
ультрамикроэлементтердің мөлшері өте ... ... мол ... ... ... сәбіз—бор, мен иодты; ақ сүттіген-кобальт ... ... ... ... Көкөніс және бақша
дақылдарының химиялық құрамының өзгергіштігі ... ... ... ... ауа райы мен және ... ... анықталады.
Көкөністер адам ағзасында пайда болатын қышқылдарды бейтартпандыруға
себепкер болады. Ең соңында ... ... азық ... ас ... ... ... ... үшін өте кажет, себебі ... ... және ... ... ... жалпы жағдайына қолайлы әсер етеді.
Көкөністердің дәмдік сапаларына да көңіл бөлген дұрыс ... ... ... ... мен органикалық қышқылдар ... ... ... ... ... тамақтық дәмдік сапасын жақсартады және
ағзаның оны ... ... ... ... ... осы
ерекшелігін аспазшылықта, әсіресе емдік және балалар корегінде кенінен
қолданады.
Ежелден көптеген көкөніс дақылдарының емдік ... ... ... ... ұсақ қан ... ... ... Саумалдық пен брюссель қырыққабатындаға фоли ... ... ие. ... қоректену қан ағы холестериннің
мөлшерін азайтады. Қырыққабаттың ... ... (И) жара ... көмегі зор. Пияздағы, сарымсақтағы, ақжелкендегі фитонцидтердің
бактериялар мен саңырауқұлақтары жоюшы әсері бар.
Көкөністердің жүйке-жүйесінің ішкі ... ... және ... ... қызметін реттеуші рөлі өте зор. «Егер адам күнде ... ... өз ... ең аз ... 1/3-ге ... ... физиолог И.П.Павлов.
5. Көкөніс шаруашылығының міндеттері.
Еліміздің көкөнісшілерінің алдына қойылған міндет-көкөніс түрлері мен
мөлшерін халыққа және ... ... ... ... ... соншалықты
өндіру. Көкөніс пен бақша дақылдарының жылдық орташа өндірістін 40-42 ... ... ... Ол үшін ... ... ... өндіруді
арттыру; жылыжай шаруашылықтарын, әсіресе, өндірістің қалдық
жылуын және жер ... жылы ... ... ... ... кеш көкөніс өнімдеріне қажеттілігі негізінен тұтынатын
жерлерде өндірілетін ... ... ... ... өнімдерін
изотермиялық вагондарда, авторефрижераторларда және арнаулы өзен ... ... ... ... ... ... ... едәуір арттыру,
сондай-ақ шаруашылықтарда өндірілген өнімді ... ... ... ... үшін ... ... ... орындар салу керек.
Күшті қор (резерв)—шығындарға бөгет қою және ... ... ... Бұл ... ... ... ... етудің ең қысқа жолы. Бұл
мәселені уақытында шешу
азық-түлік қорын ең кемі 15-20% арттыруға мүмкіншілік ... Бұл ... ... арттырғанмен салыстырғанда, азырақ шығын мен уақыт қажет
етеді.
Көкөніс шаруашылығының болашақ дамуының ... ... ... ... Ірі ... өнімділікті 4 есе
арттыруға, шығынды 2 есе, ал ... ... 2 ... жуық ... ... ... ... күшейту, олардағы тауарлық
салалардың санын ... ... ... ... ... қарқындатуымен қосарлана жүргізу керек. Ең жоғары өндірістік
және экономикалық көрсеткіштерге, өздерінің өндірген тауарлық ... ... 40% кем емес және 300-400 ... егіс көлемі бар
шаруашылықтар жетіп отырғанын ғылым мен практика дәлелдеп отыр. ... ... ... қолдану, өсіру технологиясын механикаландыру,
өнімді жинау және кейіннен өңдеу ... ... ... ... ... ... ... отбасылық мердігерлікті
кеңінен қолдану тиімдірек.
Көкөніс пен бақша ... ауыл ... ... ең көп
қажет ететін салалар. Мұнда әр гектарға ... ... ... ... ... ... 40 есе, қант қызылшасын өсіруге қарағанда
4 есе ... ... және ... да ... ... ... өсіргенде бір гектарға 1400 адам-сағат бір ... ... ... ... 300 ц болғанда 0,48 адам сағат қол еңбегі
жұмсалынады. Егістіктегі ... отау және ... ... ... жыл сайын өндіріс орындарыиың жұмыскерлерін, студенттер мен
оқушыларды ондаған мыңдап тасиды. Міне, сондықтан. бұл ... ... ... ... ... ... ... жинау, жинғаннан
кейін өнімді өңдеу, өнімді тасымалдау, сақтау және тұтынушыға ... ... ... ... керек.
Көкөніс шаруашылығының өнімділігін арттырудың және өнімге шығындалатын
шығынды кемітудің ... ... ... ... кеңінен енгізу.
Кейінгі кездерде Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... бастады. Бұл технологияны
қолданғанда көкөніс өндіруге кететін ... ... ... ... ... қажет жұмыс күні 45% кемиді.
Бұл технологияның артықшылығы мынада: егістікте ... ... ... дәл және түзу жүре ... өңдеуді, дақылдардың өскіні топырақ бетіне шықпай тұрып және
қорғау ... ең аз ... 3-5 см ... ... береді.
Қорытынды
Жемістік көкөніс өсімдіктер тобының көкеніс өнімі ретінде жемісі
пайдаланылады. Бір ... ... ... ... ... ... қауын, қызанак, баклажан, екіншілерінікі—кияр, кәді,
табақша асқабак, қантты жүгері, бұршақ, үрме ... ас ... ... ... ... ... ... көкеніс дақылдарын
өсіргенде барлық агротехникалық шаралар күшті ... ... ... жүйесінің жедел дамуына мүмкіншілік жасауы керек. Бұл, басқа
жағдайлар бірдей болғанда, өсімдіктің гүлдеуіне және жеміс қалыптастыруының
тезірек өтеуін ...

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айқышгүлді егістік, жемдік,көкөніс дақылдарының зиянкестері13 бет
Көкөніс дақылдарының зиянкестері4 бет
Көкөніс және бақша дақылдарының зиянкестері15 бет
Көкөніс және бақша дақылдарының зиянкестері жайлы6 бет
ОҚО Төлеби ауданына қарасты «Алмалы» шаруа қожалығының 450 га көкөніс дақылдары алқабын суғару жүйесінің жобасы20 бет
Қызанақ дақылын өсіру технологиясы. Көкөніс дақылдарына зиян келтіретін бунақденелілердің таралуы, биологиясы,зияндылығы14 бет
Далалық аудандарда өзен суын және жергілікті жерде ағатын суларды пайдалану негізінде суару11 бет
Егістік тәжірибелер жүргізу40 бет
Жемістер және көкөністер8 бет
Картоп және көкөніс зиянкестері туралы мәлімет14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь