«Куәлік кітабы» және «Уәкілеттілік кітабы»

КІРІСПЕ
1 Куәлік кітабы
1.1 Күдік тудырмайтын куәлікке, куәлік етуге рұқсат етіледі.
1.2 Куәлікті қабыл етпейтін баптар
2 Уәкілеттілік кітабы
2.1 Уәкілеттілік кітабындағы келісім.шарттар
2.2 Надандықтың түрлері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диплом Абдуллаһ ибн Махмұд ибн Маудудтың «әл-Ихтияр ли тағлилил мұхтар» деп аталатын фиқһ кітабының «Куәлік кітабы» және «Уәкілеттілік кітабы» атты тақырыптарының фиқһи мәтіндеріне жасалған түсіндірменің қазақ тіліне жасалған аудармасы.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Еліміз тәуелсіздігін алғалы бері, ана тіліміз,діліміз бен дініміз ислам қайта тамырын жайа бастағаны бәрімізге мәлім. Халқымыздың мәдениетінің дамуы мен рухани өмірінде ханафи бағытындағы исламның тарихи рөлін танитыны жайлы заңымызға енгізілген. Бірақ аталмыш мазһабымыздың ғалымдарының кітаптары қазақ тіліне аударылып жатқандары тым аз. Әсіресе, қазіргі қоғамдағы мұсылмандарда шешілмей жатқан фиқһи мәселелерге жауап таба алатындай қазақ тіліне аударылған кітаптар болып отыр. Бұл кітаптар Абдуллаһ ибн Махмұд ибн Маудудтың «әл-Ихтияру ли тағлилил мұхтар» фиқһ кітабының мәтіндеріне жасалған түсіндірмесінде фиқһи мәселелер терең түсіндіріліп жазылған ханафи мазһабы ғұламалары кітаптарының бірі болып табылады. Сонымен қатар, осы аталмыш кітаптағы діни сөздермен терминдердің қазақ тіліне аударылуы араб тілінің мамандары, ислам бағытындағы араб тілін білушілер мен үйренушілерге, сондай-ақ , басқада талапкерлердің жұмыстарын жеңілдетеді.
Тақырыптың зертелу деңгейі. Жоғарыда айтып кеткеніміздей аталмыш дипломдық жұмыс ханафи мазһабы бойынша түсіндірілген екі үлкен тақырыптарды айшықтайды. Олардың бірі-«Куәлік кітабы». Бұл тақырыптың негізгі мәселесі: куәгердің куәлік етудегі түсіндірмесі мен мақсаты.
Екінші тақырып- «Уәкілеттілік кітабы» . Тілдік мағынасы «сақтау», шариғаттағы мағынасы «тәуекел ету және сенім арту» сөздерінен келіп шыққан. Аллаһ Тағала: «кім Аллаһ Тағалаға тәуекел етсе сол адам Оның бақылауында болады» дейді, яғни Аллаһқа тәуекел етіп, ісін оған сеніп тапсырса жеткілікті. Қазіргі уақытта осы екі тақырыпқа байланысты қандай да бір еңбектер, зерттеу жұмыстарын қазақ тілінде кітапханалардан немесе ғаламтордан іздейтін болсақ, тым аз екендігін байқаймыз.
Зерттеудің нысаны мен пәні. Бұл жұмыста Абдуллаһ ибн Махмұд ибн Маудудтың «әл- Ихтияру ли тағлилил мұхтар» фиқһ кітабының мәтіндеріне жасалған түсіндірмесі қазақ тіліне аударылуы зерттеудің нысаны мен пәнін көрсетеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты. Берілген Абдуллаһ ибн Махмұд ибн Маудудтың «әл- Ихтияру ли тағлилил мұхтар» фиқһ кітабының мәтіндеріне жасалған түсіндірмесі мәтіндеріне жасалған түсіндірмені негізге ала отырып жүргізілді.
1 «Әл-Ихтияр ли тағлилил мұхтар». Абдуллаһ ибн Махмұд ибн Маудуд;
2 «Құран Кәрім қазақша мағына және түсінігі». Х.Алтай, Алматы, 1991.
3 «Мұхтасар Сахих әл-Бухари», Каусар-Саяхат баспасы, Алматы, 2010.
4 Арабша-орысша сөздік. / Баранов.
5 "ОРЫСША-ҚАЗАҚША СӨЗДІК",Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, Алматы-1978. 1 том.
6 "ОРЫСША-ҚАЗАҚША СӨЗДІК",Қазақ Совет энциклопедиясының бас редакциясы, Алматы-1981. 2 том.
7 Ш. Керім Араб баспасөзінің тілі: Оқу құралы. – Алматы: «Нұр-Мүбарак» баспасы, 2008. – 252 бет.
8 Ш.Керім Араб елдері (тілдік елтану): Оқу құралы. – Алматы: «Нұр-Мүбарак» баспасы, 2008. – 152 бет + 24 бет түрлі-түсті суретті жапсырма.
9 Альмухаметов А. Социология религии (социальная докторина ислама). Учебное пособие. Алматы: Нур-Мубарак. 2009. – 256с.
10 Ислам ғылымхалы / Мұхитдин Исаұлы., Қайрат Жолдыбайұлы. – Алматы, 2010 – 436 б.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті ... ... ... ... Ато ... ... ... «Куәлік кітабы» және «Уәкілеттілік кітабы»
5В021500- «Исламтану» мамандығы бойынша
|Пікір беруші ... ... ... ... ... және пәтуа бөлімінің |теолог. ғ. д. ... ... ... ... ... ... |«___» ... ж. |
|«___» ______________2012 ж. | ... ... ... | ... ... ... ... тарапынан ... ... ... ... ... фиқһ ... ... ж. |ғ. д. |
| ... ... |
| |«___» ... ж. |
| | |
| ... Р.Р. ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университетi
Факультет_____________ ... ... ... ... Ато ... ... ЖОБА БОЙЫНША ТАПСЫРМА
5В021500- Исламтану мамандығының студенті Абишев Ринат
1. Жұмыстың тақырыбы «Куәлік кітабы және ... ... ... ... ... мерзімі «_____»__________2012 ж.
3. Жобаға бастапқы берілгендер: ... ... ... ... және уәкілеттілік кітабы» деп аталады.Диплом жұмысында атқарылатын
негізгі жұмыс–араб ... ... ... ... ... ... материалдары, еңбектің түпнұсқасы басшылыққа алыну талап етіледі.
Аударма жасауда түпнұсқа еңбектен бірге, арабша-қазақша ... пен ... ... ... ... ... ... барысында тілдік,
стилдік, грамматикалық қателіктерге жол берілмеуі керек.
Тапсырманың ... ... ... ... ... ... Ато Ас-
Сынбати
(қолы)
Жобаның жетекшісі ... Алау ... ... студент ... ... ... ... ... Абдуллаһ ибн Махмұд ибн Маудудтың
«әл-Ихтияр ли тағлилил мұхтар» деп аталатын фиқһ кітабының «Куәлік ... ... ... атты ... ... мәтіндеріне жасалған
түсіндірменің қазақ тіліне жасалған аудармасы.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Еліміз тәуелсіздігін алғалы бері, ана
тіліміз,діліміз бен ... ... ... ... жайа бастағаны бәрімізге
мәлім. Халқымыздың мәдениетінің дамуы мен ... ... ... ... тарихи рөлін танитыны ... ... ... ... мазһабымыздың ғалымдарының кітаптары қазақ тіліне аударылып
жатқандары тым аз. Әсіресе, қазіргі қоғамдағы ... ... ... ... ... таба алатындай қазақ тіліне аударылған кітаптар
болып отыр. Бұл кітаптар Абдуллаһ ибн ... ибн ... ... ли
тағлилил мұхтар» фиқһ кітабының мәтіндеріне жасалған ... ... ... түсіндіріліп жазылған ханафи ... ... бірі ... ... ... ... осы аталмыш кітаптағы діни
сөздермен терминдердің қазақ тіліне аударылуы араб ... ... ... араб ... білушілер мен үйренушілерге, сондай-ақ , басқада
талапкерлердің ... ... ... ... Жоғарыда айтып кеткеніміздей аталмыш
дипломдық ... ... ... ... түсіндірілген екі үлкен тақырыптарды
айшықтайды. Олардың бірі-«Куәлік кітабы». Бұл тақырыптың ... ... ... ... ... мен ... тақырып- «Уәкілеттілік кітабы» . Тілдік мағынасы «сақтау»,
шариғаттағы ... ... ету және ... ... ... ... ... Тағала: «кім Аллаһ Тағалаға тәуекел етсе сол адам Оның ... ... яғни ... ... ... ісін оған ... тапсырса
жеткілікті. Қазіргі уақытта осы екі тақырыпқа байланысты ... да ... ... ... қазақ тілінде кітапханалардан ... ... ... тым аз ... ... нысаны мен пәні. Бұл жұмыста Абдуллаһ ибн ... ... «әл- ... ли ... ... фиқһ ... ... түсіндірмесі қазақ тіліне аударылуы зерттеудің нысаны мен пәнін
көрсетеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты. Берілген Абдуллаһ ибн ... ибн ... ... ли ... ... фиқһ ... ... жасалған
түсіндірмесі мәтіндеріне жасалған түсіндірмені негізге ала ... Оның ... ... ... мақсаттар қойылған: кітаптағы
ислами түсініксіз ... ... ... мен қарапайым
оқырмандарға түсінуге жеңілдету ... ... ... ... ... ... ... Жұмыс исламтану,
дінтану, аударма бөлімі, араб филологиясы, екі шет тілі, елтану, шығыстану
мамандығында оқитын студенттердің ... ... ... ... ... ... Бұл жұмыста Абдуллаһ ибн Махмұд
ибн Маудудтың «әл- Ихтияру ли тағлилил мұхтар» фиқһ кітабының ... ... ... ... аударылуы, талапкерлер мен оқушылар,
сондай-ақ басқа да діни немесе ... ... ... ... оны ... кезінде түсінуге оңай болу септігін тигізеді ... ... ... ... ибн ... ибн ... ... ли тағлилил мұхтар» фиқһ кітабының мәтіндеріне жасалған араб
тіліндегі граматикалық ... мен ... ... ... ... ... ... алғашқы рет болғандықтан, оны жұмыстың жаңалығына еңгіземіз.
Дипломның ... ... ... жазу ... пайдаланған
негізгі дерек көз. Қасиетті Құран Кәрімнің қазақша мағынасы, Пайғамбарымыз
(с.ғ.с)-ның хадистері мен Абдуллаһ ибн Махмұд ибн ... «әл- ... ... ... фиқһ ... ... ... түсіндірмесі болып
табылады.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Абдуллаһ ибн Махмұд ибн ... ... ли ... ... фиқһ ... мәтіндеріне жасалған
түсіндірмесін қазақ ... ... ... ... ... ... (араб тіліндегі бөліммен қазақ тіліне аударма ... ... ... ... тұрады.
1 Куәлік кітабы
Егер куәгер адам куәлік ететін ... онда ... ... ... ... әрі ... жауапқа тартып отырған адам да ... ... онда ... рұқсат етіледі. Егер болған уақиғаны (қайғылы
оқиғаны) еске ... ... онда ... пен ... ... Ал
қарсы жақтың (дұшпан) қолымен жазылған актінің нұсқасы оның ... ... онда біз ... ... кеткеніміздей рұқсат етілмейді.
Әбу Ханифа бойынша болған уақиғаны еске түсіре алмайтын нәрселерге ... ... ... «егер күн сияқты білетін болсаң (егер анық көзің
жететін болса) онда куәлік ет, ... ... ... ... олай
етпе» дейді, яғни ұмытып қалған нәрсені білемін деуге ... ... ... риуаят етуге рұқсат берудің шарты оны естіген адам ... оны ары ... ... ету үшін есте сақтауы болып табылады. Сол
себепті де, мен Әбу ... ... ... ... ... ... ... (беделін түсіреді) және ол
жазаланады - дейді. Ол екеуі бұған байланысты былай деді: оны ... ... ... Омар ... дың ... етуі бойынша жалған
куәгерге қырық дүре ... және оны ... ... ол адамдарға
шексіз зиянын тигізеді, сондықтан оны ... ... Әбу ... ... ... ... жүзеге асырылады. Ал ұрып-соғу ең үлкен қауіп
төндіретін нәрсе, бірақ оның қайта орын ... жол ... Омар ... ұстанымда болды, сондықтан да оның жалған куәгерге соғатын ... ... ... әрі оны ... жолын ұстанды. Қаралау
мәселесіне келсек (жазалау): төреші жалған ... ... ... ... ... де, ... дейді: «төреші сендерді бейбітшілікке
үйретті» әрі ол: «егер біз жалған куәгерді жолықтыратын болсақ, онда ... ... әрі ... одан ... деп ... ... кіріккен. Бұл екеуінен кейін ол жалған куәгерді ұрып-соғу
арқылы жазалайды. Шағымға куәлік ... ... ... ... куәлік шағымнан кейін ғана қабылданады. Егер куәлікті қабыл етпесе,
онда оның күші ... Әрі ... мен түр ... екі ... ... ... табылады. Егер екі жақтың бірі мыңға келісіп,
екіншісі екі мыңға келіссе, онда ... ... ... ... пен Әбу ... ... ... «егер шағымданушы екі мың деп талап етсе
де ... ... ... ... екі ... ... деп куәлік етіп отыр».
Егер бұл екі куәгердің бірі өзі ғана ... ... ... ... ... ... онда ол екеуінің алдындағы бір ауыздан келіскендері
қабылданады. ... ол ... бірі мың деп, ... мың жарым десе (және
сол сияқты) ол мыңды ... ... ... түр бойынша қарама-қайшылықты ұсынды, әрі бұл өз
кезегінде мазмұнның қарама-қайшылығына дәлел болады. Себебі, мыңның мазмұны
екі мыңның мазмұны ... Бұл ... ... ... ... ... бір-біріне сәйкес емес сөйлемдер. Әрі, ол екеуі еске ... ... ... ... айырмашылықтармен қабылданбайды. Себебі ол
екеуі мың дегенге түр және мағына жағынан келіскен еді. ... ол ... ... ... ал жақындатылған нәрсе өзіне жақындаған нәрсені
анықтайды.
Себебі ол жақындатумен ... ол ... екі ... және ... тең. Ал
бес пен жиырма мыңға және бес жүз мыңға тең. Егер ... ... ... ... болса, онда мәселедегі барлық куәгерлік қабыл етілмейді,
себебі оның екі куәгерінің бірі ... ... тұр. Ал ... «ақиқатында екі
мың бес жүз болды» деп айтса, онда бес жүз ... ... ... ... ол қарыздан кешіреді. Ал шын мәнінде екі куәгер де ... деп ... ол ... бірі бұл ... бес ... ... деп ... болса, онда
екі куәгерді ортақ келісімге келтіру үшін алдындағы ... ... Ал екі ... бірінің айтқан «бес жүз төленді» деген сөзі
қабыл етілмейді ... ... ... әрі сот ісі ... бұл бір ... ғана ... Ал егер ... де осылай деп ... онда ... ... ... адам бұл жайында басында білетін болғанда
айыпталушыны төлем жасауға мойындату үшін мың деп куәлік етпеуге тиіс ... бұл ... ... зұлымдықтың орын алмауына септігін тигізер еді.
Егер екі куәгер де оның сиыр ұрлағанына куәлік ете отырып, ол ... ... ... келмесе (яғни екеуі сиырдың түсін екі түрлі айтса),
онда ... Ал егер сиыр ... ба ... өгіз бе ... деген
сауалға қатысты екі куәгердің жауаптары бір-біріне ... ... онда ... Бұл ... ол екеуі былай деді: «ол
екеуінде де кесілмейді, ... ... ... ... ... Әрі екі
куәгердің ешқайсысына да ... Және бұл ... ... ... ... екі ... ... болуын қабыл етуге рұқсат етіледі, ... ... ... ... ... көрген нәрселеріне куәлік етеді
және бұл ұқсас халде де болуы мүмкін, себебі ұрлық ... ... Ал ... ... болуы міндетті, әрі дәлелмен болса қабылданады.
Сиырдың құнажын немесе өгіз екендігіне ... ... ... бұл екі белгі (сиырдың еркек немесе ұрғашы болуы) бір сиырда ... ... Екі ... ... ... ... бір күнінде Меккеде өлтірді
деп, ал басқа ... ... ... бір ... ... өлтірілді деп
куәлік етсе, онда бұл екі қала да ... ... ... ... бірі дұрысын айтуда жалғандыққа бой алдырып тұр немесе бұл ... Бұл ... бірі ... ... ... алда ... Сондықтан
да, мұнда қабыл ету жоқ, әрі екеуі де қабылданбайды. Бұл екеуінің ... ... ... ... онда ... ... қабыл етіліп,
екіншісі жалғанға шығарылатын еді-дейді, себебі біріншісі шешім қабылдауда,
нақты шешім қабылдай алмайды.
Құлға немесе ... ... ... еткен куәлігі қабыл етілмеген әрбір
адам, кейіннен бұл тыйымдар жойылғаннан кейін ... үшін ... ... ... кейін), бұларды орындайтын болса (яғни олар үшін куәлік
ететін болса), онда қабылданады. Ал егер оның ... ... ... ... ... ... немесе қожайынның құлына
қатысты мәселеде куәгерлігі ... ... ... бұл ... күші ... ол адам ... айтылғандарды орындайтын болса,
онда оның куәгерлігі қабыл етілмейді. Бұл екеуінің арасындағы айырмашылық ... ... ... ... емес, әрі оның куәлігін басында қабыл
етпеуі шариғи ... ... ... ... саналмайды. Ал екіншісіне
келетін болсақ, оның куәлік етуі қабілеттіліктің орын алуына куәлік ... ... ... ... ... әрі ешқашан қабыл етілмейді. Егер куәлік
етуді құл қожайыны үшін немесе ер мен ... бірі ... үшін өз ... ... онда құл бостандыққа шыққаннан кейін және ер мен әйел
ажырасқаннан кейін орындайтын ... онда ... ... ... ... ... құл ... кәпір немесе сәби мойнына алатын болса, әрі оны осы
кедергілер тоқтағаннан ... ... ... онда ... етіледі.
Соқыр адамның куәгерлігі қабыл етілмейді-дейді. Бұған ... ... ... ... ... ... куәгерлігі қабылданады, себебі
олар естиді». Әбу Юсуп былай дейді: ... өз ... ... көзі ... ... онда ... көрген нәрсесі қабыл етіледі. Ал
көргенін айтатын кезде сөз қажет болады, әрі көзі ... ... ... ... және ... салыстырғанда мұны біледі». Біз үшін соқыр
адам, адамдарды ажыратуға және оларға қарап ишарат ... ... ... ... ... келмеген адамдарды білуге шамасы ... ... ... ... ... ... болып қалатын болса, онда сот
отырысына дейін ол ... ақы ... ... куәлік етудің
қабілеттілігі сот отырысы кезінде нақты дәлелмен болуы шарт.
Сонымен қатар, мылқау адамның ... ... ... ... куәлік
ету сөйлеу арқылы қабыл етіледі, ал мылқау адамның оған шамасы келмейді.
Тәубе етпей қарғысқа ұшыраған адамның ... ... ... дәлел ретінде Аллаһ Тағаланың: «олардың куәліктерін ешқашан қабыл
етпеңдер» дейді, себебі олар шектен шыққандар, әрі ол ... ... ... келгеннен кейін бұл тыйым жойылады. Ал қарғысқа ұшырамаған
шектеу салынғандарға келетін болсақ, ол ... ... ... ... ... бұл ... болады.
Егер кәпір адам қарғыспен шектелген болса, кейіннен мұсылмандықты
қабылдаған болса, онда оның куәлік етуі ... ... ... ... ... ... ... сенімдерін тәрк етеді, әрі ислами
куәгерлікті қабылдайды.
Ал егер ... ... ... ... қабылданбайды, егер өзін жоғары
санайтын болса, әкенің куәлігі қабыл етілмейді-дейді. ... ... ... ... ... ... ... еткен куәлігі, баласының
әкесіне еткен куәлігі, әйелінің күйеуіне, ... ... ... қожайынының құлына, серіктестің серіктесіне, қызметшінің өзін
жалға алған адамына еткен куәлігі қабыл етілмейді». Бұл әртүрлі хадистерде,
әртүрлі риуаят ... ... ... ... ... ... ... төлеуге рұқсат етпегенге дейін жалғаса береді.
Куәлікті қабыл ... ... ... ... күнә арту ... Аға, әке жағынан аға, нағашы аға және атап кеткендерден басқа
да туыстық қатынастары бар ... ... ... ... ... Оның құлының куәлік етуі қабыл етілмейді-дейді, біз ... ... ... құл, еш ... ... етпейді, әрі куәлік өзіне ғана
заңды болады. Көшіріп жазушысының да куәгерлігі ... ... ... ... ... әрі қарызгер құл көшіріп жазушы сияқты
болады. Біз жоғарыда ... ... ... ... ... Себебі ол екеуінің арасындағы табыстары (игіліктері)
әдеттегідей жалғаса береді, әрі ... ... ... Екі ... ... ... куәлігі (егер ол екеуіне ортақ кампаниядан ... ... біз ... ... Әрі жеке ... ... ... жоғарыда біз риуаят еткендей. Себебі ол,
жалақыны куәлікті орындаған мезгілге ... ... Әрі ... төлем
жасайтын жалға беруші болады. Өзін әйел сияқты ұстайтындардың және жоқтау
айтатын әйелдің, адамдарды бай ... ... ... ... өйткені бұл азғындық. «Себебі Мұхаммед (с.ғ.с): екі ақымақ дауысқа
тыйым салды: жоқтаушы (ескі уақыттарда өлген адамның басында ... ... үшін ... ... ... және әнші әйелге». Ал «әйелге ұқсайтындар»
дегендегі мақсат, ... ... ... атап өту. Бұл күнә
(мойынсұнбау) ... ... ... ... ... ... ерлерден
әйелдерге ұқсайтындарға және әйелдерден ... ... ... деп айтты. Сөйлеуде әлсіз болғандарға келсек, олардың ... ... ... ... үшін ішуге құмарлардың куәгерлігі қабыл
етілмейді-дейді, себебі бұл харам ... ... ... ... ... ... ... болса, куәлігі қабыл етілмейді».
Құстармен көңіл көтеретіндердің куәлігі қабыл етілмейді-дейді. Себебі
ол алаңғасарлығынан аспанға ... ... ... ... ... ... қателік жасағандардың куәлігі қабыл етілмейді-дейді, бұл
азғындық әрі, пара жейтіндердің куәлігі ... ... бұл ... ... ... ойнайтындардың куәгерлігі қабылданбайды, себебі бұл
харам. Іш киімсіз моншаға кіргендердің куәліктері қабыл етілмейді-дейді,
яғни ... ... ... ... ... ... ... (жолда
дәрет сындыру, тамақ жеу сияқты) куәліктері ... ... ... ... ... әлсіретеді, әрі өтіріктен сақтандырмайды
(мұндай әрекеттер жасаған ... ... ... болады, әрі өтірік
айтудан да тайынбайды). Осылайша кім ... тек ... ғана ... сондай-ақ, сапарда ұлымен жанжалдасатын болса, куәгер бола алмайды.
Бұрынғы өткендерге тіл ... ... ... ... ... ... тоқтатқан адамдарға тіл тигізе сөйлегендерге
қатысты ... тұр. ... ... және ... ... Әбу Юсуп ... деді: «Мұхаммед (с.ғ.с.)-ның сахабаларын
балағаттағандардың куәлігінің қабыл ... жол ... ... ... ... әрі ... ... әрекеттер. Бұл адамдардан
өздерін аулақ ұстағандардың куәлігін қабыл етемін, себебі олар мұны Аллаһқа
мойынсұна отырып ... Егер ... ... ... жауластығы дүние
үшін болған дұшпанның куәлігі қабыл етілмейді-дейді, ... ... ... иман келтірмейді. Ал егер діннің себебімен жауласатын болса, куәлігі
қабыл болады-дейді, ... ... аһуа ... ... жалған сөйлемейді.
Сондай-ақ, жұма намаздарын және ... еш ... тәрк ... ... ... ... Сол ... олардың кейбіреулеріне үш
мәрте жұманы тәрк еткендердің ... ... ... шарт ... ... бір рет-деп айтты (бір рет тәрк еткендердің куәлігі қабыл етілмейді-
деп айтты). Егер ол жұма ... ... ... ... ... ... ... немесе имам дұрыс жолда емес-деген сылтаулармен ... ... онда оның ... қабыл болмайды, әрі ... ... ... ... куәгерлігі қабыл етілмейді. Мұхаммед
(с.ғ.с) былай деді: «күмән тудырмайтын төрешінің ... ... ... ... ол: ... бай адам зекет пен қажылықты кешіктіріп
берсе, әрі ол адам салих адам болса, онда оның куәгерлігі ... ... ... пен қажылықтың арнайы мерзімі жоқ. Ал егер ол бай ... ... мен ... ... ... ... ... яғни намазды немесе
оразаны кешіктірген болса, онда бұл бай адамның куәлігі қабыл етілмейді».
Әбу Юсуп ... ... ... таза, пәк әйелдерді балағаттамаған
ақынның ... ... ... Төрешінің көмекшісі бұл ақынды: «ол
жақсылықтары жамандықтарын басып озған адам» деп сипаттады. ... ... орын ... ... ... ... қауіпсіздіктің шартты түрде бірге
жүруі мүмкін емес. Аллаһ Тағала былай деді: «құл ... ... ... куәгерлігі қабыл ... ... олар ... ... ... ... ... болса, әрі жалған уәде
берушілер болмаса, қолөнершілердің барлығының куәгерлігі қабыл ... ... ... ... өз-өзіне келіп сауығатын болса, онда оның сауыққан
кезіндегі куәлік етуі қабыл ... ... ... ... куәліктері
тек жазбаша түрде қабылданады. Бұл адамдар өздеріндегі әрбір адамның куәлік
беруіне рұқсат етуді сұрап отырған рафидиттер ... ... ... олар ... ... ... ... нәрсе-деп санайды. «Олар куәлік
беруді өздерінің шиғалықтары (шииттіктер) үшін ... деп ... ... ... ... ... қабыл етілмейді, себебі олар
кәпірлер. Және кім аһлул ... ... ... ... ... қабылданады. Сахабалардың (р.а.) ... ... ... күресіп жатқандарын көрдіңдер ме?! Және олардың бір-біріне ... ... ... ... ... ... ... мен
бір-бірін өлтіретіндердің саны аз. Діннен безген азғын адам, өз дінінде
қатаң ... ... ... ... және ... ... Мұндай адамның шын
мәнінде жасаған нәрсесіне сенеді, әрі Аллаһ Тағала оны бұл әрекеті ... ... ол ... тыйылады.
Замииялықтардың (мұсылмандардың қорғауына кірген мұсылман ... ... мен ... ... еткен куәліктері қабыл
етіледі-дейді, себебі ... ... ... ... Әрі ... ... болады. Сол себепті де біз, ... ... ... ... ... ... ... айттық. Әрі
олардың куәліктерінің қабылдануына тыйым салынбайды, себебі олар өздерінің
діндері харам ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу
барлық діндерде харам етілген. Яахья бин Аксамнан ... бір ... ... ... ... ... ... қисынсыз сөздерін кездестірдім. Және олардың куәліктерін қабыл
етпеген Рабиға бин Әбд ... ... ... ... ... бин ... туралы екі риуаятты кездестірдім. Елші (с.ғ.с) яһудилерді,
яһудилердің куәлігімен ... ... ... діни секталары бір-бірімен
қарама-қайшылықта болды. Әрі олар Аллаһ ... ... етті ... (с.ғ.с)-ға жалған сөйледі. Елші оларды бір елге жинады.
Румдықтардың ... ... ... етілмегендігі туралы және
керісінше, үнділердің румдықтарға болған куәгерлігінің қабыл етілмегендігі
жайындағы екі ... ... ... ... және діннен
шыққандардың алауыздықтарына әулие-әнбиелердің ... үзу ... ... тек бір ... ғана ... ... Мүстааминнің (өзін
басқаға сеніп тапсырған адамдар) ... ... ... ... емес ер ... ... етулері қабыл етілмейді-дейді. Бұл оларда
әулиеліктің жоқтығына байланысты. Ал заммидің мүстааминге ... ... ... ... ... біздің елімізде тұрақты, әрі жас
балаларының да тектері тұрақтандырылған. Сүндетке отырғызылмағанның куәлігі
қабылданады-дейді, себебі ол сүннетті тәрк ... егер ол ... ... ... ол азғындаған болып саналады. Ал егер ол есейіп ... ... ... ... онда ... болып табылмайды, себебі
ол сүннетті қалай отырып, жүрегін қорғады[3]. Кестірілмегеннің ... ... ... ол ... кескеннен кейін басқа мүшелеріне
ұқсас болды. Омар (р.а.) ... ... ... ... ... ... қабыл етіледі-дейді, яғни ол ер болсын, қыз болсын
екеуіне де ортақ. Зина арқылы болған баланың куәгерлігі ... ... ... оның ... емес, әрі ол екеуінің
кәпірлігі оның мұсылмандығына шек ... ... егер сөз ... ... ... ... халі ... мезет болып саналады,
ал мойнына ... ... ... ... ... ... ... орындайтын мезетке тән, әрі қабілеттілік пен ... ... ... Егер ... амалдары жаман іс-әрекеттерінен көп болса, онда
куәгерлігі қабыл етіледі-дейді, жоғарыда біз айтып ... ... ... ... жаман, бұзақылық істерінен көп болады. Шыншылдыққа
үйренеді, әрі өтіріктен аулақтанады. ... ... ме деп ... мен ... сауда-саттық жасауда жақсы амалдар қолданады.
Аманатқа берік болады. Сандырақтар мен ... ... Омар ... ... «ер ... ... кезінде ызыңдауы қабыл етілмейді. Дирхем мен
динардың шамасына қараңдар. ... ... ... ... ... ... ... тудырмайтын куәлікке, куәлік етуге рұқсат етіледі.
Жарақаттанған жерді емдеуге, түзетуге беретіні белгілі. Сондай-ақ,
дінге ... ... ... ... ... осы ... сияқты
болады. Ал зиян шеккен адам дәлелге сүйенеді, бұл дәлелі діннің тыйым
салғанына қарсы ... ... ... ... көруі. Реттеуші сырттай ғана
куәлік ете алады, әрі дәлелге сүйенбейді. Егер біреуі ... ... ... ... онда оған көмектеседі. Ал егер екіншісі жөнге келтіретін
болса, онда жөндегені біріншісіне тән, ... ... ... дәлел бар. Егер
оны жамағат ретке келтіріп, ... ... ... бұл ... екеуінде бірдей болу үшін ... ... ... ... ... ... зиянға ұшыраушыға берілген куәлікті
мақсатты түрде тыңдамайды, әрі онымен мақсатты түрде үкім ... үкім ... үшін ... ... ол ... көтереді. Егер
айыпталушының қателігіне олар куәлік ететін болса, онда олардың куәлігін
тыңдайды. ... ... ... ... ... ... Оның әсері
айыпталушының құқығында көрінеді. Әл-Хассаб былай деді: зиянға ұшыраудың
себептері көп: теңізде ... ... ... және салт ... ... ... ... сауда жасау. Себебі мұсылман емес елде тұру
оның дініне және ... өте ... ... ие ... ... ... Салт аттылардың ауылдары оларды пәремен азықтандырады, ал олар
білмейді.
Күдік тудырмайтын куәліке, куәлік ... ... ... ... ... ... ... әрі осы арқылы адамдарды құқықтарын
талап етуге қажеттіліктерін арттыру жатыр. Себебі ол ... ... ... ... сапарға шығуына байланысты төлем жасауға ... ... Бұл ... ... ... ... ... куәлікке рұқсат
етіледі және біз риуаят етіп кеткендей қажеттіліктен ... ... ... жеткен бір хадисте, оның куәлік етуде екі ер адамның куәлігін қабыл
еткендігі туралы айтады. Ер адамның немесе екі әйел ... ... ... ... ол ... ... ... хабарды жеткізді, әрі
жіберілген қателікке куәлік ... ... ... ... ... ... құқықтары туралы баптарда және айып төлеуде рұқсат
етілмейді, себебі бұл екеуінің негізі: құлдырау мен кері ... ... ... ... деген алаяқтық бар. Өйткені мұнда өтірік
айтудың белең алуына деген күдік пен бостандыққа ... үшін ... ... бар. Ал жаза ... ... құқықтары туралы бап ,күмәнді
сейілтеді. Бұл баптың төлемі қабыл ... ... ... төлем жасау
бір өзі ғана күмәнді сейілте алмайды. Сөгіс берудің ... ... Әбу ... ... басқа барлық жазалаулар сияқты қабылданбайды.
Ал Әбу Юсупта бұл қабыл етіледі. Себебі сөгіс беру де ... ... ... ... бір ер ... күдікті ретінде түрмеге ... ... ... ... ... да ... беру болып табылады.
Бір адамның куәгерлігі, бір адамның куәгерлігіне рұқсат етілмейді-деп
айтылады, ... бұл ... әрі ... ... ... керек. Али (р.а.)
жеткен бір риуаятта: «бір ер адамның куәлігіне тек екі ер ... ... ... етіледі» деп айтылады. Ал екі ер адамның куәлігіне, екі ... ... ... ... ... біз бұл туралы алдында Али
(р.а) тан жеткен хадисте айтып кеттік. Себебі ... ... ... ... екі ер адам куәлік еткен жағдайда ... ... ... сипаты:
куәлігіме куәлік етемін, яғни бір адам менде осылайша нақтылағанына куәлік
етемін-дейді, себебі қосымша бөлік, негізгі бөліктің куәлігіне ... ... ... кеткеніміздей, жауапкершілікті мойынына алуы керек. Әрі
оған көшу үшін, төрешінің алдында ... ... ... етуі ... бөлімше төлем кезінде былай дейді: бір адам мені өзінің куәлігінде
куәлік еткеніне куәлік етемін, әрі бір адам мені өзінде ... ... ... ... куәлігі мен негіздің куәлігі сондай-ақ, біз еске салып
кеткен жауапкершілікті мойынына алған адамның куәлігі болуы міндетті. ... ... ету үшін ... ... ... рет қайталауды қажет еткендігі
туралы есіне алады. Бұл жоғарыда біз айтып кеткен мына сөздер: ... ... яғни бір адам ... ... ... куәлік етемін.
Қосымша бөлімше төлем кезінде былай ... бір адам мені ... ... еткеніне куәлік етемін, әрі бір адам мені өзінде осылайша жасады».
Ал біздің сахабаларымыздан бес рет ... ... ... ... ... ... кеттік. Олардан «шәһәдәт ету» сөзін төрт рет
қолданғандар: «бір ... мені ... ... ... ... Ол ... деді: өзімнің куәлігіме куәлік етемін»-деп айтқанын келтіруге болады.
Ал олардан шәһәдатты үш мәрте ... яғни ... ... ең ... ... ... «бір адамның маған: «өзімнің куәлігіме куәлік
етемін»-деп айтқанына куәлік етемін» дегені ... ... ... ... еткеніне куәлік етемін» дегенін айтуға болады. Осылардың
ішіндегі ең жақсысы, біздің кітапқа айтып кеткендеріміз. Ал ең қауіпсізі Әл-
Хассабтың ... ... ... біздің еңбегіміздің, ауданды бөлігін
алып тұрған ғалымдардың арасындағы көптеген ... ... ... жазылған.
Бөлімшелердің куәлігі егер негізгі бөліктердің үкім ету ... ... ... ғана ... ... ... ... Әбу Юсуп
былай деді: «қабыл етті, себебі олар екі әйелдің дәрежесі екінші ер адаммен
тең»-дейді. ... ... ... екі ер адам ... жағдайда, бір ер
адам мен екі әйел ... ... ... ... ... ... ... екі әйел адам мен екінші ер адамның куәгерлігін қабыл етті. Негізгі
бөліктің ... ... ... ... Ал егер рұқсат ететін ... біз ... ... ... ... кезінде ғана мүмкін болды. Ал
егер негізгі бөліктің қатысуымен ... ... ... ... ... ... орын ... Екі әйелдің куәлік етуі,
бостандыққа шығару үшін құн ... ... ... ... аят үкім ... Ол, ... осылай деп айтты, ал олар сендердің ер адамдарыңнан
екі куәгерді талап ... Егер ... ... жайдайда бір ер адам мен екі
әйел адам келеді, әрі сендер ... ... ... әрі ... ... етіледі. Бұл мәселеге қатысты басты себептер: қаза табу,
ауру немесе сапарда болу. Себебі бұлар біз ... еске ... ... ... куәлік етуіне кедергі болатын ... ... ... ... ... бұл анық ... Ал ... мәселесіне келсек,
онда сырқатқа шалдыққан адам сот отырысына келе алмайды. Ал сапардағы адам
болса, бұл ... оның ... ... ... байланысты анықталады.
Себебі сапардың алыс болуы да оның келе алмауына дәлел бола ... ... ... Ал ... бұл ... аралығын көптеген үкімдерді реттейтін
мерзім деп ... Әбу Юсуп ... ... ... сапардағы адамның сот
отырысына қатысуына, әрі сол күні өз ... ... ... ... онда отырысқа келмей қалуына еш ақталу жоқ. Ал егер бұлай ... ... онда ... ... ... бар, яғни ол ... түнейді,
әрі отбасында болмауы оған қиындық туғызады». Әбу Лайс былай деді: «оны біз
аламыз». Егер оларды бөлімшелердің куәгерлерін ... ... ... онда
бұған рұқсат етіледі-дейді, себебі олар ... ... ... ... ұқсас егер екеуі ... ... ... бірінің
кандитатурасы ұсынылатын болса, онда ... ... ... Бұл оның
сөзінің қабыл болуына себеп ... жеке ... ... ... ... Себебі әділеттілік, бұл сияқты мәселеде айыптауды қолданбайды.
Сендер оның куәлік етіп айыпталғанын көрдіңдер ме?! Ал олар ... ... ... ... ... олар ... Әбу Юсуптан олар ешқандай
өзгеріссіз көшіруге міндетті екендігі туралы ... Егер олар ... онда ... әділеттілікті оларсыз білетін еді. Мұхаммад былай деді:
«қабыл етілмейді, себебі куәлік әділдікке негізделеді. Егер олар ... онда ... ... ... ... күмән туғызады да, сол себепті
қабыл ... Ал егер ... ... ... ... теріске
шығаратын болса, онда бөлімшелердің куәлігі қабыл етілмейді-дейді, себебі
оның шарты бойынша, жауапкершілікті алу керек, бұл жағдайда ... әрі ... ... ... ... болмайды. Егер негізгі
бөлімшенің екі куәгері діннен ... ... ... ... ... ... бөлімшелердің куәгерлігі қабыл етілмейді, себебі ... ... ... ... Ал егер ... ... куәгерлігі қабыл
етілмейтін болса, онда ... ... ... Кейін негізгі
бөлімшелер тәубеге келетін болса, бұндай жағдайда негізгі бөлімшенің де,
қосымша ... де ... ... ... ... ... негізгі бөлімшенің куәлігіне көшеді. Негізгі бөлімшенің куәлік
етуіне тыйым салынады. Баласының ... ... ... ... беріледі.
Себебі баласына бұдан еш пайда болмайды. Таныстыру тек қана ата-бабасын
немесе жамбасын еске алу ... ғана ... ... ... түрде біз жоғарыда айтып кеткендей болуы керек.
1.2 ... ... ... баптар
Бұл тек қана үкім кесу отырысында ғана рұқсат етіледі. Егер олар үкім
кесуге дейін қайтаратын болса, онда күші жойылады. Ал ... ... ... онда ... күші ... Әрі олар өз ... арқылы оның
зиянға ұшырамауына кепілдік береді. Егер қаражатпен куәлік ететін ... ол ... Оны ... ... ... оған ... ете ... ақшаға куәлік еткен адамға қайтарады.
Бұл сөздің негізі, Омар (р.а.) төрешінің кітабында айтқандарында жатыр:
«сот ... оның ... ... ... ... әрі онда өзіңе көңіл
аудара аласың және онда өз құқығыңды қайтару үшін өзіңді дұрыс жолмен ... ... ... ... ... әрі күші ... Ал ... қайта
оралу оның жойылуынан хайырлы. Осылайша куәгер болады, себебі мағына екеуін
де қамтиды. Өйткені күші ... ... ... күші ... ... ... қайта оралу болып табылады. Оның сөзінің қайта
оралуы (жаңғыруы) жалған нәрсені және соған ұқсас нәрселерді ... ... ... Ал ... бір ... – куәлік етуші (куәгер), өзін
куәландыратын қаражатын ысырап ... ... ... ... ... Шын
мәнінде егер ол қаражаттың орын толмайтындай дәрежеде құртатын ... ... ... етеді. Ал егер орны толатындай ... ... ... ... ... Шын мәнінде онда аз мөлшерде болатын болса, онда
оған нұқсаны тиеді. Ал төреші болса, куәлік етуші тарапынан сотқа ... оны ... Бұл тек қана үкім кесу ... ғана ... ... себебі ол мұнда қайтарып беру талабын қоятын үкім ... ... ... Әрі бұл куәліктегі сияқты сот отырысында болуы
міндетті. ... бұл ... ... ал ... ... беріледі. Куәліктің
тепе-теңдігі жабық түрде әрі жасырын түрде болуы шарт. Егер куәлік ететін
нәрсе дәлел көрсететін ... онда ол ... ... әрі ... ... ... ... Егер куәлік басқа төрешіде қабыл етіледі-деп
айтатын болса, онда бұл ... үшін ... ... ... ... ... үкім ... дейін қайтаратын болса, онда күші жойылады-дейді, себебі
құқық сот арқылы ғана тұрақты болады ал сот ... ... ... ... ... ... тап ... Ал үкімнен кейін
болатын болса, онда үкімнің күші жойылмайды-дейді, себебі куәлік пен ... ... ... пен ... мүмкіндігінде бірдей дәрежеде болады.
Дегенмен біріншісі (куәлік) сот жүзінде қайтадан сарапқа ... ... ... ... ... ... (яғни куәлік қатыл
етілмейді). Әрі олар өз куәліктері арқылы оның зиянға ... ... ... бұл екеуінің қабыл етілуі біз жоғарыда ... ... ... ... Егер ол қарызын төледі деп куәлік
ететін болса немесе қарыздан кешті деп куәлік ... ... онда ... оның ... ... ... ... ете отырып қайтарады. Заң
бұзушылыққа итермелеп ... ... табу ... оны ... ... оған кепілдік ете отырып бұл ақшаға куәлік еткен адамға қайтарады-
деп айтады. Ол, инемен құдық ... ... ... ... аса ... ... кепілдік беруге негіз жоқ, себебі үкім кесіліп
кетті, сондай-ақ, баяндап ... ... де ... жоқ. Себебі
оның кепілдігінде адамдар ... ... ... соттың
жауапкершілікті өз мойынына алуына тыйым салды. Егер ол екеуі анық куәлік
етіп, ... ... бере ... ... ... оның ... оған ... адам төлейді. Немесе оның құнын ... ... ол оған ... иелік етеді. Ал қарыз мәселесіне ... оны ... ... ол ... бірі оралатын болса, онда жартысына ... ... ... ... ... ал кімнің оралғандығында емес-
дейді. Сендер егер ол ... ... оның ... есепке алмай, оған құқық
бергенін немесе осында қалатын болса, оның құқығына жартылай куәлік еткенді
көрмедіңдер ме?! Қайта ... ... ... ... ... олар үшеу
болатын болса, онда оның бірі еш нәрсесіз оралады), себебі ол ... ... ... ұзақ ... үшін (егер басқасы оралатын
болса онда ... ... ... етеді) жоғарыда айтып кеткеніміздей,
қаражаттың көбін ... Егер бір ер адам мен екі әйел ... ... онда екі ... бірі ... ... біріне ие бола отырып
оралады. Ал егер екі әйел оралатын болса, онда ол ... оның ... ... Ал егер бір ер ... он әйел ... ... ... онда
ол ер адамға алтыдан бір бөлігі, ал әйелдерге оның алтыдан бір ... ... Бұл ... ... ... дейді: «ер адамға
жартысы, әйел адамдарға жартысы беріледі. Себебі әйелдер көп, әрі олар ... ... ... тең. ... да, бір ер ... құқықтың жартысы ғана
тұрақты етіледі (беріледі)». Әбу Ханифа (р.а.): «әрбір екі ... бір ... ... тең» ... Ал ... (с.ғ.с)-ның «әрбір екі әйелдің
куәлігі, бір ер адамның куәлігіне тең келеді» деп ... ер ... ... ... ... Егер әйел ... ... оралатын
болса, онда оларға жоғарыда айтып кеткеніміздей жартысы беріледі. Ал егер
олардың сегізі ... ... онда ... еш нәрсе берілмейді. Ал егер
басқа бір әйел адам ... ... онда ... ... жоғарыда
айтылып кеткендей, төрттен бірі беріледі. Егер бір ер адам және ... ... ... ... онда ер ... жартылай құқық беріледі де, ... ... ... де ... ... ол ер адам бұл ... жартысына иемденеді. Ал егер екі ер адаммен бір әйел куәлік етіп,
кейіннен үшеуі оралатын болса, онда ... екі ер ... ... беріледі,
себебі құқық ол екеуінің қатысынсыз тұрақтанады. Егер екі ер адам мәһрі аз
берілген некеге ... ... ... онда ол ... ... ... екеуі кепілдіксіз оралады)-дейді, себебі бұдан түсетін табыс ... ... ... ... ... ғана ... Ал ... нәрселерді талап етеді. Шын мәнінде, иелік ететін нәрсеге анық ... ... ... ... ... Ал егер ол ... мәһрі көп берілетін
некеге куәлік ететін болса онда ... ... ие ... себебі ол екеуі (ер мен әйел) қаражатты ... ... ... Ал талақ етуде (ажырасуда) ерлі-зайыптылық құқыққа кіріскенге
дейін куәлік ететін болса, онда ... ... ... ... ол ... (ер мен ... ... келісім-шарттың бұзылуы кезінде
орындалатын рәсімді құптады (растады). Ал ... ... ... ... онда ол ... кепілдік берілмейді-дейді, себебі мәһр ерлі-
зайыптылық құқыққа кіріскеніне байланысты жүзеге асады. Екі ер адам, ер мен
әйел арасындағы талақ мәселесіне ... ... ал ... ... ... ... ... кірген кездеріне куәлік етті, кейіннен олар оралған
кезде ерлі-зайыптылық құқыққа ... ... ... еткендерге мәһрдің
төрттен үші, талақ мәселесіне қатысқандарға төрттен бірі ... ... екі жақ та ... жартысына келіскен болатын. Сөйтіп әрбір топқа
мәһрдің төрттен бір бөлігі беріледі. Ерлі-зайыптылық құқықтарына ... ие ... ... ... ... әрі ... де өздері
жасайды. Ал бостандық беруге куәлік мәселесінде екі ер адам оның ... ... ... ол ... ... ... төлемін қайтармастан көп
мөлшерде жаратып қойған еді. Себебі бостандық беру ол екеуіне өтпейді, әрі
сенімділікке де. Егер ... ... ... ... ... кейіннен оралатын
болса, оның құнына кепілдік етеді, ... ... ... ол ... ... тауарды жұмсап қойды, бағасын емес. Егер екі куәгер ... ... ... кейін соттан кейін оралатын болса, онда құлдың құны ... ... ... көп ... Ал егер екеуі оларды жөнге ... ... ... кейін қайтқанда ол екеуінің жөнге салуда жетіспей
тұрған нәрселеріне кепілдік етеді.
Егер төлем жасауға куәлік ... ... ... онда ... ... ... ... себебі құнды олар төлейді. Әрі адам
өлтіру тікелей болмайды. ... ... ... ... сияқты құн төлеуге
міндеттемейді. Егер төлем жасауға ... ... ... онда ... құнын төлеу міндеттеледі. Егер екі куәгер құн төлеуге ... ... ... ... әрі ... ... болса, онда ол екеуі
кепілдік бермейді. Себебі төлем ақша арқылы жүзеге аспайды. Ал егер ... ... ... ... онда ... ... деп ... себебі
шығын оларға қосылады, әрі бұлар төрешіні сотқа жүгіндіргендер. Ал негізгі
бөлімшенің ... ... ... ... етеді. Олар былай дейді:
қосымша бөлімшенің куәгерлерін куәлікке алмаймыз, әрі олар ... ... ... олар ... яғни ... ... ... Сот отырысы
өтеді, өйткені ол, бұл мүмкін болған хабарлама. Егер олар: біз ... ... әрі ... ... оларға кепілдік жоқ. Мұхаммад (с.ғ.с)
былай деді: олар кепілдік ... ... ... ... өз куәліктерін
ауыстырады, әрі өздері қатысқандай болады. Бұл екеуі үшін сот отырысы оның
анықтаған дәлелін, яғни ... ... ... алға ... ... үстемелеп қосады. Егер қосымша бөлімшелер мен негізгі бөлімшелердің
барлығы оралатын болса, онда ол екеуіндегі қосымша ... ... ... ... ... болады. Ал Мұхаммад (с.ғ.с)-ның ... ... ... ... ... егер ... ... еді. Сондай-ақ, егер қаласа қосымша бөлімшелер екеуі үшін кепілдік
ететін еді. Екі жақ бір-біріне ұқсамайды, әрі ... ... ... пәк адамдардың куәгерлеріне кепілдік жоқ-дейді, себебі пәктік,
тазалық шынайы шарт. Үкім ... ... ... ... ... ... ... куәлік еткендер және шарт қойғандарға куәлік еткендер оралды-
дейді, өйткені ... ... ант ... ... күйреу ешқандай шартсыз
себепті нақтылағандарға қосылады. Себебі төреші ант бергендердің куәлігін,
шарт еткендердің куәлігінсіз ... ... ... екі ... ... ... және әйелімен талақ жасауды кейінге қалдырған ... ... ... Және екі куәгер ерлі-зайыптылық құқыққа кіріскенге
дейін және ажырасқаннан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... мәһрдің жартысына куәлік етті. Өйткені бұл себеп.
Егер таза адамдар оралатын ... онда ант ... ... еткендер
кепілдік етеді. Ол екеуі былай деді: олар кепілдік етпейді, себебі ... ... ... әрі олар ант ... ... сияқты болады. Төреші куәлікпен жұмыс ... ... ... қабыл етеді, себебі бұл себептердің себебі, әрі үкім ... Ант ... ... ... ... ... Себебі бұл шынайы шарт. Дұрыстығын Аллаһ біледі!
2 Уәкілеттілік кітабы
Уәкілеттілік кітабы өз-өзіне билік етуді, ... ... ... ... ... адамның қатысуымен ғана рұқсат
етіледі. Сонымен ... ... ... келісім-шарттарды пайымдай
отырып, түйін жасайтын, әрі ол келісім-шарттарды өз ... ... және ... ... оның ... ... оның
рұқсатымен табысталатын уәкіл қатынасқан жағдайда жүзеге асады.
«Уәкілеттілік кітабы» ...... ... ... деген
сөздерден келіп шыққан. Аллаһ Тағала: «кім Аллаһ Тағалаға тәуекел етсе сол
адам Оның бақылауында ... ... яғни ... ... ... ісін ... тапсырса жеткілікті. Күші аз, қозғалысы әлсіз, ер адам өзінің ... ... ... ... ... сұрады. «Уәкілеттілік» деген
сөздің тілдік мағынасы: «сақтау» дегенге келеді. Аллаһ ... ... ... ... ... ұстайды, әрі уәкілдерге нығмет берді» яғни –
қорғаушының нығметі. Сахабаларымыз ... ... егер ... саған осылай
уәкілдік етемін және ол оның ... ... ... ... ... ... уәкіл. Себебі ол біріншісіне жақынырақ. Егер кімде-кім,
бір нәрседе адамға сенетін болса, әрі ... ісін ... ... ... оның ісі сол ... ... ... Себебі ол бұлай жасау арқылы
өз ісіне ең жақсысы ... ... ... ... Заттардың ең
жақсысы түпнұсқасының сақталуы болып ... Бұл ... ... бар. Шын ... ... адам ... етуші адам), өзінің
ісін уәкіліне тапсырады, әрі оған сенім артады, сондай-ақ, оған жақсы ... үшін ... ... ... ... ... барлығы
сақтандыруға (қорғауға алуға) негізделеді, әрі бұл ... ... Бұл ... ... ... сүресінде «олардан біреуін
қолдарыңдағы ақшамен қалаға жіберіңдер» деп сүннет еткені. Мұхаммад (с.ғ.с)
бұл аяттағы қалаға барып, сауда ... ... ... ... табысталғанын
дұрысқа шығарады, ал бір риуаятта Хаким ибн Хазам деп айтады. Ал неке ... бин ... ... ... ... ... кезеңдерінен біздің
заманымызға дейін, ол адамдармен ынтымақта болды. Өйткені адамдар іс-
әрекеттерді ... ... ... ... ... да, тәуекел ететін
адамға мұқтаж. Сондықтан да қажеттілікті өтей ... ... ... ... ... ... кітабы өз-өзіне билік етуді сондай-ақ, үкімдерді шығаруға
міндеттілікті иемденген ... ... ... ғана ... ... ... ... кітабы келісім-шарттарды пайымдай отырып, түйін
жасайтын, әрі ол келісім-шарттарды өз саласына сай бағыттайтын уәкіл арқылы
жүзеге ... ... ... бұл іске тағайындалған адам одан көмек
сұралады. Уәкіл сонымен қатар уәкілетті адамға иелік ете отырып, ... ... ... Сондай-ақ, оған үкім шығару ісі де міндеттеледі. Және
уәкілетті адам қожайын болуға міндетті, сондықтан да ... оған ... ... ... Ал ... уәкілетті адамға қонақтарға жауап
беретін және қабылдап алатын ... ... және бұл ол ... ... ... Егер ... ... жас баланы немесе мәжнүнді
тағайындайтын болса, онда мұның күші жойылады. Ал егер ақылы ... ... ... ... молданың рұқсатымен некеге отырғызатын және некеден
шығаратын келісім-шартты бекітетін тұлға ретінде тағайындаса, яғни оған ... ... ... ... ... ... егер ... замми
ретінде қарап (мұсылмандардың қорғауындағы христиан немесе ... ... ... мұсылман ретінде қараса немесе кәпір ретінде ... ... адам ... сенетін болса, жоғарыда біз айтып
кеткендей рұқсат етіледі. Әрбір келісім-шарт оның ... ... ... ... уәкіл қатынасқан жағдайда жүзеге асады-дейді.
Уәкіл-жаза тағайындайтын мұсылман құқықтары ... ... мен ... ... барлық құқықтардың дау-дамайлар арқылы жүзеге асуына,
орындалуына рұқсат етеді-дейді, ... біз ... ... ... кеткен
жерде. Себебі бұл туралы әрбір адам біле бермейді. Бұған «мүмкін ... ... ... ... ... ... мүмкін»
деген әйгілі хадис дәлел бола алады. Әли (р.а.) ағасы Ақилды және ағасының
баласы Абдуллаһ ибн ... ... Жаза ... ... ... ... мен құн төлеуден басқа. Сондай-ақ, ол ... ... ... ... ... ... ... етпейді-
дейді, себебі кешірім сұрауға бейімділік жоқтау мен ... ... ... ... ол күмән және бұл күмән, күмәндарды жоққа
шығарады. Әрі осы ... ... ... ... ... ... Әбу Юсуп былай деді: «жаза тағайындайтын мұсылман
құқықтары жазылған баптар мен құн ... ... ... ... Және ... куәлік сияқты осы баптағы одан сақтандырады». Әбу
Ханифада (р.а.) қылмыс міндеттіліктің ... ... ал ... ... қосылады. Ал пікір-талас шарт болып табылады. Ал
уәкілдік ету болса, ... ... ... ... жоғарыда баяндап
кеткеніміздей, төлем жасаумен қарама-қайшылықта болып отырып рұқсат етеді.
Пікірталасқа тек ... ... ... ... болған жағдайда ғана
рұқсат етіледі. Бірақ міндет жүктелген адам сырқаттанатын болса ... ... ... ... ... ... ... деп айтады, бұл сөздің мағынасы, яғни «қарсы жақтың адамына тек
оларда уәкіл болған ... ғана ... яғни ол ... де уәкілдің
болғаны міндеттеледі» дегенді білдіреді. Әли (р.а.) туралы бір ... ... ... түрде уәкілдік етті, себебі ол құқықты түрде
уәкілдік етеді, сонымен ... ... ... ... ... ... ... Әбу Ханифа (р.а.) Мұхаммедтің (с.ғ.с.) «Ей, Әли қарсы ... ... ... бір адамның қатысуынсыз төлемқы жасама» деп
айтқанын жеткізді. Тағы бір ... ... ... ... ... әрі ... бір ... қатысуын және оның тыңдауын шарт етті.
Себебі пікір-талас, оның ... мен ... ... ... ... Әрі оны ... ... екінші бір адамның ризашылығынсыз басқаға
беруге рұқсат етілмейді. Себебі адамдар пікір-таласта (дау-дамайда) қарама-
қайшылыққа болады. Әрі ... ... ... ... да күшті әрі мықты
қарсылас болуы мүмкін және мұндай жағдайда дұшпан адам ... ... ... оның ... ғана оған ... алады. Сырқат адаммен және
дауласуға мүмкіндігі жоқ адаммен қарама-қайшылыққа түседі. Себебі ол ... ... ... сапардағы адам да қатынасуға мүмкіндігі болмайды.
Себебі оның сапарындағы тапсырмасының машақаты көп ... ... ... оған ... ... және бұл ... ... беруге рұқсат
етеді. Ер адам мен қыздың және жесір әйелдің арасында риуаяттың болуында еш
айырмашылық жоқ. Кейінгі ... ... егер әйел адам ... ... бұл ... ... байланысты қарсы жақтың адамының ... ... ... ... ... ... Бірақ, міндет
жүктелген адам сырқаттанатын болса немесе сапарда болатын болса, онда сауда
жасау, жалға беру және ... ... ... ... әрбірін
уәкіл өзіне міндеттейді әрі оның ... ... ... ... ... ақшамен төлеу айып және т.б. болған алауыздыққа қатысты
болады. Тыйым салынған жас бала мен ... ... Ол ... ... ... етеді, әрі құқықтар ол екеуінің міндет ... ... ... ... ... уәкіл ол келісімге отырғызатын тұлға
және бұл келісім-шарттарды жүзеге ... ... ... ... (муаккал)
қажет етпейді. Ал басқа келісім шартқа отырғызатын адам ... ... ... Ал егер оған бұл ... оралмайтын болса, онда міндет
жүктелген адамның болмысына зияны тиеді.
Егер кімде-кім ер ... бір ... ... алуда тапсырма беретін болса,
онда ол заттың ... ... ... ... есіне салуға тиіс, ал ... ... ... ... Ал егер оған анық болған бір ... ... ... болса, онда ол оны өзіне сатып ... ... ... ... оны екі ... ақша төлейтін адамсыз және ол заттың құнына
қарама-қайшы келмей сатып алмайды ... ол ... ... ... ... яғни ... алу ісі оған ... Надандықтың түрлері
Надандықтың үш түрі бар: азғындық, мастық және ... ... ... киім ... ірі мал ... ... уәкілдік сияқты
таптық азғындық. Себебі бұған рұқсат етілмейді. Екіншісі: түрге ... ... ... яғни есек және ат ... Және астық өлшеуіш
құралы, киімдер сияқты. Бұл ... ... әрі ... ... уәкіл оның мақсатына қол жеткізуді есептейді және
сипат міндет ... ... ... қойылады. «Мұхаммад (с.ғ.с.) Хаким
бин Хазамға құрбандыққа қой сатып ... ... деп ... шығарылады.
Үшіншісі: құлды немесе күңді немесе үй сатып алуға ... ... ... адам ... үшін ... игілік. Бұл мәселеде үнділер мен
түріктер айырмашылықта болады. Егер кімде-кім ер ... бір ... ... ... ... ... онда ол заттың сипатын, түрін немесе бағасын
есіне салуға тиіс-дейді, себебі бұл арқылы барлық нәрсе белгілі болады, ... осы ... ... ... ал оған ... нәрсеңді ал, деп
айтпады-дейді, себебі ол өзінің ісін оның көзқарасына тапсырды (өзінің ... оған ... ... әрі ... зат ... алса да оның ... Ал егер оған анық болған бір затты сатып алуды тапсыратын болса,
онда ол оны ... ... ... ... ... себебі істі тапсыршы
(басшы) сауда жасауда оған сүйенеді, әрі егер ол өзіне сатып алатын болса,
онда істі ... адам оның ... ... ... ... ... сол ... рұқсат етілмейді. Шын мәнінде оны екі ... ... және ол ... құнына қарама-қайшы келмей сатып алмайды
немесе ол затты сатып алуды басқаға тапсырады, яғни ... алу ісі ... ... ... оған затты тек қана дирхем немесе динар арқылы
сатып әкелуі ... әрі бұл ... ... Ал ... ... шарт сияқты
болады. Зуфар былай деді: «егер оны ... ... ... ... ... ... алатын болса, онда бұл міндет жүктелген адамға ... өз ... ... нәрсе болса, онда оны өзіне алады. Тек оның
құнын міндет тапсырылған адамның қаражатынан төлейді немесе оны сатып ... ... әрі бұл жеке ... Егер ... әмір ... ... қосатын болса немесе әмір етушінің қаражатынан құнын
төлейтін болса, онда әмір етушінің жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ақша зат затып алуда екі жақтың ыңғайына қарай
және уәкілге байланысты үкім етіледі. Әрі ... шарт та, ... те ... ... ... және ... оған тек ... жағдайында
ғана қосымша беріледі».
Егер он дирхемге сатып алатын болса, онда міндет ... адам ... ... сатып алуға міндеттейді-дейді. Бұл мәселеге байланысты: оған
жиырма міндет етілді, себебі оған ... ... ... ... ... алуға әмір етті, сондай-ақ, құлын мың дирхемге сат деп тапсырса ... мың ... ... Әбу Ханифа рахматуллаһ: мұндағы мақсат ет дирхемге
берілмейді және он ... етті ... ... ... Егер етті ... болса, онда ол дирхеммен жиырма килограммға тең болады. Уәкіл сатуда
оған аз ғана мөлшерде және бөліп-бөліп, қарызға немесе ... ... ... Және ... алу ... ұзартады және кепілдікке береді-дейді.
Бұған қатысты былай-дейді: етті тек ... ... ғана ... ... ... ... егер оған көмір сатып алуды әмір етсе ол қыспен,
суықтықпен[4] және жаз мезгілімен және т.б. шектеледі.
Егер оған құл ... ... ... ... онда ... ... ... Бұған байланысты былай деп айтады: егер оның барлығын осы
шамада ... ... онда ... ... ... Ал егер ... дейін қалғанын сатып аламын десе екеуіне де рұқсат етіледі.
Себебі ... ... ... ... ... ... ... өйткені бәрін
бірден сатып алушы табылмайды. Ал сатып алуда тоқтатылады. Ал ... ... ... ... сатып алуға рұқсат етіледі-дейді. Зуфар
былай деді: ... ... ... ... ... онда уәкілге барлық жағдайда
сатуына мүмкіндігі туады, себебі ол жартылай сатуда қарама-қайшылыққа тап
болатын еді. Ал ... ... те оған ... ... серіктесінсіз қаражатты жұмсауына мүмкіндігі жоқ, бұл
жағдай тек пікір-таластарда, талақ ... және ... ... беру ... ғана орын ... ... ... етілмейді-дейді,
себебі екеуінің көзқарастарының ризашылығынсыз қабыл етілмейді. ... бір ... ... ... ... ... алып келеді. Ал
көзқарастар тоғыспаған жерде дау-дамай да, ... та орын ... сөз ... ең ... әрі ... ... ... және ең
дұрыс жол- Пайғамбар (с.ғ.с) салып кеткен сүннет жолы. Ал, ... ... ... мен ... ... –ның сүннетін
біріктіріп, дінді дұрыс түсіндіре тұғын, ол – фиқһ ғылымы. Осы дипломдық
жұмыс ... ... ... ибн ... ибн ... ... ли
тағлилил мұхтар» атты ... фиқһ ... ... терең
жазылған кітаптардың бірі. Жалпы, фиқһ – ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар факих деп аталады. Фиқһ
ілімі адамдардың жасауы керекті нәрселерді, ... ... және ... ... Фиқһ ... ... ... хадис шәрифтерден, ижма-и
үмметтен және қиястан құралады. ... ... ... ... үйретілетін
мәжілісте болу, бір жылдық ғибадаттан да абзал болады» ... Ибни ... ... ... ... келтірген
пайдасының сауабы, жихад сауабынан да көп болады» деген.
Хазреті Имам Малик: ... ... ... ... ... ... шығып, зындық болады. Фиқһты үйреніп, тасаууфтан бейхабар қалғандар
бидғатшы, адасқан ағымдарға түседі. ... де ... ... қауышады»
деп бұйырған. Хазреті Абу Бәкр Уәррақтың да осылай дегені кітаптарда өткен.
Фиқһты дұрыс үйренген және ... ... ... адам ... ... адам
болады. Хазреті Ибни Абидин былай деген: «Фиқһ ілімі нан ... ... Бұл ... дәнін еккен хазреті Абдуллаһ ибни Мәсуд еді,
сахабалардың ұлыларынан және ең ... еді. Оның ... ... бұл
дәндерді суарып егістік халіне келтірді және оның ... ... ... бұл ... ... яғни бұл ілімдерді бір жерге жинады. Хаммад
Куфи қырмандады және оның ... ... имам ... Әбу ... ... Әбу Юсуф қамыр қылып, имам Мұхаммед пісірді. Осы түрде ... ... ... ... ... Яғни бұл ... ... және ақырет бақытына қауышуда».
Фиқһты үйренбей тек қана хадис жаттау адасушылықтың ... ... ... ... ... ... жазған кітаптарынан оқып
үйрену парыз болып табылады. Өзі орындап және ... да ... ... ... оқу ... ... оқудан да үлкен сауап ... ... ... ... ... нәпіл ғибаттардан да артық сауап болады.
Өйткені өзіне де, ... ... да ... болады» делінеді.
Абдуллаһ ибн Махмұд ибн Маудудтың «әл-Ихтияр ли тағлилил мұхтар» деп
аталатын фиқһ кітабының «Куәлік ... және ... ... ... ... ... өзінің түрлі ғалымдардың көзқарастарымен
көпшілікке білінбейтін жұмсақ тұстарымен, әрі кез келген тіл, фиқһ және
хадис ... ... ... ... ... Автродың шарх (түсіндірме) қол жеткізген ең маңызды тұсы.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Әл-Ихтияр ли тағлилил мұхтар». Абдуллаһ ибн Махмұд ибн ... ... ... ... ... және түсінігі». Х.Алтай, Алматы, 1991.
3. «Мұхтасар ... ... ... ... ... 2010.
4. Арабша-орысша сөздік. / Баранов.
5. "ОРЫСША-ҚАЗАҚША СӨЗДІК",Қазақ Совет энциклопедиясының ... ... 1 ... ... ... ... ... бас
редакциясы, Алматы-1981. 2 том.
7. Ш. Керім Араб ... ... Оқу ...... ... 2008. – 252 ... Ш.Керім Араб елдері (тілдік елтану): Оқу құралы. – Алматы: «Нұр-
Мүбарак» баспасы, 2008. – 152 бет + 24 бет ... ... ... А. ... ... ... ... ислама).
Учебное пособие. Алматы: Нур-Мубарак. 2009. – 256с.
10. Ислам ғылымхалы / ... ... ... ... ... 2010 – 436 б.
-----------------------
[1] Оның жүзін масқаралайды деген сөзі: «Таңдаулы сахихтерде»: Аллаһ ... етті яғни ... ... деп ... Оның «төлем қабыл етілмейді» деген сөзі – ол куәгердің айтқан «оның ... ... ... ... ... ... ... тұр.
[3] Оның «жүрегін қорғады» дегені яғни рухының ... ... ... جمد – - ... ... мол қар жауған мезгіл.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қарым-қатынастарды реттейтін құжаттар.17 бет
Халыққа қызмет көрсету орталығының деректер қорын жобалау57 бет
Қазақстан Республикасында және тағы басқа ТМД елдерінде сәйкестік таңбасын қолдану ережесі жайлы мәлімет11 бет
Қылмыстық сот ісін жүргізудегі куәлік иммунитет қағидасы81 бет
Өлім туралы куәлікті толтыру ережесі40 бет
Excel-жұмыс кітабы10 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
А.Байтұрсынұлы – әдебиет танытқыш кітабы17 бет
Ибн синаның «медет» шипагерлiк кiтабы туралы3 бет
Корқыт ата кітабы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь