Қазақ тілі - егемен Қазақстанның мемлекеттік тілі

Жоспар

Кіріспе. Қазақ тілі.егемен Қазақстанның мемлекеттік тілі ... ... ... ..3

Негізгі бөлім. 1.1. Тілдерді қолдану мен дамутудың мемлекеттік
Мақсаттары мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.2. Мемлекеттік тілдің бүгінгі таңдағы жай.күйін талдау ... ... ... ... ... .9

1.3. Жастар арасындағы білім беру және оқыту салаларында тілдік даму ... 11

Қорытынды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22

Пайдаланылған әдебиет тізім. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Кіріспе.
Мемлекетіміз тәуелсіздік алып, жеке егемен ел болғалы он бес жылды еңсеріп қалдық. Тарихтың көне көзімен қарасақ, аса көп уақыт та емес, дегенмен де ел болып еңсе көтерген халық үшін аз да саналмайды. Аз ғана уақыт – 15 жыл өз тезінен көп дүниені өткізіп, өзгертті. Қазақ халқының қаһарман ұлы Бауыржан Момышұлы өз заманында былай деген екен: “Тіл байлығы елдің елдігін, жұртшылығын, ғылыми әдебиетін, өнеркәсібін, мәдениетін, қоғамдық құрылысын, салт-санасының, жауынгерлік дәстүрінің, мұрасының қай дәрежеде екенін көрсететін сөзсіз дәлелі, мөлшері”. Яғни, қоғамның дамып өзгеруі, мәдениетінің өркендеуі тіл деңгейімен таразыланады. Сондықтан да біз тілге баса назар аударуымыз қажет.
Президент Нұрсұлтан Назарбаев бір сөзінде: “Қазақ қазақпен қазақ тілінде сөйлессін” деп атап көрсетіп еді. Шынымен де, қазақ пен қазақтың, әке мен баланың, әріптестердің жұмыста қазақ тілінде сөйлеспеуі көңілге қонымсыз-ақ жайт.
Бірақ қазақ тілі – тек қазақ халқының тілі емес, мемлекеттік тіл – ортақ тіліміз, Қазақстанда тұратын, оны Отаным деп қабылдайтын, өзін Қазақстанның патриотымын деп есептейтін азаматтардың тілі. Сондықтан Президентіміздің Қазақстан халықтары Ассамблеясындағы айтқан сөзі бәрімізге қатысты. Тіліміздің мәртебесін көтеру, оны дамыту, сөйлей алмайтын азаматтарымызды оқыту – бұл да бәрімізге ортақ мәселелер.
Қазіргі кезде қазақ тілінің мәртебесін көтеру мен қолдану аясын кеңейту мақсатында билік тарапынан тиісті шаралар қабылданып жатыр, қазақ тілін меңгеру үшін барынша жағдай жасалуда. Алайда менің ойымша, тілді меңгеру үшін біріншіден, адамның тілді үйренемін деген ниеті болуы керек. Қандай тіл болмасын, адамның өзі сол тілдің қажеттілігін түсінбесе, оған ат басындай алтын беріп оқытсаңыз да пайдасы болмайды. Екіншіден, ұстаздың тілді оқытамын, мінсіз үйретемін деген шын ықыласы болуы керек. Үшіншіден, тілді меңгеру кезінде тілдік ортаның болуы да өте маңызды. Бұл үйренген тіліңді ұмытып қалмауға, іс жүзінде қолдануға мүмкіндік береді.
Жеке тұлға үшін басқа тілді меңгерудің пайдасы орасан зор. Ең алдымен тілді оқыған кезде адамның дүниетанымы кеңейеді, басқа тілді оқып-үйрену арқылы өзге халықтың мәдениетін, салт-дәстүрін біледі. Пифагордың: “Кез келген халықтың мінез-құлқын танып білу үшін ең алдымен тілін меңгеруге тырыс”, – деген ұлағатты сөзі бар.
Сондай-ақ басқа ұлттың тілін меңгеру арқылы ділін біліп, жақсы дүниелерін өз бойыңа сіңіріп, көңіліне тоқып, санаңа ұялатасың. Қазақтармен тығыз қарым-қатынастың нәтижесінде даласындай дархан қонақжайлық пен кеңпейілдікті, немістерден ұқыптылық пен тиянақтылықты, чешен жұртынан уәдеге беріктік пен намысқойлықты үлгі етіп, үйренуге болады.
Тіл – ұлттың ұлт екенін көрсететін ең негізгі белгі. Әрі онымен сол ұлттың психологиясы өзіндік дүниетанымы, салт-дәстүрі тығыз байланысты. Әрбір тіл – тұнып тұрған мәдениет, мөлдіреген рухани бастау. Ішсең мейірімің қанады, сөйлесең рухың көтеріледі, абыройың асады. Ендеше, мемлекеттік мәртебеге ие қазақ тілі тек қазақ халқының ғана емес, тәуелсіз елдің ақ тілеулі тірегі болып отырған қазақстандықтардың тілі. Біз осыны ұмытпасақ екен. Мемлекеттік тілді білу арқылы өзгені емес, өзіңді құрметтегенің екенін естен шығармағанымыз жөн.
Әрбір мемлекеттің мемлекеттік тілі болуы тиіс және де бұл айдай ақиқат. Тілдің ең алдымен қажеттілігін, өміршеңдігін қалыптастырудың орны бөлек. Мемлекеттік тіл – қазақ тілін барлық қазақстандықтардың жетік меңгеруі бір күндік жұмыс емес, ол – бірқатар уақытты талап етеді. Олай дейтінім, біздің мемлекетіміз өте жас, көптеген маңызы бар мәселелерді іске асыруға құлшыныспен бірге, мол дайындық та қажет.
Жасыратыны жоқ, кезінде Кеңес үкіметі билік құрған заманда қазіргі ТМД елдеріндегі сияқты қазақ тілінің де аясы тым тар болды. Құптарлығы, мемлекет тәуелсіздікке ие болғаннан кейін ғана тілге деген көзқарас өзгерді, қамқорлық молайды. Ел тағдыры – тілінде, оны көркейту, дамыту күн тәртібінде тұрған шұғыл мәселелердің бірі. Әйтсе де оны өзге ұлт өкілдері жақсы білуі, жетік меңгеруі үшін уақыт қажет.
Қазақ тіліне деген ынта-ықыласты бала бақшадан, мектептен қолға алып, жоғары оқу орындарында одан әрі жалғастырған жөн. Оған қоса ең маңыздысы – оқытушылардың білімі, тәжірибесі мол болуының мәні зор. Республика көлеміндегі мемлекеттік тілді үйрететін курстардың ақысыз, тегін болуы – басты талаптардың бірі десем, артық айтқандық емес. Өйткені, қалтасынан қомақты қаржы төлеп, тіл үйренуге көп адамның жағдайы келмеуі әбден мүмкін.
Барлық қазақстандықтар түгелдей мемлекеттік тілде түсінісе алатындай дәрежеге жету – түпкі мақсат болса, қолдағы бар мүмкіндікті пайдалану да қозғаушы күштің бірі болып есептелінбек. Сондай-ақ методикалық оқу құралдарының сапалық деңгейін көтеріп, мазмұндылығын тереңдетпесе, іс ешқашан алға баспайды. Әрине, талап қойылғаны жөн, әйтсе де мемлекеттік маңызды шарада – асыра сілтеушілікке жол берілмеуі тиіс. Сонда ғана қазақ қазақпен ғана емес, республиканың барлық тұрғындары бір-бірімен мемлекеттік ортақ тілде сөйлесе алады. Ғалымдардың тұжырымдауынша, әуезді де әсем, шебер де шешен қазақ тілі өзінің байлығы мен көркемдігі жағынан әлем тілдері арасында алғашқы орындардың бірін алатын көрінеді. Әлемдегі бес мыңнан астам тілдің арасында жоғары бағаланатын тілдің,қазақ тілінің бүгінгі тағдыры көпшіліктің алаңдаушылығын туғызуы орынды. Ырыс алды – ынтымақта. Тату-тәтті өмір сүру үшін – өзің тіршілік етіп отырған елдің туған тілін, мемлекеттік тілді игеру ең негізгі парыз.
Мемлекеттік тілді дамыту үшін – оған деген қажеттілікті, қолайлы ортаны құру, сол тілдің айдынында еркін жүзу керек. Қазақ халқының әдет-ғұрпы, дәстүрі мен тарихының сақталуы, түптеп келгенде халық тағдырының өміршеңдігі де сол тілге тәуелді. Тіл өлсе – халық та өледі. Жасыратыны жоқ, қазір біздің жастар ағылшын тілін тез үйреніп жатыр. Мұндай шапшаңдықтың себебі неде десек, сол тілді үйретудегі озық тәжірибеде екен. Ағылшын тілін үйренушілерге көмекке – техника, компьютер, өзге де насихат құралдары көптеп келуде.
Мемлекеттік тіл – қазақ тіліне де сондай озық тәжірибе, әдіс-тәсілдерді кеңінен пайдаланған жөн. Сондықтан теледидар арналарында хабар не көркем фильм қай тілде жүрмесін міндетті түрде қазақ тілінде жүгіртпе жолдарды пайдаланудың көмегі өте ауқымды, ықпалдылығы мол.
ӘДЕБИЕТ

1. Аманжолов С. Қазақ әдеби тілі синтаксисінің қысқаша курсы. А.,
2. Амиров Р.С. Особенности синтаксиса казахской разговорной речи. А., 1972.
3. Аханов К. Грамматика теориясының негіздері. А., 1972.
4. Әбілқаев А. Қазіргі қазақ тіліндегі жай сөйлем түрлері. А., 1963.
5. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы А., 1992.
6. Балақаев М. Қазақ әдеби тілі А., 1987.
7. Балақаев М., Қордабаев Т. Қазіргі қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис. А., 1961.
8. Балақаев М., Сыздықова Р., Жанпейісов Е. Қазақ әдеби тілінің тарихы. А., 1968.
9. Баскаков Н.А. Введение в изучение тюркских языков. М., 1959.
10. Вопросы казахского и уйгурского языкознания. Т. 3. 1953.
11. Вопросы казахского языкознания. Т. 1. 1974.
12. Есенов Қ. Қазақ тіліндегі күрделенген сөйлемдер. А., 1974.
13. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. А., 1966.
14. Исаев С. Қазақ әдеби тілінің тарихы. А., 1996.
15. Исследования по тюркологии. А., 1969.
16. Кеңесбаев І. Қазақ тіл білімі туралы зерттеулер. А., 1987.
17. Кеңесбаев І., Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. 1962.
18. Қазақ грамматикасы. 2003.
19. Қазақ тілінің грамматикасы. I. Морфология. 1967.
20. Қазақ тілінің грамматикасы. II. Синтаксис. 1967.
21. Қазіргі қазақ тілі (Лексика, фонетика, грамматика) 1954.
22. Құдайберген Жұбанов және қазақ тіл білімі. А., 1990.
23. Мадина Ғ. Қазіргі қазақ тіліндегі жақсыз сөйлемдер. А., 1959.
24. Маманов Ы. Қазіргі қазақ тілі. Етістік. 1966.
25. Оралбаева Н. Қазіргі қазақ тіліндегі етістіктің аналитикалық форманттары. 1975.
26. Развитие казахского советского языкознания. 1980.
27. Сауранбаев Н.Т. Қазақ тіл білімінің проблемалары. 1982.
28. Серғалиев М., Айғабылов А., Күлкенова О. Қазіргі қазақ әдеби тілі. Морф., синтаксис. 1991.
29. Современный казахский язык. Фонетика и морфология. 1962.
30. Сыздықова Р. Қазақ әдеби тілінің тарихы. 1994.
        
        Жоспар
Кіріспе. Қазақ тілі-егемен Қазақстанның мемлекеттік тілі ..............3
Негізгі бөлім. 1.1. ... ... мен ... мемлекеттік
Мақсаттары мен міндеттері
..................................5
1.2. ... ... ... ... ... ... ... арасындағы білім беру және оқыту салаларында тілдік даму....11
Қорытынды.
............................................................................
...22
Пайдаланылған ... ... ... ... жеке ... ел ... он бес ... еңсеріп
қалдық. Тарихтың көне көзімен қарасақ, аса көп уақыт та ... ... ... ... еңсе ... ... үшін аз да саналмайды. Аз ғана уақыт – 15 жыл
өз тезінен көп дүниені ... ... ... ... ... ... Момышұлы өз заманында былай ... ... ... ... ... ... ғылыми әдебиетін, өнеркәсібін, мәдениетін, қоғамдық
құрылысын, ... ... ... ... қай дәрежеде
екенін көрсететін сөзсіз дәлелі, мөлшері”. Яғни, қоғамның дамып өзгеруі,
мәдениетінің өркендеуі тіл ... ... ... да біз ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаев бір сөзінде: “Қазақ қазақпен қазақ тілінде
сөйлессін” деп атап көрсетіп еді. Шынымен де, ... пен ... әке ... ... жұмыста қазақ тілінде сөйлеспеуі көңілге қонымсыз-ақ
жайт.
Бірақ қазақ тілі – тек ... ... тілі ... ... тіл – ортақ
тіліміз, Қазақстанда тұратын, оны Отаным деп қабылдайтын, өзін ... деп ... ... ... ... ... ... Ассамблеясындағы айтқан сөзі бәрімізге қатысты.
Тіліміздің мәртебесін ... оны ... ... алмайтын азаматтарымызды
оқыту – бұл да ... ... ... кезде қазақ тілінің мәртебесін көтеру мен қолдану аясын кеңейту
мақсатында билік тарапынан тиісті ... ... ... ... ... үшін барынша жағдай жасалуда. Алайда менің ойымша, ... ... ... адамның тілді үйренемін деген ниеті болуы керек. Қандай
тіл болмасын, адамның өзі сол ... ... ... оған ... алтын беріп оқытсаңыз да пайдасы ... ... ... ... мінсіз үйретемін деген шын ықыласы болуы керек. Үшіншіден,
тілді меңгеру кезінде тілдік ортаның болуы да өте ... Бұл ... ... ... іс ... қолдануға мүмкіндік береді.
Жеке тұлға үшін басқа тілді меңгерудің пайдасы орасан зор. Ең ... ... ... ... ... ... ... тілді оқып-үйрену арқылы
өзге халықтың ... ... ... ... ... ... ... танып білу үшін ең алдымен тілін меңгеруге тырыс”, –
деген ұлағатты сөзі ... ... ... ... ... ... ... біліп, жақсы дүниелерін
өз бойыңа сіңіріп, көңіліне тоқып, санаңа ... ... ... ... даласындай дархан қонақжайлық пен
кеңпейілдікті, немістерден ... пен ... ... ... беріктік пен намысқойлықты үлгі етіп, үйренуге болады.
Тіл – ұлттың ұлт екенін ... ең ... ... Әрі ... сол ... ... дүниетанымы, салт-дәстүрі тығыз байланысты. Әрбір тіл
– тұнып тұрған ... ... ... ... ... ... ... рухың көтеріледі, абыройың асады. Ендеше, мемлекеттік мәртебеге ие
қазақ тілі тек қазақ халқының ғана емес, ... ... ақ ... ... ... қазақстандықтардың тілі. Біз осыны ұмытпасақ ... ... білу ... ... ... ... құрметтегенің екенін
естен шығармағанымыз жөн.
Әрбір мемлекеттің мемлекеттік тілі болуы тиіс және де бұл айдай ... ең ... ... өміршеңдігін қалыптастырудың орны бөлек.
Мемлекеттік тіл – қазақ тілін барлық қазақстандықтардың жетік меңгеруі бір
күндік жұмыс ... ол – ... ... талап етеді. Олай дейтінім, біздің
мемлекетіміз өте жас, ... ... бар ... іске ... ... мол ... та қажет.
Жасыратыны жоқ, кезінде Кеңес үкіметі билік құрған заманда қазіргі ... ... ... ... де аясы тым тар ... ... ... ие болғаннан кейін ғана тілге деген ... ... ... Ел ...... оны ... дамыту күн
тәртібінде тұрған шұғыл мәселелердің бірі. Әйтсе де оны өзге ұлт ... ... ... ... үшін ... ... тіліне деген ынта-ықыласты бала бақшадан, мектептен қолға алып,
жоғары оқу орындарында одан әрі ... жөн. Оған қоса ең ... ... білімі, тәжірибесі мол болуының мәні зор. ... ... ... ... ... ақысыз, тегін болуы –
басты талаптардың бірі ... ... ... ... ... ... қаржы төлеп, тіл үйренуге көп адамның жағдайы келмеуі әбден мүмкін.
Барлық қазақстандықтар түгелдей мемлекеттік тілде ... ... жету – ... ... ... қолдағы бар мүмкіндікті пайдалану да
қозғаушы күштің бірі болып ... ... ... ... ... деңгейін көтеріп, мазмұндылығын тереңдетпесе, ... алға ... ... ... ... жөн, ... де мемлекеттік
маңызды шарада – асыра сілтеушілікке жол берілмеуі ... ... ғана ... ғана ... ... ... тұрғындары бір-бірімен мемлекеттік
ортақ тілде сөйлесе алады. Ғалымдардың тұжырымдауынша, әуезді де әсем,
шебер де ... ... тілі ... ... мен ... ... ... арасында алғашқы орындардың бірін алатын көрінеді. Әлемдегі бес
мыңнан астам тілдің ... ... ... ... тілінің
бүгінгі тағдыры көпшіліктің алаңдаушылығын туғызуы орынды. Ырыс алды –
ынтымақта. Тату-тәтті өмір сүру үшін – өзің ... етіп ... ... ... ... ... ... ең негізгі парыз.
Мемлекеттік тілді дамыту үшін – оған ... ... ... ... сол тілдің айдынында еркін жүзу керек. Қазақ халқының әдет-ғұрпы,
дәстүрі мен ... ... ... ... ... ... де сол ... тәуелді. Тіл өлсе – халық та өледі. Жасыратыны
жоқ, қазір біздің жастар ... ... тез ... ... ... себебі неде десек, сол тілді үйретудегі озық тәжірибеде екен.
Ағылшын тілін үйренушілерге көмекке – ... ... өзге де ... ... ... тіл – қазақ тіліне де сондай озық тәжірибе, әдіс-тәсілдерді
кеңінен пайдаланған жөн. Сондықтан теледидар арналарында ... не ... қай ... ... ... ... ... тілінде жүгіртпе жолдарды
пайдаланудың көмегі өте ауқымды, ықпалдылығы мол.
2.1. Қазақстан Республикасының Конституциясымен ... және ... тiл ... ... көрiнiс тапқан, республикада
лингвистикалық өрiстi қалыптастырудың ... ... ... ... ... тiл құрылысын үш бағытта: мемлекеттiк тiлдiң
әлеуметтiк-коммуникативтiк қызметiн кеңейту мен нығайту; орыс ... ... ... ... Қазақстан халықтарының басқа тiлдерiн дамыту
бойынша жүзеге асыру орынды болмақ. Айқындаманың ... ... ... ... ... тұрған мiндеттердiң
айырмашылығын көрсетумен дұрыс ... ... ... қазақ тiлiн дамыту
бағыты оның мемлекеттiк мәртебесiн iске асыру ... ... ... қолданылуын қамтамасыз ету қызметiнiң басты бағыты оның
мемлекеттiк ... мен ... ... ... ... қазақ
тiлiмен қатар ресми қолданылу қызметiн ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру, ана тiлiн әркiмнiң
пайдалануға қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық тiлiн еркiн таңдап
алуға конституциялық құқығын iске ... ... ... ... ... мен дамыту үшiн жағдай жасауды талап етедi.
Мемлекеттiк тiлдiң әлеуметтiк-коммуникативтiк қызметiн кеңейту мен ... қол ... өз ... мына ... ... ... ... Мемлекеттік тілдің мемлекеттік басқару тілі ретінде ... ... ... ... ... ... қызметкерлердiң мемлекеттiк тiлдi ... ... ... ... меңгеру үшiн шаралар қолдану;
   мемлекеттiк органдар жүйесiнде мемлекеттiк тiлдiң іскерлiк қарым-
қатынастың негiзгi тiлi ... ... ... ... ... актiлердi әзiрлеу мен қабылдауда негiзгi ... ... ... ... ... ... ісiн жүргiзудi, сондай-ақ әкiмшiлiк құқық бұзушылықтар туралы іс
жүргізуді ... ... ... ... ... Қарулы Күштерiнде, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... тiлдiң
қолданылуы үшiн шараларды қамтамасыз ету;
іс жүргiзудi мемлекеттiк тiлге көшiрудiң кестесiн (нақты мерзiмдер мен ... ... ... ... арқылы барлық мемлекеттiк ұйымдар мен
жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында іс ... ... тiлi ... ... ... ... ету;
халықаралық қызметте мемлекеттiк тiлдiң қолданылуын қамтамасыз ету;
   2) Қазақстан Республикасы азаматтарының мемлекеттiк тiлдi меңгеруi үшін
жағдай ... ... ... 7 және ... iске ... ... ... республикалық және жергiлiктi бюджеттің,
сондай-ақ Қазақстан Республикасының ... ... ... ... да ... ... азаматтарға мемлекеттiк тiлдi тегін оқыту
курстарының бiрыңғай жүйесiн жасау;
ғылым, мәдениет, бiлiм ... ... ... және ... қызмет көрсету
салалары қызметкерлерiнiң мемлекеттiк тiлдi тиiстi ... ... ... ... ... және ... ... жасалуын
қамтамасыз ету;
меншік нысанына қарамастан ... ... ... ... ... ... бiлiм ... мектептердiң, орта арнаулы және ... ... ... мен ... ... тiлдi ... бiлiмi мен бiлiктерiнiң барынша ... ... ... ... ... ... мен ... нәтижелерiн нақты іске
асыруды жеделдетудi жүзеге асыру жолымен қазiргi ... ... ... ... ... ... қазақ әдеби тiлiнiң сөзжасам процестерiнiң, оның iшiнде терминжасам
принциптерiн ғылыми ... ... ... ... тілінің толыққанды
терминологиялық жүйесiн енгiзу;
қазiргi қазақ тiлiнiң тiлге ортақ ... ... ... ... тiлiнiң фонологиялық ерекшелiктерiн ескере отырып, қазақ әлiпбиi мен
орфографиясын жетiлдiру жөнiнде шаралар қолдану;
ономастика ... ... ... ... ету;
4) мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары саласында мемлекеттiк тiлдiң
қолданылуын қамтамасыз ету:
кино- және бейнеөнiмдердi, оның ... ... ... ... қоса ... ... тiлде шығару мен тарату
(телеарналардан көрсету) шараларының жүйесiн ... ... ... ... пен ... әртүрлi саласында мемлекеттiк
тiлде баспа өнiмдерiн шығаруды қамтамасыз ету.Тiлдердi ... ... ... ... мiндеттердiң бiрi қызметi ... ... ... iске ... ... ... бiрқатар салаларының
қызметкерлерi үшiн мемлекеттiк тiлдi меңгеруге қатысты бөлiгiн әзiрлеу мен
талаптарын нормативтiк тұрғыдан ... ... ... Бұл ең ... ... денсаулық сақтау, бiлiм беру, ғылым, мәдениет, ... ... ... ... ... Осыған байланысты мемлекеттiк
тiлдi белгiлi бiр ... және ... ... сай ... ... ... ... мен лауазымдар тiзбесi (бұдан әрi - Тiзбе)
заңмен айқындалуға тиiс. ... ... ... ... тiл
туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 23-бабының үшiншi бөлiгiне сәйкес
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мен ... ... ... талаптардың күшiне ену
уақыты саралануға тиiс. ... ... тiлдi ... ... ... ену ... ... лауазымдар үшiн кезең-кезеңiмен
жүргiзiледi, мұның өзi ... ... ... ... ... Оның үстiне, Тізбені түзу процесi жаңа кәсiптердiң, мамандықтар мен
лауазымдардың бiртiндеп қосылуын көздеуi қажет.
  Тiлдi дамытудың ынталандыру ... ... ... ... әкiмшiлiк әдiстерiнiң жеткiлiктi түрде тиiмдi бола ... ... ... ... ... мәндi шаралармен қатар ынталандыру
әдiстерiн де кеңiнен ... ... Өз ... ... ... ... ... ұйымдар мен мекемелер қызметкерлерiн
материалдық ынталандыру ... ... ... ... үшiн ... ... қажет. Аталған мәселенi шешу мемлекеттiк тiлдi меңгеру
үшiн неғәрлым пәрмендi тетiктердiң бiрi болуға тиiс.
   Сонымен ... тiл ... ... ... ... ... тарту
туралы мәселе іс жүзiнде шешудi талап етедi. Оның негiзгi ережелерiн
бұзғаны үшiн ... ... ... ... қажет.
Тiл саласындағы қатынастарды реттеушi заңдарды одан әрi ... ... ... ... ... ... Бұл ... ұйымдарда
аудармашылық қызметтi реттеудiң құқықтық тетiктерiн әзiрлеудi талап ... және орыс ... ... ... ... дәлме-дәл сәйкестiгi мен оларды ресми ... ... ... ... де ... ... қажет етедi. Қабылданатын
нормативтiк құқықтық актілердiң тiл ... ... ... ... ... ... ... - ... ... органдарында
   Мемлекеттiк тiлдiң мемлекеттiк органдар жүйесiнде қолданылу аясын одан
әрi кеңейту ... ... тiл ... ... ... ол ... өте келе
бiлiктiлiк талаптары мен қызметтiк мiндеттерiне қарамастан мемлекеттiк
қызметшiлердiң күллi санаттары үшiн ... ... тиiс. Осы ... қызметшiлер үшiн бiрыңғай оқу-әдiстемелiк ... ... ... орталықтандырылған жүйесiн жасау ... ... ... ... Республикасы Мәдениет, ақпарат және
қоғамдық келiсiм министрлiгiнiң ... ... ... ... ... орталығы базалық ұйым бола алады. Сонымен бiр мезгiлде
арнаулы кестеге ... ... ... әрбiр санаты үшiн
мемлекеттiк тiлдi белгiлi бiр көлемде ... ... ... ... ... Осы ... мемлекеттiк тiлдi оқыту курстарының
жұмыс бағдарламаларының, аталған ... ... ... ... ... сай ... үшiн сәйкестендiрiлуге
тиiс.
   Құжат мәтіндерiн ... ... ... ... ... ... тiлден аударудың кең тараған тәжірибесiнiң мемлекеттік
органдар жұмысында одан әрi беки ... ... ... алып ... ... ол тек уақытша шара ретiнде ғана қарастырылуға ... ... ... ... ... мемлекеттік тілде жасауға
кезең-кезеңiмен көшудi орталықтан бекiтiлген ұзақ ... ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттік тiлдiң тек iс қағаздарын
жүргiзу саласында ғана емес, мемлекеттік органдар актiлерiн ... ... ... да ... ... ... ... жөн.
   Мемлекеттiк тiлдiң республиканың Қарулы Күштерiнде қолданылу мәселесін
атап айту айрықша қажет. Тарихи қалыптасқан жағдайларға орай аталған ... ... ... ... ... тiл ... 12-бабының талаптарына толық жауап бермейдi. Ал елiмiздiң Қарулы
Күштерiнде оның толыққанды қолданылуы Ұлттық қауiпсiздiктi ... ... ... ... ... ... және сержанттық-сарбаздық құрамның
мемлекеттiк тілді меңгеруiнiң мiндеттi талаптарын ... ... ... ... іске асуы үшiн ... ... ... арнаулы
жоспарға сәйкес әскери қызметiн өтеу орындарында мемлекеттiк тiлдi тұрақты
оқытуды ұйымдастыру қажет.
Мемлекеттiк ... аса ... ... бiрi ... тiл ... халықаралық қызметiнде лайықты көрiнiс табуы ... ... ... ... ... ... ... 1997 жылы "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заң қабылданған
сәттен берi және Қазақстан ... ... 1998 ... ... N 4106 ... ... ... қолдану мен дамытудың
мемлекеттiк бағдарламасын 1998-2000 жылдар аралығында iске асыру барысында
қоғамдық өмiрдiң барлық негiзгi салаларында тiл ... ... ... кеңеюi мен тереңдеуi үшiн алғышарттар жасалды. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ... болды.
   Қазiргi уақытта елде тiлдер қолданысының дамуын табысты iске ... ... ... Тіл ... үрдiстерi қоғамда түсіністік
пен қолдау тауып отыр.
Мемлекеттiк органдар жүйесінде мемлекеттiк тiлдi талап етiлуінің арту
үрдiсi байқалуда. Бұл ... ... ... ... ... аймақтарда бiршама
айтарлықтай нәтижелерге қол жеттi. Бұл, ең алдымен, Атырау, Қызылорда,
Маңғыстау, Батыс Қазақстан, ... ... ... ... ... Орталық және Шығыс облыстарында да мемлекеттiк
тiлдi дамыту бағытында ... бiр ... ... ... ... ... ... тiлдi қолдану аясын кеңейтуге бағытталған
нысаналы жұмыстарының арқасында оның талап етiлуiнiң өсу үрдiсi байқалады.
Көптеген мемлекеттік органдар мен ... іс ... екi ... ... және ... тiлде жүргiзiледi.
   Алайда, қол жеткен ... ... ... ... ... әлеуетiн iске асыру деңгейi әлi де төмен ... атап ... ... ... ... мемлекеттiк тiлдi еркiн меңгерген
мамандар аз. Сол ... ... iске ... ... ... бiрi ... ... ... болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... тiлдi енгiзу процесi басталды. қазіргi заманғы қазақ әскери
терминологиясының қалыптасу процесi жүрiп жатыр. Алайда ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк тiлдiң
қолданылуы шектеулi күйде қалып отыр. Бұл жерде негізгі күш-жігерді арнаулы
әскери лексиканы ... мен ... тiлдi ... ... ... ... ... алдында тұрған маңызды мәселелердiң бiрi оның жаңа
әлеуметтiк-мәдени болмысты бейнелеудегi мүмкiндiктерiн кеңейтудiң ... ... Бұл ... нысаналы ғылыми зерттеу жұмысы жүргiзiлуде. ... ... ... түзу мен ... басты назар аударылып
отыр. Мемлекеттiк терминологиялық ... 610 жаңа ... ... рет ... салалық терминологиялық сөздiктер шығару жүзеге
асырылуда.
   Қолданылып жүрген заңдармен айқындалған, республика аумағындағы тарихи
атауларды ... ... мен ... және ... атаулары мен басқа да
атауларды фонетикалық, таңбалық және лексикалық принциптерге ... ... Осы ... ... 64 ... 8 ... 420 ауыл мен
поселке, 680 бiлiм беру, мәдениет, денсаулық сақтау мен басқа да объектiлер
жаңа атауларға ие ... ... ... қорғалған кандидаттық және докторлық диссертациялардың
жалпы санының ұлғаюы байқалады. Алайда, олардың саны әлi де көп ... ... 1999 жылы ... ... ... аспайды (1267-нiң
174-і).
   Мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары салаларында мемлекеттiк тiлдi
дамытуда белгiлi бiр оң ... қол ... ... ... көлемiн ұлғайту бағытында айтарлықтай оң қадамдар жасалды.
Бұл ретте мемлекеттiк тiлде ... ... ... ... атап ... ... 2000 жылы 192 телеарнаның басым көпшiлiгi ... екi ... ... ... ... ... тiлде және басқа
тiлдерде хабар тарату уақытының заң ... ... ... көп ... сақталып отырған жоқ.
   Мемлекеттiк басқару органдары жүйесiнде, елiмiздiң Қарулы Күштерiнде,
халыққа қызмет көрсету, мәдениет пен өнер ... ... ... ... ... түрде күштi болып отыр. Орыс тiлiнiң бiлiм мен
ғылымдағы басымдығы сақталуда, оның бұқаралық ақпарат ... ... тiл ... ... жалғасуда. Мәселен, 2000 жылы елде 2365 орыс
тiлiнде оқытатын мектеп, орыс тiлiнде ... ... ... 2055 аралас
мектеп есепке алынды, орыс тiлiнде 393 газет, 78 журнал атауы шығарылып, 20
т    Қазақстан ... ... ... ... ... ... мемлекет
тарапынан көмек көрсетiлуде. Ана тiлi мен мәдениетiн дамыту мақсатында
елiмiзде ана тiлiн ... ... ... ... ... ... оқу жылында жексенбiлiк мектептерде 14 тiл ана тiлi ... ... ... украин, татар, немiс, түрiк, шешен, ұйғыр, армян, әзiрбайжан,
чуваш, поляк, курд және ... ... ... ... туралы үлгi
ереже әзiрлендi. Оқытудың мұндай түрi өзiн жақсы ... ... ... ... де бар. Елiмiзде диаспоралар тiлiнде 11 газет ... ... ... ...    Тiл ... ... жүзеге асырудың неғұрлым маңызды шарттарының
бiрi қоғамдағы жалпы мәдениеттiң құрамдас ... ... ... ... ... жүйесiнiң тұрақты қызмет етуiн ұйымдастыру мен
қамтамасыз ету болып табылады. Аталған жүйе ... ... және әр ... ... ... ... ... сабақтас және мүмкiндiгiнше
үздiксiз процесс болуға тиiс. Қазіргі ... Бұл ... ... ... ... ... даярлықты жүзеге асырудың неғұрлым
оңтайлы әрi табиғи жолы ... ... әр ... оқу және ... ... ... ... етiлетiн бiлiм мен дағдыны толық әрi
терең игеру үшiн ... ... ... ... ... ... ... - мектеп - жоғары (орта арнаулы) оқу орны классикалық
схемасы бойынша құрған ... ғана ... ... ... ... ... оның жоғары сапалық көрсеткiштерi бола тұра, талап етiлетiн
сапалық ... яғни ... әр ... ... ... ... толық көлемде қамтамасыз ете алмайды. Осыдан ... ... ... ... ... ... ... да жолдары мен
тәсiлдерiн iске ... ... ... ... ... коммуникациялардың алғашқы дағдысын құрдастарымен
араласу кезiнде алатынын ... ... ... ... тiл ... дейiнгi мекемелер зор рөл атқаруға тиiс. Сондықтан олардың санын
көбейту жөнiнде мүмкiн ... ... ... ... ... Атап
айтқанда, қазақ тiлiнде ... ... ... ... ... ... аударған жөн.
   Тiл даярлығын ... ... ... ... бiлiм беретiн
мектептер үлкен ... ие ... ... Бұл ... ... бiрi оқушыларды отандық оқулықтардың жаңа ... ету ... ... ... ... Бұл ... ... оқытатын
сыныптарға қатысты. Бүгiнгi таңдағы оқулықтар өзбек, ұйғыр және басқа
тiлдердегi ... ... де ... ... әлеуметтiк-мәдени
жағдайына бейiмделген орыс тiлiндегi оқулықтар шығаруды ұйымдастыру қажет.
   Оқу орындары түлектерiнiң мемлекеттiң әлеуметтiк кеңiстiгiне одан ... ... ... ... тiлi мен ... ... қарамастан,
барлық оқу орындарында жетекшi пән болуға тиiс мемлекеттiк тiлдi оқытудың
саны мен ... ... бөлу ... Бұған қажеттi сағат саны басқа
тiлдердiң есебiнен емес, оқу процесiн ... ... ... тиiс.
   Мемлекеттiк тiлдiң бастауыш, орта және жоғары кәсiптiк бiлiм беру
жүйесiндегi ... одан әрi де ... ... ... Бұл жекелеген
пәндердi оқыту сапасымен қатар, олардың санына да қатысты. Елдiң бастауыш,
орта және жоғары оқу орындары ұсынатын ... ... ... мамандықтар
шеңберi мүмкiндiгiнше шаруашылық, мәдени, қоғамдық және басқа да қызметтер
саласын қамти отырып, ... ... ... ... ... тиiмдi меңгеру саласындағы мүмкiндiктердi кеңейту мен тереңдету
үшiн дәстүрлi оқу орындарындағы оқытумен қатар кейбiр басқа ... ... ... ... ... Бұл, атап ... ... түрлi оқу
орындарында оқу мүмкiндiгi жоқ ересек тобына ... ... ... ... ... тiлдi ... және тегiн
меңгеруi үшiн қажеттi ұйымдық, материалдық және техникалық жағдай жасау
туралы Конституцияның 93-бабының ... ... ... да қолданылуға тиiс.
Өз бетiмен оқып-үйренуге арналған теле- және радио хабарлар, ... ... ... ... тiлi ... ... түрлi
нысандары кеңiнен енгiзiлгенi дұрыс.
   Алайда, Бұл жерде басты бағыт мемлекеттiк тiлдi ... ... ... тiл курстарының жүйесiн ұйымдастыру мен қолдану болуға тиiс.
Мұндай курстар жұмыс орындарында арнайы нормативтiк актiге сәйкес құрылғаны
жөн. Курстарда ... ... ... ... ... ... керек. Курстарда оқудың нәтижесi қызметкердiң негiзгi
кәсiби қызметiнiң нәтижелерiмен бiр деңгейде қаралуға тиiс. Аталған ... ... ... талаптары қолданылатын қоғамдық қызмет салалары үшiн
мiндеттi болуға тиiс. ... ... ... ... ... деңгейдегi
әкiмияттарда ашылып, жергiлiктi бюджеттен қаржыландырылуы мүмкiн. Курстарды
ұйымдастыру мен материалдық-техникалық қамтамасыз ету үшiн ... ... ... халықтары тiлдерiн қолдау қорын құрудың нәтижесiнде жүзеге
асырылуы мүмкiн.
   Қолданыстағы заңдарға сәйкес ресми пайдаланылатын ... ... ... ... ...... ... болып отыр және
мемлекеттiң күш-жiгерi бұл жерде осы жағдайды ... ... ... Қазақстан халықтарының тiлдерiн қолдау мақсатында қарым-қатынас, оқу
және шығармашылық тiлiн еркiн таңдауға ... ... iске ... ... ... ету ... Ана тiлiн ... таңдаулы
жексенбiлiк мектептер тәжiрибесiн жинақтау мен тарату мақсатқа сай ... ... ... одан әрi ... ... ... кiтап
және оқу-әдiстемелiк қорын құруға көмек көрсету керек. Елдiң орта арнаулы
және жоғары оқу ... ұлт ... ... ... ... ... ... жөн.
Ғылыми қамтамасыз ету
   Қазақ тiлiнiң мемлекеттiк мәртебесiн iске асыру әлем ... ... ... жаңа ... және ғылыми болмыс аясында оның
лексикалық және семантикалық тынысының ... ... ... ... саладағы негiзгi мiндет, терминологиялық шығармашылықты қоса
алғанда, жаңа лексикалық бiрлiктердi енгiзу процестерiн бiрыңғайлау болып
табылады. Терминологиялық жұмыстың негiзгi ... ... ... ... ... ... ... асырылатын қызмет
жүйесiнiң бiрыңғай принциптерiне сүйенген, орталықтандырылған ... ... ... ... әдеби тiлiнiң грамматикалық нормаларының бiрiздiлiгiн
сақтауды қамтамасыз ету мақсатында ... ... құру ... қажет. Оның қатысуымен қазақ әлiпбиi мен орфографиясын ... ... ... ... ... тiлiндегi ғылыми шығармашылықты одан әрi дамыту талап етiледi. Бұл
мақсатта диссертация қорғау ... ... ... ... ... ... тiлге көшiру жұмыстарын жалғастыру қажет.
   Мемлекеттiк тiлдi дамыту мәселелерiн ... ... ... ... Тiл ... институты басым рөлге ие болуға тиiс. Осы
мақсатта оның материалдық-техникалық базасын күшейту, мамандар құрамын
ұлғайту, ... және ... ... зерттеулердi әзiрлеуге
мемлекеттiк тапсырысты кеңейту қажет. ... ... ... ... ... ... сараптамалық бағалау мен қорытындылар
беруде жетекшi орында болуға ... және ... ... ... денсаулық сақтау мен халыққа
қызмет ... ... ... даму.
   Мәдениет саласында неғұрлым бұқаралық әрi көрiнiстi нысандарға айрықша
назар аудару қажет, Бұл ... ... ... ... ... журналдары. Солардың арасында мемлекеттiк тiлде шығарылатын теле-
және радио хабарлар, журналдар, көркем және ... ... ... мен сапасы егемен Қазақстанның қажеттiктерiн қанағаттандыра алмай
отыр. Қоғамдық қызметтiң ... ... ... ... ... әзiрлеп, енгiзу қажет. Мемлекет Бұл ... ... ... тиiс. Бұл ... ... ... тiлдi ... оны ғаламдық компьютер желiсiне енгiзуге қатысты.
   Мемлекеттiк тiлдiң жұмыс істеуiн қамтамасыз етудiң ... ... бiрi ... ... ... ... ... отыр. Бұл аталған
саладағы тiлдiк қызметтi ... ... ... ... ... мемлекеттiк тілдiң денсаулық сақтау, сауда, ... ... ... салаларға енуi мүмкiндiгiнше мұндай ықпал ету мемлекет
тарапынан жүзеге асыруға болатын жерлерде іске ... ... Бұл ... ... елдiң мамандандырылған оқу орындарында - жоғары, ... және ... оқу ... мамандарды тиiстi даярлауды кеңейту
қажет. Одан басқа, аталған талаптар атқаруға тиiстi кәсiби ... ... ... ... ... тiлдi ... ... талаптарды белгілеу қажет. Оларға денсаулық сақтау,
байланыс, ... ... ... ... ... жатады.
Бағдарламаны iске асырудың негiзгi тетiгi Тiлдердi қолдану мен дамытудың
2001-2010 ... ... ... ... iске ... ... ... (бұдан әрi - Бағдарламаны іске асыру жөнiндегi ... ... ... ... ... жыл ... ... болып табылады. Бағдарламаны іске асыру жөнiндегi Iс-шаралар
жоспарын уәкiлеттi орган ... ... ... iске ... ... ... ... болған өзгерiстердi ескере отырып, әрбiр
келесi екi жыл сайын жасайды. ... ... ... ... ұзақ ... ... ... міндеттi түрде
ескере отырып жүзеге асырылуға тиiс. Мұның алдындағы Тiлдердi қолдану мен
дамытудың мемлекеттiк бағдарламасын iске ... ... ... ... ... ... жүйесін жүзеге асыру - шешiмi ағымдағы
перспективада айқындалған мiндеттердi жүзеге асыруға орай ... ... ... ... икемдi оңтайласуға мүмкiндiк
беретiнiн көрсетедi. Осындай ұзақ ... ... ... ... ... жоспарлау барынша нақтылығымен және нәтижелерiнiң
шынайылығымен ... ... ... Бұл Тiкелей орындаушылардың
жауапкершiлiгi мен ... ... ... іске ... ... ету ... ... жәрдемдеседi.
   Бағдарламаның мақсаттары мен мiндеттерiн iске асыру оның ... және ... ... ... ... және салалық
бағдарламалар елеулi рөл атқаруға тиiс.
   Бағдарламаның ... іске ... оны іс ... ... асыру үшiн
неғұрлым тиiмдi әрi ... ... ... ... тиiс.
Бағдарламаны іске асыру жөнiндегi іс-шараларды тиiмдi жүзеге асыру мынадай
негiзгi принциптердi сақтау негiзiнде ғана ... ... ... және ... ... ... ... (жинақтауды) қамтамасыз
етудi көздейтiн кезеңдiк және ... ... ... ... ... ұштастырылған жан-жақты мемлекеттiк
қолдау;
   тiлді меңгеру саласындағы талаптарды мемлекеттiк тiлдi еркiн және тегiн
оқып-үйрену үшiн ... ... ... ... және ... ... ... жасау;
   қоғамдық пiкiрдi белсендi түрде қалыптастыру;
   тiл құрылысын жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... iс-шараларды қаржылық қамтамасыз ету.
Елдегі этнолингвистикалық жағдайды ... ... ... ... ... ... басымдықтарды анықтау мақсатындағы табысты шешім
тілдерді дамыту саласындағы жағдайды тұрақтандыратын, осы саладағы құқықтық
қатынастарды ... ... ... ... ... оң ... жасауға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік тілде мектепке дейінгі білім беру мен тәрбие, жоғары білім ... ... ... ... ... оқу процесінің үздіксіздігі принципін
қамтамасыз ету, мұнда сапаның көтерілуіне, оқыту процесін оқу-әдістемелік
қамтамасыз ету, тілді білу деңгейін бағалау және ... ... ... ... ... ... білім жүйесінде мемлекеттік тапсырыс негізінде мемлекеттік
тілді үйрететін ... орыс ... ... ... ... ... орыс ... аударатын мамандарды саралай ... ... ... ... ... ... ... отырып, білім алу үшін мүмкіндіктер жасау керек.
Тілдерді ... ... ... ... ... ол ... тыс саясаттандыруды жоққа шығарады. Бұл мақсатта қазақ тілі ... ... ... ... ... ... ... тіл
жөніндегі заңнаманы табысты жүзеге асыруға, тіл мәдениетін және сөйлеу
мәдениетін көтеруге, ... ... ... ... ... мерзімді баспа
өнімдерінің, электронды бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін арттыру керек,
олардың өзектілігін, тарату және ... ... ... ету ... ... ... мен ұйымдарда мемлекеттік тілде
құжатайналым көлемін жыл сайын арттыруға қол жеткізу керек, оның ... ... ... дамыту есебінен іс жүргізуде тілдерді қолдануды
ыңғайластыру қажет.
Тіл дамыту және ... ... ... құрылымдық
бөлімшелерді жетілдіру және нығайту, оларды қосымша ... ... ... ... ... ... беделін көтеру керек.
Үйірме жұмыстарын, білікті маман-оқытушыларды тарта ... ... ... курстары жұмысын, олардың жұмысын тыңдаушылардың
тілді білу деңгейін ескере отырып ... ... ... ... ... және көру ... әсер ... әдістер мен түрлі
формаларды пайдана ... ... ... ... және енгізу
жөніндегі шараларды жасау қажет.
Біліктілік ... ... және ... ... ... ету ... ... орыс, ағылшын тілдерін қажетінше қытай,
неміс, француз, испан, жапон тілдерін де кәсіби деңгейде ... ... ... ... ... және мемлекеттік емес ұйымдар қызметкерлерінің қазақ
тілін білу деңгейлерін оң ... үшін ... ... және ... ... жасау керек. Мұнда халықаралық тәжірибе мен шет ... озық ... ... ... мен қызмет тізбесінде көзделген мемлекеттік тілді белгілі
бір дәрежеде білу және оны жүзеге асырудың кезеңдерін ... үшін ... ... ... жұмыстарды жалғастыру қажет.
Қазақстан халықтары Ассамблеясы, Білім және ғылым министрлігі өзара қарым-
қатынас бойынша жұмыстарды үйлесітіруге ықпал ететін мына ... ... ... ... және ... ... ... байланысын қалыптастыру, жексенбілік мектептердегі
ұлттық тілді оқыту жөніндегі оқу ... мен ... ... мамандықтар бойынша тіл тәртібі оқытушыларын даярлау: қазақ-
ұлттық-шет (ағылшын, неміс, француз) тілдері ... ... ... пен орыс ... ... және т.б.
Қазақ тілін оқитын жалпы білім беру мектептеріндегі оқушылардың тілді
меңгеруін және мектеп бітіргеннен кейін де ... ... білу ... үшін ... ... ... ... - білімді мамандардың ортасын қамтамасыз етеді, ... ... орыс және шет ... ... ... ... уақытта
қызмет бабында еркін қолдануы өте маңызды. Арнайы ... ... бірі ... беру орындары болып табылады, олар ... ... ... ... ... және ... ... Бұл мамандар, сонымен қатар қазақ, орыс және ... ... ... еркін білуі қажет.
Жастар халықтың ең белсенді динамикалық құрамы болып саналады, олар
тіл саяаты мен ... ... ... ... ... ... ... тілінің жағдайын жақсартудың ең тиімді ... ... ... ... ... табылады.
Қоғамның ең көп саласын жеке бизнес алып жатыр және кәсіпкерлердің
қазақ тілін қолдануда олардың тек әлсіз ... ғана ... ... ... мөр ... ... ... қатар қарым-қатынас
және күнделікті қызмет көрсету тілі ретінде ұтымды ... да ... ... ... ... ... ... тілді оқыту орталығы базасында ... ... ... құру ... ... ... енгізулері қажет, оларды аймақтық
филиалдарда құру ... ... ... баспа қызмет құқықтарын
беруді, ғалымдарды, ... ... ... ... ... және ... ... қолға алу
қажет.
Қазақ тілін оқыту бойынша озық ... ... орыс ... ... ... ... қазақ тілінен орыс тіліне
аудару жөнінде тұрақты республикалық ... ... (3 ... 1 рет)
қамтамасыз ету қажет.
Мемлекеттік қызмет істері ... ... ... ... ... ... қызметтік міндеттеріне мемлекеттік
тілді менгерудің нақты талаптарын енгізу мәселесін ... ... ... ... бірге мемлекеттік тілді меңгерген, оны іс
жүргізу тәжірибесінде және қызметтік ... ... ... ... етіп отырған мемлекеттік қызметкерлерді көтермелеудің
пәрменді жүйесін құру ... ... ... ... ... және ... агенттігінде
«электронды үкімет» жүйесінде мемлекеттік тілдің басым ... ету ... ... дайындап енгізу қажет. Жаңа ... ... ... қолдану жөніндегі жұмыстарды жетілдіру, қазақ
тілінде портал желілерін дамыту қажет. Қазақстанда және ... ... ... ... кітаптарды тарату үшін ИНТЕРНЕТ дүкендерін ашу,
компакт ... ... ... ... үшін ... ... ... қатар қазіргі қазақстандық әдебиеттің жаңа есімдерін таныту және өз
шығармаларын баспа түрінде таратуға мүмкіндіктері жоқ ... ... ... Білiм беру жүйесiнде мемлекеттiк тiлдiң рөлi бiртiндеп артып
келеді. Бiлiм және ғылым министрлiгiнiң ... ... ... оқу
жылында, республика мектептерiндегi 3,5 миллион оқушының 1,6 ... - ... ... 1,5 ... (45%) - орыс ... 80 мыңы (2,3%)
- өзбек тiлiнде, 23 мыңы (0,6%) - ... ... 2,5 мыңы (0,07%) - ... және ... астамы басқа тілдерде оқыды. Қазақ тiлiнде оқытатын
мектептердiң жалпы саны ... өсiп, 2000 жылы ... ... санының 43% (7910) шамасына жеткенiмен, олардың аймақтар
бойынша, ... ... ... бойынша бөлiнуi бiркелкi емес. Бұдан
басқа, қазақ тiлiндегi ... ... ... ... ... ... ... қалған "аралас мектептер" деп аталатын мәселе
де бар. Оның үстiне, қазақ тiлiнде оқытатын мектептердiң ... ... ... ... ... ... ... тiлдерде оқытатын
мектептер туралы да осындай жайды атап ... ... ... толымды оқу-
әдiстемелiк әлеуетi қалыптасқан орыс тiлiнде оқытатын мектептерде ... ... ... ... ... ... тілі ... – қазақтардың ана тілі. Қазақтардың өмір ... ... ... өзегі, тарихта ұлт болып сақталып қалу қайрат-құралы. Ал
қазақ тілін оқыту дегеніміз – ... ана ... ... ... ... ... өз үлесін қосатын, ана тілін көзінің қарашығындай
сақтайтын, ана тілінің рухани дамуында негізгі ... ... ... ... баулу, тәрбиелеу, қалыптастыру, ана тілінің фонетикалық,
лексикалық, морфологиялық, синтаксистік жүйелерін игеруге үйрету. ... тілі ... ... ғана ана тілі ретінде оқытылады.
Ал мемлекеттік тіл дегеніміз – ... ... ... ... ... өкілдерінің «Мемлекеттік тіл туралы Заңды» азаматтық борышы ... ... ... ... ... мемлекеттік тұрғыда хабар-
ақпарат алмасу, достық қарым-қатынаста болу, осы мемлекеттің ... оның ... ... ... тыныштықта өмір сүру, бір-
бірімен түсініс және қарым-қатынас ... Ал ... ... ...... азаматтарының бір-бірімен түсініс және қарым-қатынас
құралы ретінде ұтымды ... ... ... ... ... ... «Тіл ... Заңды» бұлжытпай орындауды талап ету. Осы
айтылғанның бәрінен де шығатын ... оқу орыс ... ... мектепте
қазақ тілін оқытудың негізгі мақсаты – оны мемлекеттік тіл ... ... Егер ... ... бiлiм беретiн мектептер саны бiртiндеп өсiп келе
жатса, мектеп жасына дейiнгi балалар ... саны ... ... саны 2000 жылы ... бойынша осы тектес ұйымдардың жалпы санының
25%-нен (1158) асқан жоқ. Осылайша, ... тiлдi ... ... ... ... ... реттеу саласынан сырт қалуда. Республиканың
бастауыш және орта кәсiптiк оқу орындарында 200 мамандық, ... ... ... астам мамандықты оқыту мемлекеттiк тiлде жүргiзiледi.
Қазақ тiлiнде оқыту бөлiмдерiнде ... ... саны 2000 ... 32%-тi (85300) ... орыс тiлiндегi бөлiмдердегi студенттердiң
саны 68%-тi (181000) құрайды. Қазақ ... ... ... жалпы
алғанда өсуiне қарамастан, осы тiлде оқытылатын мамандықтар санын көбейтуге
назар аудару керек. Мәселен, 1998-1999 оқу ... ... ... жоғары
және орта арнаулы оқу орындарына "Мемлекеттiк тiлде іс жүргiзу" атты жаңа
мамандық ... тiлдi ... ... жаңа ... ... әдiстемелерiн әзiрлеу, дыбыс-бейне
материалдарды, компьютерлiк технологияларды пайдалану ... ... көзi ... ... бүгiнгi күнi орталық ... ... ... ... ... айналымын қамтамасыз ету
жөнiнде компьютерлiк бағдарламалар әзiрленiп, ... ... ... қарiптерiн тануды, қазақ тiлiнде дұрыс жазылуын тексерудi,
мәтiндердi қазақ тiлiнен орыс тiліне, орыс ... ... ... ... ... ... ету ... бағдарламалар әзiрлендi. - қазақ
тілін оқытудың ... және ... ... ... қазақ
тілі пәні оқытушыларын және мемлекеттік тілде сабақ ... өзге ... ... ... және материалдық тұрғыда көтермелеу;
- орыс тілді топтарда кейбір гуманитарлық пәндерді қазақ тілінде қатар
оқытуды эксперимент түрінде енгізу;
- жыл ... ... - ... ... өзге ұлт ... мемлекеттік тілді білуіне байланысты сайыстар өткізу;
- қосымша пәндер есебінен студенттердің қазақ тілін игеру
сағат саны мен мерзімін екі жылға ... ... өзге ұлт ... ... ... ... мамандықтары
бойынша мемлекеттік тілді үздік меңгеру сайыстарын өткізу;
- жоғары оқу орны бағдарламасын ... ... ... ... ... жоғарғы курстардағы өзге ұлт өкілдері ... ... үшін ... арнайы шәкіртақысын енгізу;
- студенттер, аспиранттар, магистранттар арасында ... ... ... үш тілді (қазақ, орыс, ағылшын тілдерін) ... ... ... сайыстар өткізу.
Қорытынды
Тіл – тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ол – ... ... ... ... құбылысы, мәдениетіміздің биік тұғыры да. Сондықтан тіл
әлемдегі ұлттық мәдениеттің ара қатынасында аса маңызды ... ие. Бұл ... ... тіл ... мемлекеттік тілді дамытуға және
республикада қолданылатын өзге де тілдер үшін жағдай жасауға бағытталған.
Бүгінде ... ... ... ... ... белгіленген басым
бағыттардың бірі – барлық қазақстандықтарды біріктірудің басты факторы
ретінде ... ... ... ... ... назар аударылып отыр.
Сондықтан қоғамда қазақ тілінің мемлекеттік дәрежесін нығайту және оның
әлеуметтік-коммуникативтік ... ... ... ... ... ... ... қала береді. Мемлекеттік тілді дамыту Тілдерді
қолдану мен дамытудың ... ... ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырылып келеді. Осы
мақсатта Қазақстан ... ... да ... ... тіл мен ... ... мәдениетінің басты рөлі азаматтық ... ... ... ... ... ... этностарының
бірігуі жолында қазақстандық сәйкестіктің қалыптасуының басты міндеттерінің
бірі болып табылатынын жариялады.
Басқа ұлт өкілдерінің диаспорасы ... ... ... ... ... ... ... жататындығына қарамастан, қазақ тілі ... оның ... ... ... мен ... көңіл бөлуде. Бұған дәлел ретінде соңғы жылдары ... ... ... ... ... санының біртіндеп көбейіп келе
жатқаны, жыл ... Тіл ... ... ... жағдай мониторингі
деректерінен айқын байқалуда. Мәселен, 2000 жылы ... ... ... ... өкілдерінің саны 36,4%-ды құраса, 2004 жылы бұл көрсеткіш 40%-ға ... ... ... ... нәтижелері орыс тілді қазақтардың мемлекеттік
тілді меңгеруге деген ... да ... ... ... ... ... байқалады. Республиканың бес облысында – Атырау, Жамбыл, Қызылорда,
Маңғыстау, Оңтүстік ... ... ... ... тіл ... ... ... Бұл аймақтар басқа облыстарға қарағанда өзге ... ... ... ... ... жоғарылығымен ерекшеленеді. Ал
2005-2006 жылдар аралығында Ақтөбе, Алматы, Батыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... көзделіп отыр. Сондай-
ақ соңғы екі жылда орта мектептерде қазақ тілін оқыту сағаттары көбейтіліп,
қазақ мектептері мен ... бала ... саны ... Бүгінде біз қазақ
мәдениетінің қалыптасу процесінің куәгеріміз және ... ... ... ... біріктіретін күш ретінде қазақ
мәдениетінің дамуына ықпал ететін ... ... ... жасалған.
Азаматтардың қазақ тілін игеру деңгейіне қарай мемлекеттік тілді кезең-
кезеңімен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
қолдау мүмкіндігі жоғары салаларда қазақ тілінің қолданыс аясы едәуір
кеңейіп келе ... деп ... ... ... ... таңда мемлекеттік органдар мен ұйымдарда қоғамның ... ... ... ... ... қол ... ... қадамдар жасалуда. Басты мақсат – тілдік мұраны ... және ... ... ... қазақ тілінің қолданылуын қамтамасыз ... ... ... қол ... Осы ... ... ... іс-шаралар қолға
алынуда. Мысалы, қазір қазақ тілінің ... ... ... ерекше көңіл бөлініп отыр. Терминологиялық жұмыстардың
тұжырымдамасына сәйкес 2006 жылы 2007-2010 ... ... ... ... бағдарлама енгізу жоспарлануда. Сонымен ... ... мен ... 2001-2010 жылдарға ... ... ... ... ... ... ... байланысты
бөлігіне толықтырулар енгізу бойынша жұмыстар жасалып, осы ... жаңа ... ... ... ... қуаныш ұялататын жақсы нышан, ол ... ... ... мектептерінде оқытып, олардың мемлекеттік тілде білім алуы
үшін жағдай жасауға ұмтылуы болып ... ... ... зерттеулер
нәтижесі балаларына қазақша білім беруді қалайтын қазақстандықтар санының
артып отырғанын байқатты. 2000 жылмен ... бұл ... ... 3,8% ... ... ... ... кәсіби білім беруді қалайтын
қала қазақтары ... ... келе ... да ... ... бойынша
екі мыңға жуық өзге тілді оқушылар қазақ тіліндегі мектептер мен ... ... ... да ... беру мекемелерінде мемлекеттік тілді
тереңдетіп енгізу және халықтың ықпалды бөлігі жастарға баса ... ... тіл ... ... мол ... ... деп ... негізгі міндетіміз – біздің азаматтарымыздың, этникалық қауым
өкілдерінің қазақ тілін ... тіл ... ... ... ... бұл ... өзара түсіністікке әсер етеді,
екіншіден, тіл – ынтымақтастықтың негізгі ... ... ... ... ... болып табылады.
Бүгінгі күнгі тікелей жауапкершілігіміздегі міндет — ... ... ... ... отырған сындарлы саясат негізінде одан әрі
жалғастыру. Бүгінгі күні тілдерді дамытуға деген ... ... ... ... ... мен қолданылуына қатысты
нормативтік ... ... ... ... тіл ... — тіл ... заң, ... жүзеге асыруды қамтамасыз етуші қаулы-
қарарлар, бекітілген бағдарлама ... ... ... 2001 ... 7 ... №550 Жарлығымен
бекітілген Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасында ... ... ... ... ... сараптай отырып, соның негізінде жақын болашақтың басым бағыттары
айқындалып, қазақ тілінің әлеуметтік-коммуникативтік қызметін кеңейту ... орыс ... ... ... ету, ... мәдени қызметін
сақтау, этностық топтардың тілдерін дамыту ... алға ... ... бұл ... мемлекеттің қоғамдағы барлық ұлттардың дамуын
көздеген ұстанымына негізделген. Жалпы, мемлекеттік тіл саясатын толыққанды
жүзеге асыру бұл ... іске ... ғана ... мақсатына жете
алады деп есептеймін. Бұл ретте ... ... ... ... зор болмақшы. Олар тіл мүддесін қорғап, тіл зәрулігін қамтамасыз
етуде тек мемлекеттік органдарға ... ... ғана ... ... ... жасауға үйренулері керек. "Тіліміз кұрып кетті, құрдымға
батып бара жатыр", деп көздің ... төге ... оның ... ... ... ... ... оған деген сенімін нығайта түсуге
күш салған дұрыс. Тілді насихаттау мен үйретуде жеке ... ... ... ... ... оны ... ... озық әдістемесін
жасауда да БАҚ-тың атқарар қызметі мол болуы тиіс.
Қазіргі жаһандану кезеңінде еліміздің ... ... ... сай ... ... мемлекеттік тілді ұлттық қауіпсіздіктің
маңызды бір нысаны ... ... және ... ... ... тілді белгілі бір көлемде және біліктілік ... ... ... ... ... ... мен лауазымдар тізбесін заңдық
түрғыдан бекіту орайында мемлекеттік қызметшілерге қатысты мәселелер Еңбек
және ... ... ... ... ... ... істері
жөніндегі агенттік және басқа да тиісті органдар тарапынан ойластырылып,
көп кешікпей бір шешімін ... ... ... тіл ... ешқашан
назардан тысқары қалып көрген емес. Қазақ тілі қазақ халқымен қатар әлемнің
басқа да ... ... ... ... ... тілі ... ... Сондықтан да мемлекеттік тілді игеруге көмектесетін
компьютерлік оқулықтар шығару, Интернет жүйесі ... ... ... ... ... ... ... отандастарға арналған
арнайы веб-портал ашу әрі жетілдіру өзекті мәселе екені даусыз. Әлемнің әр
түкпірінде қоныс ... ... ... ... жүйе ... ... алмасуына олардың түрлі әліпбиді қолданатыны мүмкіндік бермейді.
Сонымен бірге кұзыретті органның алдында ... ... ... ... танытып, мәдениеті мен өнерін насихаттау мақсатында ... ашу, ... ... ... ... ... өнер және спорт
фестивалін халықаралық деңгейде ұйымдастыру, ... ... ... ... ... ... тұр.
Тілді оқып үйренуді жоғары деңгей”ге көтеру қажет.Қазақ тілін білу
еліміздің ... ... ... ... ғана ... ... ... болуы қажет.Мемлекеттік тілді білмейтін ... ... оқу орны бар ... табу ... ... ... ... Қазақстанның жастары мынаны білуі тиіс: мемлекеттік
тілді білмейінше, мемлекеттік органдарында ... сот ... ... мүмкін болмайды.Мемлекеттік тілде қойылған сұрақтарға сол тілде
жауап беруге тура келеді.
Тілді дамыту саласындағы жағдайды бағалау ... ... ... ... 2-3 рет ... керек,бұл тіл саясаты саласын
ғана емес,білім,мәдениет,демография және ... ... ... де шеше ... Аманжолов С. Қазақ әдеби тілі синтаксисінің қысқаша курсы. А.,
2. Амиров Р.С. ... ... ... разговорной речи. А., 1972.
3. Аханов К. Грамматика теориясының негіздері. А., 1972.
4. Әбілқаев А. Қазіргі ... ... жай ... ... А., 1963.
5. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы А., 1992.
6. Балақаев М. Қазақ әдеби тілі А., ... ... М., ... Т. ... қазақ тілі грамматикасы. Синтаксис.
А., 1961.
8. Балақаев М., ... Р., ... Е. ... ... ... ... ... Баскаков Н.А. Введение в изучение тюркских языков. М., 1959.
10. Вопросы казахского и ... ... Т. 3. ... ... ... ... Т. 1. ... Есенов Қ. Қазақ тіліндегі күрделенген сөйлемдер. А., 1974.
13. ... Қ. ... тілі ... ... А., ... Исаев С. Қазақ әдеби тілінің тарихы. А., 1996.
15. Исследования по тюркологии. А., 1969.
16. Кеңесбаев І. Қазақ тіл білімі ... ... А., ... ... І., Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Лексика. Фонетика. 1962.
18. Қазақ грамматикасы. 2003.
19. Қазақ тілінің грамматикасы. I. Морфология. 1967.
20. ... ... ... II. ... ... Қазіргі қазақ тілі (Лексика, фонетика, грамматика) 1954.
22. ... ... және ... тіл ... А., ... Мадина Ғ. Қазіргі қазақ тіліндегі жақсыз сөйлемдер. А., 1959.
24. Маманов Ы. Қазіргі қазақ тілі. Етістік. 1966.
25. Оралбаева Н. ... ... ... етістіктің аналитикалық
форманттары. 1975.
26. Развитие казахского советского языкознания. 1980.
27. Сауранбаев Н.Т. Қазақ тіл білімінің ... ... ... М., ... А., Күлкенова О. Қазіргі қазақ әдеби тілі.
Морф., синтаксис. 1991.
29. Современный казахский язык. ... и ... ... ... Р. ... ... тілінің тарихы. 1994.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Егемен Қазақстанның саяси проблемалары3 бет
Егемен қазақстанның сыртқы саясаты11 бет
Егеменді Қазақстанның саяси ақиқат ретінде қалыптасуы мен дамуы.6 бет
Қазақстанның егемендік алуы және дамуы50 бет
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Ел ордасы астана6 бет
Кекілбаев, Әбіш11 бет
Тәуелсіз Қазақстанда саяси қалыптасуы мен дамуы61 бет
Қазақ жері туралы ерте кездегі географиялық мағлұматтар78 бет
Қазақ халқының демографиялық өткені мен болашағы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь