Қазақстан-қытай қарым-қатынастарының бұқаралық ақпарат құралдарындағы көрініс

КІРІСПЕ 4

І бөлім Қазақстан Республикасы және Қытай Халық Республикасы арасындағы қарым.қатынасқа тарихи шолу

1.1 ҚХР.ның сыртқы қатынасының дамуы және оның бұқаралық ақпарат құралдарында көрініс табуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

8
1.2 Тәуелсіз Қазақстанның көршілік Қытай елімен қарым.қатынасының жандануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

17
1.3 Қазақстан және Қытай қарым.қатынасындағы шекара және су мәселесінің БАҚ құралдарында жариялануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

23
ІІ бөлім Қазақстан және Қытай қарым.қатынастарының бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануы және оған шолу

2.1 Қазақстан және Қытай арасындағы қарым.қатынастарының дамуы және ақпараттық құралдар арқылы таратылуы ... ... ... ... ... ... ..

35
2.2 Қытай елінде шығатын қазақ басылымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

2.3 Қазақстан және Қытай арасындағы ақпараттық байланыстардың даму болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40


53

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
58

СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
60

61
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қытай мемлекеті қазіргі уақытта әлемдік деңгейде танымал мемлекеттердің бірі болып отыр. Өзінің экономикалық қуатын, мәдениетін, саяси ықпалын күннен күнге күшейтіп отырған көршіміздің ұлттық болмысын, философиялық дүниетанымын, адамгершіліктік ұстанымдарын танып білу біз үшін аса маңызды және пайдалы.
Неміс философы Карл Ясперс «Қазіргі адамзат өркениетінің негізі б.з.д. VIII-II ғасырларда қаланды» деп есептейді. Ол аталған уақыт аралығында әлемнің бірнеше нүктесіндегі қат-қабат адамзаттың рухани сілкінісімен, жаңа дүниетанымын әкелген өзгерістер болғандығын алға тартады. Персияда рухани ойдың дамуы Заратуштра есімімен байланысты болса, Грецияда Гомер, Демокрит, Платон сияқты философтар шоғырымен анықталды. Ал, Қытайда бұл құбылыс Лао-цзы және Кун-цзы есімдерімен байланысты. Соңғы есім иесі, әлем халқына «Конфуций» деген атпен танымал болды. Оның Қытай халқы ғана емес, бүкіл әлем өркениетіне ықпал еткен рухани мұраны жасаушы болғандығына ешкім дау айтпайды.
ҚХР-ның сыртқы саясаты Қытайдың мыңдаған жылдар бойы жалғастырып келген дәстүрлі қарым-қатынас саясатының негізінде жаңа заманға сай жетілдірілген саясат. Қазіргі кезеңдегі ҚХР-ның халықаралық бағытта жүргізіп отырған сыртқы саясаты өздерінің ұлттық мүдделеріне сай ең алдымен өз мемлекетінің халықаралық тұрғыдағы беделін арттыруға, мемлекеттің ішкі саяси жағдайын тұрақтандыруға, елдің әл ауқатын жақсартуға, саяси, экономикалық, мәдени әлеуетін нығайтуға және көрші елдермен бейбіт тату қарым-қатынаста болуға бағытталған. Ал өз елі үшін тиімді саясат пен халықаралық дамудың үйлесімділігін қамтамасыз ете білу Қытай басшылығының үлкен жетістіктері болып табылады. Қытай үкіметі болашақта ҚХР-ын әлемдегі ең алпауыт державалардың біріне айналдыруға бағытталған саясатты берік ұстанып отыр.
ҚХР-ның саяси жүйесінің негізі 1949 жылдан дүниеге келген. ҚХР құрылған мерзімнен бастап қазіргі кезеңге дейінгі аралықта Қытай өзінің ішкі және сыртқы саясатында бірнеше кезеңдерді басынан өткізді. Олардың қатарына «үлкен секіріс», «ұлы мәдени революция», «экономикалық реформаларды жүзеге асыру және дүниежүзінің барлық елдерімен достық қарым-қатынас орнатуға бағытталған сыртқа қарай есікті ашық ұстау» сияқты кезеңдерді жатқызуға болады.
Қазақстан елі тәуелсіздік алғаннан кейін Қытай Халық Республикасының арасындағы қарым-қатынастың жандануы, оның қарым-қатынас аумағы кеңейді. Тіпті тарихтағы Ұлы Жібек жолының қайтадан жаңарып, өркендей түсуіне үлкен ықпал жасады.
Қазақстан және Қытай Халық Республикасының қарасындағы қатынас саяси, экономикалық, сауда, мәдени салалар бойынша және де шекара, қауіпсіздік т.б. ынтымақтасуды дамытып келеді және қарым-қатынастарының одан әрі кең көлемде өрістеуіне септігін тигізетін маңыздылығымен ерекшеленеді. Міне, осы тұрғыдан алғанда Қазақстан Республикасы және Қытай Халық Республикасының арасындағы қарым-қатынасының дамуы бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануын зерттеп дәріптеу өзекті мәселе болмақ.
1 Совместная декларация об основах дружественных взаимоотношений между РК и КНР от 18 октября 1993 г. // Дипломатический курьер. - 1996. - № 1. - С. 69-70.
2 2003-2008 жж. аралығындағы Қазақстан-Қытай ынтымақтастық Бағдарламасы // http: //news. xinhuanet. com./2003/03/07/.
3 Қытай Халық Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы ХХІ ғасырда жан-жақты ынтымақтастықты одан әрі нығайту туралы бірлескен декларация // http: // news. xinhuanet. com./2005/03/07/.
4 Декларация о создании ШОС от 15 июня 2001 // Приоритетные направления экономического сотрудничества Казахстана с Китаем: Сборник статей, документов. - Алматы-Урумчи, 2004. - С. 22.
5 Шанхай ынтымақтастық ұйымының Хартиясы // http: // news. xinhuanet. com./2002.10/01.
6 Шанхайская конвенция о борьбе с терроризмом, сепаратизмом и экстремизмом // Шанхайская организация сотрудничества: Сборник материалов внеочередного заседания министров иностранных дел государств.
7 Қытайдың қазіргі заман дипломатиялық тарихы. (1949-2001) / Yang Fuchang бас ред. - Пекин: Қытай жастар баспасы, 2000. - 604 б.
8 49 Сунь Чжанчжы. Орталық Азиядағы бес мемлекеттің сыртқы қатынастары. - Пекин, 1999. - 238 б.
9 Сұлтанов Қ.С. Қазіргі Қытай сыртқы саясатының кейбір ерекшеліктері // Дипломатия жаршысы. - 1997. - № 4. - 60-62 бб.
10 Мұқаметханұлы Н. Қытайдағы қазақтардың қоғамдық тарихы (1860-1920 жж.). - Алматы: ҚАЗақпарат, 2000. - 336 б.
11 Хафизова К.Ш. Китайская дипломатия в Центральной Азии (XIV-XIX вв.). - Алматы: Гылым, 1995. - 228 с.
12 Алдабек Н.А. Тарихы талқыға толы Шыңжаң. - Алматы: Қазақ университеті, 2003. - 432 б.
13 Лаумулин М.Т. Центральная Азия в зарубежной политологии и мировой геополитике. - Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2005. - Т.1. – 704
14 Галямова В.Ф. ШОС: Новая политика нового Китая // Аналитик. - 2003. - №5. - С. 5.
15 Әшімбаев М. Қазақстан-Қытай: ынтымақтастықтың бүгіні мен болашағы // Егемен Қазақстан. - 2006. - 14 маусым.
16 Шайхутдинов М.Е. Геополитика: история, теория, практика: В 4-х т. - Павлодар: ТОО НПФ «ЭКО», 2005. - Т.1. - 607 с.
17 Сапанов С.Ж. Делимитация и демаркация казахстанско-китайской границы. - Алматы, 2001. - С. 49.
18 Сейдін Н. Көршіге тату болуды тағдыр жазған // Егемен Қазақстан. - 2005. - 2 шілде.
19 Чжао Хуашэн. Проблемы политики Китая в Центральной Азии // Казахстан в глобальных процессах. - 2004. - № 2. - С. 63-74.
20 «Қазақстан Республикасында бірыңғай ақпараттық кеңістікті қалыптастыру» Президент Жарлығы. 1997.
21 Қытайдың қазіргі заман дипломатиялық тарихы. (1949-2001) / Yang Fuchang бас ред. - Пекин: Қытай жастар баспасы, 2000. - 604 б.
22 126 Алма-Атинская декларация от 21 декабря 1991 г. // Сборник документов по международному праву / Под общ. ред. К.К. Токаева. - Алматы: САК, 1998. - Т.1. - С.103.
23 Внешняя политика Китая. - Пекин: Синьсин, 1993. - С. 2.
24 Реформа жүргізіп есікті ашық ұстағаннан кейінгі Қытай дипломатиясы / Тянь Цэн (бас ред.). - Пекин, 1993. - 692 б.
25 Мұқаметханұлы Н. Қытайдың батыс бөлікті игеру стратегиясы және оның Қазақстан-Қытай қатынасына әсері // Отан Тарихы. - 2005. - № 1. - 137-141 бб.
26 Внешнеполитические концепции маоизма. - Москва: Международные отношения, 1975. - С. 23.
27 История международных отношений. 1945-1980 / Под общ. ред. Лю Синхань, Ли Шишэн и др. - Москва, 1985. - С. 349.
28 Внешняя политика Китая. - Пекин: Синьсин, 1993. - С. 2.
29 Мұқаметханұлы Н. Абылай ханның мәмілегерлік саясаттары // Қазақ тарихы. - 2000. - №5. – 3-8 бб.
30 12 Назарбаев Н.Ә. Тәуелсіздігіміздің бес жылы. - Алматы, 1996. - 620 б.
31 Тоқаев Қ.К. Беласу. - Алматы: САК, 2003. – 656 б.
32 Қазақстан-Қытай тату көршілік және іскерлік қатынастар жолымен 5 жыл // Құжаттар мен материалдардың жинағы. - Алматы-Пекин, 1997. - 5 б.
33 ҚР мен ҚХР-ның мұнай саласындағы ынтымақтастығына қол жеткізілді // Дипломатия жаршысы. - 1997. - №4. - 59 б.
34 Султанов К.С. Состояние и перспективы казахстанско-китайского сотрудничества // Саясат. - 1998. - № 6 (37). – С.59-69.
35 Баймұхамбетов Т. Шанхай ынтымақтастық ұйымының әлеуеті // Егемен Қазақстан. - 2005. - 02 шілде.
36 Мұқаметханұлы Н. Қазақстанның шығыс шекарасының алғашқы кездегі белгіленуі // Шекарашы. - 2004. - № 5. - 41 б.
37 Русско-китайские отношения. 1689-1916. Официальные документы. - Москва: Наука, 1958. - С. 34.
38 Тарбагатайский демаркационный протокол // Сборник договоров России с другими государствами. 1856-1917. - Москва, 1952. - С. 98.
39 Ибраев Ч. История образования и развития государственной границы Казахстана (1860-2004 гг.) // Шекарашы. - 2004. - №3. - С. 50-54.
40 Республика Казахстан. Закон от 24 марта 1999 года №351-1. О ратификации Дополнительного Соглашения между Республикой Казахстан и Китайской Народной Республикой о казахстанско-китайской границе // Казахстанская правда. - 1999. - 27 марта.
41 Соглашение между РК, РФ и КНР о государственной границе // Государственная граница: Сборник нормативно-правовых актов и международно-правовых документов. - Алматы: Данекер, 2000. - С. 131-133.
42 Айдаров Н.Ғ. Трансшекаралық өзендер жөніндегі Қазақстан-Қытай келіссөздері туралы // Дипломатия жаршысы. - 2000. - №2. - 42 б.
43 Экология. Еще раз о проблеме Иртыша // Казахстанская правда. - 1999. - 27 ноября.
44 Темирбулат Б. Между Казахстаном и Китаем может начаться конфликт из-за воды // Центральная Азия: политика и экономика. - 2000. - №1. - С. 18.
45 Китай ускоряет темпы строительства гидрообъектов // Казахстанская правда. - 2001. - 16 января.
46 Идрисов Е.А. Реки добрососедства и дружбы // Дипломатический вестник. - 1999. - №4. - С. 102-104.
47 Қытай-Қазақстан арнайы жұмысшы тобының есеп беруі // Дипломатия жаршысы. - 2001. - №3. - 14 б.
48 Әдібаев Н. Балығың бар ма, Балқашым ? // Отан. - 2000. - № 5-6. - 71 б.
49 Соглашение между Правительством РК и Правительством КНР о сотрудничестве в сфефере использования и охраны трансграничных рек // Бюллетень международных договоров. - 2003. - №9. - С. 70-72.
50 Қожабекова А. Қытай көші-қонының посткеңестік елдерге келтірелік қаупі қандай? // Қоғам және дәуір. - 2006. - №1. - 14 б.
51 Жажда Великого Иртыша // Караван. - 1999. - 10 сентября.
52 Мұқаметханұлы Н. Қытайдың батыс бөлікті игеру стратегиясы және оның Қазақстан-Қытай қатынасына әсері // Отан Тарихы. - 2005. - № 1. - 137-141 бб.
53 ҚР Президенті Н. Назарбаевтың ҚХР-ға жасаған сапары барысында келелі мәселелер шешілді // Асар Қазақстан. - 2004. - 24 мамыр.
54 Құланбай Ә. Тарихи сапар тағлымы // Егемен Қазақстан. - 2004. - 21 мамыр.
55 Циньская империя и Казахские ханства. Вторая половина ХVІІІ- первая треть ХІХ в. - Алма-Ата: Наука, 1989. - Ч. І. - С. 38.
56 Сұлтанов Қ.С. Қазіргі Қытай сыртқы саясатының кейбір ерекшеліктері // Дипломатия жаршысы. - 1997. - № 4. - 60-62 бб.
57 Тату көршілік, өзара түсіністік, ынтымақтастық. ҚР Сыртқы істер министрі Е. Ыдырысовтың сұхбаты // Егемен Қазақстан. - 2002. - 4 қаңтар.
58 ҚХР-ның Қазақстандағы мәдени күндері // Егемен Қазақстан. - 2002. - 25 сәуір.
59 Казахстан-Китай:новый импульс стратегическому партнерству // http: // www. kazpravda. kz/. - 2003. - 04 июня.
60 В посольстве Казахстана в КНР состоялась презентация книги «Преодоление» на китайском языке // http: //russian.people.com. ch. - 2004. - 23 июня.
61 Презентация книги «Ключевое десятилетие» Президента Казахстана Н. Назарбаева // http: // russian.people.com. ch. - 2004. - 18 мая.
62 Посол КНР в Казахстане Чжоу Сяопэй дал интервью корреспонденту Агенства «Хабар» // http: // russian. peopledaili.com.ch. - 2005. - 15 марта.
63 Шәкен Оңалбай ұлы. Шұғылалы елу жыл. «Шұғыла» журналы, 2003-жыл 10-сан, 17-18-беттер.
64 Сәли Садуақас ұлы, «“Шұғыла” журналы», «Шұғыла» журналы, 2003-жылғы 10-сан, 104-бет.
65 Шәміс Құмар ұлы, «“Шұғыланың” тарихы, келешегі туралы екі ауыз сөз», «Шұғыла» журналы, 2003-жылғы 10-сан, 23-24-25-беттер.
66 ҚР Президенті Н. Назарбаевтың ҚХР-ға жасаған сапары барысында келелі мәселелер шешілді // Асар Қазақстан. - 2004. - 24 мамыр.
67 Әшімбаева Ә. Қазақстан-Қытай: ынтымақтастықтың бүгіні мен болашағы // Егемен Қазақстан. - 2006. - 14 маусым.
68 «Щедрая дельта» журналы. 2010. №2
69 Көрші журналдары. 2011.
70 e-mail: kaz-china@inbox.ru
71 e-mail: zhurnalkorshi@inbox.ru
72 web: http:/www. kazki.kz
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
Қапас Анаргүл
Қазақстан-Қытай қарым-қатынастарының бұқаралық ақпарат құралдарындағы
көрініс
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
5В050400 (050504) «Журналистика »
Алматы, ... ... ... және ... министрлігі
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
«Қорғауға жіберілді»
__________________
Кафедра мемеңгерушісі
ф.ғ.д.,профессор ... ... ... ... ... ... ... (050504) «Журналистика»
Орындаған: 4 курс ... ... ... ... ... ... |4 ... ... Қазақстан Республикасы және Қытай Халық Республикасы | ... ... ... шолу | ... ... ... ... дамуы және оның бұқаралық ақпарат| ... ... |8 ... | ... ... Қазақстанның көршілік Қытай елімен қарым-қатынасының| |
|жандануы.........................................................|17 ... | ... ... және ... ... ... және су | ... БАҚ құралдарында |23 ... | ... ... ... және ... ... ... | |
|ақпарат құралдарында жариялануы және оған шолу | ... ... және ... ... ... дамуы | ... ... ... арқылы |35 ... | ... ... елінде шығатын қазақ |40 ... | |
| | ... ... және ... арасындағы ақпараттық байланыстардың |53 |
|даму | ... ... | |
| | ... |
|............................... | ... |60 ... ... |61 |
| | ... ... | ... | ... |
|............................ | ... ... ... ... ... қазіргі уақытта
әлемдік деңгейде ... ... бірі ... ... ... қуатын, мәдениетін, саяси ықпалын күннен күнге ... ... ... ... философиялық дүниетанымын,
адамгершіліктік ұстанымдарын танып білу біз үшін аса ... және ... ... Карл ... «Қазіргі адамзат өркениетінің негізі б.з.д.
VIII-II ғасырларда қаланды» деп есептейді. Ол аталған уақыт ... ... ... ... ... ... ... жаңа
дүниетанымын әкелген өзгерістер болғандығын алға тартады. Персияда рухани
ойдың дамуы Заратуштра есімімен ... ... ... ... ... ... ... шоғырымен анықталды. Ал, Қытайда бұл құбылыс Лао-
цзы және Кун-цзы есімдерімен ... ... есім ... әлем ... ... ... ... болды. Оның Қытай халқы ғана ... ... ... ықпал еткен рухани мұраны жасаушы болғандығына ешкім дау
айтпайды.
ҚХР-ның сыртқы ... ... ... ... бойы ... келген
дәстүрлі қарым-қатынас саясатының негізінде жаңа заманға сай жетілдірілген
саясат. Қазіргі кезеңдегі ҚХР-ның халықаралық ... ... ... ... ... ... мүдделеріне сай ең алдымен өз мемлекетінің
халықаралық тұрғыдағы беделін арттыруға, мемлекеттің ішкі ... ... ... әл ауқатын жақсартуға, саяси, экономикалық, ... ... және ... ... ... тату ... болуға
бағытталған. Ал өз елі үшін тиімді саясат пен ... ... ... ете білу ... ... ... ... табылады. Қытай үкіметі болашақта ҚХР-ын әлемдегі ең ... ... ... ... ... ... ... отыр.
ҚХР-ның саяси жүйесінің негізі 1949 жылдан дүниеге келген. ҚХР құрылған
мерзімнен бастап қазіргі кезеңге дейінгі аралықта Қытай ... ішкі ... ... ... ... ... ... Олардың қатарына
«үлкен секіріс», «ұлы мәдени ... ... ... жүзеге
асыру және дүниежүзінің барлық ... ... ... ... ... ... ... ашық ұстау» сияқты кезеңдерді жатқызуға
болады.
Қазақстан елі ... ... ... ... Халық Республикасының
арасындағы қарым-қатынастың жандануы, оның қарым-қатынас аумағы кеңейді.
Тіпті тарихтағы Ұлы Жібек жолының ... ... ... ... үлкен
ықпал жасады.
Қазақстан және Қытай Халық Республикасының қарасындағы қатынас саяси,
экономикалық, сауда, мәдени салалар бойынша және де ... ... ... ... ... және ... одан әрі ... өрістеуіне септігін тигізетін маңыздылығымен ерекшеленеді. Міне,
осы ... ... ... ... және ... ... арасындағы қарым-қатынасының дамуы бұқаралық ақпарат
құралдарында жариялануын зерттеп дәріптеу өзекті мәселе болмақ.
Сондықтан біз ... ... ... ... ... ... ... көрінісі» деп алуға
негіз болды.
Зерттеудің мақсаты: Бұқаралық ақпарат құралдары ... ... даму ... ... ... ... қарым-қатынастарының бұқаралық
ақпарат құралдарындағы жарияланымдарына тарихи тұрғыдан талдау жасау.
Зерттеу жұмысының деректік негізі. Зерттеу ... ... ... ... ... жарияланған құжаттық ... мен ... ... қарым-қатынастарға қатысты құжаттар мен материалдар
жиынтығы, мемлекетаралық үкімет басшыларының қол қойған ресми ... ... мен ... ... ... ... екі ел арасындағы байланыстарға ... ... ... ... ... материалдар болып табылады. Олардың қатарында
«Қытай ... ... мен ... Республикасы арасындағы Достық
өзара қатынастар негіздері туралы Бірлескен ... [1], ... ... ... ... ... Бағдарламаны» [2],
«Қытай Халық Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы ХХІ ғасырда
жан-жақты ынтымақтастықты одан әрі нығайту туралы ... ... ... ... ... ерекше атауға болады. Ал «Шанхай ынтымақтастық
ұйымының құрылуы туралы Декларация» [4], ... ... ... [5], ... ... экстремизммен күрес туралы
Шанхай конвенциясы» [6] сияқты құжаттар осы ұйым аясындағы екі ... ... ... ... ... ... ... басшыларының, сыртқы істер және қорғаныс министрлерінің,
елшілердің, лауазымды тұлғалардың жасаған ... ... ... ... ... ашық ... және ... берген
сұхбаттары құрайды.
Мұрағат материалдары, яғни Қытай Халық Республикасы мен Қазақстан
Республикасы арасындағы ... ... ... ... ... мен материалдары, бұл құжаттарға Қазақ КСР Ғылым Академиясы
жанындағы Ш.Ш.Уәлиханов атындағы ... ... және ... және Ұйғыртану институты бірлесіп құрастырған 2 бөлімнен тұратын
құжаттар мен материалдар ... ... ... ... XVIII – ... ... қарым-қатынастарын қамтыды. отандық және қытай
тілдеріндегі мерзімді басылымдарда жарияланған түрлі ақпарат ... Олар ... ... ... «Жас ... «Панорама,
«Дипломатия жаршысы», «Ақиқат», «Шекарашы», «Отан тарихы», ... ... ... және ... ... ... журналдарында; «Мировая
экономика и международные отношения», «Азия Африка сегодня», «Нефть и газ»
сияқты ... пен ... ... ... ... «Renmin ribao»,
«Zhongguo ribao», «Xinjiang ribao» газеттері мен ... ... ... ... ... ... guoji guanxi», «Shehui
kexue», «Shijie jingji yu ... ... ... ... ҚХР-ның және ҚР-ның, Орталық Азия елдерінің ішкі және ... ... ... ... және ... ... ... айқындауға көмегін тигізді.
Сонымен қатар зерттеу жұмысын жазу барысында деректердің бесінші тобын
құрайтын әлемдік электронды интернет ... ... ... ... «CRI Online» ... сайттардың, сонымен қатар
қытай баспасөз материалдарының электронды нұсқалары, соның ішінде ... ... ... тың ... ... жан-жақты қарастырып,
талдауға мүмкіндік туғызды.
Тақырыптың зерттелу ... ... - ... ... ... ... жазылған еңбектерде көрші елдердің екі жақты қатынастарында
орын алған көптеген тарихи, ... ... ... және объективті түрде
сипатталған.
Бүгінгі Қытай тарихнамасындағы біздің тақырыбымызға байланысты, ... ... ... ... ... осы ... ҚХР-ның
орнатқан қарым-қатынас тарихы қытайлық зерттеушілердің еңбектерінде жақсы
қарастырылған. Қытайда жарық ... ... ... аса ... ... редакциялық жетекішілігінде шығарылған «Қытайдың қазіргі заман
дипломатиялық ... атап ... ... [46]. ... ... қатынастарының қалыптасуы мен даму тарихына ... ... ... Сунь ... ... ... бес ... қатынастары» деген монографиясында Орталық Азиядағы бес ... да ... ... алуы, ішкі-сыртқы қатынастарын
қалыптастыру барысы талданып, Орталық Азия елдерінің бүкіл ... ... ... ... ... ... ... тереңінен зерттеу Қазақстан
Республикасында ең өзекті ... бірі ... ... ... ... сыртқы саясат принциптері, стратегиялық басымдылықтары
және олардың Қазақстан-Қытай ... ... ... ... да ... ... ... қазақстандық ғалымдардың
еңбектерінен кездестіруге ... ... ... Қ.С. Сұлтановтың [9], Н.
Мұқаметханұлының [10], К.Ш. Хафизованың [11], Н.А. ... [12], ... [13], В.Ф. ... [14], М. ... [15], ... [16], С.Ж. Сапановтың [17], Н.Б. Сейдіннің [18] және т.б.
еңбектерін ерекше атап өтуге болады.
Қытай Халық ... ... Азия ... өңірлік қауіпсіздік
саласындағы ынтымақтастық тақырыбы, халықаралық лаңкестікке, экстремизмге,
есірткі бизнесіне бірлесе ... ... ... ... ... оның
ішінде Қазақстан Республикасының халықаралық құрылымдармен ынтымақтастығы
ҚР Президенті жанындағы стратегиялық зерттеулер институтының директоры ... және ... ... Чжао ... [19] ... жұмысының ғылыми жаңалығы.
▪ Қазақстан Республикасы және Қытай Халық Республикасы арасындағы
тарихи, саяси, сауда-экономикалық, мәдени ... ... ... ... ... даму бет алыс ... ... ... ... Қазақстанның көршілік Қытай елімен қарым-қатынасының
жандануына тарихи-ғылыми сараптама жасалды;
... және ... ... ... ... ... шолу жасалынды;
▪ Қазақстан және Қытай арасындағы ақпараттық байланыстарды дамыту
жайындағы өзіндік ... ... ... ... „Дала мен қала“ газеті
Зерттеудің негізгі кезеңдері:
Бірінші кезеңде: ... ... ... ... ... жұмыс
жоспарын құру, ғылыми зерттеулер әдіснамасы мен теориясының жалпы және
арнайы мәселелері ... ... ... ... проблемасы
бойынша материалдар жинақтап, жүйеге келтiру.
Екінші кезеңде: ... ... ... ... ... ... жүйеге келтіру. Зерттеу жумысына байланысты бұқаралық ақпарат
материалдарын жүйелеу, мұрағат материалдарын реттестіру.
Үшінші ... ... ... ... ... ... ... мен
Дала“ газетінде практикадан өту барысында жинақталған құжаттарды ғылыми
жетекшімен талқылай отырып, ... және ... ... ... ... мазмұны мен құрылымы ... оның ... ... ... ... ... ... жұмысының құрылымы: үш бөлімнен, сілтеме, қосымшадан,
пайдаланған әдебиет тізімінен тұрады.
| І ... ... ... және Қытай Халық Республикасы |
|арасындағы ... ... шолу |
| 1.1 ... ... ... ... және оның бұқаралық ақпарат |
|құралдарында көрініс табуы ... ... ... дегеніміз – түрлі жаңалықтар, хабар-ошарды
көпшілікке арнайы техникалық құралдар арқылы ашық, әрі жария ... ... ... ... құралдарына: баспасөз, радио, теледидар, кино, бейне-
таспа, үн-таспа және көпшілікке арналған анықтамалар жатса, ... ... ... ғылым және техниканың соңғы жаңалықтары – ... ... ... және ... ... интернет байланыс
жүйелері қосылып отыр.
Жалпы алғанда бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... ... ... ... таратушылық, танымдық,
қоғамдық пікір туғызу арқылы саяси билікке ықпал етушілік, қадағалаушылық,
білім берушілік, әлеуметтендірушілік қызметтерімен тікелей байланысты.
БАҚ-ның ... ... ... ... ... ... және
оқиғалар тұрғысында ой түйіндеуіне ықпал етеді, олар жөнінде ... ... ... ... ... ... БАҚ ... оқиғалар және процестер жөнінде мәлімдемелерді дұрыс
бағалауға және түсінуге танымдық қызметтері арқылы қол ... ... ... БАҚ және ... ... алу көздерінен
алынған мәлімдемелерді дұрыс бағалауға және жүйелеуге, күрделі қарама-қайшы
ақпараттар ағымында дұрыс бағдар алуға ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің негізгі теоретикалық бағыты
оның ... ... ... ... ... ... БАҚ-ның тек қана рөлі ғана ... ... ... ... жолдармен ықпал етудің ерекшеліктерін зерттеуге көп
көңіл аударылған.
Қазақстанда 1997 жылы ... ... ... ... ... туралы Президент Жарлығы кабылданды. Бұл құжаттағы
идеялар Президенттің 2001 жылғы 16 наурыздағы № 573 Жарлығымен ... ... ... ... мен ... ... ... тапты [20].
Ақпараттық қоғам құруда бұқаралық ақпарат құралдары маңызды рөлге ие
болып отыр. Сондықтан ақпарат кеністігінде ... ... ... ... ... ... ... ақпарат көздері тұрғындарға
кеңінен таралып, медиажаһандастыру үрдісі бізге таңдаудың жаңа үлгілерін
ұсынып ... ... ... ... ... ресейлік-
қазақстандық мерзімді басылымдар шығарылады және шетелдік ... ... ... мен интернет желілері арқылы таралып отыр.
БАҚ – адамдарды демократия мен өркениет құндылықтарын, өз құқықтары мен
міндеттерін ... және ... ... Қазіргі ... ... ... ... ақпарат құралдарының маңыздылығы
артып отыр. Әсіресе, сөз, баспасөз ... шын ... ... ... ... пайдалану мүмкіндігі қамтамасыз етілген елдерде
азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... басшылығы мен жауапкершілігін тәрбиелеуде ақпарат ... ... ... ... білсе, БАҚ-әлеуметтік процестерге орасан зор
ықпал ететін алпауыт күш болып табылады. БАҚ-тың ... ... ... ... ... мінез-құлқы мен іс-әрекетіне ықпал етуіне
негізделетінін білеміз. Заңға ... ... ... ... ықпалы мемлекет пен оның институттарына және жүргізіп отырған
саясатына қатысты адамдардың ойы мен мінез-құлқын ... ... ... пікірдің тууы мен таралуына тікелей ... ... ... ... ... оны жасайды. Ол адамдардың өмір туралы
түсінігін бейнелемейді, керісінше осы түсінікті ... ... даму ... ... ... халқы мен экономикалық,
әлеуметтік, саяси өмірінде демократиялық жаңарулар тереңдетіліп, ... ... ... қажетті шарттары тұрақтандырылуда. Жас
мемлекетіміздің алдында қоғамдық дамудың бүгінгі ... ... ... және ... игілік ретінде сақтау мәселесі
туындап ... ... ... жаңа экономикалық саясатпен,
құқықтық, әлеуметтік, демократиялық мемлекет құру ... ... ... ... ... қалыптастырды. Ол міндеттерді жүзеге
асыру ... ... ... ... ... ... суреттеу
мүмкіндігінен соң жүзеге аспақ.
Міне, жаңа Қазақстан және Қытай мемлекеттерінің арасындағы қатынастың
қалыптасуы және ... БАҚ ... ... елге ... ... ... экономикалық, саяси, мәдени қатынастың өркендеуі, ол
соңғы ғасырларда қалыптасқан жоқ. Біз ... ... ... ... ... ... ... материалдар іздеп тауып, оны
дипломдық ... ... ... Сол ... ... екі ел арасындағы
қатынас қағаз бетінде ... яғни ... ... ... қай
дәуір болмасын қажеттілік екенін дәлелдеген сияқтымыз (ол қосымшада
берілген).
Қытай ең ... ... бірі ... ... Ол өзінің бірнеше
мыңдаған жылдарға созылған даму ... ... мен ... ... ... ... әлемдегі алып державаға айналған ықпалды мемлекет.
ҚХР-ның саяси бағдарламасы 1949 жылы 30 қыркүйекте Қытай халықтық саяси
кеңесі қабылданған «Ортақ бағдарламада» белгіленген. ... ... ... ... ... ... принципі - өз елінің
тәуелсіздігін, еркіндігі мен территориялық ... ... ... халықаралық мәңгілік бейбітшілік пен әрбір мемлекеттер арасындағы
достық ынтымақтастықты қолдау, империялистердің ... ... ... ... ... тұру» деп көрсетілген. Ал осы бағдарламаның ... ... ... ... дүниежүзіндегі барлық бейбітшілікті,
еркіндікті сүйетін ... және ... ... ... мемлекеттермен және қаналушы ұлттармен ынтымақтасады,
халықаралық демократиялық лагерь жағында ... ... ... ... тұрып, дүниежүзінде бейбітшіліктің ұзақ сақталуын қамтамсыз
етеді» делінген [21, 31 ... ... 1 ... ... ... ... ... Республикасының
құрылғандығы туралы барша әлемге ресми түрде ... ... ... даму ... ... ҚХР ... сол ... жүзеге асырған
сыртқы саясатының бастапқы мәні - ... ... ... ... ... және жаңа сипаттағы халықаралық қатынастар бағытын құру
болып ... ... ... ... ... ... ... партия
басшылығының қолында елдің әлеуметтік және экономикалық дамуының анық ... ... ... ... жоқ. Бірақ соған қарамастан ... ... ... ... ... ... ... тырысып, қатаң
түрдегі экономикалық саясат бағытын жүргізді. Ауыл шаруашылығын қайта
қалпына келтіру, осы ... ... ... және ... ... елдің экономикалық жағдайын қадағалайтын мемлекеттік бақылауды
күшейту, сонымен қатар жеке кәсіпкершілікті ... ... ... ... ... даму ... ... байланысты шешім
қабылдауына себебін тигізді. Осы үлгі ... ... ... ... концепциясынан бас тартып, елдің социалистік-экономикалық күш-
қуатын арттыруға бет алды. Қытайдың белгілі саяси қайраткері, ҚКП-ның бас
жетекшісі Мао ... осы ... ... бірі болған еді. Мао
Цзэдун ҚХР-ның, Кеңес Одағының көмегіне сүйенбей, социалистік даму ... көп, ... ... ... ... да тезірек» деген принципі
бойынша жүргізу қажет деп санады.
1990 жылы желтоқсанда бұрынғы төрт одақтас республика – ... ... және ... ... ... ... құру ... көтеріп, Новоогарев келісімін талдап дайындау ... ... ... ... өзі ... Одаққа кірген мемелекеттердің
жаңа одағын – ... ... ... (ТМД) ... жол ашып ... ... 21 желтоқсанда бұрынғы он бір ... ... ... ... бас ... ... ... зор құжатқа - ... қол ... [22]. ... Декларациясы бойынша Азербайджан
Республикасы, Армения Республикасы, Беларусь Республикасы, ... ... ... Молдова Республикасы, Ресей
Федерациясы, Тәжікстан ... ... ... ... ... енді ... Мемлекеттер Достастығының құрамында өзара
ынтымақтасатын болды. Жаңадан құрылған Достастық мемлекет басшылары ... ... ... деген жетекші органдар құрды. Онда ... ... ... және ... ... ... ... Одаққа кірген мемлекет басшылары Біріккен Ұлттар Ұйымы
алдында бұл ... ... ... осы халықаралық ұйымға
толыққанды мүше етіп алу ... ... ... жылы ... енгізілген ҚХР-ның жаңа Конституциясында «Қытай
тәуелсiз және бейтарапты ... ... ... оның iшiнде: «аймақ
тұтастығын және тәуелсiздiгiн өзара ... ... ... бiр ... ... ... ... және екi жаққа да пайдалы, дипломатиялық
қатынастардың дамуындағы бейбiт өмiр сүру, басқа елдермен ... ... ... ... ... ... ... гегемонизмге және
отаршылдыққа қарсы күрес жүргiзе отырып, езiлген ... мен ... ... ... деп ... ... және 90-шы жылдары ҚХР экономикалық дамудың ең биік ... ... ... ... көлемін 4 есеге өсірді. Мұндай экономикалық өрлеудің
сатысын бұрын-соңды ешбір ... ... Осы ... ... ... ... ... даму сатысында теңдессіз көрсеткіштер көрсетіп,
бірте-бірте аймақтағы ... ... ... ... ... Қытай дүниежүзілік саяси істердің негізгі қатысушысы ретінде
әйгіленіп, дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... Көбіне сыртқы нарықтан жабық болған Қытай экономикасының
дүниежүзілік сауда ... жолы ... ҚХР ... ірі ... ... қатарына ілікті.
ХХ ғ. 80-ші жылдары Қытай-Кеңес қатынастары өте қиын да ауыр кезеңді
басынан ... ҚХР ... әлі де ... ... ... және ... көрші жатқан елдеріне басқыншылық сезімді
білдіретіндігін жасырған жоқ. Бірақ осыған қарамастан ... ... ... ... сауда айналым біршама жоғарлайды, шекара маңындағы сауда
қатынасы, ... ... ... студенттермен алмасу жағдайлары
қайта қалпына келтірілді, сонымен бірге бірқатар өнеркәсіп саласындағы
қызметкерлердің ... ... ... және Кеңес Одағының ғалымдары
екі елде өткізілген ... ... ... ... ... 1989-1990
жылдары Дэн Сяопиннің ықпал жасауының нәтижесінде, ҚХР ... ... ... ... Одағымен қарым-қатынасты бұрынғы қалпына ... ... бет ... екі ... ... ... ... түскендей
болды.
Сонымен, қорытып айтатын болсақ, ... ... ... ... ... сыртқы саясатындағы ұстанымдар негізінен
Қытайды тез арада дүниежүзінің ... ... ... ... ірі ... айналдыруға бағытталғандығын байқауға болады. Қытайдың саясаты
дүниежүзілік дамудың негізгі мәселелері бойынша ... ... ... ... ... ... өзгеше сипат алды.
Қытай үкіметі осы кезең аралығында жүргізілген ... ... ... даму ... тигізген зардаптарын мойындап, озық нарықтық
экономикаға бағытталған тура ... ... ... Ұзақ ... созылған
қажырлы еңбектің негізінде, сонымен қатар елдің ішкі және ... ... ... ... ... ... ... Халық
Республикасы дүниежүзілік саяси ойынның негізгі ... ... ... ірі держава ретінде қалыптасуына жол аша ... орын ... ... ішкі ... ... құрулары мемлекеттің әлемдік
сауда нарығына тартылуына әсерін тигізді.
1990 жылы желтоқсанда бұрынғы төрт ... ...... ... және ... егеменді мемлекеттер одағын құру туралы
бастамасын көтеріп, ... ... ... ... ... ... басталды. Мұның өзі бұрынғы Одаққа кірген мемелекеттердің
жаңа одағын – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын (ТМД) ... жол ашып ... ... 21 ... ... он бір ... республикалардың
басшылары Алматы қаласында бас қосып, тарихи маңызы зор құжатқа - ... қол ... ... ... ... ... ... Республикасы, Беларусь Республикасы, Қазақстан
Республикасы, ... ... ... ... ... Тәжікстан Республикасы, Түрікменстан, Өзбекстан Республикасы
және ... енді ... ... ... ... ... болды. Жаңадан құрылған Достастық мемлекет басшылары және
үкімет басшыларының Кеңесі деген ... ... ... Онда жалпы
бағыттағы көкейкесті саяси және ... ... ... Достық Одаққа кірген мемлекет басшылары Біріккен Ұлттар Ұйымы
алдында бұл ... ... ... осы ... ұйымға
толыққанды мүше етіп алу туралы өтініш жасады. Сонымен қатар бұрынғы ... ... ... ... және оған ... басшылық жасауды бірігіп іске
асырып ... ... ... қол ... ... ... осы кезеңге дейін Кеңес Одағы қол қойып, халықаралық дәрежедегі
жасаған келісімдердің орындалуын өз ... ... деп ... Сөйтіп,
1991 жылғы желтоқсандағы Алматы қаласында бас қосқан бұрынғы ... ... ... ... ... ... өмір
сүру жағдайында жаңа мемлекеттерді құруға, экономика саласында қалыптасқан
бұрынғы тығыз байланыстарды ... ... ... беретін ұйым ретінде
қарастырды. Жаңадан құрылған мемлекеттер өзінің егеменділігін нығайту үшін,
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... жүйеге негізделген демократиялық, құқықтық мемлекетті құруды
мақсат етіп қойды. Ал бұл өз алдына ... ... ... ... үшін ... ... шаруашылыққа енуге, халықаралық еңбек
бөлінісінің толыққанды ... ... жол ... ... ... ... аяғына қарай бейбiт өмiр сүрудiң бес принципiн басшылыққа
ала отырып, Қытай дүние жүзiнiң 145 мемлекетiмен дипломатиялық қатынастарды
орнатқан.
ХХ ғ. ... ... ҚХР және ... Азия ... ... жаңа тарихи даму кезеңі басталды. Қытай Халық
Республикасы бiр ... ... ... шекарасының бойында бiр
мемлекеттiң орнына үш мемлекетпен, яғни Қазақстан, ... ... ... ... Олардың Қытай Халық
Республикасымен ... ... ... ... ... ... ... Бұл мемлекеттер Қытайдың батыс бөлігімен, яғни ... ... ... шекараласты. Бүгінгі таңда Қытай Халық
Республикасы ... ... ... Азия ... әр бір ... ... ... табысты дамыту үстінде. ҚХР-ның
Орталық Азия елдерімен ... ... ... ... коммуникация және басқа да инфрақұрылымдық ... ... ... ... Халық Республикасы мейлінше өзіне тиімді орындардың бірін алуға
ниеттеніп, өзін ірі держава ... ... ... ... Тәуелсіз
Мемлекеттер Достастығының құрамында, оның ... ... Азия ... ... жас ... ... өзіне тиімді сыртқы саясат
жүргізуге үлкен мүмкіншілік пайда болды. Жылдан-жылға Қытай Орталық ... ... ... келе ... ... ... ... Азия
елдері Қытаймен халықаралық өзара байланыстарды дамытудың ... ... ... өтіп, аса маңызды екіжақты және ... ... қол ... ... ... ... және ... дамытудың шарттық-құқықтық негізі қаланды. Сондықтан да
Орталық Азия өңірі мен ... ... ... ... ... ... негіз бар.
1976 ж. Мао Цзэдунның өмірден өтуіне байланысты ҚХР үкіметінің жаңа
басшылығы тағайындалып, ... ... ... ... Олар ... ... бойынша екі топқа ... ... озық ойлы ... өкілдері болса, ал екінші топқа әлі де болса
Мао Цзэдунның жағымсыз нұсқауларына берік ... ... ... Олардың
қатарында Хуа Гофэн бастаған жаңа Қытай басшылығының өкілдері болды. ... ... ... орнатқан тәртібін одан әрі жалғастырушыларының
бірі ретінде танылып, елдің ішкі және сыртқы ... ... ... ... тез ... жүзеге асыруға қолдан келген жағдай жасады.
Басқарудың ... - ... ... ... ... ... тіршілік деңгейде ұстау, қытай халықын ұлы хань шовинизімінің рухында
тәрбиелеу сияқты идеялар алынды.
Қарусыздандыру мәселелері бойынша да ... жаңа ... ... ... ... ... ... білдірді. БҰҰ Бас
Ассамблеясының ХХХI сессиясына ... ... ... ... ... ... ... күштерді қолданбау туралы
дүниежүзілік келісім-шартқа, толық және жалпы ядролық қарудың ... салу ... ... ... ... ... қана ... сонымен
қатар БҰҰ Бас Ассамблеясының ... ... ... ... ... ... қарсылық білдірді. Халықаралық
қатынастарда Пекин жаппай қаруландыруға, социалистік ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас орнатуды
қалады. 1976 жылғы қыркүйектен кейін ҚХР басшыларының ... ... ... ... Англияның ең реакцияшыл топтарының өкілдері
барып, ҚКП-ның басшыларымен ... ... ... ... ... ... «ешқашан гегемон болмайды» деген мәлімдемелермен
бүркемеленіп, ҚХР ... ... ... ... ... айтқанда, ХХ ғасырдың 70-ші жылдарының ортасындағы ҚХР-ның ішкі
және сыртқы саясат ұстанымдарының заман талабына сай ... ... ... деп ... ... болады. Мао Цзэдунның жүргізген
сыртқы ... ... ол ... барлық ірі мемлекеттерін дұшпан
ретінде қарастырды. ... ... ... бұл ... мен коммунизмнің
жемісі болмаса да, бірақ көне ... ... және ... тән ... ... жылдардың соңғы ширегінде Қытайдың саяси-әлеуметтік ... ... ... Оның ... 1978 ... ... айларында
Халық өкiлдерiнiң бүкiлқытайлық жиналысының кезектi сессиясы ... ... Осы ... ... өзгертулер мен толықтырулар енгізілген
Қытайдың жаңа үшінші ... ... ... ... мазмұнынан 1954 жылғы конституцияның бiр ... ... ... ал 1975 ... ... ... ережелерi
өзгерiссiз енгізілді.
Ал 1978 жылы желтоқсан айында болып өткен ҚКП-ның Орталық Комитетінің
XI ... III ... ... жаңа ... маңызды тарихи рөл
атқарды. Бұл Пленумда Дэн Сяопин өзінің реформаторлық баяндамасымен ... ... ... ... экономикалық реформаларды өткізетіндігін
ашық жариялады. «Қазіргі заман әлемі – ашық ... кез ... ... ... өзін ... ұстауы мүмкін емес, олар сөзсіз ашық ... ... - деп ... ... Дэн ... [24, 7 ... Қытайдың тарихында жаңа реформаторлар кезеңі немесе Дэн Сяопин
кезеңі басталды. Пленумда қабылданған «әлеуметтік реформа ... ... ... ... ... бағдарламасы бойынша, жоспарлы түрде алдымен ауыл
шаруашылық саласына, одан ... ... ... және ... саласына реформа жүргізу арқылы қытай қоғамын ... ... ... ... үрдіске ауыстырды [25, 137 б.].
Егер реформалардың жүргізілуіне дейін ... ... ... ... қауіпсіздік ... ... ... енді Дэн ... ... етуімен стратегияның
басымдылық бағыты экономика саласын дамытуға, елде ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас орнатуға
бағытталды. Осы кезеңнен бастап ҚХР-ның экономика, өнеркәсіп және банк
жүйелерінде ... ... ... ... Осы ... Қытай қоғамы бірнеше жікке бөлініп, олардың араларында, мысалы
ауыл мен қаланың арасында, бай мен ... ... ... пен
экономиканың арасында, жаңа нарықтық қатынастарды жүзеге ... және ... ... ... қарама-қайшылықтар пайда
бола бастады. Жаңа үкімет басшылары ХХ ғ. ... ... ... ... айналдыруды мақсат етіп алды. Бұл мақсатқа жету үшін «екі
қадамды» жүзеге асыруға тура ... ... ... - 1980 ж. ... ... дербес өнеркәсіптік және халық шаруашылық жүйесін құру, «екінші
қадам» - ХХ ғ. ... 20 жыл ... елде ... ... яғни ... ауыл шаруашылық, өнеркәсіп, қорғаныс, ғылым
және техника сияқты ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы
елдерінің қатарына шығару. Әлемдік гегомонияға қол жеткізіп, ... ... ... айналдыруға байланысты Пекиннің жүргізген ең
басты мақсаты өзгеріссіз қалып ... [26, 81 ... ... ... ... ... саясатына ҚКП ОК төрағасы,
артынша Бас хатшысы болып тағайындалған Ху Яобан және оның ізін ... ... ... ... өз ... ... Ху Яобан мен Чжао Цзыянның
тұсында ҚХР-дың сыртқы ... ... ... ... ... ... айналдыруға барынша әрекет жасалды. Қытай Халық Республикасы
халықаралық ... ... ... ... әрі ... өмiр
сүрудiң бес принципiн басшылыққа алып дүние жүзiнiң барлық мемлекеттерiмен
қарым-қатынасты ... ... ... Осы бағытта Қытай үкіметі
біраз әрекет жасауға тура ... Дэн ... ... ... «Мемлекет
аралық қатынастарды әлеуметтік жүйесі мен ... ... ... ... деп ... болмайды», деп ұран тасталды.
Немесе «...Тек қана әлеуметтік жүйе мен ... ... ... өмір сүру бес ... ... ... тұрақты мемлекет
қатынастарын дамытуға болады, халықаралық ынтымақтастықты арттырып, әлем
бейбітшілігін сақтауға ... ... еді [50, 6 б.]. Осы ... ХХ ғ. 70-ші жж. ... қарай ҚХР-ның көптеген мемлекеттермен
байланыстар орнатқандығын байқауға болады. Мысалы, 1970 жылдан бастап ... ... ... аралығында Қытай Халық Республикасы 75
мемлекетпен дипломатиялық қатынастарды орнатса, ал 1981 ... ... ... 125 ... ... ... ... үстінде болды
[27].
1982 жылы өзгертулер енгізілген ҚХР-ның жаңа Конституциясында ... және ... ... ... ... оның iшiнде: «аймақ
тұтастығын және тәуелсiздiгiн өзара сыйлау, ... ... бiр ... iстерiне араласпау, теңдiк және екi жаққа да пайдалы, дипломатиялық
қатынастардың дамуындағы бейбiт өмiр ... ... ... ... ... ... ... қолдайды; Қытай империализмге, гегемонизмге және
отаршылдыққа қарсы күрес жүргiзе отырып, езiлген ... мен ... ... ... деп ... ... және 90-шы ... ҚХР экономикалық дамудың ең биік шыңына жетіп,
ұлттық өнімінің жалпы көлемін 4 есеге ... ... ... ... бұрын-соңды ешбір мемлекет білмеген. Осы мезеттен бастап Қытай
Халық Республикасы ... даму ... ... ... ... аймақтағы алдыңғы ... ... ... ... ... ... саяси істердің негізгі қатысушысы ретінде
әйгіленіп, дүниежүзілік ... ... ... ... ретінде
орныға бастайды. Көбіне сыртқы нарықтан жабық ... ... ... ... ... жолы ... ҚХР ... ірі сауда-
экономикалық державалардың қатарына ілікті.
ХХ ғ. 80-ші жылдары Қытай-Кеңес қатынастары өте қиын да ауыр ... ... ҚХР ... әлі де болса антикеңестік бағытты
ұстанатындығын және ... ... ... ... басқыншылық сезімді
білдіретіндігін жасырған жоқ. ... ... ... ... кезеңде екі
ел арасындағы сауда айналым біршама жоғарлайды, ... ... ... ... ... ... ... алмасу жағдайлары
қайта қалпына келтірілді, сонымен бірге бірқатар ... ... ... алмасып, Қытай және Кеңес Одағының ғалымдары
екі елде өткізілген халықаралық ғылыми форумдарға қатыса бастады. 1989-1990
жылдары Дэн ... ... ... ... ҚХР үкіметінің сыртқы
саясат ұстанымы Кеңес ... ... ... ... ... ... бет алып, екі жақты байланыстар біршама ілгерлей түскендей
болды.
Сонымен, қорытып айтатын ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатындағы ұстанымдар ... тез ... ... ... ... ... ... ірі саяси
орталыққа айналдыруға бағытталғандығын байқауға болады. Қытайдың саясаты
дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... елдердің саясатынан ерекшеленіп, өзгеше сипат алды.
Қытай үкіметі осы кезең аралығында жүргізілген қатаң ... ... даму ... ... ... мойындап, озық ... ... тура ... ... ... Ұзақ ... ... еңбектің негізінде, сонымен қатар елдің ішкі және ... ... ... ... ... ... ... Халық
Республикасы дүниежүзілік саяси ойынның негізгі қатысушысы ... ... ірі ... ... ... жол аша ... орын алған Қытайдың ішкі өзара қайта ... ... ... ... тартылуына әсерін тигізді. Бұл тараудағы айтылған мәселелер
келесі тараумен сабақтасады.
1.2 Тәуелсіз Қазақстанның көршілік Қытай елімен қарым-қатынасының ... ... ... ... Республикасымен қатынасы белгілі
мағынадан айтқанда тарихи дәстүрдің жаңа сипаттағы жалғасы, қазақ ... ... ... ... ... ... басталған.
Қытайдың Цинь империясы мен Қазақ хандығының арасындағы ... ... ... ... ... 50-ші ... бастау алған. Бұл
екі ел арасындағы байланыстарды отан тарихымыздың ұлы ... ... ... хан ... Цинь ... ... хандығына үлкен қызығушылық
танытқандығын деректерден ... ... ... ... хан ... «Олардың жері кең-байтақ дала, ... көп, ... ... ... он мыңнан жылқы, сиыр бар, қойларында есеп жоқ.
Байлары қола, күміс қолданады, киген киімдері де ... әсем ... ... [29, 7 ... кезеңіндегі екі жақты қарым-қатынастар жоғары дәрежедегі
экономикалық сауда-саттық сипатта ... ... Цинь ... ... ... 1759 жылы ... 1763 жылы Тарбағатайдан қазақтармен сауда
жасайтын арнаулы базарлар ашып, малға мата айырбастау саудасын кең көлемде
дамытты. ... келе екі ... ... бұл қатынастар саяси сипатқа
ұласа бастады.
Тянь Шань тауының батыс-солтүстік беткейін қазақтар ... ... Цинь ... аса ... ... үкіметі Қазақ хандығына
байланысты қорғаныс саясатын ұстанды. Бұл саясатты жүзеге асыру барысында
Цинь патшалығы екі ... ... еді: ... қазақтарды өздері
белгілеген батыс өңірі шекарасынан ... ... ... ... ... шекарасының сыртқы өңірін аман сақтап қалу.
Ал, қазақ мемлекетінің дербестігін сақтап қалуды, ... ... ... және ... ... ... ... Абылай
хан қазақтың атамекенін Цинь патшалығынан сұрап ала алмағандықтан, қазақ
малшыларын шығысқа қарай ... ... ... ол жерлерді біртіндеп иелену
әдісін қолданған.
ХІХ ғ. екінші ... ... ... ... ... ... жойылып, Ресей империясының отарына айналды. Содан ... ... ... ... ... Шыңжаң өлкесі арасындағы өлке аралық
байланыстар сипатында дамыды.
ХХ ғасырдың бірінші ширегінде Қазақстан жаңадан дүниеге ... ... ... ... ... ... Республикасы мен Қазақ
Республикасының арасындағы алғашқы ресми қатынастар ХХ ғ. 80-ші жылдардың
ортасына ... ... 1985 ... ... КСРО ... Кеңесінің
төрағасы Л. Толкунов КСРО-ның парламенттік делегациясын ... ... ... жасады. КСРО делегациясының құрамына Қазақ КСР Министрлер
Кеңесінің ... Н. ... ... Бұл ... - КСРО мен ... арасында ұзақ жылдарға созылған ... ... ... ... сапар болып табылды. Екі жақты ... ... Н. ... ... ең ... тұлғасы ретінде
танылып, ҚХР басшыларының назарын ... ... ... ... ҚХР басшылығына Қазақстанның Қытаймен өзара дербес ... ... ... ... ең алдымен экономика және
саясат ... ... ... ... ... ... білдірді.
Әрине, Қазақстан тарапының мұндай әрекеттері Пекиннің назарынан тыс ... ... ... ... ... Қытай үкіметі Қазақстанның әлі ... ... ... құрамдас бөлігі болып табылатындығына қарамастан,
онымен дипломатиялық қатынастарды орнатуға өз әзірлігін білдірді.
1991 жылғы шілдеде Н. ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Тарихта бұл сапар болашақтағы Қытай-
Қазақстан қатынастарының орнатылуына өте үлкен үлесін тигізді деп ... Екі ... ... ... ... ... құжатқа - Казақ
КСР мен ҚХР-ның арасындағы ынтымақтастықтың даму принциптері мен негізгі
бағыттары туралы ... қол ... ... бойынша байланыс Қазақ КСР
мен Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр Автономиялық Ауданы арасында орнатылып, екі жақты
тауарлардың, қызметтердің және ... ... ... ... ... ... ... нығайтуға келісілді.
1991 жылғы 16 желтоқсанда «Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тәуелсіздігі ... Заң ... ... ... өз
тәуелсіздігін жариялады. ... ... ... ... ... ... Олардың арасында: Қытай, ... ... ... ... және т.б. мемлекеттер. Қазақстан
Республикасы егемендікке қол ... ... ... бастап-ақ
мемлекетаралық және үкіметаралық келісім-шарттарға қол қоюды жүзеге асырып,
еліміз ... ... ... ... бойынша халықаралық
ынтымақтастықтың толыққанды ... ... Бұл ... ... ... ... ... және егемен мемлекет ретінде құрылды. Ол,
бейнелеп айтқанда, әлемнің саяси картасынан өз ... ... ... және
нысаналы сыртқы саясатты жүргізудің нәтижесінде біз әлемдік қоғамдастыққа
сан қырлы халықаралық ... ... ... ... бар, ... ғана емес, сонымен бірге Еуразия құрлығы мен бүкіл дүние жүзінде
өзара түсіністікті нығайтуға, тұрақтылыққа, сенім ахуалына қол ... ірі ... ... бастамаларға қабілетті ел ретінде қабылдандық»
- деп баға берген еді [30].
Халықаралық қатынастарда тәуелсіз Қазақстан Республикасын дипломатиялық
тұрғыдан танығаннан ... енді ... ... ... ... ... ... міндеті тұрды. Қазақстан ... ... ... ... ... деген мәселе көптеген көрші мемлекеттерді, әсіресе
Қытай Халық Республикасын алаңдатты.
Қазақстан Республикасы ... ... ... сыртқы саясат
принциптерін ұстанатындығын жариялады:
- бейбітшілікті сақтау;
- соғыстан немесе соғыс ... ... ... бас ... ... шекараларды бұзбау, басқа мелекеттердің ішкі істеріне
араласпау.
Қазақстан Республикасы сыртқы саясатының ... ... ... - ... ... және тұрақты шығыс көршiсi - ұлы ... ... ... тең деңгейдегі байланыстарды дамытуды мақсат етіп
қойды. ... ... ... және ... ... келтіру
Қазақстан Республикасының стратегиялық мүдделеріне қайшы келген болар еді.
Бұл ... ҚР ... Н. ... ... ... тікелей шығу
мүмкіндігінің болмауы, ... ... ... ... халықаралық экономикалық байланыстарға қатысуын қиындатты.
Сондықтан шекаралас мемлекеттермен, ең алдымен біз үшін ... ... ... ... ... және ... толық
сенімділік принциптерінде өзара пайдалы достық ... ... ... бар» - деп ... ... ... Халық Республикасы мен Қазақстан Республикасының географиялық
орналасу жағдайы ... ... ... ... сонымен қатар бай әлеуеттi қорларды бірдесіп ... ... алып ... ҚХР мен ҚР ... жаңа өзара қарым-қатынасты
орнату процесi халықаралық тәжiрибе нормасы ретiнде қарастырылып, дүние
жүзiлiк қауымдастықтың назарын ... Ал, енді ... ... ... алдымен Қытай Халық Республикасы мен Қазақстан Республикасының арасында
орнатылған екi жақты ... ... ... ... өткенді жөн көрдік. Бұл екі мемлекет арасындағы қазiргi замандағы
болып жатқан қоғамдық-саяси процестердi жан-жақты ... ... ... 3 ... Алматыда Қытай Халық Республикасы мен ... ... ... Тянь ... мен Т. ... ... рет
халықаралық ережеге сай құжатқа - «Қытай Халық Республикасы мен Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... Бірлескен
Коммюникеге» қол қойды. Осылай ҚХР тәуелсіз Қазақстан Республикасымен
елшілер деңгейіндегі ресми дипломатиялық қатынастарды ... ... ... мен Қазақстан Республикасы арасында тұрақты даму мен
экономикалық гүлденуге, екі ... ... ... ... ... негіз қаланды деп айтсақ болады. Осы ... ... ... ... ... арасында, яғни алғашында Н. Назарбаев
пен Цзян Цзэминнің арасында, ... келе Н. ... пен Ху ... кездесулер мен келіссөздер үзбей өткізіліп, байланыстарымыз барлық
бағыттар бойынша дами бастады.
Қытай-Қазақстан қатынастарында дипломатиялық кездесулер ... ... ... ... екі ... арасында жол қатынастары
- әуе жолы, темір жолы, автомобиль ... ... ... ... ... Екі ... ... Ұлы Жібек жолы қайтадан
жаңғырып, жаңарып, қайтадан өркендеуіне жол ... ... ... мен ... ... ... ... орнату туралы Бірлескен Коммюникеге сай:
«Екі ел ... ... мен ... ... ... ... және Қытай Халық Республикасының Үкіметі ... ... 1992 ... 3 ... ... ... деңгейінде
дипломатиялық қарым-қатынастарды орнатуды ұйғарды. Екі ел ... және ... ... ... ... өзара шабуыл
жасамау, бір-бірінің ішкі істеріне араласпау, теңдік пен өзара тиімділік,
сондай-ақ ... ... өмір сүру ... ... екі ел ... пен ... қарым-қатынастарын дамытуға келісті» [32].
Екі мемлекет арасында орнатылған дипломатиялық ... 1992 ... ... Қытай Халық Республикасы өз елшілігін Алматы
қаласында, ал сол жылдың желтоқсан ... ... ... ... ... ... ... жылғы 18 қазанда ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев жаңадан құрылған
тәуелсіз еліміздің басшысы ретінде ... ... ... ... ... ... барасында ҚР Президенті Н.Ә. ... ҚХР ... ... ... Екі жақты келіссөздер Қытай-Қазақстан дипломатиялық
карым-қатынастар жаңа ... ... орын ... ... ... ... белгісі ретінде қарастырылды.
Н. Назарбаевтың Қытайға ... осы ... дәл ... Республикасының
алғашқы Ата Заңы - Конституциясы қабылданғаннан кейінгі мерзіммен сәйкес
келді. Сол себепті ... ... орта және ... өкілдері ҚР
Президентінің жаңа ... ... ... ... ... шығыстағы ұлы көршісі – Қытай Халық Республикасынан бастағандығына
ерекше ... ... ... ... ... ... ... «Қытай Халық
Республикасы мен Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... Бірлескен Декларацияға» қол қойды. Бұл құжат екі көршілес
мемлекет арасындағы қатынастардың сипаты мен ... ... ... мен келісімдерді әзірлеу барысын анықтап беріп, жоғары
деңгейде өткізілетін екі жақты ... ... ... ... ... ... ... «Қытай және Қазақстан көршілес
дос мемлекеттер болып табылады. Тату көршілік пен ... ... ... одан әрі ... екі ... ... мүдделеріне жауап береді,
Азиядағы және бүкіл дүние жүзіндегі бейбітшілікті, тұрақтылық пен ... мен ... ... ... ... деп бір ... ... -
делінген. Осы құжат бұдан кейінгі екі ел арасындағы бір қатар шарттар мен
келісімдердің ... ... ... ... ... ... жол ... Қытай-Қазақстан қарым-қатынастарының өте жылдам дамуына
негіз салды. ҚР ... Н. ... ... ... ... соң барлық сауда жолы ашылды. Бір жарым жылда екі ортадағы сауда
он есеге өсті. Шекара бойы ... ... Алты асу ... ... ... мен ... ... арасындағы Достық
өзара қатынастар негіздері туралы Бірлескен Декларациясынан» бөлек тараптар
арасында келесідей ... қол ... «ҚР ... мен ҚХР ... Азаматтардың қызметтік істер жөніндегі жол жүрулері ... «ҚР ... және ҚХР ... ... Әуе қатынасы туралы
келісім» және мекемеаралық құжат - «ҚР ... ... мен ... ... ... мәдени ынтымақтастықтың 1993-1994 жылдарға
арналған жоспары» [131, 49-53 бб.].
1995 ... ҚР ... Н.Ә. ... ... жасаған екінші
мемлекеттік сапары Қытайдың қоғам қайраткерлері үшін ... ... ... ... ... берді. Бұл жөнінде «Қазақстан Республикасы мен
Қытай Халық Республикасының арасындағы екі жақты ... ... ... ... ... да, Қытайдың да сыртқы саясатында маңызды орын
алады. Қазақстан ... үшін ... әрі ... әрі ... ... болса,
Қытай үшін Қазақстан ұзақ мерзімге мұнай, яғни экономиканың қайнар ... ... ... - деп баға ... [33].
Екі жақты келіссөздер барысында алғаш рет мемлекеттердің арасында мұнай
саласындағы ынтымақтастыққа қол ... ... және газ ... ... үкіметаралық келісімге» қол қойылып, бұл келісім
тарихқа «Ғасыр контрактісі» деген атаумен енді. ... ... ... ... ... ... 9,5 ... АҚШ долларын Қазақстан Республикасына
қаржылап, ҚР-нан Қытайға қарай 3000 шақырым километрге созылатын алып мұнай
құбырын ... ... ... [33, 67 б.]. ... ... Қытайдың
мамандандырылған фирмалары мен компанияларының Қазақстандағы мұнай және газ-
кен орындарын барлау мен пайдалануға рұқсатың берілетіндігі туралы, біздің
республикадан көмірсутекті ... ҚХР ... ... ... ... ... мәселелер талқыланды.
2002 жылғы мамырда «Қытай мен Қазақстан арасындағы мемлекеттік шекара
сызығын ... ... ... ... сонымен қатар екі
мемлекет шекарасының ... ... ... ... ... Халық Республикасы мен ... ... ... ... және ынтымақтастық туралы шарт» екі ел арасындағы
өзара дипломатиялық ... ... ... ... ... ... Шарт ... Қытай мен Қазақстан Республикасының саяси қатынастары
жоғары заңды ... ... ... ... және ... ... ретке келтірді.
«Қытай Халық Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы тату
көршілік, достық және ынтымақтастық туралы шартта» ... ... ... назар аударылды:
• тату көршілікті, достықты және өзара ынтымақтастықты дамыту және
нығайту;
• Қытай-Қазақстан ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шекаралардың аймақтық тұтастығын және ... бір ... ... ... ... ... қолданбау және Қазақстанның қауіпсіздік кепілдігін
құптау;
• ШЫҰ-ның шеңберіндегі Орталық Азия аймағындағы ... және ... ... ... ... ... Азия континентінде бейбітшілікті,
қауіпсіздікті және тұрақтылықты сақтауды қолдау;
• өзара тиімді сауда-экономикалық, әсіресе ... ... ... ... өзендердің су қорларын тиімді ... ... ... ... ... Ху Цзиньтао және ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев жоғарыда
аталған Бірлескен Декларациядан бөлек, төмендегідей бес ... қол ... ҚР мен ҚХР ... Тату көршілік, достық және ынтымақтастық шарты
бойынша ратификациялық грамоталармен алмасу туралы хаттамаға;
2. 2003-2008 жж. ... ... ... ... ... ... ... және экстремизммен
бірлесіп күрес жүргізу туралы келісімге ... ... ҚР ... және ... ... және ҚХР ... ... арасындағы ынтымақтастығы туралы келісім;
5. Білім саласындағы жобаларды жүзеге асыру үшін Қытай үкіметі біздің
республикамызға ... 20 ... юань ... ... ... келісім.
Енді Қытай Халық Республикасы мен Қазақстан Республикасының алдында осы
ұстанған ... ... ... ... жан-жақты
дамыту, қол жеткен сыртқы байланыстарды одан әрі кемелдендіру міндеті тұр.
Осы орайда, ҚХР ... Ху ... «Біз ... ... ... ... пайда келтіру үшін ... ... ... ... ... береміз» - деп ... еді ... ... ... ... астам уақыт аралығындағы мәңгі көрші Қытай
Халық Республикасы мен Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және ... басшыларының жоғарғы деңгейдегі
келіссөздері, ынтымақтастық бағытындағы маңызды құжаттардың қабылдануы және
басқа да ... ... ... Республикасы және Қытай ... ... ... ... бірі болып табылады.
Бұл құжаттардыңбарлығы ... БАҚ ... ... ... елдердің
жаңалықтарында таратылды.
1.3 Қазақстан және Қытай қарым-қатынасындағы шекара және су дауының
БАҚ құралдарында жариялануы
Қытай-Қазақстан арасындағы шекара ... ... мен ... Ресейден
мұра болып қалған күрделі мәселе болатын. ... ... ... ... ... ... ... саралап көрейік.
ХVІІ ғасырларда Қазақ хандығы нығайып, оның ұлттық территориялық аумағы
этнотерриториялық кеңістігі негізінде қалыптасқан. ... ... ... ... ... ... тартылып, Орта Азиямен,
Поволжьемен, Сібірмен сауда және ... ... ... ХVІІ- ... ... ... шекарасының қалыптасуына сол
кезеңдегі Орта Азияда болған саяси жағдайлар, әсіресе Қазақстан мен ... мен ... ... мен ... Цинь ... ... әсерін тигізді. Қазақ даласының ... ... ... ... ... ... ... қазақтарды
шығыстан батыс өңірге қарай ығыстыра бастады. Бірақ жоңғарлар қазақ ... ... ... түрде орната алған жоқ. Керісінше, Абылай хан
тұсында (ХVІІІ ғасырдың орта ширегінде) ... ... ... ... ... ... ... түсті. Сол кезде, Қытайдың Цинь патшалығы
жоңғарларға шабуыл жасап, олардың хандық билігін ... ... ... ... ... ... кейін бірқатар қазақ жерлері Циндік Қытайдың
құрамына өтіп кетті. ... ... мен ... ... нәтижесінде
Жоңғарияны талқандаған соң Қытай империясы жоңғарлардың кезінде ... ... Ұлы және Орта ... ... ... жері ... ... екі мемлекет арасында жер иелігі жөнінде көзқарастары
алшақтап, Қытай әскері мен ... хан ... ... екі ... қақтығыс болды. Қытай мен қазақ арасындағы таластар мен ... ... ... мен ... ... ... үшін болып отырған.
Осылайша, екі мемлекет арасында сыртқы ... ... ... ... ... басталып, дипломатиялық деңгейдегі қарым-қатынастар ... ... ... хан ... ... ата ... Цинь патшалығынан сұрап ала
алмаған соң, оны біртіндеп иемдену саясатын қолданды. Ол Ұлы және ... бір ... ... ... ... ... қоныстану қозғалысын
жүргізеді. Сонымен қазақ ауылдары қытайдың шекара белгісі ... ... мал ... ... Жыл ... сайын шығысқа қарай
жылжып көшкен қазақтардың саны көбейе түсті.
ХVІІІ ғасырдың орта ... ... ... ... ... мемлекеттің арасындағы саяси, әскери, дипломатиялық және ... ... ... іс ... ... ... ханның атқарған қызметі
аса зор болды. Абылай ... ... ... ... оның жерін, мемлекетін
сақтап қалу жолында көрші екі алып – Қытай және ... ... ... саясатқа барғандығы, елімізді, жерімізді сақтап ... ... ... орта ... ... Ресей Қазақстанға байланысты
өзінің отарлау саясатын жүргізіп, Қытайдың Цинь патшалығына батыс солтүстік
шекарасын ... ... ... талаптарын қойды. Ал осы кезеңде Қазақ
хандығы ... ... ... ... ... құрамына
енгендіктен, қазақтың жері мен елінің тағдыры Ресей мен Қытайдың ... мен ... ... Орта ... ... сызығын анықтау жөніндегі
алғашқы ресми құжат - 1860 жылы 2 қарашада Пекин ... қол ... екі ... ... ... ... ... принципіне көп таласты.
Қытай жағы жоңғарлардың жері ... ... ... ... ... ал патшалық Ресей қазақтардың барлық жері бізге қару керек,
өйткені қазақтар ... ... ... ... ... көзқараста болды [36].
Бұл мәселенің шешілу барысы үш жылға дейін созылып, нәтижесінде 1864 ... ... қол ... ... хаттамасымен толықтырылды [37]. Бұл келісім
бойынша Қытай мен патшалық Ресейдің арасында қазақтың жері ... ... ... ... ... сызығы тартылды. Былайша айтқанда,
Қазақстанның Қытаймен ... ... шебі ... рет осы ... Келісімнің мазмұны он тараудан тұрып, құжатта ... ... ... ... ... этнопсихологиялық, саяси
жағдайлары есепке ... ... ... ... жағдайға ғана байланысты жүргізілді. Сондай-ақ
шекара сызығы түскен жердегі ... ... ... Шәуешек хаттамасының 5-
ші тарауы анық жазылған. Бұл тарауда былай делінген: «...Халықтар қай жерде
тұрып келді, сол жерде ... ... және өмір ... берілген
мүмкіндіктерді пайдаланып тыныш өмір сүрулері керек, және де қай мемлекетке
олардың көші-қон жерлері өтсе, сол мемлекетке ... ... ... ... сол ... ... басқарылуы тиіс. Осыдан кейін кімде-кім бұрынғы
тұрғылықты орнынан екінші жаққа ... ... онда ... артқа қайтарып,
осымен шекарадағы белгісіздік пен үрейді тоқтату керек».
Жалпы, Қытай мен ... ... ... ... ... барысына бірнеше рет түзетулер енгізілді. Жоғарыда аталған
Шәуешек хаттамасынан кейін, ... Цин ... ... ұлт-азаттық
қозғалыстың басталғанын пайдаланып Ресей тексеру жүргізуді және ... ... жер ... алу ... ... сызықты кей жерлерде
өзгертуді талап етті. Осылайша 1869 жылы Кобда ... ... ... Тарбағатай демаркациялық хаттамасына қол қойылды [38].
Қытай мен Ресейдің мемлекеттік ... ... ... ... де
аяқталған жоқ. Оның ... ... ... үшін екі ... ... жалғастырып жүргізіп отырды. Қытай мен Ресей
үкіметі ... ... ... ... ... Іле ... ... беру жөніндегі екі жақты келіссөздері ... ... 1881 жылы ... мен ... ... ... қол ... мазмұны 8 тараудан тұрып, оның 3-ші тарауы бойынша: Іленің басты
өңірі, Қорғас өзенінің учаскесі, ... ... ... учаскелер,
Күйтін аулынан Сәуір тауының аралығындағы шекара сызықтары анықталды.
Келісімнің қорытындысы бойынша ... ... өмір ... ... ал ... ... қарады.
Жалпы, 1882-1884 жылдар аралығында Қытай мен ... ... және ... ... жері ... ... мемлекеттік шекарасын
демаркациялау жұмыстары толық аяқталып, олардың барысында ... ... қол ... жылы 16 ... ... ... Баратола өзенінің алқабында
қол қойылған хаттамасы бойынша Нарынқол өзенінің бастауынан Қарадабанға
дейінгі участіктердің шекарасы анықталды.
2.1882 жылы 25 ... қол ... ... бойынша Бедел асуынан
Нарынқол өзенінің бастауына дейінгі жерлердің шекарасы анықталды.
3.1883 жылы 31 ... ... ... қол ... ... ... ... өзеніне дейінгі жердің шекарсын анықтап берді.
4.1883 жылы 21 ... ... ... қол ... ... және ... ... арасындағы жердің шекарасын нақтылап
берді [39].
Қытай мен патшалық Ресей үкіметтері ... ... ... ... ... жерінен өздерінің мемлекеттік шекарасын белгіледі.
Басқаша айтқанда, екі ірі ... ұзақ ... ... ... арқылы белгіленген шекара линиясын – қазіргі Қазақстанның шығыс
жағындағы Қытаймен тоғысқан шекарасын қалыптастырды. ... ... ... ... ... Қытай-Қазақстан шекара мәселесін ... ... ... Бірақ бұл шекараның кейбір даулы тұстары ... ... мұра ... қалды.
Барлық фактілерді жинақтай келіп 1999 жылы 24 наурызда ҚР Президенті ... қолы ... ҚХР мен ҚР ... 1997 ... және ... ... ... туралы қосымша келісімдерін ратификациялау
жөніндегі Қазақстан ... Заңы ... [40]. Бұл ... ... ел арасындағы мемлекеттік шекараны толық делимитациялауға байланысты
жасалынған қосымша келісімдердің ... ... ... сай ... мойындай келіп, 1999 жылғы 7 ... ... ... ... ... ... 1999 жылғы 5 мамырда Алматы
қаласында үш мемлекеттің, яғни - Қытай ... ... ... және ... Федерациясы арасындағы мемлекеттік шекараларының
түйісу нүктесін ... үш ... ... қол ... ... ... ... көз салып қарайтын болсақ, ... ... ... ХХ ғ. 70-80-ші жж. Кеңес үкіметі тұсында ... ... бірі ... Сол ... ... мен Қазақ КСР
арасындағы трансшекаралық өзендерді бірлесіп пайдалану және ... ... ... ... келісімдер қарастырылған-ды.
Бірақ бұл мәселе бойынша екі жақты пікірлердің алшақ болуына ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасына мұра болып қалады. Еліміз тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... Республикасына бірнеше мәрте
трансшекаралық өзендердің су қорларын үнемді және әділ ... ... ... ... ... ... 1992 жылғы
Шекара аймағындағы өзендерді ... ... ... ... 1994 жылы осы ... ынтымақтастық туралы үкіметаралық келісімнің
жобасы сияқты құжаттар. Бірақ Қытай үкіметі бұл ... ... ... ... қарап, Қазақстан Республикасы үкіметінің ұсыныстарына тура
жауап беруден бас тартып келді.
ҚР үкіметі трансшекаралық өзендер мәселесінің ... ... ... ... ... ... Республикасы – Еуразия кеңістігіндегі су
тапшылығын едәуір сезініп отырған ... ... ... ... ... ... ҚР ТМД елдерінің арасында соңғы орынға ие болып отыр.
Жүзден ... ... ... алып ... жер үсті ... 56 %-ы ғана
республикамызда шоғырланған, қалғандары мәселен, Қытайдан бастау алатын Іле
мен Ертіс өзендерінің сулары ... ... ... аймағынан
келіп түседі.
1998 жылдың күзінен бастап Қытай мен Қазақстан арасында трансшекаралық
өзендердің су қорларын бірлесіп пайдалану мәселесі өте ... ... ... сол ... ... ... ... ұзындығы 300
шақырымға, ені 22 метрге ... ... ... ... су ... ... туралы шұғыл шешім қабылданған еді. Оның ... ... ... ... өтетін Іле және Ертіс өзендерінің
бассейнінде іркіген судың мөлшері шамадан артқандығы ... ... мен ... ... өте ... зиянын тигізе бастағандығы
байқалды. Мысалы, Балқаш көлінің деңгейі төмендеп, ... ... Іле ... ... ... ... өсуі тоқтап, жаппай
ауруға ұшырағын. Мысалы, 1998 жылы шекаралас ... ... ... ... ... ... сараптама жасалынып, оның ... ... ... ... мыс, цинк және ... ... химиялық
элементтер қоспаларының шамадан артқандығы байқалды [42.].
Сонымен қатар «Қара Ертіс-Қарамай» каналының құрылысы және оның ... ... ... ... ... толық зардабын тигізуі мүмкін
еді. «Қара Ертіс-Қарамай» су каналының құрылысы ... ... ... ... ... құйылатын 20 % суынан айрылуы мүмкін
- деп болжам жасады Ресейлік ... ... ... енді ... Халық Республикасы мен Қазақстан Республикасы
арасындағы трансшекаралық ... ... ... ... ... ... екі ел арасындағы ... ... ... ... ... ... ҚХР ... жылдан-жылға Іле мен Ертіс өзендерінен
алынатын судың ... ... ... 1999 жылғы 31 наурызда
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев ҚХР Төрағасы Цзян ... ... ... екі ел ... кең ... ... ... экологиялық
мәселелер, атап айтқанда, Іле мен Ертіс трансшекаралық өзендерінің су
қорларын дұрыс ... ... ... ... ... ... атаған. Осыған орай Елбасымыз ... ... ... ... ... ... үшін ... шаралар
қабылдауға шақырды және осы мақсатта сарапшылар ... ... екі ... ... ... Н. ... осы ... трансшекаралық
өзендерге байланысты Қытай-Қазақстан келіссөздерінің ... ... ... жылғы 5-11 мамыр аралығында Пекинде Қытай Халық Республикасы мен
Қазақстан Республикасы сарапшыларының арасында трансшекаралық өзендердің су
қорларын ... ... ... ... ... ... Қытай тарапы Қазақстан Республикасымен шекаралас ауданда ... ... ... 1 ... ... ... ... жылдық орта ағысы
шамамен 13 %-ға жететін Ертіс-Қарамай су іркігіш қондырғы канал құрылысының
басталғандығы ... ... ... [43]. ... оның ... ... пайдалану мәселесіне, яғни Қазақстан Республикасының
мүддесіне және оның ... ... ... тигізбейді деп сенім
білдіруге тырысты Қытай өкілдері [44]. Бұл ... ҚХР СІМ ... ... ... Азия ... ... ... Ван Кайвэнь де
құптап, Іле мен ... ... су ... ... ... ... ... мүмкін апаттық зардаптар туралы ... ... ... ... бос сөз – деп ... жасады
[45].
Расында да сол кезеңде Қазақстан Республикасының ресми баспасөз
беттерінде, Қытайдың Іле мен ... ... ... ... ҚР ... және экологиясына тигізетін апатты салдарлары
туралы бірқатар мақалалар жариялана бастаған еді. Мысалы, «Казахстанская
правда» ... ... ... ... ... байланысты
өткен сарапшылардың бірлескен тобының келіссөздері өзінің мақсатына ... Күн ... ... ... ... ... жұмыстарын тексеру
мақсатымен ШҰАА-ға сарапшылар тобын жіберу туралы шешім қарастырылды. Бірақ
біздің тарапымызға бұл ... ... ... ... ... жоқ.
Қытай делегациясы бізді жауапсыз қалдырып, Пекинге қайтып оралды» ... ... ... ... ... 22-26 қараша аралығында Алматыда Қытай мен ... ... ... ... ... ... раунды болып өтеді. Келіссөздер барысында Қытай тарапы ҚХР мен ... ... ... су ... ... ... және
қорғау туралы келісімнің жаңартылған жобасына қол ... әзір ... ҚР ... ҚХР ... ... көрсеткендей болып, Қытайдың
Ертіс пен Іле ... су ... өте аз ... пайдаланады, ал
«Ертіс-Қарамай» каналының құрылысы Қазақстан Республикасына ешбір зиянын
тигізбейді деген тұжырымдар жасай бастады. ... ҚР ... ... ... ... қорғау Министрлігінің Су қорлары ... ... ... ... ... Ертіс-Қарамай каналы бойынша алынатын
судың мөлшері Қазақстан Республикасының экологиясына әсерін тигізбейді деп
мәлімдеді. Осы ... ... ҚР СІМ ... және ... ... ... Таженов те, Қара Ертістегі гидротехникалық
құрылыстардың қуаттылығы туралы сөз қозғай отырып, «судың алыну мөлшері ... млн. куб. ... ал ... ағымы 9 миллиард куб. ... ... ... ... 10 %-ы ғана алынып отыр, сондықтан зиян тимейді» -
деп сендіруге тырысты. ҚР СІМ ... Е. ... та ... мәселесі әрдайым Қытай мен Қазақстан мемлекет басшыларының ... ... ... ... су ... ... келіссөздер процессінің басталуы мен бұл ... ... ... ... алға ... белгісі болып табылады. Ал
осы мәселенің шешілу барысы екі елдің ... ... сай ... қиын ... ... болса да, бірақ жүзеге асырылатын
жұмыстардың бірі» - деп баға беруге тырысты ... іс ... осы ... ... айналысатын қазақстандық
саясаттанушылардың бірі Б. Темірболаттың ойынша, ҚХР мен ҚР-ның арасында
жүргізілген келіссөздер ешбір нәтиже әкелген жоқ, ... ... ... ... ... барысына ешбір қызығушылық білдірмейді және болашақта да
осы мәселенің шешілу ... ... ... ... деп ... ... ... трансшекаралық өзендер мәселесімен Қытай-Қазақстан
арнайы жұмысшы тобы ... ... Екі ... ... ... Ертіс, Іле және Текес өзендері ағындарының көлемі ... ... тұру ... ... ... ... қатар осы
өзендердің су сапасын сипаттайтын (зиянды, химиялық элементтердің ... ... және т.б.) 23 ... бойынша ақпаратпен алмасу
жүргізіліп тұратын болды. Ал өлшеулер бірдей әдіс бойынша ұқсас аспаптармен
жүргізіледі деген келісімге қол жеткізілді ... ... ... ... ... ... ... мен
Қазақстан Республикасының арасында жүргізілген келіссөздердің 5 кездесуі
болып өтті. ... ... ... екі ... ... ... өзендердің тізімі анықталып, техникалық сипаттағы және ҚХР мен ҚР
үкіметтері ... ... ... пайдалану мен трансшекаралық
өзендерді ... ... ... ... ... ... ... жылдары қарқынды түрде дамып келе ... ... ... мұқтаждықтарын қамтамасыздандыруға байланысты ҚХР-ның су
қорларына ... ... ... ... артып бара жатыр. Қытай ең
алқапты аймақты иемденгенімен де, оның біршама бөлігі өмір ... ... және ... ... ... ... Олар ... мемлекет аймағының
31% және 22%, яғни екеуін қосқанда 53% құрайды [50].
«Батыс бөлікті игеру» бағдарламасы Қытайдың 10-шы бесжылдығығының ... бірі ... ал ... ... ... оған өз ... тигізуі
мүмкін. Болашақта құрылыстың көбейіп, қала тұрғындары үлесінің өсуінен ауыз
суының пайдаланылуы да арта ... ... ... ... 32 ... ... 30-ы суға деген тапшылық жағдайда болып отыр. 24
миллионға жуық ауыл тұрғындары ауыз ... ... ... таңда Қытайда бір
адам жылына шамамен 18,14 кубметр, (қалада 36,25 ... ... ... су ... ... ... ... Қытай үшін маңызды мәселелердің бірі,
оның жетіспеушілігіне байланысты көптеген ... ... ... ... ... ... ал оның ... жерлері батыс
бөлігінде орналасқан. Сонымен қатар өндірілетін астықтың 80 %, ... 90
% және ... 95 % ... ... өсіріледі. Соңғы жиырма жылдың
ішіндегі көрсеткіштер бойынша, Қытайда суармалы судың ... 3 ... ... және ... ... жұмсалатын судың көлемі 4 есеге
артқандығын байқауға болады.
Қытай сарапшыларының болжамы бойынша 2010 жылға қарай елде ең ... ... ... ... Олардың берген бағалары бойынша, 2030 ... ... саны 1,6 ... адам ... ... ұлғайғандығы жағдайында
Қытайдың суға деген жылдық сұранысы 800 миллиард ... ... 668 ... ішінде 400-і суға тапшы, 20 миллионнан астам адам
ауыз су мәселесінің қиындығын сезінуде, жылдық жетіспейтін ... ... 30-40 ... ... ... мәселені шешу үшін Қытай басшылары солтүстік аймақтағы судың
тапшылық мәселесін Янцзы ... су ... ... ... шешпек
ойлары бар, ал елдің батыс аймағындағы бұл ... ... ... ... және ... Республикасының трансшекаралық
өзендерінің су қорларын пайдаланудың нәтижесінде ғана шешілуі мүмкін.
2000 жылғы наурызда өткен Халық өкілдерінің ... ... ... ... ... ... экономикасын жетілдіру
мәселелері талқыланды. ... ... Цзян ... ... ... игерілуі Қытайдың экономикалық және әлеуметтік дамуындағы
маңызы зор екендігін» атап көрсетіп, осы аудандарда ... ... ... ... ... ... жағдайының жақсаруына,
ұлттық азшылықтардың көкейкесті мәселелерінің ... ... әсер ... ... ... ... ... деп есептейді.
Шыңжаң үкіметі жаңа су құрылыстарын дамытуды басты орынға қойды. Олар
2010 жылға дейін бірнеше ... ... ... ... ірі ... су ... салу жұмысын жүргізіп жатыр. Атап айтқанда, Қытайдың ШҰАА-
ғы «Қара Ертіс-Қарамай» су каналы бойынша Ертістің ... ... ... ... ... ... ... мұнай өндіру кен орнына қарай
бұрылады. Енді Қара Ертіске құйылатын Буыршын өзенінен ... ... ірі ... құрылысы қолға алынады. Қытай жағы жыл сайын аталмыш
объектінің қажеттілігіне ... 450 млн. ... ... суды ... ... отыр. Келешекте бұл судың ... 1,5 ... ... ... ... бар. ... су қорларының жалпы көлемі 9 млрд. кубометр
екендегін ескере отырып, Қазақстан ... ... ... және ... салаларына зардабын тигізетіндігі сөзсіз
болатындығын айта кеткен жөн. Сонымен қатар су ... Іле ... ... ниет ... Баспасөз деректеріне сүйенетін болсақ, бұл әлі ... ... ... ... тізімі емес сияқты [51].
Сарапшылардың айтуы бойынша, ... пен Іле ... ... экологиялық жағдай өте ауыр. Егер әрбір өзеннің жеке
мәселелеріне тоқталатын болсақ, Қазақстан ... ... ... ... 2,5 ... адам ... оның бойында Өскемен,
Семей, Павлодар сияқты ірі өндіріс орталықтары ... ... ... ... ... ... ... Ал Қытай Халық
Республикасы Ертістің су ... кең ... ... ... ... ... ... Зайсан көлінің экологиялық тепе-
теңдік жағдайының бұзылуына, ҚР-ның Астана және ... ірі ... су ... ... әсерін тигізуі ықтимал. Сонымен қатар Шығыс
Қазақстан, Қарағанды және ... ... ... және ... жағдайлардың нашарлауына және Ресей
Федерациясының Омск ... ... ... ... ... сарпашылардың ойы бойынша, Ертіс-Қарамай ... ... ... ... су ... ... нәтижесінде Ертіс өзенінің
құрамында зиянды заттардың көлемі ұлғаюы мүмкін, оның ... ... суды ... ... ... ... жарамсыз
болып қалады.
Ал екінші трансшекаралық өзен – Іледен судың ... ... ... ... ... мүмкін болары сөзсіз. Іле өзені Қазақстан
Республикасының ірі ... бірі – ... ... тұщы ... ... де мәлім. Балхаш көлі республикамыздың
экономикасында маңызды рөл атқарып, Балхаш жағалауындағы ... ... ... ... және ... ... орындарын сумен
қамтамасыздандырады. Деректерге сүйенетін болсақ, Іле ... ... ... ... өтер ... алынған судың құрамын
тексерген кезде, онда темір 7,3 есе, мырыш 4-6 есе, мыс 3-4 есе, нитрат ... көп ... ... Бұл – ... ... ... ... облыстағы
Ақдала алқабындағы суармалы шаруашылықтардың және «Балқашмыс» комбинатынан
суға ... ... ... ... ... Балқаш қаласындағы
атмосфералық ауаға жыл сайын 668 мың тонна зиянды ... ... ... [52]. Сондықтан жоғарыда аталған себеп-салдарлардың нәтижесінде
республикамыздың ауыл және ... ... ... ... шегуі мүмкін.
Іле аймағында Іле өзенін бұру каналы мен үлкен су ... ... ... ... жоспардағы жұмыс науқаны аяқталып қалды. Бұл
құрылыс Іленің Тоғызтарау ауданы мен ... ... ... ... ... тарапының Іле өзенінің белгілі мөлшерін бұрып ... ... екі ... ... ... бірі – Іле ... 120 мың ... жер игерудің нәтижесінде Шыңжаңды қой және сиыр малын өсіретін базаға
айналдыру. Екіншісі – Іле өзенінің негізгі қайнар ... бір ... ... ... суын ... ... душар болған Әйбиху көлінің
проблемасын ... ... ... ... ... игеруде Ертіс пен Іле өзендерінен жаңа
каналдар мен ірі су қоймаларын салу, қалайда осы ... ... ... су ... азайтатындығы сөзсіз. Тек су мөлшері
азайып қана қоймайды, сонымен қатар, ол өзендер ... ... лас ... сол ... ... ... ... жасалмаған.
Сонда одан келетін зардапты ең алдымен Қазақстан Республикасы тартады. Бұл
мәселе екі ел ... ... ... ... ... Оны ... жақсы түсінеді. Сондықтан 2004 жылғы ... ... ... Н.Ә. ... ... мемлекеттік сапармен
барып, ҚХР Төрағасы Ху Цзиньтаомен өткізілген келіссөздер барысында, Қытай
басшысының: «Қытай ... су ... ... әрі ... ... – деп ... ... сол себептен екендігі белгілі [53].
Әрине, бұл мәселе бойынша Н.Ә. Назарбаев үнемі табанды әрі ... ... ... рет ... 2004 ... мамырда Н.
Назарбаевтың ҚХР-на жасаған ... ... ... ... ... сөз қозғалып, «бұл мәселені екі жаққа да зияны тимейтіндей,
экологияға да зардабын келтірмейтіндей етіп, мемлекеттік денгейде шешуіміз
керек» - деп ... ... ... Бұл ... ... ... мен Қазақстан
Республикасы арасындағы келісімдерді жүзеге асырумен айналысатын арнайы
комиссия ... ... ... ... ... ... ... мен Қазақстанның арасындағы
трансшекаралық өзендер - Epтic пен Іле арқылы су көліктерін жүргізіп, ... ... еске ... осы қарым-қатынас жолын қайта жаңғырту
қажеттігін ұсынды [54].
Екі жақты жүргізілген келіссөздер барысында трансшекаралық ... ... ... ... ... ұстанымдарының өзгеріссіз
қалғандығын байқауға болды. ҚХР басшылары ағынан жарылып, бүгінгі таңда
Ертіс пен Іле ... су ... ... ... бұрынғысынша өте
аз екендігіне сенім білдіргілері келді. Мысалы, ШҰАА Компартиясының хатшысы
Ван Лэ-Цюань «...біздің есебіміз бойынша Ертістен 12,3 ... ... ... ... ... жағы оның 1,5 миллиард текше метрін ғана өз ... Ал ... суы 16,7 ... ... метр ... біз соның, 3,5
миллиардын ғана пайдаланамыз. Бұл қос өзен ... ... ... ... зиянын тигізбейтін мөлшер. Қытай жағы алдағы
yaқытта да осы деңгейден аспайтын болады» - деп мәлімдеді.
Гидроқорларды қайта ... ... ... ... ... ауданын
индустриализациялау бағдарламасын жүзеге асырумен де ... ... ... ... ... ... асыра отырып Қытай Қазақстан
Республикасына тек қана ... ... ... ... ... өзінің ішкі
мәселелерін шешуге бел байлап отыр. Қазіргі кезде ШҰАА-да өте шиелініскен
жағдайдың қалыптасқандығы мәлім. ШҰАА ... ... ... ... қатарында жатады, сондықтан ҚХР-ның басқа ... өмір сүру ... өте ... ... отырған жергілікті
тұрғындардың наразылығы түсінікті. ШҰАА-да өнеркәсіптер құрылысын бастау
Қытай үкіметі үшін ... ... ... ... ... ... ... сандарының ұлғаюы елдегі жұмыссыздық жағдайын реттестіруге
мүмкіндік береді;
- өндірісте жоғары мамандандырылған кадрлардың саны ұлғайып, ... ... ... және ... ... ... өлкесіндегі халықтың
өмір сүру деңгейі жоғарлайды;
- жоғары мамандандырылған кадрлардың жетіспеушілігіне байланысты,
мамандарды ҚХР-ның басқа ... ... ұлт ... ... мүмкіндік туады.
Батыс аудандары жетілдіру бағдарламасының дамуы Пекин үшін стратегиялық
маңыздылығы орсан зор, ал осы ... ... ... ... ... қол жеткізіп отыр:
1. ... ... ... ... ... ... ... ҚХР-ның шекара ... ... ... жол ... ... Республикасының жанында өнеркәсіп объектілерінің
қызмет етулері ҚХР-ның келешктегі ... ... ... ... ... ... нығаюы Қазақстан Республикасына және Ресей
Федерациясына ықпалын тигізуге белгілі бір жағдай туғызады.
Қазақстан-Қытай комиссияларын құру ... ... ... ... ел арасындағы шекара маңында арнайы сауда аймағын құру ... ... ... ... су ... ... ... және қорғауға
байланысты Қазақстан Республикасы, Қытай және ... ... ... ... ... ұйымдастыру туралы мәселелер
талқыланды.
Қытай мен Қазақстан Республикасы ... ... ... бір нәтижеге әкелген жоқ. Тараптар өзінің ұстанымдарын ... іс ... ... ... қолданбады. Жуық арада трансшекаралық
өзендердің қорларын бірлесіп пайдалануға байланысты келісімдерге қол ... ... ... ... әр қайсысы өзінің келісім нұсқасын
ұсынуда.
Жалпы, халықаралық қарым-қатынас, оның ішінде ... ... ... ... ... тәріздес құжаттарға бір де бір шекаралас
мемлекеттермен қол қоймапты. Сондықтан да ... ... он ... ... реттеу жолында жұмыс жүргізіп жатқан тек ... ғана ... осы ... ... ... де өз ... жұмыс атқарып жатыр. Ертіс өзені Обь өзеніне келіп құятын ... ... ... ал Қырғызстан территориясындағы Сарыжас өзенінің
сулары Қытайдың Шыңжаң өлкесіндегі Тарим өзенін 75 %-ға ... ... ... мәселенің шешілуі барысына үш жақтың қатысуынан бас
тартып, Қазақстан Республикасымен, сол ... ... да ... екі ... ... жеке ... ... шешілуі керек деп
санайды. Уақыт өте келе ... ... ... түрде үш жақты сипатқа
ұласады, себебі трансшекаралық өзендер мәселесі үш ... ... ... және ... ... ... ... және бұл үш
мемлекет шекаралық өзендердің су ... ... ... үшін ... болулары тиіс.
Қорытынды жасайтын болсақ, Қазақстан мен Қытайдың ұлттық мүддесіндегі
трансшекаралық өзендердің су қорларын пайдалану мәселесін ... ... ... және ... ... байланысты. Қытайдың және
Қазақстан Республикасының экономикалық қуаттылығы артқан сайын ... ... ... да ... ... ... ... мәселелердің біріне
айналуда. Ал осы мәселе бойынша дұрыс ... ... ... ... ... ... ... тигізілуі мүмкін. Осындай жағдайда
мемлекеттердің бірлесіп келіскен саясат бағыттарын ұстанған қажет. Көптеген
сарапшылардың көзқарасы бойынша, мұны ... ... ... ... ... ... суды пайдалану мәселесі ... ... бірі ... табылғандықтан, оның дұрыс шешілуіне Қазақстан
Республикасының тұрақтылығы және экономикасының дамуы тығыз байланысты.
Ертіс пен Іле ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жобалары байланысты
болады. Екі қос өзеннің су ... ... ... ... ... ... факторларының біріне айналып, барған сайын оның
маңыздылығы артып бара жатыр. Оның жемісті ... тек қана ... ... қауіпсіздігі байланысты болып отырған жоқ, сонымен
қатар бүкіл Орталық Азия өңіріндегі қауіпсіздік жағдай байланысты, себебі
ҚР ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық
жүйесінде қарастыруылуы мүмкін.
| ІІ бөлім Қазақстан және Қытай қарым-қатынастарының ... ... ... шолу |
| 2.1 ... және ... ... қарым-қатынастардың қарқынды |
|дамуы ақпараттық құралдар арқылы таратылуы ... ... ... ... ... ... арзан жұмыс күшіне, кең
көлемді аймаққа, бай пайдалы қазбаларға ие мемлекеттердің бірі.
Қытай Халық Республикасы Қазақстан ... ... ... мәселелеріне ежелден-ақ үлкен қызығушылық білдірген.
Орталық Азия мемлекеттерінің арасында Қазақстан Республикасы өзінің бай
табиғи ... ... ... ... ... ... жақсы дамыған ауылшаруашылық, өнеркәсіп салаларымен ерекшеленген
мемлекеттердің бірі. Әрине, бұл ... ҚХР ... ... тыс
қалмады.
Қытай мен Қазақстан арасында орнатылған ... ... ... көз ... болсақ, бұл байланыстар өзінің даму тарихында әр
түрлі даму сатыларын басынан өткерген. Сонау ... ғ. орта ... Цинь ... мен ... ... арасында жүргізілген алғашқы
дипломатиялық келіссөздер барысында ең бірінші қарастырылған мәселелердің
бірі – екі ел ... ... ... ... Екі ел ... сауда
байланысы негізінен айырбас сипатында жүргізілді – қазақтар қытайлықтарға
малдарын өткізіп, оның орнына Қытайдың жібегін, шайын және ... ... ... ... ... ... ... бастап-ақ қытайлықтар
тауаралардың айырбас тәртібін, олардың түрлері мен бағаларын бақылауды,
сауда өткізілетін ... ... өз ... ... келген
ниеттері бірден байқалды [55].
ХІХ ғ. ортасына қарай туындаған ... ... ... империясы Қытаймен дәстүрлі сауда байланыстарын ... ... ... бұл ... ... ... келісімдерді өзі жүргізе бастады.
Ал Қазақстанның кең ... жері ... Азия ... ... ... ... Осы кезеңде қытайлықтар мен
қазақтардың арасындағы сауда қатынастары біршама төмен деңгейде ... ... ... ... ... ... ... немесе
Шыңжаң өлкесіндегі, сонымен қатар Қобды округіндегі қоныстанған қазақтар
жүргізіп отырды. Міне, осы мағлұматтарды мұражайдан алып, оны ... ... ... БАҚ құралдарының бастамасы қағаз бетіне түсіруі
қарқынды даму үсітін екенін аңғардық.
Енді ... ... ... БАҚ ... даму ... екі ... ... қарым-қатынас байланысы бар, соған тоқталайық.
1993 жылғы 18 қазанда қол ... ... ... ... ... Республикасы арасындағы ... ... ... ... ... ... ... байланыстарына арналған 7
тармағында: «Тараптар мәдениет, білім, спорт және туризм саласындағы
ынтымақтастықты ... әзір ... ... Осы мақсаттарда
тараптар екі елдің мәдениет ұйымдарының арасындағы тікелей байланыстарды
және ... пен өнер ... ... ... ... екі ... ... оқу орындары екі елдің тілдерін үйренуде,
мұғалімдермен және студенттермен алмасуда ... ... ... ... және ынтымақтасуға тиіс» - деп жазылған.
1995 жылғы маусымда ... ... ... мен ... арасындағы мәдени ынтымақтастықтың алғашқы көрінісі ретінде
ҚР-ның мәдениет, өнер және әдебиет сала қызметкерлерінің үлкен делегациясы
Пекинге барды. Бұл сапар екі ... ... ... ... ... ... ... халқының біз туралы көп мағлұмат алуларына
тигізеген пайдасы зор ... ... екі ... тараптардың көмегімен Абайдың 150-жылдық
мерей-тойы Қытайда атап өткізілді [56]. 1995 жылы 21 маусымда Абайдың 150-
жылдық ... ... ... ҚР Мәдениет министрлігі мен ҚХР
Мәдениет министрлігінің арасында 1995-1997 ... ... ... ... қол ... Бұл ... екі елдің мәдениет
саласында қол жеткізілген ... ... бірі ... ... ... ... артынан көп ұзамай Пекиннің ұлттық баспасында Абай
шығармалары қытай ... ... ... тиражбен Қытайда жарық көре
бастайды. Мысалы, 1995 жылы ... ... ... ... тілінде алғашқы
рет басылып шығарылды.
1995 жылғы 11 ... ҚР ... Н.Ә. ... ... ... барысында қол қойылған «Бірлескен Декларациясының» 4 ... ... ... ... онда «екі ... ... мен ... саласындағы алмасуларды ұлғайту, ең алдымен ... ... ... қол ... ... екі елдің
тиісті министрліктерінің, комитеттерінің және мекемелерінің ... ... - деп ... ... ... ... байланыстарын дамыту жолындағы
жемісті жыл болып табылды. Қазақ халқымыздың ... ... ... ... мен ... ... ... мәдениеті туралы кітаптар
көптеген тиражбен Қытайда ... ... ... ... М. ... ... романының бірінші томы, ... ... ... ... ... және «ежелгі үйсіндер туралы тарихи құжаттар»
жинақтарының кириллицадағы нұсқаларын ерекше атап өтуге болады.
Сонымен қатар осы жылы ... және ... ... ... ... және ... ҚХР-ғы Қазақстан Республикасының
төтенше және ... ... ... ... Қ. ... ... ... тату көршілік және іскерлік
қатынастар» атты ... мен ... ... ... ... орыс ... ... басып шығарылды.
1997 жылғы 29 шілдеде ҚР Президенті Н.Ә. Назарабаевтың да «Ғасыр
тоғысында» атты ... ... ... ... ... ... Бұл ... мен Қазақстан Республикасының мәденит саласындағы қол жеткен негізгі
жетістіктерінің бірі ... ... ... мен ... арасындағы достық қарым-қатынастардың дамуына ... ... ... ... Қытай Халық Республикасында ... ... ... бөлек басқа бір қатар кітаптары мыңдаған даналық
тиражбен, қытай, ағылшын және қазақ тілдерінде басылып шығарылды. ... ақ ... «XXI ... ... ... кіндігі» және «Тарих
толқынында» атты еңбектері.
Әрине, осы жоғарыда аталған мәліметтердің барлығы қытайлық оқырмандар
үшін және олардың ... ... ... ... мүмкіндік
бертіндігі сөзсіз. Сонымен қатар Қазақстан туралы анық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері
бар. Мысалы, Алматы қаласында «Синьхуа» агенттігінің өкілдігі тіркеліп,
«Жэньминь жибао» және ... ... ... ірі ... тілшілік
пункіттері орналасып, өз қызметтерін жүргізуде.
Қазақстан-Қытай мәдени ынтымақтастығын ... ... ... ... өз ... қосып отырады. Қазақстан-Қытай арасындағы
мәдени ынтымақтастықтың жемісті нәтижелерінң бірі ... ... ... бастаған қытайлық көркем, документалдық фильмдерін
және ҚХР-ның қазіргі кездегі өмірі, экономикасы, мәдени мұралары ... ... мен ... ... ... фильмдерін мысалға
келтіруге болады. Қытайлық көркем фильмдердің басым көпшілігі ХІV-ХV
ғасырдағы Қытай ... ... ... ... ... ... ... бойынша, бұл фильмдердің біздің ұлы көршіміз Қытай туралы
және оның ... ... ... ... ... өте ... Соңғы кезде спутниктік антеналар ... ... ... ... да іске ... Қытай туралы көп мағлұмат алуға және
қытай тілін оқып үйренуге берер пайдасы ... ... да ... ... ... ... ... ғылыми еңбектері жарық көре бастады. Мысалы,
Нығмет Мыңжанның «Қазақтардың қысқаша ... ... ... ... ... Су Бэйхайдың ғылыми еңбектері Қазақстанның баспа
орындарында жарық көрді.
Жаңа ғасырдың басында ... ... ... ... жаңа леп ... жоғары деңгейге көтерілді. Екі
жақты ынтымақтастықтың ең маңыздысы мәдени ... ... - 2001 ... ... ... ... 10 жыл толуына байланысты
мерейтойы ұлы көршіміз Қытайда атап өтілді. ... ... ҚХР ... ... және Шанхай қалаларында Қазақстан Республикасының алғашқы
мәдени күндері өткізілді және болашақта осындай ... екі ... ... ... тұруына жол ашып берді.
Қазақстандағы ҚХР елшілігінің ұсынысы бойынша және ҚР Сыртқы істер
министрлігінің көмек ... ... ... Қазақстан
Республикасы мен Қытай Халық ... ... ... қарым-
қатынастарының 10 жыл толуына орай ғылыми конференция ұйымдастырылды [57].
2002 жылғы 24 сәуірде екі ... ... ... ... ... ... нығайту мақсатында Қазақстан
Республикасының аймағында алғашқы рет Қытай Халық Республикасының ... ... [58]. ... ... ... ... ... Астана қалаларында ұйымдастырылып, оның негізгі ұйымдастырушылары
ретінде ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министірлігі және ... ... ... ... болды.
Қазақстанда өткен ҚХР-ның мәдени күндері барысында Алматыда ... ... атты ... ... ... ... ... өнерінің әйгілі өкілдерінің туындыларымен таныса алды. ҚР
Қастеев ... өнер ... ... Б. ... ... сурет
өнерін: «Қытайдың ұлттық кескіндеме өнерінің өзіндік ерекшелігі бар – ол үш
бағытта және тек ... ... Олар ... ... адам ... - деп ... баға ... [59]. Ал Астана
қаласында отандастырымыз белгілі Шанхай циркінің өнерлерімен, яғни Қытайдың
дәстүрлі би өнері, у-шу, музыка, ... ... ... ... ... екі елдің арасындағы мәдени ынтымақтастықты дамытуға
бағытталған шаралар жоспарына сәйкес ҚХР мен ҚР ... ... ... ... мәдени күндерін» Қазақстан Республикасында және 2007 жылы
«Қазақстанның мәдени күндерін» ... ... ... ... ... 18 мамырда ҚХР-ғы Қазақстан Республикасының елшілігінде
қытай және қазақ тілдерінде басылып шыққан Н. ... ... ... атты ... ... ҚХР Мемлекетті Кеңестің мүшесі Тан Цзясюань өте
жоғары бағалай ... ... 10 ... – Қытай-Қазақстан қарым-
қатынастарындағы сындарлы он жыл. ... мен ... тату ... ... ... өте ... деңгейде дамыды. Екі жақ та тарихи мәселелерін
шеше білді. Екі мемлекет арасындағы саяси ... ... ... үзбей
дамуда, барлық саладағы ... дами ... ... ... ... ... [60].
2004 жылғы 22 маусымда Қытайда Қазақстан Республикасы Сыртқы істер
министрі Қ. Тоқаевтың «Беласу» атты ... ... ... ... ... орай ... ... газетінің тілшілеріне берген сұхбатында Қ.
Тоқаев: «Бұл кітаптың ... ... ... ... Қытай-Қазақстан
қатынастарының дамуына және нығаюына көмегін тигізеді деп сенім білдіремін.
Өйткені бұл кітаптың біршама беттері Қытайға арналған... Қытай ... ... ... ... көрші мемлекет, сондықтан да ... ... және ... ... біз ... ... - деп өз ойын ... [61].
Жоғарыда аталған мәдени шаралардың жүзеге асырылуы Қытай мен Қазақстан
Республикасының мәдениет саласындағы қарым-қатынастарының жан-жақты дамуына
жол салды. Жыл сайын екі ... әр ... ... топтары гастрольдерге
шығып, олардың әр қайсысы өз ... ... ... ... Қазіргі
кезде Қазақстан Республикасының мәдениет орталығын Қытайда ашу ... ... ... ... мен ... Халқы Республикасының
жоғарғы оқу орындары арасында байланыстар орнатылып, студенттермен алмасу
мәселелері шешілген. Жыл ... әр бір ... ... ... ... жіберу жөніндегі шешім қабылданды. Екі ... ... ... ... алу жолдарын кеңейту, ғылыми ұйымдар
арасында байланыс орнату мақсаттары тұр. ... ... ... өте ... ... ... жан-жақтан студенттерді
қызықтыратындығы сөзсіз. Қытай мамандарының жүргізген санағы бойынша, ҚХР-
на білім алуға келген ... ... саны ... ... 10 %-ды
құраса, ал 2007 жылы бұл көрсеткіш 120 мыңға жетеді деген болжам бар [62].
Бірақ соған ... ... ... ... ... ... ... үйренуге келген қытайлық студенттердің де саны аз емес.
Қазақстан Республикасы өз ... екі ... ... ... ... күш ... ҚР-да Қытай елшілігінің қолдау
көрсетуімен Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасында ... ... ... Бұл ... ... ... ... журналдар, дыбыс
таспа мәліметтерінің жинағы шоғырланған кітапханасы және ... ... ... ... студенттердің арасында «Қытай тілінің
көпірі» атты сайыс жыл сайын ұйымдастырылып ... Бұл ... ... ... ... ... қол ... екі мемлекеттің арасындағы мәдени ынтымақтастығының ойдағыдай
жүргізіліп жатқандығының нәтижесі ретінде ҚХР мен ҚР ... ... ... да атап өтуге болады. Тараптардың осы саладағы
ынтымақтастыққа қатысты кездесулері, сондай-ақ ... ... оның ... ... ... ... Екі жақты қажырлы еңбектің
нәтижесінде ҚХР-ның ... және ... ... ... аймағында ғылым
мен техника салаларындағы ынтымақтастыққа байланысты көрмелер өткізуге қол
жеткізіліп, сондай-ақ екі елдің арасында ... ... ... ... ... ... 170-ке жуық ... мамандар білім алып
жатыр.
Қорытып айтқанда, екі ел ... ... ... бұрынғы кезеңдермен салыстырғанда жоғары ... ... ... болады
Қазақстан Республикасы мен Қытай Республикасы аймақтарының көрші болуы,
мәдени байланыстардың ... ... ... жасайды. Осы мақсатқа
байланысты 30-дан ... ... қол ... ... олар ... жұмыстар
жүргізіліп жатыр. Бұл құжаттардың барлығы БАҚ құралдарында жарияланды.
2.2 Қытай жерінде шығатын ... ... ... «аз ... да өзінің тілі мен ... ... бар» деп ... ... бір ... миллион қазақ осы
құқығын толық пайдаланып келеді. Миллиард ... ... аз ... өз ... ... газеті, радио, телеарнасы бар. Мысалы:
➢ Қытай қазақтарының «Шыңжаң газеті», «Іле газеті», «Алтай газеті»,
«Тарбағатай газеті» сияқты ... ... ... ... радиосы», «Шыңжаң халық радиосы» сынды 2 радиосы,
➢ 3 ... ... ... ... ұлттары», «Шұғыла», «Мұра», «Көкжиек» сияқты 30-дан астам
журналы;
➢ қазақ тіліндегі әр ... ... ... 7 ... «Сен ... ... «Бозбала», «Еларыс» сияқты 40-тан астам
сайты бар.
Қазақтар ... ... ... ... ... мен Іле
облысына қарасты аудан-қалалардың ... ... ... оқу
орындарының, кәсіптік мекемелердің қазақ тілінде шығатын басылымдары, қытай
қазақтарының ақпарат, баспасөз. «Шыңжаң ... - осы ... ... ... ... ... жарық көретін негізгі газет. Бейжіңдегі
«Орталық халық радиосы» күніне 2 ... ... бойы ... бағдарлама,
Үрімшідегі «Шыңжаң халық радиосы» күніне 18 жарым сағат бойы қазақ тілінде
хабар береді. ... ... ... ... 18 сағат, 8-каналы 14
сағат бойы жұмыс істесе, балалар арнасы күніне 4 сағат ... ... ...... ... жазушылар одағының бөлімшесі болған
Шинжаң ұйғыр автономиялы райондық жазушылар одағының ... ... ... ... араф ... ай сайын шығатын әдеби айлық журнал.
Қытай қазақ әдебиетінің қара шаңырағы. Қытай қазақтары ... ... ... әрі ... ... тұғыры. Қытай қазақтары көркем әдебиетінің
серкесі мен ... ... ... ... оған ... таптырмайтын тамаша оқулығы және жалықпайтын ұстазы.
«Шұғыла» журналы басылым көргеннен бастап қазірге дейін Қытай қазақ
әдебиетінің жазба ... ... ... оның ... ... тірер тыянақ, өркендеп өсуіне демеуші әрі жебеуші болды. Сонымен
бірге Қытайдағы қазақ ... ... ... азық болып, оларға өмір таныту
оқулығы болу ролын ойнады. Жалпы Қытай қазақ әдебиетін сөз еткенде, ... ең ... ... ... ... Оның ... көру және ... табиғи түрде еске түседі.
Журналдың қысқаша тарихы :
«Шұғыла» журналы жарық көргеннен тартып қазірге дейін 58 ... ... ... ... саны ... ... ... әдебиет
искуствасы» деген атпен жарық көріпті. Осы 1-сан журналдың алғы ... ... ... ... ... мен өлкелік халық үкіметінің
жанындағы мәдениет ... ... ... жане ... ... ... көру ... бірлікте үстіміздегі 1953-жылы «Шинжаң
әдебиет ... ... ... тіліндегі нұсқасын шығаруды ұйғарды.
Мұның өзі партиямыз бен үкіметіміздің аз ... ... ... төтенше көңіл бөлетіндігінің айқын бір ... ... деп ... ... ... ... бастап қоғамдық өмірдің алуан қырмен
келген сан қилы толқындарына кез болыпты. Осыған ілесе оның аты да заты ... жазу әрпі де сан рет ... ... ... ... ... ... икуствасы», 1957-жылғы 9-саннан 1961-жығы 12-санға дейін
«Шұғыла», 1962-жылғы ... ... ... зор ... ... дейін «Шинжаң әдебиеті», 1974-жылы қайта шыға
бастағаннан 1979-жылдың ақырына дейін «Шинжаң ... ... ... 12-санына дейін тағы да «Шинжаң әдебиеті», 1981-жылдың 1-
санынан қазірге дейін және де « ... ... ... шығыпты. Журналға 1964-
жылдан бастап Латын алфавитімен жасалған жаңа жазу беті ... ... ... ... ... ... жаңа ... шығарылыпты. 1981-
жылдан соң қайтадан араф алфавиті негізінде жасалған көне жазуға ... ... ... осы жазу ... ... ... ... жарық көргеннен тартып қазірге дейінгі басып өткен
сапарын үлкен жақтан «өмірге ... ... ... ... ... ... келуі» және «даму мен гүлденуге бет ... ... ... ... ... «Өмірге келіп орнығу» кезеңі 1953-жылдан 1966-жылға
дейінгі аралықты өз ішіне алады. Бұл ... ... ... ... ... ... басып өтті. «Тоқтап қалу» бұл 1966-жылы
басталған Қытайдағы аты шулы ... зор ... ... ... ... ... 1966-жылдан 1974-жылға дейін басылым көрмей тоқтап қалды.
«Қайтадан қалпына келу» кезеңі бұл 1974-жылдан 1979-жылға дейінгі ... Бұл ... ... бір ... тоқтап қалу барысын аяқтатып,
қайтадан қалпына келді әрі бір мезет «мәдениет зор ... мен ... ... қозғалыстардың әсерінен «тоқырау» дәуірін басынан өткізді.
«Даму мен гүлденуге бет алу» ... Бұл ... ... ... ... Бұл ... Қытайда «мәдениет зор төңкерісі» мен түрлі
саяси қозғалыстар негізінен аяқтап, «реформа жасап, есікті ашық ... ... ... әр ... әр ... қатарында «Шұғыла»
журналы да, даму мен гүлденудің тамаша орайына ие ... ... ... сара ... қадам тастады.
«Шұғыла» журналының осы тарихи даму ... ... ... ... ... ... бірлестігінің бұрынғы
орынбасар төрағасы, бір ... ... бас ... ... ақын ... ұлы ... «Шұғылада» жариялаған «Шұғылалы елу жыл» атты еске
алу мақаласында былай деп жазады: “Шұғыланың”басынан өткен елу жылын, ... ... ... ... ... қана көз ... келтірер
болсақ, ол ешкімге қатыссыз дара дүние емес, ұлтымыздың сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жасап
келгендігін аңғарамыз. Ол алғаш дүние есігін ашқан тұста ел ішінің ауа райы
біршама қолайлы ... да, ... ... көктемгі көк
майсадай қаулап өсу бейнесін танытқан еді. Бұл майсалар әлі буыны ... ... ... ... ... тән әдемі көркі мен жағымды ійісі ... ... ... ... журналы осы балдырған жас майсаларды
бағып, баптап өсіретін ең жәйлі мекен, жылы ұя бола ... ... ... ... айналған бірсыпыра азаматтарымыздың сол ... ... бой ... ... ... өсіп шыққандығы көпке
бегілі. Өкінішке қарай, бұл жайлы көктем мезгілі ұзаққа ... ... ... ... ... ұлтшылдыққа қарсы күрес
әсіре солшылдық дауылын соқтырып, әлгі көк майсалардың ішінен бұрынырақ гүл
ашқандарының бірталайын ... ... ... ... қорғалап,
еркін өсе алмай, әдебиет-көркемөнер бағымыз жүдеубастана қалды. Осы
дауылдың екпіні ... да ... ... ... ... ... ... көбірек орын берілетін, басылатын шығармаларға ашық саяси,
таптық таңба басылатын. ... ... ас ... ... ... ... қалыптасты… «Мәдениет зор төңкерісі» деп ... ... ... ... ... қара ... алдынғыдан неше есе
екпінмен өрекпи соққанда, «Шұғыланың» іргесі ... ... ... бірге тас талқаны шықты… Бұл дүлей апат ұзаққа созылып, 7-8 жыл
өткеннен кейін ғана журналды қайтадан шығаруға орай туылғанымен және де ... ... ... ... үшін ... ... ... астында,
көркемдік құны төмен болсада таптық бояуы қанық, әсіре қызыл ... ... ... тура ... Шынайы оңалу «мәдениет зор төңкерісі» аяқталып,
партия 11-құрылтайының 3-жалпы мәжілісі ашылғаннан кейін ғана басталды.
1979-жылдан бері ... 20 неше жыл ... ... үшін де, ... үшін де ... қарыштап дамудың ең бір сәтті кезеңі болды»
[63].
«Шұғыла» журналының Қытай қазақ әдебиетіндегі орны мен ролы ... ... ... ... әдебиетіндегі орны мен ролын төмендегі
бірнеше түйіндерге жинақтауға болады.
1. «Шұғыла» журналы ... ... ... ... ... ... ... жене бастамашылдық рол атқарды. ... ... ... ... ... ғылым-техникалық білімдердің
көпірі, рухани мәдениеттің қамбасы, информатсия мен ... ... Ол ... сия ... ... ... ... азықтармен
қамдайды. Осы арқылы қоғам мүшелерінің мәдениет өрелерінің жоғарлауына,
ғылым-техника жақтағы ... ... ... ... өсуіне көмектесіп, тұтас ұлт мәдениетінің дамуы ... ... ... Адамзат қоғамының сапалық жақтан ... ... Міне ... да ... бір ... ... ... қандай екендігінің өлшемі мен сынтасы есептеледі. Информатсия
ғылымы ұшқан құстай дамып отырған бүгінгі ғылым-техника заманында ... Міне осы ... ... «Шұғыла» журналының 50 неше жылдық
сапары тек Қытай қазақ ... ... ... барысын ғана көрсетіп
қалмастан, Қытайдағы қазақ баспасөз істерінің де қалыптасу, даму ... ... өте ... ... ... ... айтқанда, «Шұғыла»
журналы Қытайдағы қазақ баспасөз саласының қалыптасып, дамуында үлгілік
және өнегелілік рол ойнады. Оның көш ... және ... ... атойшылы
болды. «Шұғыланың» өнегесін көре қалған Қытайда оның соңынан ерген інілері
тәрізді «Алтай аясы», «Тарбағатай», «Іле айдыны», ... ... ... ... ... басылым көретін әдеби журналдар арт-артынан ... ұлт ... ... азық силау жақтарында өз ролдарын
сәулелендіріп келеді.
2. «Шұғыла» журналы қытайдағы ... ауыз ... хош ... ... ... көтерілуіне негіз және табан тірер тыянақ болды.
Осылайша Қытай қазақтарында жазба әдебиеттің туын ... ... ... аян, ... ... ... ілгері Қытай қазақтарында көкем
әдебиет негізінен ауызша шығарылып, ауызша таралу деңгейінен аса адмаған
еді. Ол кездегі ... ... ... ... ... ... «ертек», «аңыз» түрінде шығар- ылатын. Нәтижеде көркем әдебиет
бұқаралық деңгейде ғана ... ... ... ... ... ... алмай,
тар өріс ішінде жасап келген болатын. «Шұғыла» журналы ... ... ... ... Қытай қазақ әдебиеті шын мағынасындағы жазба әдебиет
деңгейіне көтеріліп, оның жалпыласып, көлемденуіне даңғыл жол ... ... ... ... ... әр ... ... әр қилы жанрдағы көркем
туындыларды оқығаннан соң барып Қытай қазақтарында ... ... ... ... ... ... ... журналы Қытай қазақтарын жазба
түрдегі көркем әдебиеттің мықтап даму орайына ие ... ... ... Қытай қазақтарындағы жазба ... ... ... ролдар ойнағандығын талассыз дәделдеп береді.
3. «Шұғыла» журналы Қытай қазақтарындағы көркем ... тің ... ... ... ... аялы ... ... Былайша айтқанда, «Шұғыла»
журналының өмір есігін қағып круімен ... ... ... ... ... ... бар болды, аздан көбейді, кішкенеден үлкейді,
жалпыласудан жоғарлауға ... ... ... Осы ... оқырмандарына
естетикалық ләззәт силайтын әрі оларды алға қарай жетелейтін тамаша ... ... бола ... ... ... келгенде ол құлашын кең жайып,
тұтас Қытай әдебиетінің құрамдас бір бөліміне айналды. Мазмұн жақта ... ... ... ... онан ары толыса түсті. ... ... ... саны ... ... Осы ... әлем ... биігіне
құлаш ұруға негіз қалады. Соның үшін біз ... ... ... ... қара ... ол қай-қашанда Қытай ... ... ... ... Оның ... ... ... қазақ
әдебиетімен әр уақыт бірге соғып тұрады дей аламыз. «Шұғыланың» даму сапары
енді бір жақтан Қытай ... ... өсу, ... ... пәрменді
айғағы да бола алады. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... романды силап үлгерген кемелді де кесек әдебиет
дейтін болсақ, осы бір таудай табысқа «Шұғыланың» да ... ... де ... ... ... ... ... әдебиетінде авторлар қосынын
тәрбиелеп, үздік қаламгерлерді жетілдіріп беруде ел есінен кетпейтін елеулі
де еселі ... ... ... ... ... ... ... есігін ашқан
жарты ғасырдың алдында Қытайдағы ... ... ... ... ... ... санап аларлық қана болса, бүгінгі күнде оның авторлары
тұтаса біткен қалың ... ... ... Ту баста ол Қытай қазақ
әдебиетінің шаңырағын көтерісіп, уығын шаншысқан аға буын ... ... ... ... әдебиетінің жазба әдебиет түрінде дамуына жол
ашса, көп өтпей білім бұлағынан сусындап үлгерген аға буын ... ... ... ... ... ... мәдениетке шөліркеген
әуесқойларға зәмзәм суындай ... ... Одан ... ... гүліндей қауашақ
ашқан жас буындардың бірінің артынан енді бірін өз қойнына құлата тартып,
Қытай ... ... ... ... жалғаса беруіне тамаша
дәнекерлік етті. Нәтижеде бүгінгі таңда Қытай ... ... ... ... ... түседі. Ендеше, осы «алдынғы толқын ағалар, соңғы
толқын інілер» болып көзге ... ... ... ... «Шұғыла» журналын
өздерінің түлеп ұшқан алтын ұясы мен нәр алған ... ... ... ... ... әдебиетінің қара шаңырағы болып қана
қалмастан, оның авторлары мен қаламгерлерінің де ... ... ... ... үлкен бір мектепке ұқсап кетеді.
5. «Шұғыла» журналы ұлттық төл әдебиетімізді жалпыластырып дамытумен
қатар аударма арқылы дүние ... ... ... ... ... мен ... ... қазақ оқырмандарына таныструда көпірлік
ролдар ойнады. Осының арқасында Қытай ... не бір ... ... жетісіп шықты. Осындай таңдаулы ... ... ... ... ... тартып белсенді еді, бұл үрдіс күні бүгінге
дейін ізін суытпай жалғасып отыр. Өте-мөте Қазақстан ... ... ... үздік туынды- ларының Қытай қазақ әдебиетіне ... мен ... аз ... жоқ. Ол күні ... ... ... ... авторларға үлгі-өнеге болып, оларға табылмайтын тамаша оқулық болып
келеді. Сонымен бірге ... ... ... ... ... мен оның
таңдаулы жетістіктерін таныстыруда да дәнекерлік ролдар ойнауда. Бұның өзі
«Шұғыла» журналының дүние әдебиетінің асыл ... мен ... ... ... ... ... жетістіктерін таныстыруда айырықша
ролдар ойнап келе жатқандығын айғақтай қояды.
6. «Шұғыла» ... тек ... ... ғана ... ... ... ... тең аталып жүретін Қытай қазақтарының ұлттық көркемөнер саласының
да тынбай дамып, үздіксіз жоғарлауына қолын созып, оған ... әрі ... ... Ол ... қазақтарының қазірге дейін жүйелі зерттеу көрмеген
тіпті арнайы басылым орны да жоқ ... ... ... ... ... ... келгенше көмектер көрсетіп, ән текісті, фото сурет, көркем жазу,
әсемөнер өрнектері қатарлы көркемөнерлік туындыларын да сан сайын ... ... ... ... үзбей дамуына қол ұшын беріп
келеді. Осы арқылы ол көркемөнер саласының да ... ... ... ... ... ... бірге ара-тұра болсада тарихи мұрағаттар мен тарихи
шығармаларға да ылайықты орын ... ... ... «бей ... ... жол ортада жоғалып кетпей, ... ... ... рол ... ... таңға келгенде ұлан қайыр халық ауыз әдебиетінен
сусындап, ... ... ... ... ... ... «Шұғыла»
жуналының дәнекер болуымен тынбай кемелденіп, дүние әдебиетінің ... ... қол ... келе ... Бұл нәтижелерді «Шұғыла» журналының
еңбегінен бөле қарауға болмайды.
Журналдың еду неше жылдық сапарында қолға ... ... ... ... 50 неше жылдық сапарын еске алғанда, Қытай қазақ
әдебиетінің қалыптасу, даму ... және ... ... ... ... ... оралады. Жоғарыда айтып өткеніміздей, Қытай қазақ әдебиеті ... туды әрі ... ... есейіп ержетті. Өте-мөте, әсіре солшылдықты
келмеске ... ... ... 2-рет көктем әкелген Қытай
көмпартиясының ... ... ... ... ... ... ... кейінгі майсадай дүр ете түсті. Аға буын ақын- жазушылар
қаламдарын ... ... ... алып, әр алуан кесек те келелі
тақырыптарға жол ... орта буын ... ... ойып ... сан ... ... ... жекелік даралықтары мен өзіндік стілдерін
қалыптастыруға бой ұрды. Осымен қатар алғы ... ... ... тың тақырыптар мен жаңа формалар ... ... ... ... енді бір буын ... ... осы бір шоғыр әдебиетшілер қосыны
өздерінің туындыларында өмірдің сан қилы қиырларын ... ... ... ... ... ... дүниесінің жарық жақтарын тебірене
жыр етіп, қараңғы қалтарыстарына қарғыс жаудырды. Алуан форма, сан ... ... өмір ... айна ... ... адамгершілік мөралмен
суарды. Көркем сөз өнерінің естетикалық ғұдіреті арқылы Қытай қазақтарының
жалпы ... ... ... ... ... қатар
есейіп, рухани сапаларының өсуіне есе қосты. Рухани мәдениеттің отын ... ... 50 Неше ... алдында негізінен «ертек» пен «аңызды»,
«қара өлең» мен «аужарды» ... етіп ... ... қазақ әдебиеті бүгінгі
күнге келгенде жанрлардың тынысты түрлеріне құлаш сермеді. ... мен ... ... қазақ әдебиетінде болмаған тың жанрлар мен жаңа формалар
жарыққа шықты. 50 Неше жылдан бері ... ... ... тек сан мен ... ғана ... өсіп қалмастан, сапалық жақтан да түбегейлі бұрылыстар
жасады. Оның тақырып көлемі кеңейді. Ойы ... ... ... ... сан саласы мен тірліктің пұшпақ-қалтарыс- тарына дейін
шарлайтын ... Оның ... ... мен ... ... ... шыға бастады. Міне осы бір ... ... ... ... қазақ әдебиеті дүние жүзіндегі озық елдердің және ... ... ... ... ыйық ... ... өре мен ... қарай көтеріліп келеді. Бұның өзі 50 неше жылдың алдында ... ... ... ... бір ... ... ... айтқанда,
ауыз толтыра айтатын мақтаныш саналмақ! 50 Неше жыл ... ... ... міне ... ... ... ... бастан аяқ
табан тірер тыянақ және ірге тас ... ... ... ... осы ... ... нәр алып, гүл ашып, жеміс берді. Бұның өзі ... неше ... ... ... ... келтірген ең негізгі табысы болып
табылады.
«Шұғыланың» елу неше жылдық сапарында қолға келтірген табыстарын жете
ұғыну ... ... ... мен ... назар аударуға
тура келеді.
«Сонау 1950-жылдары алғаш шыға бастағанда 10 неше ғана ... ... ... 1000 нан ... ... ... 300 ден ... тіректі
авторы болып, олардан 30 дай адам мемлекеттік, 250 ... адам ... ... ... ... олардан күні бүгінге дейін 70 ке ... неше ... жеке ... 460 тай ... 520 дан ... ... 2100 ден артық әңгіме, оцерік, шалқыма, эссе, 600 ден ... ... ... 300 ден ... ... 1000 нан ... фото және ... әлденеше мың өлең-жыр, мақал- мәтел, юмер-сықақ т.б әдеби шығармалар
жарияланды. Олардың ішінен жүзге жуық шығарма ... әрі ... ... ... ... бағаланып жүлде алды… «Шұғыла»
редаксиясы ... бер ... ... ... мен ... 4 ... 4 ... 7 өлеңдер жинағын құрастырып баспадан
шығартты» [64].
«Мен осы орайда «Шұғыла» журналының 50 жылдық сапарындағы, яғни, 1953-
жылдан 1965-жылға ... әр ... ... жарияланған шығармалардың
жанр түрлері бойынша дізімдігін, ал, 1974-жылдан 2002-жылға дейінгі әр
жылғы сандардағы ... ... ... ... Бұл ... ... ... болғанымен бұдан жарым ғасырдағы Қытай қазақ әдебиетінің
қалыптасуы, тоқырауы, үзіліс жасауы және дамуы ... аяқ ... ... ... ... ... дейінгі әр жанрдағы шығармалардың көрсеткіші
|жылы |повест |Әңгіме |өлең |Сын ... ... ... |
| | ... | ... ... | ... |
|1956 | |4 |28 |5 | |5 | ... | |14 |86 |10 |3 |10 |3 ... |1 |12 |120 |11 |5 |10 |1 ... | |13 |115 |19 |2 |15 |1 ... | |27 |163 |10 |1 |4 |5 ... | |13 |121 |12 |2 |19 |1 ... | |13 |167 |8 |1 |15 |3 ... | |16 |88 |13 |3 |24 |3 ... | |25 |115 |4 |1 |25 |1 ... | |27 |148 |9 |1 |22 |3 ... | |30 |138 |5 |1 |42 | ... | |22 |146 |1 |1 |43 |1 ... | |16 |62 |3 | |37 | ... ... ... әр сандағы повесттердің тізімдігі
|жылы |Повест саны ... ... саны ... |1 |1991 |10 ... |1 |1992 |11 ... |1 |1993 |16 ... |1 |1994 |12 ... |1 |1995 |16 ... |4 |1996 |16 ... |1 |1997 |13 ... |11 |1998 |13 ... |11 |1999 |10 ... |8 |2000 |13 ... |11 |2001 |9 ... |11 |2002 |10 |
| | ... |211 ... ... тиек еткен дәлелдер мен дәйектер «Шұғыланың» елу
жылдан бері қолға келтірген табыстарын бір қырынан болсада анық ... ... ... осы ... мысалдар мен дәлелдер тек «Шұғыланың»
жеке дара табысы болып қана ... ... ... ... ... әдебиетінің
ешкім де көз жұма алмайтын таудай табыстары мен ... ... ... ... мен ... ... бірер ауыз сөз :
Белін бекем буып, іргесін мықтап көміп ... ... ... көз ... ... ... ... қадам тастап, үздіксіз даму мен үзіліссіз
гүлденудің сара жолында тынбай алға тартып барады. Оның бүгінгі күндегі аяқ
алысы ... ... ... ... Бұл ... «Шұғыланың»
2009- жылы жарық көрген сандары айғақ болады.
Осы жылы жарық көрген 12 ... ... ең ... ішкі ... ... ... аясының кеңдігі мен жаңалығы жағынан көзге
түседі. Осыған ... ... ... ... «өлең – сөздің патшасы», «шетел
әдебиетінен» қатарлы бірнешелеген кезеңдік айдарларымен сыбай салтаң шығып
келе жатқан журнал, осы жылы сол ... ... ... ... ... ары байып, түрлене түсіпті. Бұған оның 2009-жылы жарық ... ... ... ... «сыр ... ... ... «іздену», «өнеге», «туысқан ұлттар әдебиеті», «оқырман лебізі»,
«адырна», «сарқыт», «жас ... ... ... «әдебиет ауаны»
секілді он неше айдарлармен шығуы дәлел болады. Бұнің өзі «Шұғыланың» ... ... ... мен ... ... ... бүгінгі қоғамдық
өмірдің қажеті мен бәсеке заманының ... сай ... ... жаңа ... ... ... ... еске алғандығының
айқын бейнесі болып есептеледі. Жалпы есеп жасайтын болсақ, осы бір ... бір ұлт ... ... мен ... ... ... саналатын
прозалық туындылардан 86 әңгіме, 9 повест, 44 парша әдебиетке, ... ... ... ... ... және сын мақала, 6 эссе, ... 3 ... ... 3 әдеби таныстыру, Қытай әдебиетіндегі ... ... 18 ... хабар беріпті. Ал бұлардың сыртында осы
жылғы 12 санда оқырман- дарымен жүздескен поезиялық туындылар мен өзге ... ... өзі ең бері ... ... ... ... бұның өзінен кезекте Қытай қазақ әдебиетінің қара шаңырағы болған
«Шұғыла» журналының нарықтық економика ... ... ... ... дауір талыбы мен заман ауқымына үйлеспейтін олпы-солпыларын қағып-
сілкіп, қоғам көшіне ілесе, ұлт мүшелеріне рухани сусын болу ... ... ... келе ... ... Біз ... журналының бұдан
былай да жүрісінен танбай, Қытай қазақ ... ... мен ... еселі де елеулі үлестер қоса беретіндігіне әрі тұтас дүние қазақ
әдебиетінің биіктерден- ... ... ... бір ... қан болып
қосатындығына сенеміз.
Сонымен қатар, Қазақстан әдебиеті (бұл ... ... ... деп
Қазақстандағы негізгі тұлға – қазақ ұлтының әдебиетін айтып отырмыз) сонау
ХХ ғасырдың 40-жылдарында Қытай тіліне аударылып, ... ... ... ... ... ... соңын ала әйгілі жыр
алыбы, ұлы ақын ... ... ... ... ... ... жарияланған. (Төменде аталатын шығармалардың аттары Қытай тілінен
аударылғандықтан, ... ... ... мүмкін). Қытай ... (КХР) ... ... оның ... қорғанысы халық
коммисариатына мадақ», «Даңқыңды жырлаймыз», «Алғадай туралы әрбір ... ... үшін ... жасы», қатарлы өлеңдері «Кеңестер одағының Ұлы
Отан соғысына ... ... ... «Бейбітшілік туын
көтеруші» сияқты аударма жинақтарына енгізілген және «Аударма» кейін ... ... ... ... беделді басылымдарда жарық көрген. Бұл
арада мынаны ерекше ілтипатпен атап ... ... ... ... ... ... ой», «Жамбылдың халық үшін қалған ... ... ... ... ... ... ... заңғар аудармашы, атақты
ғалым, профессор Гы Баучуан мырза аударған. Гы ... ... және ... «Мен жүз ... ... деген туындысын аударған. Бұл
шығарма ең әуелі ... ... 1957 ... ... жарияланып,
кейін, яғни 1982 жылы Сычуан халық баспасы шығарған. «Шетел прозаларынан
таңдамалылар» атты ... ... ... ... ... ... ... та болып шыққан: 1952 жылы «Мәдени өмір баспасы» Жамбыл
Жабаевтың «Сталин ... атты ... ... басып шығарған. Ал,
Шаңхай «Әдебиет-өнер біріккен баспасы» 1955 жылы Жамбыл ... ... тағы ... ... жылы ... ... Ғабиден Мұстафинның (1902-1984)
«Миллионерлер» деп аталатын романы Қытай тіліне аударылып Халық ... ... ... және ... өмір ... ... ... көрген.
Оның тағы бір туындысы «Ашық аспан» 1951 жылы Шаңхай «Дауылпаз» ... жылы ... ... баспасы» әйгілі жазушысы
Сәбит Мұқановтың ... ... ... атты ... ... ... ... оның «Тыңдағы толқындар» атты кітабы «Халық әдебиеті баспасынан»
жарық көрді. 1958 жылы көрнекті ақын әрі ... ... ... ... ... «Өнер баспасынан» басылып шықты.
Жалпы Қазақстан әдебиеті туралы сөз қозғағанда, ұлы ... ... ... ... ... ... ... Мұхтар Омарханұлы
Әуезов (1897-1961) туралы тоқталмау мүмкін емес. Қазақстанның ХХ ... ... ... ... ... ... орны тым ерекше. Ол
Абайтану ғылымының ірге тасын қалаушы әрі оны тың ... ... ... ол ... сыны, әдебиет тарихы, «Манас» тану т.б.салаларда еңбегі
ұшан-теңіз, шын мәніндегі ... ... Ал, оның ... ... ... мен қол ... табысы тіпті қомақты. ... ... ... ... ... 4 ... роман-эпопея
– «Абай жолы». Бұл шығарма Қазақстан әдебиетіндегі классикалық туынды, ол
әлемде көптеген тілдерге аударылған. Бұдан ... ... ... ... ... үздік, көркем әдеби шығармалар жазған: Мысалы, «Қорғансыздың күні»,
«Қаралы сұлу», «Қилы ... ... ... ... т.б. ... ... ... әлемдік даңққа ие роман-эпопея – «Абай жолы»
2004 жылы қытай тіліне ... ... ... Бұл ... ... тіліне
аударған аудармашы Қабай мен Гау Шүнфаң, кітапты «Ұлттар баспасы» басып
шығарды. Бұл – ... мен ... екі ел ... мәдениет алмасу
тарихындағы елеулі уақиға, аса маңызды ... ... ... ... және ... беделді жинақтарда Мұтар Әуезов туралы
таныстырулар және Мұхтар ... өз ... ... ... ... 1959 жылы 16 маусымда «Гуаңжоу күнделік газетінде»
Ли Йуй-дің «Әуезов – 1959 жылғы Ленин ... ... ... ... ... Мұхтар Әуезовтің өзінің әйгілі тарихи ... ... ... сыр ... ... ... ... атты мақаласы
«Кеңестер одағы жазушыларының ... ... ... атты
жинаққа енсе, қаламгердің «Менің тарихи романым «Абай» және «Абай жолы»
туралы» ... ... ... ... ... ... екінші
бөліміне енген.
1954 жылы, еліміздің «Балалар-жасөспірімдер баспасы» «Қазақтың халық
ертегілері» атты кітапты, 1959 жылы ... ... ... ... ертегілері» атты кітапты шығарған, 1958 жылы «Шинжяң халық баспасы»
көрнекті жазушы ... ... ... ... жыр» деп ... кітабын
шығарған.
1978 жылы желтоқсанда Қытай реформа жасау, ... ... ... ... ... аудару, таныстыру жағында да көп ... ... бұл ... ... жылдарға дейін, яғни Кеңестер одағы
ыдырағанға дейін біртұтас әдебиет деп ... ... ... ... ... ... ... және зерттеу жұмысы шеңберінде жүргізіп
келгендігі белгілі. Енді осы ... ... ... ... ... тоқталайық.
«Орыс-Совет әдебиеті» атты әдеби журналдың 1981 ... 3 ... ... ... ... ... ... әңгімесі, Ланжоу
қаласында шығатын «Фей-тян» журналының 1982 жылғы 7-санында ... ... ... ... атты ... «Бянсай» журналының 1984
жылғы 2-санында талантты жазушы Сайын Мұратбековтің «Қонақ» атты әңгімесі,
Қытай жазушылар ... ... «Аз ... ... ... ... ... белгілі ақын, жазушы Аманжол Шамкеновтың «Шапақ» атты
әңгімесі, «Іле ... ... ... ... 1988 ... ... Дүкенбай Досжановтың «Бұлақ бойында» деген әңгімесі, «Аз ұлт
жазушылары» ... 1986 ... ... ... жазушы Оралхан
Бөкеевтің (1942-1993) «Көк ... атты ... осы ... 1986 ... ... ... ... «Сатиралық әңгімелері», «Аз ұлт
жазушылары» журналының 1990 ... ... ... ... ... «Ақ ару ана» атты ... ... жарияланды. Бұл жерде мынаны
ерекше атап өтуге тиістіміз: «Аз ұлт жазушылары»журналының 1991 ... ... ... ... ... қоғам қайраткері Олжас Сүлейменовтің бір топ
өлеңі қаламгер жөніндегі қысқаша таныстырумен қоса ... ... 1992 ... 2 ... ... ... «Жарияланбаған бір шағын
туынды» деп аталатын сатиралық шығармасы, осы журналдың 1986 жылғы ... ... ... атты ... ... 1986 ... 4
санында әйгілі жазушы Тахауи Ақтановтың «Түйе сауған аңызы» деп ... ... ... ... журналының 1998 жылғы 11 санында ... ... ... ... атты ... ... өлкесінің орталығы
Шыняң қаласында шығатын «Маңжұң» атты әдеби ... 1992 ... 8 ... ... Сайын Мұратбековтің «Қылау» атты әңгімесі, (аударған Шәріпқан
Әбдәлиұлы) «Луй-жоу» журналының 1996 жылғы 6-санында Дидахмет Әшімхановтың
«Тана ... ... деп ... ... ... ... деген атпен
жарияланды.
Бұл арада ұлы ... ... Абай ... ... ... ... ... тоқталмаса болмайтыны түсінікті. «Аударма»
журналының 1955 жылғы тамыз айындағы санында ... ... ... және ... деп аталатын ғылыми мақаласы жарияланды. Бұл
мақаланың қытай тілінде ... ... ... ... ... зор. ... ... «Ескендір» поэмасы қоса жарияланған, оны
аударған Сібе ұлтынан ... ... ... 1958 жылы ... ... «Абай поэмаларын» басып шығарған, аударушы ... 1982 ... ... ... «Абай өлеңдерінен таңдамалыларды» шығарды. Бұл
кітаптың да аударушысы Қабай. 1984 жылы ... ... ... ... ... ... ал 1993 жылы «Ұлттар ... ... ... ... ... ... бұл кітаптың аударушысы
Қабай.
1993 жылы ЮНЕСКО 1995 жылы ... 150 ... ... ... атап ... ... ... баршаға аян. Бұл – ұлы Абайдың бүкіл әлемге ортақ
ұлы ... ... ... ... еді. ... ұлы ... Абайдың 150 жылдық
мерей тойына байланысты еліміздің бас газеті «Халық газеті» (1994 жылы 30
қараша) және ... ... (1994 жылы 2 ... ... «Қытай мәдениет
газеті» қатарлы ... ... ... ... Абай
шығармашылығы, оның еңбектерінің мәні мен құндылығы, ЮНЕСКО-ның Абайдың 150
жылдық мерей тойын өткізу ... ... ... ... 1995 жылы ... ... «Іле ... журналы танымал жазушы Әкпәр Мәжитұлы аударған
Абай қара ... бір ... ... Ал осы ... Абай ... ықшамдалған бір бөлімі беделді, елімізде оқырманы ең көп
басылымдардың бірі ... ... ... ... атты ... 1995
жылғы 11 санында жарияланған. Ал «Ұлттар баспасы» ЮНЕСКО-ның қазақтың ... ... ... ... ... ... таяу заман жазба
әдебиетінің ірге тасын ... Абай ... ... ... ... еске түсіру қимылына атсалысу үшін «Абай ақылияларының» қытай
тіліндегі нұсқасын ... қоса ... «Бұл ... алдымен
еліміздің Дұң ұлтының жазушысы, аудармашы Су Жоу-шиұң мырза орыс ... Одан соң ... ... ... ... ... Әкпәр Мәжитұлы
қазақша түпнұсқасына сай аударып ... және ... ... Бұл
аударма түпнұсқаға адалдығымен, дәлдігімен, тілінің ... ... ... та ... ... көзге түседі. Абай
шығармаларының (қара сөздерінің) өзіндік ерекшелігін беру, ... ... мен ... да ... ... ... ... жеткізе алған
деп айтуымызға толық негіз бар. Осы ... бұл ... ... ... Қытай
мен Қазақстан арасында мәдениет алмасу тарихындағы елеулі уақиға әрі еліміз
аударма тарихындағы бірегей жұмыс ... ... ... бұл ... үлкен әңгіменің тақырыбы болуға татитын өрелі аударма.
Көркем әдебиет пен ... әр ел, әр ұлт ... ... ... ... үшін ұлы ... әрі көпір болып келгендігі бесенеден
белгілі. ... ол ... ... ... ... ... ... табылады.
Сондықтан онда шекара болуға тиісті емес. Күннен-күнге ашылып бара ... ... ... бара жатқан мына әлемде, бұл мәселе барған сайын
көрнектіленіп барады. Қазақстан Республикасы – Қытайдың тату ... ... ... алғаннан кейін, Қытай мен ... ... ... ... ... екі ел ... мәдени ауыс-
күйіс те анағұрлым жиіледі. Осы барыста, Қазақстан әдебиетінің аударылуы,
таныстырылуы және зерттелуі тың ... ие ... деп ... ... және ... ... ... байланыстарды дамыту
жайындағы өзіндік ізденістер
Жаһандану дәуірінде Қазақстанның даму жүйесіндегі коммуникациялық
стратегияның ... асуы мен ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы дамыған елдерді айқындау
ақпараттық қорларды иелену мен дамыту өлшемдерімен өлшенетін ... ... ... ... ... ... ... емес ақпараттық-
коммуникациялық игіліктерді өндіру, дамыту және пайдалану өлшемдерімен
айқындауда. Дамушы елдер сол ... ... ... ретінде ғана
қатысып отырған елдер саналуда. Бүгінде даму жолына түскен келдер ... ... ... ... де ... ... ... жетілдіруде.
Оларға Қытай, Үндістан, Малайзия, Түркия, Ресей, Бразилия және т.б ... ... ... көршілес аспан асты елі Қытаймен ... ... ... ең ... екі ел ... ... бет алысына қатысты. Әсіресе, екі ел ... ... ... ... ... ... ірі ... мен ел
басшыларының ісспаралары кезінде белсене ... ... ... ... ... ... Ху Цзиньтаоның Қазақстанға сапары қарсаңында қытай
бұқаралық ақпарат ... ... ҚР ... Н. ... ... алуын атап өтуге болады [66].
Қазақстан-Қытай қарым-қатынасының дамуына жоғары баға ... ... Н. ... 1912 ... ... ... дипломатиялық қатынас
орнағалы бері Қытай мен Қазақстан арасындағы ... ... келе ... атап ... бұл екі жақты қарым-қатынас уақты тезінен өтті. «Қазақстан мен
қытай арасындағы аймақтық проблемалар щещіліп, ... ... ... ... - деп ... Елбасы. «Қазақстан мен Қытай ... қай ... ... керек» деп жауап берген Елбасы, Қытаймен
сауда көлемі ... ... ТМД ... ... ... ... ... қатар қолдағы тікелей және аймақтық экономикалық
байланыстарды дамыту қажеттігіне ... ... ... ... ... ... ... құрылыс, ауыл шаруашылығы, сауда
және қызмет көрстеу салаларында болашағы зор ... бар. Атап ... ... ... мол ... ие. Қазақстанда
энергетикалық ресурстарды өндіру тұрақты артып келеді және жақын жылдары
120-150 ... ... ... ... ... ... жобаларының
жүзеге асыруға жеткілікті алғышарт жасайды.
Шанхай ынтымақтастық ұйымының кездесулері түрлі өркениет ... ... екі ... ... тату көршілік пен сенім климатын
дамытуға ықпал етті.
Қазақстан-Қытай арасындағы екі жақты саяси байланыс екі ел арасындағы
белді бұқаралық ... ... ... ... ... сұхбат өткізу дәстүрге айналып отыр. Мемлекет басшысы Н.Ә.
Назарбаев Қытайдың жетекші ... ... ... ... ... атауға болады [67].
Әсіресе, екі ел арасындағы ақпараттық байланысқа Шанхай ... ... ... даму ... ... ... ету, сауда-
экономикалық ынтмақтастықты ... және ... ... ... тиек ... ... Азиядағы өзара ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі кеңес
сияқты Қазақстанның халықаралық бастамаларына көрсетіп отырған ХҚР мен ... ... ... бағалаймыз. Экономикалық ынтымақтастық
тұрғысында Қазақстан ... ... ... мәдени ынтымақтастық салаларындағы екіжақты және ... ... ... ... етіп ... ... ... ШЫҰ-ның
экономикалық жобаларына белсенді қатысуға, олардыөзара тиімді жағдайда
қаржыландыруға дайын»,-деп атап ... ... ... ... алғаннан кейін Қазақстан Қытаймен қарым-қатынасты «жаңа
тарих беттерінен» ... ... ... Ал бүгінде екіжақты ... ... ... көтеріліп отыр. Екіжақты қатынастарды
дамытудың бірнеше маңызды нәтижесін ерекше атап өтуге болады.
Астанада 2004 жылы өткен ШЫҰ ... ... ... ... және аймақтық проблемалары бойынша Шанхай ынтымақтастық ұйымының
бағыт-бағдарын белгілеген ... ... қол ... ... ... ... Гонгконг Қор биржасында болып, Сянган
банк-қаржы құрылымдарының өкілдерімен кездесуі ... мен ... ... ... ... ықпал еткен және екі ... ... ... да ... ... болды деуге
болады.
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық ... ... ... ... мен 2009 жылдың 3 қаңтарында
ресми аталып өткн болатын. Аталған мерзім қазақстан-қытай арасындағы қарым-
қатынас жаңа ... ... ... 1998 жылы ... және ... ... ... алды.
2002 жылдың желтоқсан айында Қазақстан мен Қытайдың ... ... ... және ... туралы шартқа қол қойылды, бұл екіжақты
қатынастарды әрі ... ... ... ... ... 2005 жылы екі ... ... серіктестік байланысын орнатты.
Екі ел арасындағы қарым-қатынастың көпірін нығайтуда БАҚ-тың атқаратын
рөлі ерекше. Осы мақсатта соңғы жылдары бірқатар басылымдар ... ... және ... ... БАҚ ... ... ... ие болып
отыр. Сондай басылымның қатарында «Щедрая дельта» журналын атауға болады
[68].
«Щедрая ... ... ... ... ... ... Бас ... қолдауымен бірқатар мақалалар ... ... ... бизнес-элитасын елімізбен таныстыру мақсаты
көзделген. Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы, сыртқы саясаты мен
болашағы туралы ... ... екі ел ... ... ... бермек. Шекара мәселесі, сауда-экономикалық, мәдени-гуманитарлық
және ғылыми-техникалық ынтымақтастық жайлы ... ... ... бұл ... екі ел ... тек ... ... сондай-ақ
ақпарат көпірі саналмақ. Алматы және ... ... ... ақпараттық оқиғаға негіз боларлық ... ... ... 22 мың ... ... көретін Пекин, Тяньцзинь және
Хэбэй қаласы аймақтарын қамтитын Сары ... ... ... ... және
Чжуцзян өзендері аңғарлары аймақтарына тарайтын басылымның ақпараттық
кеңістікте алатын орны ерекше.
Екі ел ... ... ... алаңын ұлғайтуға себін тигізген
басылымдардың бірі – «Көрші» журналы [69]. 2006 жылдан бері жарық көретін
түрлі-түсті көркем ... ... ... мен ... ... ... ... қатар, мәдениет мен рухани тамырластық
айнасына айналды. Екі ел ... ... ... ... ... ... ... байланыстар жылдам өріс алуынын
куәсі «Көрші» сияқты жобалардың дүниеге ... ... ... ... ... ... экономикалық-сауда ынтымақтастығының дамуына, мәдени-
рухани байланыстардың өркендеуіне негіз болып отыр.
«Көрші» журналы екі ел ... ... ... ... санаулы бұқаралық басылымдар қатарында. Басылым, әсіресе, ... аз ұлт ... ... ... ... бұқараны
таныстыруда ерекше ақпараттық-насихаттық қызмет етуде. Мәселен, басылымдағы
«Қытайдағы Дұң ұлты», «Дұңған ұлты», «Тәжік ұлты», «Өзбек ... ... «Яу ... ... ұлты», «Күшардағы Субашы ұлты», «Тибет ұлты»,
«Қытай ұлты» сияқты материалдардың аспан асты ... көп ұлт ... мен ... ... мен ғұрпын, тіршілігін, тұрмысын дәріптеу мен
ақпараттандыру саясат озық ... деп ... ... ... ... қазақ және қытай елдері арасындағы ақпараттық мәдени дәстүрлерді
жалғастыруда да рөлі ерекше.
Қазақстан мен Қытай ... тән ... және ... ... ... тыс қалмасы анық. Бұл орайда аспан асты
еліндегі ақпарат ... ... ... ... өріс ... ... ... құралдарының балама түрлері белсенді дамуы –
бұқаралық коммуникацияның жаңа сипатта өріс алуының дәлел саналмақ. Қазіргі
уақытта ... ... ... ... ... ... ... ықпал етуде: алдымен, техникалық және ... ... мен ... ... отырған, тұтынушы аудиториясының
көлемі артуына ықпал ететін Интернет, мобильдік ... ... және тағы ... да ақпарат алудың қазіргі заманғы форматының
жылдам қарқын алуы саналса, келесіден, өте қатал ... ... ... ... ақпарат құралдарының табысының бәсеңдеуіне
әкелуде.
Қытайдағы дәстүрлі БАҚ-тың өз аудиториясы мен ықпал етуі дәрежесінің
төмендеуінен бұл сала ... ... ... ... ... дамуы жарнама нарығының дамуымен тығыз байланысты. Өткен жылы
Қытайдағы жарнамадан ... көзі ... ... ... ... ... ... иеленді.
Қытай бұқаралық ақпарат құралдары университетінің профессоры Хуан
Шэнминьнің айтуынша, Қытай жарнама нарығында дәстүрлі БАҚ-тың үлесі ... ... ... көздерінің үлесі артуда. Оның қатарында,
әрине, Интернеттің басымдығын атап өту ... ... ... ... саны 100 ... асып түсіп отыр. Жас ұрпақ қазір Интернет
және басқа да ... БАҚ ... өте ... ... және ... жасы ұлғаюда [70]. Дәстүрлі БАҚ танымалдығының төмендеуі
аясында, ... ... ... ... және мобильдік желілер
қызметін пайдалану саласы дамуда. Қытайда кабельдік ... ... көп ... өте ... да бұл ... ... Қазір бұл нарықтағы өнім
1 млрд юаньнан асады.
Желілік ақпараттық агенттіктер қазір өте жылдам даму үстінде. ... Sina және Sohu ... ... табысы жылдан жылға артуда.
Сондай-ақ балама ақпараттық қызмет саласында China Mobile, ... ... ... ... Жаңа және ... БАҚ арасындағы
бәсекелестік техникалық жабдықталу деңгейінен аңғарылады. Балама ақпараттық
қызметтің ... ... ескі ... ақпарат таратудан гөрі
жұмсалатын қаржының үнемделуі мен перспективасынан байқалуда. Қазіргі
уақытта ... ... ... ... ... ақпараттық индустрия
саласында бәсекелестік дамуына орай шоғырлану ... ... ... ақпараттық нарықтағы үдерістер жаһандық сипат алуы да заңды.
Сондай-ақ осынау жаһандық ... ... ... ... ұлттық БАҚ нарықтарын да шарпитын құбылыстар қатарында.
Журналистік мамандықты ... ... ес ... ... жүрген
мақалаларым себеп болып отыр. Себебі, журналист ... ... – ол ... ... талап етеді. Менің қыл қаламымнан шыққан
мақалаларым – менің ... ... ... болуыма себепші деп білем деп
ой түйіндеймін.
Осы журналистік мамандықты таңдап, өмір ... ... бері ... ... мақалар туындады.
1. Мен қазақпын.Университет тынысы. №1. 18.01.2008. М.Х.Дулати атындағы
Тараз мемлекеттік университеті.
2. Өз ... ... ... ... Тараз мемлекеттік
университеті.
3. Ауылым алтын бесігім. №27. 3.07.2010. Зайсан аудандық ... ... ... ... ... ... қаласы.
5. Мен ел азаматымын. №12. 20.03.2009. Қазақстан тәжі.
6. Біз соғысты жек көреміз. №19. 08.05.2009. Қазақстан тәжі.
7. Отан-Ана. ... ... ... ... ... сағыныш. №21. 22.05. 2009. Қазақстан тәжі.
9. Газет оқырман жүрегі. Абай ... №9. 11. 2010. Абай ... ... өз ... өсу ... ... қаласы ЖОО студенттері
арасындағы «Тәуелсіздік ұрпағы – ... ... атты ... ... ... ... ... атындағы арнайы
мүлдемен марапатталдым.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы саясат,
экономика және ... ... ... ... ... ... ... зеттеу және
талдау күрделі мәселе.
Қазақстан Республикасы Қытай Халық Республикасымен қарым-қатынас
орнатуға, мемлекетімізге ... ... ... ... тәуелсіздік алған
жылдардан бастап үлкен назар аударып келеді. Себебі бірқатар ішкі және
сыртқы ... ... ... ... ... өзінің көрші
мемлекеттерімен ерекше ... ... ... ... ... ... Екі ел арасындағы қатынастық
байланыстар алғашында ұлттар және ... ... ... ... ... ... белгілі. Екі ел арасындағы қарым-
қатынастар өздерінің бастауын сонау XVII ... ... ... ... ... ... Екі ... тарихы оның ішінде мәдениеті өзара
тығыз ... ... ... тәуелсіздікке жеткеннен бастап бұл
байланыстар достық пен тату ... ... ... ... ... Оның ... ... екі мемлекеттің мақсаттары және
ұлттық мүдделері бір-біріне сай болғандығында деп түсінеміз.
Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... ... тереңінен зерттеу, олардың мағынасын ашып, ... ... ... ... ... ... зерттеушілердің назарын
өзіне аудартты. Осы бағытта қытайлық және отандық тарихшыларымыз үлкен
жұмыс жүргізіп, өздерінің ... әрі ... ... мол ... ... ... көрініс алды. Тақырыпты зерттей келе ... ... ... елі ... ... ... егемендік пен аймақтың тұтастығын
өзара ... ... ... ... ... ішкі ... қол сұқпау,
теңдік және өзара тиімділік сияқты бейбіт өмір сүрудің бес ... ... ең ... ... қатарына қосылуға баса назар
аударып отыр.
Көптеген ғасырлар және династиялық тарих бойында жабық қоғам ... ... ... ... ... ... бұрынғы кезеңмен
салыстырғанда әлдеқайда ашықтық ... ... ... көтерілді. Сондай-
ақ, экономикалық даму сатысында ең жоғарғы жетістіктерге жетіп, аймақтағы
алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... сыртқы нарықтан
жабық болған экономикасы дүниежүзілік сауда нарығына қарай ... ... ... ... ... Халық Респуликасы Қазақстан Республикасымен
мемлекеттік шекарасын реттестіруге кірісіп, бұл мәселенің ... ... ... ... ... білді. ҚХР мен ҚР арасындағы мемлекеттік
шекараның реттестірілу барысына, сонымен ... ... ... Қытай экономикасының енуіне Шанхай ... ... ... ... Бұл ұйым ... Қытай Халық Республикасы мен
Қазақстан Республикасы 1996 жылдан бастап қазіргі ... ... ... ... ел арасында шекара және су мәселесін де бұқаралық ... ... ... ... түйе ... Қытайдағы өмір сүру деңгейінің төмендігі, жұмыс ... ... ... ... ... қытайлықтарды тек өздеріне тиімді
саясатты ұстануға итермелейді. Бұл ... да ... ... ... ... ... қатысты жүргізіп отырған саясатына өте
сақтықпен қарауды, болашақтағы ұлт мүддесіне сай ... ... ... деп ... Қазақстан және Қытай арасындағы қарым-қатынастардың қарқынды дамуы |
|екі ... ... ... ... ... ... еліндегі қазақ бұқарлық ақпарат құралдарына талдау жасалынды. ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарын |
|саралау диплом жұмысымызда зерделенді. Міне осылай өзіндік журналистік |
|ізденісу мақсатында өз ... ... ... ... ... |
|айтқанда, осы диплом жұмысында жасалынған бірқатар ғылыми қорытындылар ... ... ... ... ... ... ... |
|саясаттану, аймақтану саласындағы мамандар үшін осы тақырыпқа байланысты ... ... ... деп ... ... ... төңірегінде халықаралық Заңнамалар мен ... ... бір ... келіп, Іле өзені мен Ертіс өзендерін
бұрылымын тоқтату мәселесін қарастыру ... деп ... ... Іле ... ... кебін кимеу үшін қажет. Қытай қаупінен алпауыт елдердің өзі
сақтанып отыр. Бұл салада тіркеуге алу, азаматтық беру ... ... ... ... ... ... ... айтамын.
Сілтемелер тізімі
1. Алдабек Н.А. Тарихы талқыға толы Шыңжаң. - Алматы: Қазақ университеті,
2003. - 432 б.
2. Әшімбаев М. Қазақстан-Қытай: ... ... мен ... ... ... - 2006. - 14 ... ... Қ.С. Қазіргі Қытай сыртқы саясатының кейбір ерекшеліктері //
Дипломатия жаршысы. - 1997. - № 4. - 60-62 ... ... Н. ... ... қоғамдық тарихы (1860-1920
жж.). - Алматы: ҚАЗақпарат, 2000. - 336 б.
5. Шайхутдинов М.Е. ... ... ... практика: В 4-х т. -
Павлодар: ТОО НПФ ... 2005. - Т.1. - 607 ... ... Н. ... ... мәмілегерлік саясаттары // Қазақ
тарихы. - 2000. - №5. – 3-8 ... ... Қ.К. ... - ... САК, 2003. – 656 ... ... Т. ... ынтымақтастық ұйымының әлеуеті // ... - 2005. - 02 ... ... Н. ... ... ... ... кездегі
белгіленуі // Шекарашы. - 2004. - № 5. - 41 б.
10. Айдаров Н.Ғ. Трансшекаралық ... ... ... ... // ... ... - 2000. - №2. - 42 б.
11. Әдібаев Н. Балығың бар ма, Балқашым ? // Отан. - 2000. - № 5-6. - ... ... А. ... ... посткеңестік елдерге келтірелік қаупі
қандай? // Қоғам және ... - 2006. - №1. - 14 ... ... Н. ... ... бөлікті игеру стратегиясы және оның
Қазақстан-Қытай қатынасына әсері // Отан Тарихы. - 2005. - № 1. - ... ... ... Ә. ... ... ... // Егемен Қазақстан. - 2004. - 21
мамыр.
15. Шәкен Оңалбай ұлы. Шұғылалы елу жыл. «Шұғыла» журналы, ... ... ... ... ... ұлы, «“Шұғыланың” тарихы, келешегі туралы екі ауыз сөз»,
«Шұғыла» журналы, 2003-жылғы 10-сан, ... ... Ә. ... ... ... мен ... //
Егемен Қазақстан. - 2006. - 14 маусым.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Совместная декларация об ... ... ... ... и КНР от 18 ... 1993 г. // ... курьер. - 1996. - №
1. - С. 69-70.
2. 2003-2008 жж. аралығындағы Қазақстан-Қытай ынтымақтастық ... http: //news. ... ... ... ... ... мен ... Республикасы арасындағы ХХІ
ғасырда жан-жақты ынтымақтастықты одан әрі нығайту ... ... // http: // news. ... ... Декларация о создании ШОС от 15 июня 2001 // Приоритетные направления
экономического сотрудничества Казахстана с Китаем: ... ... - ... 2004. - С. ... ... ... ұйымының Хартиясы // http: // news. xinhuanet.
com./2002.10/01.
6. Шанхайская конвенция о ... с ... ... и
экстремизмом // Шанхайская организация сотрудничества: ... ... ... ... ... ... Қытайдың қазіргі заман дипломатиялық тарихы. (1949-2001) / ... бас ред. - ... ... жастар баспасы, 2000. - 604 б.
8. 49 Сунь Чжанчжы. Орталық Азиядағы бес ... ... - ... 1999. - 238 ... ... Қ.С. ... ... сыртқы саясатының кейбір ерекшеліктері //
Дипломатия жаршысы. - 1997. - № 4. - 60-62 бб.
10. Мұқаметханұлы Н. ... ... ... ... ... - ... ҚАЗақпарат, 2000. - 336 б.
11. Хафизова К.Ш. Китайская дипломатия в Центральной Азии (XIV-XIX вв.). ... ... 1995. - 228 ... ... Н.А. Тарихы талқыға толы Шыңжаң. - Алматы: Қазақ университеті,
2003. - 432 б.
13. Лаумулин М.Т. ... Азия в ... ... и мировой
геополитике. - Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2005. - Т.1. – ... ... В.Ф. ШОС: ... ... ... Китая // Аналитик. - 2003. -
№5. - С. ... ... М. ... ... бүгіні мен болашағы //
Егемен Қазақстан. - 2006. - 14 ... ... М.Е. ... история, теория, практика: В 4-х т. ... ТОО НПФ ... 2005. - Т.1. - 607 ... Сапанов С.Ж. Делимитация и демаркация казахстанско-китайской границы.
- Алматы, 2001. - С. ... ... Н. ... тату ... ... ... // ... Қазақстан. -
2005. - 2 шілде.
19. Чжао Хуашэн. Проблемы политики Китая в Центральной Азии // Казахстан в
глобальных ... - 2004. - № 2. - С. ... ... ... ... ... ... Президент Жарлығы. 1997.
21. Қытайдың қазіргі заман дипломатиялық тарихы. (1949-2001) / Yang
Fuchang бас ред. - ... ... ... баспасы, 2000. - 604 б.
22. 126 Алма-Атинская декларация от 21 декабря 1991 г. // ... по ... ... / Под общ. ред. К.К. ... -
Алматы: САК, 1998. - Т.1. - С.103.
23. Внешняя политика Китая. - Пекин: Синьсин, 1993. - С. ... ... ... ... ашық ... кейінгі Қытай дипломатиясы /
Тянь Цэн (бас ред.). - Пекин, 1993. - 692 б.
25. Мұқаметханұлы Н. ... ... ... ... ... және оның
Қазақстан-Қытай қатынасына әсері // Отан Тарихы. - 2005. - № 1. - 137-
141 бб.
26. ... ... ... - ... ... 1975. - С. 23.
27. История международных отношений. ... / Под общ. ред. Лю ... ... и др. - ... 1985. - С. ... ... ... Китая. - Пекин: Синьсин, 1993. - С. 2.
29. Мұқаметханұлы Н. ... ... ... ... // Қазақ
тарихы. - 2000. - №5. – 3-8 бб.
30. 12 Назарбаев Н.Ә. Тәуелсіздігіміздің бес ... - ... 1996. ... б.
31. Тоқаев Қ.К. Беласу. - Алматы: САК, 2003. – 656 б.
32. Қазақстан-Қытай тату көршілік және іскерлік ... ... 5 ... ... мен ... жинағы. - Алматы-Пекин, 1997. - 5 б.
33. ҚР мен ... ... ... ... қол жеткізілді //
Дипломатия жаршысы. - 1997. - №4. - 59 ... ... К.С. ... и ... ... // ... - 1998. - № 6 (37). – С.59-69.
35. Баймұхамбетов Т. Шанхай ынтымақтастық ұйымының ... // ... - 2005. - 02 ... ... Н. ... шығыс шекарасының алғашқы кездегі
белгіленуі // ... - 2004. - № 5. - 41 ... ... ... ... ... ... -
Москва: Наука, 1958. - С. 34.
38. Тарбагатайский демаркационный протокол // ... ... ... ... ... ... - ... 1952. - С. 98.
39. Ибраев Ч. История образования и развития ... ... ... гг.) // ... - 2004. - №3. - С. ... ... ... Закон от 24 марта 1999 года ... ... ... ... ... ... ... и
Китайской Народной Республикой о казахстанско-китайской ... ... ... - 1999. - 27 ... Соглашение между РК, РФ и КНР о ... ... ... ... ... ... ... и
международно-правовых документов. - Алматы: Данекер, 2000. - С. 131-
133.
42. Айдаров Н.Ғ. ... ... ... ... ... // ... жаршысы. - 2000. - №2. - 42 б.
43. Экология. Еще раз о проблеме ... // ... ... - 1999. -
27 ... ... Б. ... ... и Китаем может начаться конфликт из-за
воды // Центральная Азия: политика и экономика. - 2000. - №1. - С. 18.
45. ... ... ... ... гидрообъектов // Казахстанская
правда. - 2001. - 16 января.
46. Идрисов Е.А. Реки ... и ... // ... ... 1999. - №4. - С. ... Қытай-Қазақстан арнайы жұмысшы тобының есеп ... // ... - 2001. - №3. - 14 ... ... Н. ... бар ма, Балқашым ? // Отан. - 2000. - № 5-6. - ... ... ... ... РК и ... КНР ... в сфефере использования и охраны трансграничных рек //
Бюллетень ... ... - 2003. - №9. - С. ... ... А. ... ... посткеңестік елдерге келтірелік қаупі
қандай? // Қоғам және ... - 2006. - №1. - 14 ... ... ... ... // Караван. - 1999. - 10 сентября.
52. Мұқаметханұлы Н. ... ... ... ... ... және ... ... әсері // Отан Тарихы. - 2005. - № 1. - ... ... ҚР ... Н. ... ... ... ... барысында келелі
мәселелер шешілді // Асар Қазақстан. - 2004. - 24 ... ... Ә. ... ... ... // ... ... - 2004. - 21
мамыр.
55. Циньская империя и ... ... ... ... ... ... ХІХ в. - Алма-Ата: Наука, 1989. - Ч. І. - С. 38.
56. Сұлтанов Қ.С. ... ... ... ... ... ерекшеліктері //
Дипломатия жаршысы. - 1997. - № 4. - 60-62 ... Тату ... ... ... ... ҚР ... істер
министрі Е. Ыдырысовтың сұхбаты // Егемен Қазақстан. - 2002. - ... ... ... мәдени күндері // Егемен Қазақстан. - 2002. - 25
сәуір.
59. Казахстан-Китай:новый импульс стратегическому партнерству // http: ... ... kz/. - 2003. - 04 ... В ... ... в КНР состоялась презентация книги
«Преодоление» на китайском ... // http: ... ch. ... - 23 ... ... книги «Ключевое десятилетие» Президента Казахстана Н.
Назарбаева // http: // ... ch. - 2004. - 18 ... ... КНР в Казахстане Чжоу Сяопэй дал интервью корреспонденту
Агенства «Хабар» // http: // russian. ... - 2005. - ... ... ... ұлы. ... елу жыл. ... журналы, 2003-жыл 10-
сан, 17-18-беттер.
64. Сәли Садуақас ұлы, «“Шұғыла” журналы», «Шұғыла» журналы, 2003-жылғы 10-
сан, 104-бет.
65. ... ... ұлы, ... ... ... туралы екі ауыз сөз»,
«Шұғыла» журналы, 2003-жылғы 10-сан, 23-24-25-беттер.
66. ҚР Президенті Н. Назарбаевтың ҚХР-ға жасаған сапары ... ... ... // Асар ... - 2004. - 24 ... ... Ә. Қазақстан-Қытай: ынтымақтастықтың бүгіні мен болашағы //
Егемен Қазақстан. - 2006. - 14 ... ... ... ... 2010. ... Көрші журналдары. 2011.
70. e-mail: kaz-china@inbox.ru
71. e-mail: zhurnalkorshi@inbox.ru
72. web: ... ... ... 1-ші нөмірі
«Көрші» журналы — қазақ тілінде кирил жазуымен шығатын айлық басылым,
2006 ж. наурызда жарық көрген.
Шығарушы орындар: ... ... ... районы шетелдермен мәдени
байланыс қоғамы, Қазақстан Ұлттық Кітапханасы жанындағы ... ... ... Әуелқан Қалиұлы (Қытай), Мұрат Әуезов (Қазақстан).
Редакция алқасы:
Диң Шяулүн
Әуелқан Қалиұлы
Мұрат Әуезов (Қазақстан)
Чын Жыфың
Мұхтар Мағауин (Қазақстан)
Жақып Мырзақанұлы
Клара Хафизова (Қазақстан)
Ибраһим Қошқари ... ... ... журналының редакциясы және оқырмандары!
Қытай Халық Республикасында қазақ тіліндегі «Көрші» журналының жарық
көруі – Қазақстан мен Қытай арасындағы сан ... бойы ... ... ... және бір ... ... ... арасында өзара шынайы достық ... ... ... және ... ... ... үйлесімді
шарықтап дамып келеді.
Осы басылым арқылы оқырман қауымы екі ... ... ... ... салаларымен тереңдей танысып, Қазақстан мен ... ... иық ... ... ... ... ... деп
сенемін. «Көрші» журналы өзіндік мәнді де, мағыналы ... ... екі ел ... ... көңілінен шығарына күмәнім жоқ.
Бастамаларыңызға баяндылық, баспа қаламгерлеріне сарқылмас ... ... ... Республикасының
Қытай Халық Республикасындағы
Төтенше және толық өкілетті Елшісі ... ... ... ... ... ... Шынжын қаласы, Бауфың
баспасы ЖШС қазақ тілінде ай сайын басып шығаратын басылым. ... ... жылы 15 ... күні жарық көрді. 2011 жылдың сәуір айына дейін «Көрші»
журналын Шинжяң Ұйғыр ... ... ... мәдени байланыс қоғамы
мен Қазақстан Ұлттық кітапханасының ... ... ... ... ... күні ... журналының меншік иесі Қызылорда ... ... » ... ... ... мен Қазақстан Ұлттық
кітапханасының жанындағы «Рух-Мирас» қоғамдық бірлестігінің арасындағы 22
сәуір 2011 ... ... ... ... ... ... құқын өткізу
туралы Шартқа, қабылдау-өткізу Актісіне ... ... ... ... «Қазақ
– Қытай» академиясына өткізілді.
Журнал Қазақстан мен Қазақтар қоныстанған Азия – ... ... ... ... ... ... ... ресми
тіркеуге алатын Министрлігінде тіркеуге алынған. Қазақстан Республикасының
Байланыс және Ақпарат ... ... және ... ... ... ... және (немесе) ақпарат агенттіктерін есепке
алу ... ... ж. №11797 – Ж ... берілген, журналдың Халықаралық
ISSN штрих коды бар.
Журнал сурет пен жазбаны қатар беру ... ... ... ... дәстүрлі мәдениетін, этнографиясы мен көркем
көріністерін және ... мен ... даму ... ... ... ... әмбебап мерзімді баспасөз. «Қытайға саяхат», «Жібек жолы»,
«Қытай ... ... ... «Қытайдағы аз ұлттар», «Қытайдың
жоғары оқу орындары» қатарлы айдарлар ашып, Қытайдың әлеуметтік ... ... әдет – ... ... ішпек-жемек, тұрар-
жай, қимыл-әрекеті қатарлы мазмұндарды таныстыру арқылы, Қытай ... ... ... ұшқан құстай дамып бара ... ... ... ... ... алға ... рухани бет- бейнесін жинақы,
қарапайым, жанды тіл арқылы, Қытайға қызығып ... Орта ... ... Қытайдың гулденген, орнықты, мәдениетті, сенім
артуға болатын, дос және ... ... ... ... тілі ... шығу ... айына бір рет. Негізгі тақырыптық бағыты – ... 2012 ... ... айы ... ... журналының 74 саны
жарық көрді.
Журналдың беделін, оқырмандарының жағрафиясын ... ... ... нәтижесінде 2012 жылдың қаңтар айынан бастап «Көрші»
журналы Пәкістанда ағылшын ... ... ... Бұл ... Қытай
Шинжяңындағы ел табалдырығын аттап, шетелге ... ... ... Бүгінгі күні журнал басшылығы "Көрші" ... ... ... шығару мәселесін қарастыру үстінде.
Бүгінгі күні «Көрші» журналын – ... мен ... ... екі
КӨРШІлес елдердің мәдениеті, екі елдің экономикалық селбестігі мен ақпарат
алмастыруындағы көпір десе болғандай. 2006 жылы 15 ... күні ... ... ... ... кесері
2006年3月15日,在哈萨克斯坦阿拉木图市举办的《友邻》杂志创刊首发仪式
Құрылтайшылар
Чын Жыфың ... ... ... ... ... хуалиң тобы
Жаң Шушан Хұн Хы темекі «тобының» Шинжяң фабрикасы
Лин Ифың ... ... ... ... серіктестігі
Жау Беймиң «Қытай сауда гәзеті» (Ағылшынша)
Ма Жянуый ... ... ... ... ... ... ... (Қазақстан), Лүқтархан Әділханұлы (Қытай).
Бас редактордың орынбасарлары: Шы Шяужуан (Қытай),
Яң Шинлин (Қытай), Кажденбек ... ... ... ... редактор: Меллат Әбызалқанұлы (Қытай), Сағидолла ... ... ... (Қытай)
Әуелқан Қалиұлы (Қытай)
Мұрат Әуезов (Қазақстан)
Болат Көмеков (Қазақстан)
Лүқтархан Әділханұлы (Қытай)
Клара Хафизова (Қазақстан)
Кажденбек Нұралиев (Қазақстан)
Ибраһим Қошқари ... ... ... ... ... Әбызалханұлы (Қытай)
Бас ақылшы - Асқат Керімбайұлы
АҚЫЛШЫ ОРЫНДАР
Қытай сауданы ілгерілету қоғамының Шинжяң ... ... ... сауда қоғамы.
ШЫҒАРУШЫ ОРЫНДАР
Шинжяң Ұйғыр Автономиялы Районы шетелдермен мәдени ... ... ... ... ... баспа құқығын қорғау қоғамы;
Қазақстан қазақтану қоғамдық қоры;
«Қазақ-Қытай академиясы» мекемесі (Қызылорда қаласы).
«Көрші» журналының ... иесі ... ... ... ... ... ... Әуезов Бас редактор (Қазақстан) 穆拉特•阿乌埃佐夫 主编(哈萨克斯坦)
Ибраһим Қошқари Бас редактордың ... ... ... ... Бас ... ... (Қазақстан)
喀吉丁别克•努尔阿里耶夫 副主编(哈萨克斯坦)
Лүқтархан Әділханұлы Бас редактор (Қытай) 洛合达尔汗•阿德力汗 主编(中国)
Диң Шяулүн «Көрші» журналының ... ... ... ... ... ... Қазақстанның жоғары оқу орындарымен
байланысы
Еліміздегі қытай тілін оқып жатқан студенттердің тіл ... ... және ... ... ... ... мен ... мақсатында жыл сайын қытай тілінен Республикалық ... ... ... ... қытайдың бірсыпыра алдыңғы
қатарлы жоғары оқу орындарында бакалавриат, магистратура мамандықтары
бойынша оқуларына бір ... төрт ... ... ... ... Бүгінгі
күні Республикамызда жастардың қытай тілін игеруге деген ... ... өсіп ... ... ... ҚазҰУ, Түркістан қаласындағы
Қ.А.Йассауи атындағы Халықаралық ... ... ... тіл ... ... қ.), ... хан атындағы Қазақ халықаралық
қатынастар және Әлем тілдері университеті, Қызылорда ... ... ... ... ... ... министрлігінің әскери
институты, Абай атындағы Қазақ Ұлттық ... ... және ... тілі мамандарын даярлауда бірсыпыра жетістіктерге жетіп келеді.
Астана ... ... ... ... ... ... ҚазҰУ-де, Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтында Конфуция
(Құңзы) институттары бар.
Жыл сайын ... ... ... ... ... ... тілінің маманы ретінде журнал ... ... ... Ибраһим Қошқари және Сағидолла Әлиұлы 2010 жылдың 30
наурызында ... ... ... ... факультеті, қытайтану
кафедрасы және ... ... ... ... олимпиадаға, 2010 жылы
25-26 ақпанда Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Білім және ғылым министрінің 2011
жылғы 21 желтоқсандағы №537 ... ... ... бас ... ... ... Қошқари 5В011990 – «Шетел тілі: екі ... ... ... 5В01700 – ... тілі мен әдебиеті» бакалавриат
мамандықтары бойынша 2011-2012 оқу жылы ... ... ... аттестаттау комиссиясының төрағасы ... ... ... ... ... Қытай тілі кеңсесінің
(Hanban) Құңзы институты басқармасы, ШҰАР (өлкелік) ... ... ... тілі ... ... ... ... оқу-ағарту баспасынан
шығарылған Қазақстанның жоғары оқу орындарында Қытай тілі мамандығы ... ... ... ... ... тілі ... ... жауапты редакторы болса, Кажденбек Нұралиев осы ... ... ... Бұл ... яғни оқу ... ... орнату
әрі қарай жалғаса беретіні сөзсіз.
ДОСТЫҚ СЕНІМ ЖӘНЕ ТАТУ КӨРШІЛІК – БАСТЫ БАҒЫТЫМЫЗ
Қазақ елі Қытай елімен ежелден КӨРШІлес, іргелес өмір ... ... ... ... ... ... мемлекетінде өмір сүріп жатқаны
да белгілі. Жыл санап екі ел арасындағы қарым-қатынас нығайып, экономикалық
байланыстар жаңа ... ... Екі ел ... ұстанып отырған
саясатын халық қызу қолдауда, бейбіт қатар өмір сүру саясатын ... екі ... ... ... ... ... оң ... беруде.
Қазақстан Республикасы (ҚР) мен Қытай ... ... ... ... ... ... ие. Екі ел ... ресми кездесулері барысында екі жақты ынтымақтастықтың кең
ауқымды мәселелерін, халықаралық мәселелерді талқылайды.
Қазақстан ... ... ... ... 20 жылдың
ішінде Елбасы Н.Назарбаев Қытайға он бес рет ресми сапармен барған екен.
Әрине әр ... ... ... ... ... ... хақ. Елбасы
Н.Назарбаев өз сөзінде «Біз мемлекеттер арасындағы достастықты, сенім мен
тату КӨРШІлікті жоғары ... ... ... ... кезінде
Қазақстанға едәуір қолдау көрсетті. Қазір біз шикізаттық емес сектордағы,
әсіресе ... ... ... іске ... өзара іс-қимылдарымызды күшейтпекпіз», - деп атап өтті.
Қытай жағының басшылары да Қазақстанға келу жөнінен кенже қалып жатқан
жоқ. Соңғы екі ... ... Ху ... ... ... ... айтпағанның өзінде басқа да ресми өкілдердің келгені жетерлік.
Айталық, 2010 жылы қазанда ... ... ... ... ... ... Төрағасы Цзя Цинмин келсе, сол ... ... ... ... ... Ян ... келді. 2011 жылы қыркүйек айында ҚХР Халық
өкілдері бүкілқытайлық жиналысы тұрақты комитетінің ... ТК) ... ... ... келгені белгілі. Бұл тізімді әрі ... ... ... ... ... да жалғастыра беруге болары сөзсіз. Мақсат біреу. Ол екі
ел арасындағы халықаралық ынтымақтастықты нығайту, селбестік орнату, сауда
қарым-қатынасында ... ... ... қарым-қатынастары бүгінгі күні қатты өрлеу үстінде.
ҚХР аумағында Бейжіңдегі Қазақстан Елшілігінен басқа, Гонконг пен Шанхайда
Бас консулдықтар бар. ... ... ... қызмет ашылған. Ал
ҚХР-дың Астанадағы ... ... ... Бас ... ... ... тату КӨРШІлік және достық қатынасты дамыту – Қазақстан
сыртқы саясатының басым ... бірі ... ... атап ... ... арасында дипломатиялық қатынас орнаған 20 жылдың ішіндегі негізгі
саяси жетістіктер қатарына ҚХР Үкіметінің ... ... ... туралы ресми мәлімдемесін, сондай-ақ екіжақты шекаралық мәселелердің
түпкілікті ... ... ... және ... ... мен қорғау саласындағы ынтымақтастыққа қол ... ... ... Бұлардан басқа екі жаққа да тиімді бірнеше ... қол ... ... ... қол ... ... ... қатарында Қазақстанның экономикасын әртараптандыруға өзіндік үлес
қосатын «Экономиканың ... емес ... ... атап ... болады (2007 ж.). Қазақстан, Қырғызстан, Қытай,
Ресей мен Тәжікстан басшылары Шекара аймағындағы әскери ... ... ... туралы келісім (Шанхай қаласы, 1996 ж.) мен ... ... ... ... ... туралы келісімге (Мәскеу қаласы,
1997 ж.) қол қойғаннан кейін құрылған «Шанхай бестігі» тетігінің негізінде
2001 жылы Шанхай ... ... (ШЫҰ) ... ... 7 ... қабылданған ШЫҰ Хартиясына сәйкес ұйымның негізгі
мақсаттары: өзара сенім, достық пен тату ... ... ... сауда-
экономикалық, ғылыми-техникалық, мәдени, білім беру, энергетикалық, көлік,
экологиялық және басқа салалардағы ынтымақтастықты ... ... ... ... төрағалық бір жылдық кезең ішінде
жүзеге асырылады, кезекті саммит аяқталғаннан кейін ... ... ... ... ... мүше ... басшыларының кезекті
отырысын өткізумен аяқталады. 2010 жылдың ... ... 2011 ... ... ... Қазақстан Республикасы төрағалық еткені баршаға
мәлім.
Қазақстан мен Қытай ... ... да ... ... үлгісін көрсетуде. Әсіресе, БҰҰ, ШЫҰ шеңберіндегі қатынастар туралы
осыны айтуға болады. Сонымен бірге, ҚХР Қазақстанның АӨСШК, ... ... ... ... ... ... бастамаларын қолдап
отырады. Парламентаралық байланыстар да жақсы қарқынмен дамуда, екі елдің
парламенттерінде де ... ... ... ... жағы мен Қазақстан жағы бірлесіп шығарып отырған «Көрші» журналы
да екі ел ... ... ... ... ... үлесін қосып
келеді деп сеніммен нық айта аламыз.
«Көрші» журналының Қазақстан оқырмандарымен бас қосу сұхбаты ортада Ду
Дыуын, Асқат Керімбайұлы, ... ... 2011ж. ... ... ... 《友邻》杂志哈萨克斯坦读者见面会 杜德文、艾斯海提、毛肯 (2011年12月
阿拉木图安卡拉宾馆)
2011 жылы желтоқсан айында Алматы ... ... ... үйінде
«Көрші» журналының оқырмандарымен кездесуі болып өтті. Оған ... ... ... партия комитетінің жорасы, ШҰАР саяси кеңесінің төрағасы Асқат
Керімбайұлы, Іле Қазақ автономиялық облысының ... ... ҚХР ... бас консулдығының бас консулы Ду Дуың, жоғары оқу ... ... ... мамандары, зиялы қауым қатысты.
Қытай мен Қазақстан дипломатиялық қатынас орнатқандығының 20 жылдығын
құттықтау сауық кешінің ашылуы (желтоқсан, 2011 ж. Алматы) 庆祝中国-
哈萨克斯坦建交20周年文艺晚会 ( ... ... ... редакциясы:
哈萨克斯坦编辑部:
Қазақстан Республикасы, 0500000 Алматы қ. Жібек жолы к.№50, 4 қабат
哈萨克斯坦共和国0500000 阿拉木图市吉别克桌勒街50号
Тел: ... ... ... 120008, ... қ., ... ... ... академиясы
哈萨克斯坦共和国120008 克孜勒沃尔达市,米秋仁街1A
《哈萨克 中国》研究院
Тел: +7 7242 23 03 97
电话:+7 7242 23 03 97
Факс: +7 7242 23 02 51
传真:+7 7242 23 02 ... ... ... ... ... ... ШҰАР, Үрімжі қ., Жин-Йін көшесі ақпарат ғимараты, 17 қабат
中国新疆乌鲁木齐市金银大道新闻大厦17楼
Тел: 0086-991-8521353 8521350
电话:0086-991-8521353 8521350
Факс: ... ... ... ... халық республикасы 新疆 (xin jiang ) шин жиаң териториясында бүгінге
дейін үлкен баспаханадан 12 баспахана бар ... ... ... ... ... , 2- сі ... ... zu chu ban she) ұлттар баспасы
民族出版社(min zu chu ban she) ... ... жылы ... астана 北京(bei jing) беи жиң қаласында орталық халық үкіметі
,мәдениет тәрбие басқармасы толымды деп ... ... ... бұл ... ... ... ... бірі болып құрылғалы
бері әліде әрбір аз ұлт өкілдерінің териториялары мен экономикалық ... ... ... ... , қытай територтясынан сырт басқада елдерге
ғылым және мәдениетін жәрия ... ... бір ... бұл ... ... ... ... көтеруде .басылатын тілдері :
моңғол, тибет, ұиғыр, қазақ, кәріс тілі т.б тілдерде жұмыс ... ... ... ... ... ... ... тәрбие қатарлы үш үлкен жұмыс бөлімі бар.
Бүгінге дейін, баспахана жалпы 260 тұрден астам кітап ... ... 299.7 мил ... ... аптасына 200 апталық ,шамамен
73.4 мил әріпті құрайды .
2011 жылы, шиң жиаң ұлттық ... және ... ... ұлтаралық шығармашылық мәдениет алмастыру құрлысында, өзіндік
шығармалырдан қазақ тілінен 5 том, ... ... ... 3 том жарық
көрді.
新疆人民出版社(xinjingrenminchubanshe)
шиң жиаң халық баспасы
Шиң жиаң халық баспасы 1951 жылы ... , 6 ... әр ... ... ... ... хабар агенттігі ұйымдастыру арқылы құрылған.
新疆青少年出版社
(xinjiangqinshaonianchubanshe)
шиң жиаң жастар баспасы
Шиң жиаң жастар баспасы __ 1956 жылы 7 сәуір құрылған, қытай, ұйғыр,
қазақ ... ... ... ... ... баспахана. 5000нан
астам тұрлі тақырыптағы кітаптар шығарған, 1985 жылы ғана ... ... аты ... , ... ... ... ... – жастар және
балаларға саясат ойлау және мораль тәрбиесі жөніндегі тақырыптар, 8 ... , 90 адам ... ... , ... ... ... ... 1962 ж
қазақ аңыз ... жиаң ... ... жиаң ... ... жылы 6 тілде әр тұрлі тәрбиелік мәні бар
кітаптарды басады,автономдық ... ... ... ... ... баспасы
Іле халық баспасы 1977 жылы 3-шілдеде қазақ автономиялы ... ... ... ... ... себептерден 1998 жылы 27
_қаңтарда ресми түрде обылыстық ... ... ... , 60 ... ... , бұл ... тек ... тілінде жарық көреді , ... ... ... ... , әрі ... ... мен ғылыми өресін күшеитуге көмек береді ,8 бөлім ... ... ,1998 жылы 191 ... ... тұрін басып шығарды .
阿勒泰日报 (a le tai ri bao ) Алтай ... ... ... ... , ... ... , бүның ішінде қазақ
ьөлімі 1935 жылы ... ... ... тілі ... 1965 ... ... ... раионы мұшелік одақ ұиымдастырып құрған ,
қазір 75 адам жұмыс ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 90 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұқаралық коммуникация және оның саяси ықпалы. Коммуникация түсінігі5 бет
Ақпараттық саясат5 бет
Ақпараттық терроризм3 бет
Ақпараттық қоғам және жаһандану90 бет
Ақпараттық қоғам және интернет журналистика8 бет
БАҚ саласындағы этикалық нормалар20 бет
Бұқаралық ақпарат құралдардың теориялық метадологиялық негіздері52 бет
Бұқаралық ақпарат құралдары5 бет
Бұқаралық ақпарат құралдары - қоғамдағы төртінші билік25 бет
Девиантты мінез-құлық және бұқаралық ақпарат құралдары4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь