Қарахандықтар мемлекетінің қалыптасуы

Кіріспе
І.Негізгі бөлім
1.1Қарахан мемлекетінің құрылуы және оның территориясы.
1.2Қарахан мемлекетінің этникалық құрамы мен саяси құрылымы.
1.4 Наймандар мен керейттер ұясы.
1.5.Ұлы Жібек жолы . аса ірі ақпараттық ортерие.
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Қарахандықтар мемлекетінің қалыптасуында жетісуды мекендеген қарлұқ бірлестігінің тайпалары басты роь атқарды. Қарахан әулеті мемлекеттегі аса маңыды әлеуметтік – саяси институт, әскери-мұраның жері болған. Хандар өздерінің жақындарына белгілі бір ауданның, облыстың халқынан сол уақытқа дейін мемлекет пайдасына алынып келген салықты өзіне жинау құқын береді. Мұндай салық ихта деп аталады. Халықтың ең басты тіршілігі көшпелі және жартылай көшпелі шаруашылығы болады. Кейінірек келе егіншілікпен айналысады. Мемлекет басшысы – хақан қарахан әулиетінің басшысы болып есептеледі. Ханға ең жақын адамдардың бірі – уәзір (атқосшы) деп аталады. Хан сарайы басты орда – мемлекеттік және әкімшілік басқару орталығы болды. Далалық аймақтардағы мал шаруашылығымен айналысатын халықты басқару тәртібі басқаша болды. Онда иерархиялық принциптерге негізделе тұрса да көшпелі қауымдардың әкімшілік басқаруы рулық-тайпалық басшы топтар арқылы көбіне елші басына, бектер мен хандарға бағынатын ру басылары арқылы жүзеге асырылады. Тұтас алғанда Қараан қағанатының мемлекеттік әкімшлік жүйесі – феодалдық негізде орнықты.
Отырықшы – егіншілік қоныстарда шаруаларды қанаудың 2 түрің болған: 1) үлескерлік – жерді шаруаға жалға беріп, өнімнің жартысын салық түрінде төлеу; 2) қамқорлыққа алу – тұтас қауым өздерін және мал – мүлкін байлардың қамқорлығына өткізді және сол үшін алып жинады.
Х – ХІІ 77-да сәулет өнері дамыды: Бабаджахатун, Айша бибі, Қарахан, Әулие ата кесенелері салынған; Кейінйрек келе түрік жазуының орнына араб графикасы келді.
1141 ж. – қарақытайлар Қарахан мемлекетінен түгелдей бағындырып алып, кейінрек ХІІІ 7-ң басында Қарахан мемлекеті өз өмір сүруін тоқтатады.
1. Chavannes E.,- Documents sur les Tou-kine (Turcs).
2. Кляшторный С.Г.,- Терхинская надпись.-«Сов.тюркология», 1980, №3.
3. Бодльшаков О.Г.,- К истории Таласской битвы (751г.).-«Страны и народы Востока», 1980, вып.22, кн 2.
4. Бартольд, I-IX, - Академик В.В. Бартольд. Сочинения. Том 1-9, М.1963-1977.
5. Агаджанов С.Г.,- Государство Сельджукидов и Средняя Азия в XI-XII вв. М., 1991.
6. Бертельс Е.Э.,- История персидско-таджикской литературы. М.,1960.
7. П.Агапов,М.Кадырбаев. Сокровища древнего Казахстана. Алма-ата, 1979.
8. История Казахстана с древнейших времен до наших дней (Очерки). Алматы, 1993.
9. Ныгмет Мынжан. Краткая история казахов (на казахском языке). Алматы, 1994.
10. М.Барманкулов. Хрустальные мечты тюрков о квадронации. Алматы, 1999.
        
        Жоспар:
Кіріспе
І.Негізгі бөлім
1.1Қарахан мемлекетінің құрылуы және оның территориясы.
1.2Қарахан мемлекетінің этникалық құрамы мен саяси құрылымы.
1.4 Наймандар мен ... ... ... жолы – аса ірі ... ... ... мемлекетінің қалыптасуында жетісуды мекендеген қарлұқ
бірлестігінің тайпалары басты роь атқарды. Қарахан әулеті мемлекеттегі ... ...... ... әскери-мұраның жері болған. Хандар
өздерінің ... ... бір ... ... ... сол уақытқа
дейін мемлекет пайдасына алынып келген салықты өзіне жинау құқын береді.
Мұндай салық ихта деп ... ... ең ... ... ... ... ... шаруашылығы болады. Кейінірек келе егіншілікпен
айналысады. Мемлекет ...... ... ... ... болып
есептеледі. Ханға ең жақын адамдардың бірі – уәзір (атқосшы) деп аталады.
Хан сарайы басты орда – ... және ... ... ... ... аймақтардағы мал шаруашылығымен айналысатын халықты басқару тәртібі
басқаша болды. Онда иерархиялық принциптерге ... ... да ... ... ... рулық-тайпалық басшы топтар арқылы ... ... ... мен ... ... ру ... арқылы жүзеге
асырылады. Тұтас алғанда Қараан қағанатының мемлекеттік әкімшлік ... ... ... орнықты.
Отырықшы – егіншілік қоныстарда шаруаларды қанаудың 2 түрің болған: 1)
үлескерлік – жерді шаруаға жалға ... ... ... ... түрінде
төлеу; 2) қамқорлыққа алу – тұтас қауым ... және мал – ... ... өткізді және сол үшін алып жинады.
Х – ХІІ 77-да сәулет өнері дамыды: Бабаджахатун, Айша ... ... ата ... ... ... келе ... жазуының орнына араб
графикасы келді.
1141 ж. – қарақытайлар Қарахан мемлекетінен түгелдей бағындырып ... ХІІІ 7-ң ... ... мемлекеті өз өмір сүруін тоқтатады.
1.1.Қарахан мемлекетінің құрылуы және оның территориясы
Араб және парсы авторларының ... ... ... жайлынегізгі
дереккөздері боп табылады.В.В.Бартольдтың айтуынша қарахандықтардың ... ... ... ... ... шігіл
мен яғма тайпаларынан құралды.
Қарахан әулетінің негізін салушы Білге Құл ... ... ... ... ... ... ... шігіл тайпасынан шыққан Арслан
Қара ... ... ... ... мен Қашқарда болды.Ал ... кіші ... ... ... ... ... ... тұсында Самани әмірі Исмаил Ибн Ахмад 893 ... ... ... мен ... арасындағы тоқтаусыз соғыс
X ғасыр соңында Баласағұнда түркілердің жеңісімен аяқталады.Богра хан 922
жылы ... мен ... ... ... 923 жылы ... ... Сатух Богра ханның немересі Богра хан Харун алғашқы болып 960 жылы
ислам дінін ... ... ... соң ... орталығы Ферғанада
орналасты( Шаш маңайының негізгі қаласы ... те ... ... XI ... ... ... «тас ... атауын алады). Балх қаласына
1008 жылы шабуыл жасаған Қарахан ... ... ... ... отрядынан жеңіліп, көп шығынға ұшырайды.
Қарахан мемлекеті Шығыс ... ... ... және ... ... орталықтан басқарылып, астанасы Баласағұнда орналасты.
Арслан бастаған әкімдер мемлекет жерін бірнеше үлеске ... ... ... ... ... ... орталық өкіметтің билігін
әлсіретті.Мемлекетте жер бөлу жүйесін икта деп ... ... ие ... ... ... ... ... жинаушыларды иктадар
деп атағаны белгілі. Осылайша,мемлекетте ақсүйектер мен оларға тәуелді
адамдар тобы ... ... ... ... етіп ... қатар қалаларда сауда-саттық мейлінше дамыды.
1.2. Қарахан мемлекетінің этникалық құрамы мен саяси құрылымы
990 жылы Тараз бен ... ... ... ... 999 жылы ... ... әулетінің жерлерін жаулап ... ... ... ... ... ... Қашқарға дейінгі жерлерге
екі ғасыр бойы Қарахан мемлекеті ... ... ... ... ... XI ... 30 жылдары
мемлекет орталығы Бұқара болып Мәуереннахрдан Ходжентке ... ... ... ... және Тараз, Исфиджаб, Шаш, Ферғана, Жетісу, Қашқар
аймақтарын ... ... ... ... бөліктің әскери орталығы
Баласағұнда, ал мәдени және діни орталығы Қашқарда болды.Қарақытайлар 1141
жылы қарахандар мен ... ... ... жеңіп,батыс және шығыс
қағандықтардың билігін қолына алады.1210 ... ... ... ... 1212 жылы ... ... құлауына алып келді.
Қарахан мемлекеті тұсында ... ... ... өмірге
бейімделу процесі жүріп, қала мәдениеті өркендеді.Мемлекетте мұсылман дінін
қабылдауға байланысты көне ... руна ... ... араб ... ... ... ... Махмуд Қашғаридің «Диуани лұғат
әт-түрік», Ахмет ... ... ... атты ... түркі тілінде
өмірге келді.
Қараханид дәуірінде ... ... озық ... ... X-XII ... ... Сырдария алқаптарында салынған Тараз
қаласын, Айша Бибі, Аяққамыр, Алаша хан, БабажаХатун, Жошы хан, ... ... ... ... Ляо ... ... құрған қидандарға мұсылман тарихшылары
«қара қытай атауын» берген. Олар XII ғ. 30 ... ... ... ... мен ... ... басып алды. 1137 жылы қарақытайлар
Қарахан мемлекетінің ... ... ... ... ... алауыздықты өз пайдаларына сәтті пайдаланады. 1141 жылы
Самарқанның ... ... ... ... сұлтаны Санжар
қарақытайлардан жеңіліс табады. Қарақытай билеушісі гурхан деп ... оның ... ... ... атқа ие ... ... аймаққа бөлінушілік болмады. Шығыстағы ұйғырларды салық төлеу
арқылы бағындырып ... ... үлгі ... әр үйден бір алтын, бір динар ... яғни ... ... ... Бұл ... вассалдық сарайға
гурханның өкілі келіп алып кетіп отырды.Кейде вассалдық иенің өзі ... беру ... ие ... ... қытай мәдениетінің әсеріне
қатты ұшырағаны соншалық, кейінгі Орта Азияның моңғолдары секілді ... кете ... ... ... ... ... ... Бұл процесс
1211 жылы Найман ханы Күшліктің билігі орнағанға дейін жалғасты. Хорезмшах
Мұхаммедтің ... 1212 жылы ... ... ... ... ... дарға асылып, Қарахан әулетінің Ферғанадағыбилігі жойылды.
Найман ханы Күшлік 1211 жылы Гурхан(Қарақытай) мемлекетін жеңеді.
Осылайша ... ... ... ... ... Шыңғысханнан
жеңіліп келуі, қарақытай мемлекетінің құлауына себепші болды.
1.4 Наймандар мен керейттер ұясы.
Наймандардың шығу тегі мен ертедегі ... ... ... өте ... ... олардың этникалық құрамы аралас болуы да ықтимал, бірақ ... олар ... ... ... ... VІІІ.7. оғыздар
тайпаларының бірлестігі Орхон өзенінен бастап, жоғары Ертіске ... ... ... ... ... да сол ... ... Наймандар өздерін
қоршаған көшпелі және отырықшы – егінші этностармен өте тығыз ... және ... ... ... ... ... ... ең ерте мәліметтер Х.7. бас кезінде
жатады. Керейлердің ... ... ... ... Ол ... тілді және
монғол тілді жұрттан құралады.
Керейлер мен наймандар әлеуметтік-саяси дамуында бір деңгейде тұрған.
Олар дербес мемлекеттік құрылым-ұлыстар болып ... ал ... ... ... ... бүкіл этносты біріктіреді. Әрбір ұлыстың өз
территориясы болған. Оның шекарасының ең ... ... ... ... хан ... ... ... әскері мен жасауылы бар
басқару аппараты жұмыс істеген.
Кодекс – гуманикус – сол ешқандай кем емес рай мен ...... ... ... Олар ... мемлекеттерін ұлыс деп атады,
жазбалары бар, хрестиандық дінге ... ... ... ... Керейттердің
билеушісі – Теория Ван – хан; Наймандардікі – Даян ... ... ... ... Елюй Даши.
Х-ХІІ ғасырда қалалардың гүлденген кезі, ескі қалалар: Отырар, Тараз,
Испиджаб, Янкигент, Құлан және жаңа ... ... ... Тек ... ... 10 қала ... оған 56 қала ... Олардың ішінде
стратегиялық маңызы зор Сығанақ болатын. Осы ... ... өте ... ... (арна), водопровод, монша Оңтүстік Қазақстанда
жетісуда ақшалы сауда: 2 ақша ... ... ... ... Осы ... алтын, күміс, мыс алынған. Олардың шарушалығы: негізінен көшпелі
шаруашылығы, қой, ешкі, жылқы, ірі қара мал өсірді.
Қыпшақ хандығының ... ... ... ... ... алғаш рет 760жылы ежелгі ... ... 656 жылы ... ... ... ... кейін Алтай тауының
солтүстік жағымен Ертіс өңірін жайлаған қыпшақтардың едәуір мол топтары
қимақтардың ... ... ... ... ... ... негізгі
қыпшақ тайпаларының өзін-өзі билеуге ұмтылған талабы VІІІ 7 ... ... ... бөлініп, олардан әрі Батысқа қарай көшуіне ... ... ... түбірлі тәуелсіздікке жете алмайды. ІХ – Х ғасырда
қыпшақтардың тарихы қимақтар тарихымен қоса ... ... ... ... ... ... ХІ 7-ң 2-ші ширегінің бас ... ... ... ... ... ... даласының орнына Дешті – Қыпшақ аты
пайда болды. ХІ орта кезінде қыпшақ тайпалары Еділден ... ... ... жылжиды да, Шығыс Европаның ... ... ... ... ... ... жасауға көшеді. Қыпшақ ақсүйектері Шығыс
Дешті-Қыпшақ тайпаларының қоныстық-өрістік жерін едәуір кеңейтуіне себепші
болған және ... ... ... ... орта Азиядағы
салжықтар, ... және ... ... ... ... ... ... ХІғасырдың 1-ші жартысы дауылды ... ... ... ... ... ... ХІ ғасырдың
ортасында Дешті-Қыпшақтағы ыдыраушылықтың көзі ... ... ... ... тайпаларының көптеген топтары көшіп кеткеннен кейін Қыпшақ хандығының
саяси тірегі едәуір күшейіп нығая түсті. ХІ ... ... ... ... ... ... ... саяси бірлік біраз
жақсарады. Бұған қарағанда ... ... ... ... ... бүкіл хандыққа жүргізе алатын жоғарғы хандар болғанға ұқсайды.
Қыпшақ хандарының өкімет билігі мұра болып, жеден ... ... ... шығатын әлеуметтік ру ел – бөрілі екен. Орда аталатын хан қонысында
ханның дүние-мүлкімен аппараты болған.
Ұлы ... жолы – аса ірі ... ... ... ... туралы алғашқы мәліметті будда діндары ... ... ... ... 37-27 ... ... сауда
байланысы жасалған. Ұ жж-ежелгі және орта 7-ғы ... пен ... ... ... ... Еуразияны қақ жарып өтетін керуен
жолының жүйесі. Бұл жал Орта Азия мен ... ... ... ... ... дамытты: Лауарит жолы, Нефритжолы, Дала жолы. Қазақстандағы 7 жж.
негізгі ... ... мен ... ... ... ... 4 ... 1) Батыс → шығыс бағытталған жол; 2) Іле бағаты; 3) Еуропа
бағыты; 4) ... және ... ... ... Сырдария бойындағы ең ірі
қалалар. Отырар мен ... ... ... ... түйістірді. Саудадағы
басты тауар-жібек. Жібек алтынмен теңеліп, Халық аралық валютаға ... мен ... ... төленген. Ұ.ж.ж. арқылы алғаш қытай жібегі
Батыс елдеріне тасылды. Ұ.ж.ж-мен Ұ.ж.ж-мен ән мен би ... ... ... ... шығ. ... мен ... әуендері көп
тарады. Византияда түрік акробаттарының өнері көрсетілген, т.б. Ұ.ж.ж
бойымен дін ... ...... Орта Азия мен ... ... ... және Жетісуда кең тарады. Буддизмді таратуда ... ... роль ... ... ... жерден жер асты хромье,
Ақбешін мен Суябтан 2 будда хромдарье табылды. Христиан діні – ... ... ... ... бұл ... ... бағыты тарады. 8-9ғ
қарлұқ жабғуы арқылы түріктер христиандар қабылдап, Тараз, Меркеде христиан
шіркеулері табылды. ... мен 3ғ-да ... ... ... Манихейлік дінді
соғдылықтар таратты. Манихейлік ғимараттар Баласағұн мен Шілікбалықтан
табылды. Біздің заманымыздан бұрын 7-6ғ. ... ... ... ... ... от ...... мен Қызылөзенде, құрбандық ошақтар –
Отырарда табылды. 8-9ғ Оңтүстік Қазақстанда Ислам діні кең ... ... ... рет ... ... 760 жылы ... 960 жылы Қарахандықтар
мемлекеттік дін етті. Ұ.ж.ж 2 мың жыл бойы жұмыс істеді, ХV ғ. су жолы ... ... ... жол ... ... қағанатының құлауынан далада саяси қуыс пайда ... ... ... ... үшін, қаған дәрежесі ... ... Ашин ... ... басмылдар, ұйғырлар, қарлұқтар
күреске кірісті. Басмылдардан билікті жеңіп алғанұйғырлар ... ... ... және ... Орта ... ... ... жататын.
3 – 5 ... ... ... ... ... ... бірлестікке кірді (биік арба). 5 ғасырда жаңа атау
пайда ... ол одақ – теле ... ... деп ... өте көп тобы ... ... ... Қазақстан даласына және
Оңтүстік – Шығыс Европаға. Қалғандары Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... жерлері Жоңғарияда және ... ... 605 жылы ... ... ...... ... көсемдерін
сатқындықпен сабағаннан соң ұйғыр басшысы тайпасын ... ... ... сол ... ... топ ... Қытай жазушыларының атауымен “тоғыз
тайпа”. Орхан жазуында ... ... деп ... ... бірінші түрік қағанаты ... соң ... ... саяси күш есебінде көрініп, Яглакар тұқымынан бас
болған оныншы тайпасы ... ... ... ...... ... Тумиду 647 жылы ... ... ... өуізінде
өз мемлекетін құрды. Қытай ... ... ... ... ... - өзі атады және шенділерді түрік ... ... ... ... жаңа мемлекетті мойындамады. 630 – 663 жылдары ... және Тан ... ... ... ... ол ... армиясы жеңіске жете алмады.
Бәрібір 80 жылдардың басында токуз огуздар Элтериш – ... ... ... және ... айрылды.
Ұйғырлардың жаңа мемлекеті бұрынғы ... ... ... ... ... ...... қарысқан қарсылықтарын жеңумен
дүниеге келді. Яглакар тұқымының ... ... ... ... ... толық жеңіс 755 жылғы Қытайдағы соғыстың үлкен жеңісінен
кейін келді. Түрік – согди ... ... ... де ... ... Ань Лушань басқарған шекара әскерінің көтерілісі соңынан
азамат соғысына жалғасып кетеді.
Этелмиш Бильге – ... (747 – 759) және оның ... Бегю ... (759 – 779) , ... ... қолдау көрсетіп, көтерілістерді
басып, сол үшін үлкен ... ... ... ... және ... сауда бірқатар уақытта қағанатта тынышық және ... Бегю – ... ... өз астанасы Орхонғасоғыстан ... және ... ... қоса жаңа ілім ... ... миссионерлерді ала кетті, ... ... ... мойындады. 763 жылдан сол жүз ... ... ... Орта ... ... саяси шешуші роль ... ... ... мен қарлұқтар ғана болды.
Қарлұқтардың бас ... ... ... ... ... ... (тарихтың) мемлекетін қайта құруына байланысты болды.
“Уч карлук” деп ... ірі ұлт ... ... ... ... ... 7 ... жағдайлардан
кейін көп жылдар бойына Жоңғар ... ... ... ... ... ... да бар) ... негізгі аймағына айналған. 7
ғасырдың ортасында ... ... ... ... ... көрсетіп Жоңғар Алтайдан ... ... ... ... ... мәліметтерінде Тохаристан билеушісі бірде
“тохарлар ягбуы” ал ... ... ... деп аталды. 710 ... Орта ... ... ... ибн Муслим ... ... ... алды және ол көп ... ... ... оның ... әкесінің мұрасын жалғастыруға ол
кедергі болған жоқ.
630 ... Қара ... ... Жоңғар қарлұқтарының
көтерілісі, батыс түріктерінің Тон ягбу – ... ... ... болды. 647 – 650 жылдарда қабылданған қарлұқтардың ... ... ... ...... ... әрекеті белгілі. Ол
Солтүстік Алтайда Тан империясына ... ... ... Қарлұқтардың жалпы басшысы орхон жазбаларында елтебер ... ... ... көсемдері де осылай ... ... ... салт – ... ... ... ... ол тілдерінде де айырманың аздығын айтады.
Қарлұқтардың тіл ... Я ... Дже деп ... ... ... ... деп айтатын. 7 ғасырдың ... ... ... қол астында бола тұрып қарлұқтар егемендігінен айрылғанына
көне алмады. 8 ғасырдың бірінші ширегінде ғана ...... және ... ... қарлұқтар көтерілісшілерімен шайқасқа үш ... ... Кули – чора ... ... ... Тез өзенінің бойында ... ... ... ... ... Басмылдар мен ұйғырлардың бірлестігіне
қатыса ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін қабылдады, батыс түрік қағанаттарының басқарушылары солай
аталатын. Ұйғыр Элетмиш ...... ... ... ... ... 746 ит жылы ... қашты. Батыста “Он
жебе” еліне келді. ... ... ... ... еді. ... ... токуз – татарлармен одақтасып ұйғырлармен ... ... ... мен ... арасындағы әскери саяси жағдайдың
күрт ... ... ... ... жаулықты
уақытша ұмытып жаңа жаумен бірлесіп соғысуға мәжбүр етті.
Сулуктың ... мен ... ... ... ... ... батыс шептен ақырындап Жетісуды бағындырды, ал империя армиясы
Сырдарияға жылжыды. 740 жылы Қытай армиясы ... ... алып ... ... ... ... Қара Шора бір жола жоқ ... кетті.
Жетісуда Қытай шендісі “хан он ... ... Сань ... 742 жылы ... ... 748 жылы ... корпусы батыс түрік қағанатының ... ... ... ... 749 жылы ... ... Шаш қаласын алды
(Ташкент). Жергілікті иесі ... Тан ... ... ... ... шептегі айбынды қарсыластар толық мойынсұнды деп
есептеді.
Дегенмен Хорасандағы аббас халифтерінің басшысы Абу ... ... ... қарлұқтардың қарқынды қарсылықтарын шақырды.
Салих ибн ... араб ... ... ... ... күшті армиясының қоршауында болды. Шаш қаласының ... ... ... ... және өз отрядының ... ... ибн ... ... бір ... ... мәжбүр
болды. 751 жылы Талас ... ... ... ... ... күн бір шешімге келе алмай соңында ... ... ... күні ... арқа жағынан күтпеген ... ... ... ал ... арабтар шабуылға шықты. Тан ... ... ... ... ... ... Гао ... конвойы есі
кеткен қашқындар арасынан әрең жол тауып алып ... мен ... ... ... кенелді,
тұтқындардың ішіндегі ... ... ... ... және ... Ол ... олар ... мата,
қағаз дайындаумен айналысты. Талас соғысы Тан қытайының Орта Азия ... ... ... ... ... ... қарлұқтар Тан сарйларымен
қатнасын бұзған жоқ. 752 жылы алты жыл ... соң ... ... ... империялық астанасына келді. Байланыстың
тез ... ... екі ... да ... ұйғырлардың әрекеті
болды. Сол жылы-ақ қарлұқ пен ... ... ... ... Отюкен черндегі Орта ... ... ... ... ... ... алуды армандаған еді,
және ол негізсіз емес еді. Оның ... ... ... түргештер, ал Хангай тауында қалған 744 жылдан ... ... ... үшін ең ... ... кезекті жеңіспен ұйғыр жерінің ортасында екі жылға созылды.
Ұйғыр қағанына жеңіс өте үлкен еңбекпен келді.
Карлуктардың ... үшін ... ... аз әсер ... ... ... Элетмишке бағынды, олардың белгілеген
тутукін ... ... ... ... ... ... үзді және түрік Әулеті үшін соғысты тоқтатты. Оның ... ... ... ... ... ... бассейні
қалаларында орналасу еді. Ол бұл ... де ... ... ... ... Әулетін жоңғар тобына бағынуға ұйғырлар ... ... ... ... батыс жорығы туралы Қағанның
Терхин ... ... Ань ... ... ... Қытай ... ... ... ... ... тек қана ... ... орталықтары
емес (Тарим әуізінің) Шығыс ... ... ... ... ... ортасында бірінші рет Егма ... одақ ... ... ... географиялық шығармалары ... ... ... ал-хабар» да Егма туралы айтылады. Гардизи (XI ғ.). Осы ... ... ... ... Карлуктармен, оңтүстікте
Тарим ағысы ... ... ... ... ... ... ... округ және Кашгар қаласы
бақылады.X ғасырда ягманың басқару әулеті токуз-огуздан шықты.
VIII ғасырдағы алдыңғы ... ... ... ... ... еді ... Бір ... жүретін жердің және үлкен
табынды ... ... еді ... (Бартольд, VIII,с 45-46)
Екі шығармадада Ягманың Карлуктармен және ... ... ... ... ... ... қағандарына тәуелді болғанын да айтады.
Алайда Жетісуда ... ... ... мен ... ... ... ... емес бірінші Түрік қағанатында бұрыннан тұратын,
жүздеген жылдар токуз-огуз ... ... Огуз ... кескілескен
қарсылығына тап болды. ... ... ... ашық ... ... ... ... огуздар Жетісуды қалдырып Сырдарияның
төменгі ... ... ғана ... ... де ... алған. Батыс түріктердің Әулетімен ... ... ... Арал маңында Огуз ... ... ... ... деп аталған, астанасы Енгикент Сырдариядағы қала.
Огуз мемлекетінің тарихы XI-XII ғасырда Орта және ... ... Кіші ... ... ... Сельджук державасының басы
болды. ... ... ... және оның өзге ... кең ... зерттелген. (Агаджанов,1991)
Карлуктардың билігі Жетісуда 766 жылы ... бен ... ... ... ... ... бастап Шығыс Түркістан ... ... ... ... 80 ... VIII ... династиясымен Тарим қаласының тұрғындары арасындағы қарым- қатынас
бірден нашарлады. Наразылық және ... ... ... алып келді, Бегю-қағанның өліміне ... ... ... өзін Алп ... ... ... деп атаушының, ұйғыр астанасында
тұратын манихей діншілдері мен ... ... ... ... ... ... еді. Тан империясының
орталығына (Жетісудан) дейінгі ... ... ... ... ... еді. ... ... астананың билігін қолға алу ... ... ... ... Бегю ... шартты қағидалары ... ... мен ... ... дұрыс көрді.
Сарақылықтың салдары көп ... жоқ. ... ... ... ... көршілері карлуктар және тибеттер өзара ... одақ ... ... қолдады. Қытай
тарихи жазбаларына ... «ақ ... ... - ... ... ... армиясының қолбасшысы Иль Угесиге бірнеше рет ... ... ... 790 жылы ... және ... ... ұйғырлардың соңғы әрекеті. Ұйғырлардың 50-60 ... ... ... ... әрекет жасағанмен Жоңғарда Таримде ... ... үшін ... ... ... ... ... мұрагері өзінің кіші інісінің қолынан қаза тапты. Карлуктармен,
Тибеттермен ауыр соғыс ... ... ол ... деректерде
айтылмаған.Ордабалықта сол бір күңгірт заманда «Еглакар атын қабылдаған»
Эдиз деген Жаңа ... ... ... және ... ... ... жылы ... «Жарық сенімі» (религия ... ... және онда ... дінбасы келді. Он бес
жыл үзілістен соң ... ... ... ... ... ... жаңартылды, «Ұйғыр ... ... ... ... ... үшін ... ... көшпенді әулеттердің қалалары
Отюкен черндерін Қағанат жалғасы деп мойындаған соң ... ... ... 803 жылы ұйғыр әскері Кочоны алды ... ... ... ... ... ... ... Бұл ұйғырлардың батыс шекарадағы соңғы жеңісі еді. ... ... ... ... ... ... ... Қырғыздары болды. Олардың арасындағы соғыс ... ... ... артық жүрді. 840 жылы ... ... ... ... ... алды. Ұйғыр
қағанаты шайқаста құлады. Ералмағандарын, күдер ... ... ... ... ... бас етіп ... өздерінің бұрыңғы
шекарадағы жеріне оралды. Көп ұзамай ... ... ... ... мен ... ... ... ұйғырларының көсемі
Буку Чин тибеттерді ... ... ... ... ... ... ... алды. Турфан мен Бешбалықты
орталықтарымен Ұйғыр ... Кочо ... ... ... ғасырдағы Карлук мемлекетінің ... ... ... арқа сүйеп кейбір сәтсіздіктерге қарамастан ... ... ... ... ... ... халифтерінің
армиясына Сырдарияның еріксіз базары арқылы сату, Қытай, Тараз, Ыстықкөл
арасындағы өтпелі жолды ... ... ... Ферғанада
Карлуктардың ... ... ... ... рет ... ... ... Егбу үшін ең ... ... (813-833), Фадла ибн Сахла, Зу-р-рийасатайн ... ... ... ... ... жорығы еді. ... ... ... ... ... Карлук шекарашыларының бастығы
өлтірілді, соңынан Егбудің семьясы ... ... ... ... ... ... әрекеті артықтау көрсетілген,
дегенмен бәрібір Егбу үшін ... ... оңай емес еді. ... өтті және ... ... ... күйреуі, (бұрын
үш ғасыр бойы басымдылық көрсеткен) ... ... Орта ... ... ... ... ... туғызды,- ... рет үш жүз ... ... кез ... мемлекеттің өмір сүруіне мүмкіншілікті
шешетін теңдесі жоқ ... ... жоқ ... ... ... ... ... деп қана мойындайды ал біріккен
билігін ешқашан көрмейтіндігіне сенімді. ... ... ... ... ... қарағанда, ұйғырлардың
жасампаздығынан айырылғаннан кейінгі абыройы ... ... ... ... ... ... Ашин ... шыққан
біреу Карлук династиясына бұрынғы ... ... ... ... қабылдауды маслихат етті. «Егбу ... ... « ... ... X ғасырда – бұл бұрынғы патшасының дәрежесі».
IX ғасырда ... ... ... ... ... ... екіталай. Моральдық-идеологиялық тұрғыдан ғана айтуға болады.
Ең түсініктісі ол ... ... ... ... ... ... ол бүкіл түрік Әулетінің үстінен билік жүргізеді,
ал оның ұрпағы Афрасият және Шана ... Орта ... ... жаңа ... ... ... орнаған еді.
Орыс ғылымында Караханидтер мемлекеті деп аталған. Ол ал-Масуди
хабарында өте ашық ... ... ... ... орта ... ... ... ыдырай бастады. Олардың территориясы қазiргi Шинжаң ... ... ... және ... (қос өзен ... ... Қарахандар
елiнiң екi орталығы ... Оның бiрi Шу ... ... ... ендi бiрi Қашқар қаласында едi.
Қарахандар әулетiнiң шығу тегi мен бастапқы ... ... ... ... ... ... Бұл туралы тарихшылар арасында алуан түрлi
пiкiрлер ... ... ... ... ... әулетiнiң тегi
ұйғырлар арасынан шыққан десе, ендi бiр ... ... ... ... ... ... ... ұйғырлар мен қарлықтар бiрлесiп
құрған десе, тағы бiрi яғмалар мен ... ... ... дейдi.
Қарахандар әулетi бұрынғы түрiктiң ашына тайпасынан шыққан ... ... ... ... ... шығу тегi ... жоғарыдағыдай бес түрлi
пiкiр айтылып келедi. Бұлардың бәрi ... ... ... ... тегi ... пiкiрлер. Қарахандар әулетi билеген мемлекеттегi халықтың
этникалық құрамы едәуiр күрделi едi. Бұл ... ... Гың ... ... ... Шинжаң коғамдық ғылымы, ... 1982 ... елде ... ... ... ... ... шығыл тайпаларынан
басқа да көптеген тайпалар болды. Қараханилар мемлекетiнiң құрамына кiрген
бiзге мәлiм тайпалар: үйсiндер, қаңлылар, ... ... телi, ... қыпшақ, арғұ (арғын), яғма, оғыздар (ақшар), букриз. салғыр, бектелi,
баяндұз, балт және баскалар1. ... ... ... ... ... ... ... өзбек, оғыз ұлттары едi. ... ... ... тiлдес халықтарымен қатар иран тiлдес ха-
лықтар^ да болған. Оның қарамағындағы ... мен ... ... тән ... баяғы қал-пында тiршiлiк өткiзiп отыра берген,
қарахандар әулетi оларды жергiлiктi басшылар арқылы билеген.
Қарахандар әулетiнiң ... ... ... ... Одағындағы зерттеушiлер
көбiнесе Бартольдтiң пiкiрiн не-гiзге алады. Олардың айтуынша: «840-жылы
қарлық бастау-, шысы, Исфинджапты ... ... Қул ... хан ... ... ... ... -алуға қақысы барын ... Нак ... ... Исфинджапты ба-ғындырды. Бiлге Қүл Қадыр хан ... ... ... ушiн күресте оның., екi ... ... ... ... хан Баласағунды, ал Оғұлшақ Қадыр хан ... ... ... ... Ибн ... ... ... кейiн
(893-жылы) Огұлшақ аз уакытқа Қашқарға баруға мәжбүр болса керек. Одан
904-жылы ол ... ... ... ... ... iнiсi ... Боғыра ханды (915—955) Қарахан әулетiнiң негiзiн салушы
деп есептейдi^ Исламдi қабылдап, ... ... ... ... ... хан Оғұлшаққа қарсы шығып, оны талқан-дады. Сөйтiп
Тараз бен Қашқарды бағындырды. 942-жылы ол ... ... ... жоғарғы қаған ~деп жарияладыгҚарахантяемлекетiнiң ... ... ... ... осы ... тән жаз-баларында
бұл iрi оқиға женiнде нақтылы дерек кездес-пейдi.
^ Қарахандар әулетiнiң негiзiн қалаған Сатұқ Боғыра хан ... ... ... баласы Мұса отырды. Ол 960 жылы ... дiнiн ... ... дiнi деп ... Мұса ... ... соң орнына баласы Эли
'«Қазақ ССР тарихы», 1-том, 148-бет, Алматы, 1957.
2В. В. ... ... ... дәуiрiндегi Турқiстан»,
армалар, 1-том, 315-бет. I96Я
—«рi^iид ... ... ... ... ... ССР ... 2-том, 15-бет, Алматы, 1983.
144
4 !)слан хан отырды. Оның еишiсiне тигом жерлiң орталы-i i->i ... ... Әлi ... хан ... ... ... ... Тараз бен
Баласагунның билеушiсi есептелдi. Сатұқ ... ... ... ұлы ... ... ... Бокыра хан Баласағұн өңiрiн еншiге ... ... ... ... ... ... ... екi
немересi: Эли Арслан мен Қасен ... ... ... ... былайғы жерле ... ... екi ... ... ... билеушiлерi 10-ғасырдың ақырғы он ... ... ... ... ... жорығына аттанды. 990-жылы Хасен
(һарун) ... хан ... ... әскерлерi Исфинджапты, 992-жылы сама-
нилардың астанасы Бухараны алды. 999-жылы қарахан билеушiсi ... ... ... ... ... ... 1005-жылы Мауараннахр
бiржолата қарахандар-дыц қолына өттi. Бүрынгы саманилар патшалығына қарас-
тi,; жер мен елдi ... мен ... ... ... ... бөлiстiң шекарасы Амудария болды.
Қарахандар әулетiнiң алғашқы мезгiлiнен бастап ... ... ... атағы «Арслан (арс-т;iii) және Богра» ... ... ... ... ... ... ... атағын
шыгылдардьiк билеушiсi, ал Боғра ... ... яғма ... ... ... ... ал ... яғмалардың кө-семi
болса керек1. Әйгiлi ғалым Притсактың ... ... ... жоғарғы басты билеушi ... Оның ... ... ал Боғыра қарахан қосшы билеушi ... ... ... ... одан соң Қашқар ... ... ... өлсе, оның орнына Боғыра қарахан отырып, Арслан Қарахан
атағын ... ... ... ... ... ... Арслан хан Сулеймен
(Шафар Ад-Даула) 1042-жылы ... ... мен ... алып ... ... мен ... ... мен туыстарына улестiрген.
Бул жайтты араб ... Ибн ... ... ... ... және
түрiктер елiнiң патшасы Шараф Ад-Даула болды. Бул оларға ... және ... ... бағынышты туыстарына) қалаларды бөлiп бердi,
әзi-
Ты/i ... * ... ... ... Шинжац қопiмОыi; i'ы;iымы»,
2-сан, 1982,
145
нiң ... ... ... ... ... ... ... Боғыра ханға Тараз
бен Исфинджапты бердi, ағасы- Тока ханға Ферғананы түгелдей бердi. Баласы
Эли тегiнге ... ... және ... бердi, өзi Қашкар мен
Баласағұнды қанағат тұтты»'.
10-ғасырдың ... ... ... екi ... ... Эли ... ұрпақтары мен Хасен (һарұң) Боғыра ханның ұрпақтары бiрi-бiрiмен
қырқысып ... едi. ... ... ... бұл одан ... ... ... мемлекетi дербес екi қаған-дыққа — Шығыс
қағандығы және ... ... ... ... ... территориясы Жетiсу еңiрi мен Қашқар, ... ... ... бiр ... ... Оның ... ... солтүстiк шекарасы
Күшардың оңтүстiгiне жеттi.
Шығыс қағандықтың астанасы Шу езенi бойындағы ... ... ... ... Боғыра хандығының саяси орталығы Қашқар
қаласында едi.
Батые қағандықтың ... ... және ... ... ... Олардың астанасы алғашында Үзкент, одан соң Самарқант қаласы
болды.
Қарахан мемлекетi ... екi ... ... ... де ... ... ... қиян-кескi қан төгiс .соғыстар , туып
тұрды. Әрбiр иелiктi билеген ақсүйектер арасында да таққа таласқан ... үдей ... ... өзi ... ... ... ... Осы
алауыздықтарды пайдаланған Селжұқ сұлтандары Қараханды өзiне тәуелдi етуге
ұмтылды.
Қарахандар әулетiнiң өқiмет билiгi ұшiн күрескен iшкi тартыс ... ... ... ... ... Яған ... ... Боғыра хан өзiнiң
ағасы Арслан ханның иелiгiне шабуыл жасап, оны кұйреттi, ... ... ... қаскөйлiкке тап болып, у берiп өлтiрiлдi. Бү-дан соң үкiмет ... ... ... ... ... өттi; Ол да ұзақ дәурен сүре алмады,
Барыс Ханды билеген Инал тегiнге қарсы соғыста қаза ... Бұл ... ... Жүсiптiң балалары: Тоғұрыл хан мен Боғыра хан һарұн Шығыс
қағандықты он бес жыл ... ... ... тұсында Ферғана өңiрi
Шығыс қағандыққа бiрiктiрiлдi, ал екi қағандықтың шекара-сы ... ... ... Ендi өкiмет билегi я
Ибн Әл-Асыр, 9-том, 356-бет. 'В. В. Бартольд «Жетiсу тарихының очерктсрi».
146
Боғыра хан һарұнның (1074—1102) ... ... ол ... ... ... ... кезде мейлiнше кушейген Селжұқ мемлекетi қара-хандарға ... ... ... Мәлiк-шах (1072—1092) жер ... ... ... ... ... батыс қағандығының
территория-сына шапқыншылық жасап, қағандықтың астанасы Самарқант қаласын
жаулап алды, одан соң ... ... ... ... шарасыз қалған Боғыра хан өзiн Мәлiк ... ... деп ... ... ... Сөйтiп, Қарахан мемлекетi
Селжуқ сул-тандарына ... ... ... ... султандары Қарахан елiн
тiкелей меңгерген жоқ, тек ... ... ... ... ... тағайындаумен сана шектелдi. Нақ осы кезде Тоғұрыл Қашкар қаласын
қоршап, Богыра хан һарунды тутқынга алды, ... ... ... ... ... ... һарун тутқыннан боса-тылды. Мәлiк Шах Яқұппен
келiсiм ... ... ... ... ... ... ... одан соң Тараз бен Баласағұнды
билеген Қадырхан Жебiрәил Селжуқ ... Орта ... ... ... ... Мауараннахрды қайтарып алды, онан соң Селжук
султандарының иелiгiне қарай жорыққа шықты, бiрақ Термез тубiндегi ... ... ... ... ... ... Селжұқ сұлтаны
Санжар Иб-раһим қараханилар әулетiнен ... ... ... ... ханды
(1102—1130) Мауараннахрдың билеушiсi етiп тагайындады. Арслан хан
тәуелсiз ... ... ... өзiнiң баласын көмекшi билеушi етiп
тағайындады, бiрақ буған ... ... ... ... ... ... Ендi ... хан көмекке Санжар сұлтанды шақырды.
Санжар султан ... ... ... кiрiп, 1130-жылы
қараханилардып орталығы Самарқант қаласын басып ... Бұл ... ... ... науқас устiнде едi. Ұзамай Балқыда қайтыс болды. 12-ғасырдың басында
Иелұй Дашы бастаған ... ... ... ... ... иелiгiндегi өңiрдi өзiне бағындырды. ... ... ... ... ... мемлекет ретiнде өмiр су-руде н
қалып, ... ... ... ... ... ... 239—240-беттер.
147
соңғы өкiлi — Қылыш ... Ибн ... ... шаһы ... ... Орта Азия ... iрi ... мемлекет болды,
қарахандардың ең жоғары билеушiсi хақан деп аталды. Қарахандар ... ... хан деп ... ... ... ... сөз, қарахан елi-нiң
хандары «Арслан хан» және '«Боғыра хан» деп ... ... ... ... ... iлек хандар қағанның жер-жердегi өкiл әкiмдерi
едi. Бұлар қағанның туыстары болатын. Жоғары лауазымдардың бiр турi ... ... ... ... деп ... ... тыс, ұга, ... (Кул
еркiн), сағұн (кун сағұн) атағын алған билеушiлер ... ... ... ... ең жақын адам уәзiрлер едi. Бүқiл ... ... және ... ... ... ... ... абғұ, түксин сияқты ұш жүйеге ... Хан ... ... ... ... болды. Мұндай мәнсаптар:
субаш (әскери қолбасы), бек^ұлұғха-жип (бас ... ... ... ... ... баш ... күзетiнiң бастыгы), хорұқчьГЧесiк
қорушы), ағчы ... ... тағы ... ... Қарахан мемлеқетiнде
қалалар мен қыстақтарда мехтарлар, әкiмдер, райыстар ... ...... ... ... ... ... деп iлды./
Көшпелi және жартылай көшпелi мал шаруашылығы-' мен айналысқан аймақтарды
басқару жуйесi отырықшы, қалалы орындардан өзгешелеу болды. Бұл ... ... ... бастықтары арқылы басқарылды,^олар ... ... ... ... мен ... ... отырды.
Қарахандар дәуiрiнде егiншiлiк, мал шаруашылығы, қол-өнер және ... ... ... ... дамыды. Бұрынғы қалалар көркейiп, жаңа
қалалар жа-рыққа шықты. Қала мәдениетi өркен жайды. Сол заман-ның авторлары
Тараз ... ... ... ... ... ... ... үшiн қен бу-лағы»2 деп мадақтады. Сауданың өркендеуiне
байланысты ақша ... дами ... Тiптi жеке ... өз ... Арыс өзенiнiң орта саласынан табылған
'«Қазақ совет энциклопедиясы», 6-том, 509-бет. 2«Қазақ ССР тарихы», ... ... ... заманының бiр құлаған қаласының көмбесiнен Алмалықтың,
Тараздың, Отырардың, Самарканнын, Магия-iiың, ... ... ... ... жәпе басқа қалалардыц құйкан ақшалары табылған.
10—12-ғасырларда Қарахан мемлекетiнде сәулет онерi дамып, тамаша табыстарға
жетiстi. Жетiсу аңiрi мен ... ... ... Айша Бибi
кумбезi, Аяккамыр. Алашахан кумбезi, Талас ... ... ... ... ата ... ... Бабаша Хатұн кумбезi,
Сырлытам, ... ... Тас ... ... мон-шасындағы су құбыры
және олардағы сан ... ... ... ... ... өзык ... ... дәуiрiнде ғылым, мәдениет мейлiнше гулденiп жоғарғы өреге
көтерiлдi. Бұл мәдениеттiң батыс ие-лiктегi басты ... ... ... ... ... ... Бұл екi қала бұдан бұрын ислам мәдениетiнiң өр-
бiген орындарының бiрi болып келген едi. ... ... ... мәдениет
орталығы Қашқар мен Баласағұн қаласы болды. Қашқар қаласы ерте кезде будда,
манихай ... ... ... едi. ... ... ... бесiгiне айналды.
? Қарахандар дәуiрiнде, Орта Азияда жасаушы туркi тiл-дес халықтардың
мәдениетi ... дами ... Бу:i ... ... ... «Диуан луғат
ат-турiк>> «Туркi тiл-дерi сөздiғi» және «Құтадғу бiлiк» (Қутты ... ... биiк ... жарыққа шықты.
«Диуан лұғат ат-түрiк» еңбегi 1072—1072-жылдары жа-зылған. Оның ... ... ... «Диуан»— арао-тiлiнде жазылған уш томдық iрi шығарма. Мунда
печенег, ... ... ... ... ... қай, япгу. татар, ... ... ... ... ... ... уiiғыр, тацғұт, қытай, табғаш,
арғұ, болғар, суар сияқты жиырма үш ... тiлi ... ... ... Ол туркi тiлдерiнiң түңғыш реткi толық создiгi, ... ... ... ... ... тiлi. ... ... жағырафиялық жағдайы, саясаты. шаруашылығы -мен ... ... ... ... ... ...
энциклопедиясы едi. Шу езенi ... ... ... ... ... ... ... жазған «Құтты бiлiк» дастаны сексен
бес тарау, алты мың бес жүз ... ... оның ... ... ... бар, бул әдет-тегi өсиеттiқ цастан емес, саясат пен заң,
этика мен ... ... ... ... ... ... философия
-лық шығарма. «Құтадғу ... ... ... бай, тiлi ... әдебиеттегi тамаша ескерткiштердiн бiрi, сондай-ақ қараханилар
заманында гүлденген көне мә-дениет ... ... ... 200 ... өмiр ... қараханилар мем-лекетi территоригясының
бiр қанаты қазақ халқы қо-ныстанған жердiң ұлан-байтақ ... ... ... ... қараханилар мемлекетiнiң құрамындағы халық-тардың бiрi
болды. Бұл қазақ ... ... ... және ... ... дiни
нанымына және этникалық бiрiгуiне терең ... ... ... ... ... ... рөл ... мемлекеті тарихи жеке ... ... ... ... ... ... ... сыртындағы жағдайға
жазып ... ... бір ... ... ... ал ... ал Алмаи, дің «Тарихи Кашгар» ... ... ... ... ... бар ... деректердің жоқтығы туралы Карахинидтердің соңғы жалғасының ... ... ... ... ... ... ... 1156ж.
Хакан үйіндегі хандардың аттары Бертельс ... ... (1960 ... шығу тегі ... жеті ... ... ... үшеуімен ғана шектелген. (Карлуктар, Егма, ... ... ... Чигили және Егма түрік ... ... ... түріктерінің қалдықтары ... ... ... ... ... IX ... ажырамаған. Джамал Каршидың
Кашгар салтында (Қарахандардың жеке ... ... ... деп ... Кюль ... ... ... ол Самар-Қанд, Бұқара
билеушілерінің, Әмірлерімен соғыс жүргізген. Ол Әмір нух ибн Асад екендігі
белгілі ... 840 жылы ... ... ... ... ... алған. Дәл осы жылы Гардизидің хабарлауы бойынша Карлук Егбуы
Қаған дәрежесін алған. Мәліметтер білезігі түйісті, 840 жылы ... ... ... ... ... ... бірден-бір Қаған, Бильге
Кюль Кадыр-қаған. Караханидтер мемлекетінде билік, екі Әулеттік топтарға
бөлінді, IX ... ... ... ... құрушы одақ- Чигил және Егма.
Сырттай қағанат екіге бөлінгендей көрінетін, ... және ... ... ... ... ... деп есептелінді, Кашгар және Баласағұнда
орын тепкен (Боран қалашығы, Токмак ... ... ... ... еді Арслан Кара-Хакан дәрежесімен аталды. Батыстағы Кіші қаған
Егмадан еді, Богра Кара-Қаған ... ... ... ... ... ... ... Chavannes E.,- Documents sur les Tou-kine (Turcs).
2. Кляшторный С.Г.,- ... ... 1980, ... ... О.Г.,- К ... ... ... (751г.).-«Страны и народы
Востока», 1980, вып.22, кн 2.
4. ... I-IX, - ... В.В. ... Сочинения. Том 1-9, М.1963-
1977.
5. Агаджанов С.Г.,- Государство Сельджукидов и Средняя Азия в XI-XII ... ... ... Е.Э.,- ... ... ... ... П.Агапов,М.Кадырбаев. Сокровища древнего Казахстана. Алма-ата, 1979.
8. История Казахстана с древнейших времен до ... дней ... ... Ныгмет Мынжан. Краткая история казахов (на казахском языке). Алматы,
1994.
10. М.Барманкулов. ... ... ... о ... Алматы, 1999.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ортағасырлардағы тайпалардың материалдық мәдениеті15 бет
Қазақстан териториясындағы ежелгі ақша сарайлары: ақша соғу,ақша бірлігі, таралымы11 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Е.Бөкетов атындағы Карағанды Мемлекеттік Университетінде кәсіптік тәжірибе өту16 бет
Мемлекеттік басқарудың мәні және оның экономикалық процестерді әрі қарай дамытудағы рөлі30 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
«ақша қаражаттарының есебі»58 бет
«Қарғын» романы туралы3 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Абайдың қара сөздері (1-10)13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь