Құқық жасаушылық және азаматтық қоғам

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

Негізгі бөлім

І Құқық жасаушылықтың жалпы сипаттамасы
1.1. Құқықтық мемлекеттің пайда болуы және дамуы
туралы идеялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2. Мемлекеттердің құқыққа қатысты жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3. Құқықтық мемлекеттің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

Ⅱ Азаматтық қоғамның жалпы сипаттары
2.1 Азаматтық қоғам» ұғымының пайда болуы мен даму идеялары ... ... ... ... ... ... 20
2.2 Азаматтық қоғамның қалыптасуының мәні мен модельдері ... ... ... ... ... ... ... .31

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39

Пайдаланылған әдебиеттердің тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
Мемлекеттік өз жұмысын заң негізінде іске асыратын ұйым ретіндегі ойлар адам баласының өркениетті дамуындағы алғашқы кезеңдерінде пайда бола бастаған. Жетілген және қоғам өмірінің адал нысандарын іздеу құқықтық мемлекет идеяларымен жалғанған. Ертедегі ғалымдар (Сократ, Демокрит, Платон, Аристотель, Полибий, Цицерон) құқық пен мемлекеттік билік арасындағы қарым-қатынасты көрсетуге талаптанғандағы мақсаттары – сол дәуірдегі қоғамды қамтамасыз ететін қатынастарды болжау болатын.
Ертедегі ғалымдардың ойынша құқықты мойындайтын, сонымен қатар құқықпен тежелген мемлекеттік билік адал мемлекеттік болып саналған. «Заңның күші жоқ жерде, - деп жазды Аристотель,- мемлекеттік құрылымның қандай болмасын нысаны жоқ». Цицеронның айтуынша мемлекет – «халықтың ісі», құқықтық араласу және «жалпы құқықтық тәртіп». Ежелгі Грецияның және Римнің мемлекеттік –құқықтық идеялары, институттары құқықтық мемлекет туралы кейінгі прогрессивтік ілімдердің аяғынан тұруына, дамуына белгілі әсерін тигізді.
Феодализм ыдырауының алғашқы кезеңдеріндегі құқықтық мемлекеттілік идеяларын сол кездегі прогрессивті ойшылдар Н.Макиавелли және Ж.Боден айтқан. Макиавелли өзінің теориясында өз заманының қажеттілігіне анағұрлым жауап беретін идеяларда мемлекеттің нұсқасын салуды көздеді. Мемлекеттің мақсатын мүлікті еркін пайдалану мүмкіндігі мен адам қауіпсіздігін қамтамасыз ету деп білді. Боден мемлекетті көптеген отбасыларды және олардың иелігіндегі заттарды құқықтық басқару деп анықтады.
Буржуазиялық революциялардың кезеңінде құқықтық мемлекет тұжырымдасының дайындалуына прогрессивті оқымыстылар (ойшылдар) маңызды үлес қосқан: Г. Гроций, Б. Спиноза, Т. Гоббс, Д. Локк, Ш. Монтескье, Д. Дидро, П. Гольбах, Т. Джефферсон және басқалар.
Гроций табиғи-құқықтық мектептің алғашқы теорияның маманы болды. Оның теориясы бойынша, мемлекеттің мақсаты – көпшіліктің келісімі бойынша әр адамға өз мүлкін еркін пайдалануды қамтамасыз ететіндігі құқықтық бекітулер арқылы жеке меншікті қорғау.
Спиноза заңдар мен байланысуы салдарынан азаматтардың шынайы құқықтары мен еріктерін қамтамасыз ететін демократиялық мемлекеттің теорияның негіздемесін жасады. Оның айтуынша мемлекет әрбір азаматтың өмірін қорғап қана қоймай, сонымен бірге олардың мүдделерінің қанағаттандырылатынына кепілдік берсе ғана күшті болады. Ол өз заманындағы билеушілерді жеке меншіліктің, қауіпсіздіктің, ар-ұяттың бостандықтың және басқа да игіліктің сақталуы қажеттігін ескертті.
Гоббс қоғамдық өмірдегі құқықтық үстемдігі туралы бірқатар прогрессивті еңбектер жазды. Оның еңбектерін кейіннен буржуазиялық революция оқымыстылары жетілдірді, дамытты. Сонымен қатар заң алдындағы формалды теңдікті дәлелдеді және келісімнің тұрақтылығын көрсетті.
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1993 28 қаңтар.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995 30 тамыз
3. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» 16 қазан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса Парламент Жаршысы, 1995. №10; 1999. №5; 2008№8.
4.Сапаргалиев Г.С. Ибраева А.С.. Мемлекет және құқық теория негіздері. Астана, 2007.
5. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша мемлекет біліміне арналған дәрістер жинағы. Қарағанды, 2003.
6. Өзбекұлы С.., Қопабаев Ө. Алматы, «Жеті жарға», 2006.
7.Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы 2008.
8.Есімқұлов С.Т. Мемлекет және құқық теориясы. Шымкент 2006.
9.Жоламан Қ.Д., Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, 2005.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..........................................................4
Негізгі бөлім
І Құқық жасаушылықтың жалпы сипаттамасы
1.1. Құқықтық мемлекеттің пайда болуы және дамуы
туралы
идеялар.....................................................................
.........................................7
1.2. ... ... ... ... ... Азаматтық қоғамның жалпы сипаттары
2.1 Азаматтық қоғам» ... ... ... мен ... ... ... ... мәні мен модельдері
.............................31
Қорытынды...................................................................
..................................................39
Пайдаланылған ... өз ... заң ... іске ... ұйым ... адам ... ... дамуындағы алғашқы кезеңдерінде пайда бола
бастаған. Жетілген және қоғам өмірінің адал ... ... ... ... ... ... ғалымдар (Сократ, Демокрит,
Платон, Аристотель, Полибий, Цицерон) ... пен ... ... қарым-қатынасты көрсетуге талаптанғандағы мақсаттары – сол
дәуірдегі қоғамды қамтамасыз ететін қатынастарды ... ... ... ... құқықты мойындайтын, сонымен қатар
құқықпен тежелген мемлекеттік ... адал ... ... саналған.
«Заңның күші жоқ жерде, - деп жазды ... ... ... ... ... ... ... айтуынша мемлекет – «халықтың ісі»,
құқықтық араласу және «жалпы құқықтық ... ... ... және Римнің
мемлекеттік –құқықтық идеялары, институттары құқықтық мемлекет туралы
кейінгі прогрессивтік ілімдердің аяғынан ... ... ... әсерін
тигізді.
Феодализм ыдырауының алғашқы кезеңдеріндегі ... ... сол ... ... ойшылдар Н.Макиавелли және Ж.Боден
айтқан. Макиавелли өзінің теориясында өз заманының қажеттілігіне анағұрлым
жауап ... ... ... ... салуды көздеді. Мемлекеттің
мақсатын мүлікті еркін пайдалану мүмкіндігі мен адам ... ету деп ... ... ... көптеген отбасыларды және
олардың иелігіндегі заттарды құқықтық басқару деп анықтады.
Буржуазиялық ... ... ... ... ... ... ... (ойшылдар) маңызды
үлес қосқан: Г. Гроций, Б. Спиноза, Т. Гоббс, Д. Локк, Ш. ... ... П. ... Т. ... және ... ... мектептің алғашқы теорияның маманы болды. Оның
теориясы бойынша, мемлекеттің мақсаты – көпшіліктің ... ... ... өз ... еркін пайдалануды қамтамасыз ететіндігі құқықтық бекітулер
арқылы жеке меншікті қорғау.
Спиноза заңдар мен байланысуы салдарынан азаматтардың шынайы құқықтары
мен еріктерін ... ... ... ... ... ... Оның ... мемлекет әрбір азаматтың өмірін қорғап
қана қоймай, ... ... ... ... ... ... ғана ... болады. Ол өз заманындағы билеушілерді жеке
меншіліктің, ... ... ... және басқа да игіліктің
сақталуы қажеттігін ескертті.
Гоббс қоғамдық өмірдегі құқықтық ... ... ... ... ... Оның еңбектерін ... ... ... жетілдірді, дамытты. Сонымен қатар заң ... ... ... және ... тұрақтылығын көрсетті.
Локк та табиғи, бөлінбейтін құқықтық меншікті, жеке ... ... ... ... заң ... ... айтты.
Монтескье құқықтық мемлекеттің құрылуын ... ... ... ... деп ... ... заңдармен рұқсат
етілген әрекеттерді жүзеге асыру. Егер ... ... ... ... етсе, оның бостандығы болмайтын еді. Өйткені өзгелерде ... ... ... ... ... ... ... бойынша, саяси
бостандық – заңдылық пен қауіпсіздікті сақтау.
Осы кезеңде құқықтық мемлекеттің негізгі элементтерінің дайындалуына
маңызды үлес ... ... ... ... Пейн және ... ... ... жатқызуға болады.
Кейінгі жылдары реформалық процестердің ... ... ... ... ... пайда болды.
Азаматтық қоғамның пайда болуы жөнінде ғалымдар арасында екі түрлі
көзқарас бар. ... оны ... ... ... дей келіп,
нарықтық қатынастармен байланыстырады. ... ... ... ... ... ... тарихта болған дейді.
Азаматтық қоғам идеясы өте ертеде ... ... ... өзінде біз азаматтық қоғамдағы ... рөлі ... ... Ол кім ... ие ... сол ... де иесі болады деп жазды.
Өткен жүзжылдықта саяси ойлардың классиктерімен қаралған «Азаматтық қоғам»
ұғымы антикалық полистердің феноменімен ... ... ... үшін ерікті
азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына ... ... ... ... Полис-ең алдымен азаматтарды оған біріктіретін қоғам, сонымен бірге
осы қоғамды қалыптастыратын материалдық және ... ... ... ... ... ... топтастырушы аудармада «қала
мемлекет» ретінде беріледі, бірақ ол сол ... ... ... ... да ... ... ... «азаматтық қоғам» және «мемлекет» ... ... ... ... ... дейін Еуропалық әлеуметтік-саяси трактаттарда,оның
ішінде Ж.Ж.Руссо және И.Кант еңбектерінде ... ... және ... ... ... толықтырушы ретінде қолданылып келген.
Стратификацияның саяси және әлеуметтік формасынан жеке ... ... ... саласының эмансипацияға өте бастауы, ерте буржуазиялық
ревалюция ... ... ... жаңа тәртіптің ... ... ... ... ... ... азаматтық қоғам мен саяси қоғамды анығырақ
ажыратты. Антикалық «азамат», «азаматтық» деген сөздер олардың еңбектерінде
жаңа ... ие ... ... пен ... ... ... теңдік пен
еркіндіктің тарихи ... ... ... ... және т.б.) ... қоғамдық ұйымдар-
мемлекет» деп мемлекетке көңілге бөле, ... ... ала ... қоғамның болашағын мемлекетпен байланыстырды.
Азаматтық қоғам концепциясын, оның мемлекетпен өзара ... ... ... зор ... ие. ... англо-саксондық және
неміс қоғамдық - саяси ойшылдарының барлық шығармаларын жүйелеу негізінде
Г.Гегель азаматтық қоғамның орта ... жаңа ... ... ұзақ та,
күрделі тарихи трансформациялау процесінде отбасыдан мемлекетке ... ... ... даму ... ... ... Азаматтық қоғам-отбасы мен ... ... ... ... де ... ... ... мемлекет дамуынан кейін
жүреді.
Азаматтық қоғамның XVII-XVIII ғасырдағы ... ... ... емес ... ассоциацияларды, адам құқығын, ... ... ... ... ... ... асырушы және
бақылаушы негізгі элементтер кірді.
XVIII ғасырдың аяғында XIX ғасырдың алғашқы жартысында ... ... ... арасында «азаматтық қоғам мемлекетке қарсы»
тақырыбы қызықтыра ... ... ... ... Батыс Еуропаның алдыңғы қатарлы
елдерінде және АҚШ-та ... ... ... қалыптаса бастады.
Буржуазиялық төңкеріс нәтижесінде сословиелік ... ... ... ... сөз, ... ... бостандығының құқықтық
кепілінің құрылып, заң алдында азаматтардың теңдігі қамтамасыз етіледі.
Батыс елдерінде азаматтардың жеке өміріне ... ... ... - ... сыйлауға, экономикалық еркіндікке және тағы ... ... ... ... ... ... Батыс Еуропаның алдыңғы қатарлы
елдерінде және АҚШ - та XVIII-XIX ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... жойылып,
билік бұтақтарының бөлінуі, сөз, ождан, ұйымдар бостандығының ... ... заң ... ... ... ... ... елдерінде азаматтардың жеке өміріне мемлекеттің араласпауына, олардың
ар - ... ... ... ... және тағы ... ... бекітіледі.
І Құқық жасаушылықтың жалпы сипаттамасы
1.1. Құқықтық ... ... ... және ... туралы идеялар
Мемлекеттік өз жұмысын заң негізінде іске асыратын ұйым ретіндегі
ойлар адам ... ... ... ... кезеңдерінде пайда бола
бастаған. Жетілген және қоғам ... адал ... ... ... ... ... ... ғалымдар (Сократ, Демокрит,
Платон, Аристотель, ... ... ... пен ... ... қарым-қатынасты көрсетуге талаптанғандағы мақсаттары – сол
дәуірдегі қоғамды қамтамасыз ететін қатынастарды болжау болатын.
Қазіргі ... ... ... ... ... және ... ретінде – ұзақ және сабақ болардың тарихы бар.
«Құқықтық мемлекет» терминінің өзі XIX ғ. ... ... ... (К.Т. ... Р. фон Моль және ... ... пайда
болып бекілді, ал кейіннен кеңінен таралды.
Мазмұнды мағынада құқықтық мемлекеттіліктің бірқатар идеяларды ежелгі
дүниеде және ортағасырлық Еуропада ... ... Ал ... ... ... дамыған тұжырымдамалары феодализмнен капитализмге өту
және жаңа әлеуметтік – саяси құрылымның пайда болу ... ... ... бұл ... саяси және құқықтық ойдың прогрессивтік
бағыттарынның пайда болуының және жаңа ... ... ... ... заңдық дүниетанымның қалыптасуы мен
дамуының, ... ... пен ... ... және ... ... ... (гуманизм) идеяларын, барлық адамдардың
бостандығы мен ... ... ... айырылмас құқықтарын
бекітудің, сан түрлі мемлекекеттік – құқықтық құралдарды, құрылымдар ... ... ... ... конституционализм, заң үстемдігі
және т.б.) іздеудің жалпы ағымында ... ... ... ... ... (Дж. Локк, Ш.Л.
Монтескье, Д. Адамс, Д. Мэдисон, Т. ... И. ... Г. ... ... ... әзірленген) жаңашыл болғанмен, бұрыңғы тәжірибеге,
алдыңғы әлеуметтік, саяси құқықтық теория мен практиканың жетістіктеріне
тарихи қалыптасқан және ... ... ... ... ... дәстүрлерге сүйенді.
Ежелгі дәуірдің кейінгі құқықтық мемлекет теориясына ықпалының түрлі
аспектілері саяси қатынастарды құқықтық ... ... ... Бұл ... ең ... ежелгі мемлекет-қала (полис) құрылымының,
оның өкіметі мен заңдарының әділдігі, мемлекеттік ... ... ... әділ ... ... ... және дұрыс емес
нысандарын айыру, полистік өмірде мемлекет пен азаматтық ... ... ... ... ... ... ... басқару нысандарының
жіктелу және сипатталу критерилері ретінде заңның мәні сияқты аспектілерді
қамтиды.
Көне дәуірдің өзінде-ақ билік әрекетінің әділдік ... ... ... ... пайда болды. Кейіннен құқық пен мемлекет туралы
ойдын тереңдеу процесінде тым ерте әділ ... ... ... ... ... ... биліктің мойындауы мен қолдауы арқасында
құқық жалпыға міндетті заңға, ал құқықты ... ... ... әрі ... әрі ... ... – билік күші (онын күш
көрсету және т.б. ... әділ ... ... айналатын
адамзаттың қоғамдық өмірінің саяси нысанының ақылдығы мен ... ... ... ... грек ... ... ... өмірінің әділ
құрылымы идеясы анық көрінеді. Гомер өз поэмаларында ... ... күш мен ... ... ... ... Эвномияны (игі заң)
дәриптейді. Эвномия аңыз ... ... ... және ең ... құдай Зевс
пен құдай ана Фемиданың (мәңгі табиғи-құдай тәртіптің кейіптік көрнісі)
қызы, Эвномия өзінің ... ... ... ... ... пен ... тәртіптің ішкі байланысының ... ... сөзі ... әділ ... негізделген полистік басқаруды сипаттау
үшін шешуші түсініктердің ... ... ...... (зорлық)» антитезасы тұрғысында Гесиодтың
келешек «темір ғасырды» қатты сынауын келтіруге ... Оның ... ... ... Күш қайда болса, құқықта сонда болады»
(Гесиод. ... и дни, ... ... ... ... ... ... мәнін Ежелгі
Грецияның «жеті данасының» көбі ... ... ... кейбіреулері
басқарушы немесе заң шығарушы бола отырып, өздерінің саяси – ... іс ... ... ... біршама күш жұмсаған. Биант, ... ... және ... да ежелгі грек даналарының көзқарастарына сай,
заңдарды орындау – жайластырылған полистің ... де ... ... ... қай ... азаматтар заңнан құдда қатыгез билеушіден қорыққандай
қорқатын болса, сол ... ... ... ең ... деп есептеді.
«Заңға бағын», - деп шаққырды спартандық Хилон, «Өзіңді өзің таны»
деген әйгілі афоризмнің авторы. Бұл ... ... ... ... және ... грек ойында елеулі роль атқарған болатын ... ... мен ... гөрі ... сақтайтын полисті ең
үздік деп санаған. «Жеті дананың» бірі – ... ... ... 638-559
ж.ж.) - әйгілі афинаның реформатор, ... ... және ... ... ... ... заң шығаруы реформаларынан
Афиныда «демократия басталды».
Солонның өзіндік болмысы жағынан конституциясы заңдары ... ... мен ... ... ... ... ... негізделді. Солон жүргізген күресуші күштер арасындағы компромисті
заң ... ... ... және ... ... ... ... қол
жеткізу идеясы, Жаңа дәуірдің жетілген ... ... ... ретінде үлгі болды.
Римдегі үш биліктің арасындағы мемлекеттік өкілетіктердің бөлінуін
сипаттай келе, Полибий ... ... ... ... ... келтіретіндей немесе керісінше өзара қолдау көрсететіндей тұрақталған
саяси процедуралар мен тәсілдерді ... Бұл ... бір ... ... ... ... ... тиісті түрде басқа биліктердің
қарсылығын тудырады, ал ... ... Рим ... ... ... ... сақтайды.
Аралас басқарудың ежелгі тұжырымдамасы мен одан кейінгі билікті бөлу
теориясы арасындағы барлық тарихи және ...... ... ... ... ... ... тұстар бар екенін оңай
байқауға болады. Басқарудың аралас ... ... ... ... ... ... түрлі нысандары өкілдерінің ... бөлу ... ... биліктің өкілеттіктері секілді) біртұтас
бастамаға бірікпейді және өзіндік ерекшеліктерін жоғалтпайды, бөлінген
күйде, ... ... ... қала ... ... әрекет етеді, үйлеседі және
қатар өмір сүреді, тұрақты бүтіндік – мемлекеттік ... ... ... Екі ... да бір ...... тетіктері бір
орталықта шоғырланбайтын, керісінше өзді-өздерін тежейтін, ... ... ... мемлекеттік биліктің құрамдас бөліктері арасында
әділ бөлінетін мемлекеттік билік құрылымын қалыптастыру.
Мемлекетке деген құқықтық көзқарас (мемлекетті ... ... ... ... ... ... түрде дамытылды және
тереңдетілді.
Бұл тұрғыда мемлекетті адамдардың келісімді құқықтық араласуы және
«жалпы ... ... ... ... ... ... құқықтық
ілімі үлкен жетістік болды (Мемлекет туралы, I, XXXII, 49).
Цицероның тұжырымдамасынан мемлекет ... ... ... ... болу ... ... Тек осындай заңдар ғана әділ
болады. Әділетсіз заңдарға келетін болсаң, олар «заң атауынан гөрі ... ... ... қабылдаған шешімдерге тең» (Цицерон. Заңдар
туралы, ІІ, 13). Ол маңызды мемлекеттік-құқықтық ... ... ... ... ... ... болуы керек» (Цицерон. Заңдар туралы, ІІІ, 17) .
Кеңес мемлекетінің құқықтық ғылымы ... ... ... идеясын қабылдамай, оны буржуазиялық, мемлекеттің таптық
тұжырымдамасына қарсы ... деп ... ... көп ... ... ... мен
практикасын өктемдікпен жоққа шығару және ғылыми тұрғыда қабылдамау
инерциясы ... ... ... мәдени, рухани жеке
ұлттық қақтығыстарды туғызады. Кейінгі жылдары реформалық процестердің тек
біздің елімізде ғана ... ... ... ... ... жүріп
жатқанына байланысты мемлекет пен құқыққа ғылыми көзқарастар пайда ... ... ... ... ... ... жаңа қатынастан
байқауға болады. Бұрынғы және қазіргі ғылыми арсеналды, қазіргі өркениетті
елдердегі ... ... ... мен қызмет етуінің іс
жүзіндегі тәжирибесін пайдалана отырып, ... ... ... және ... ... ... шын мәніндегі болашақ құқықтық
мемлекеттің үлгісін белгіледі.
1.2. Мемлекеттердің құқыққа ... ... ... және ... ... мемлекеттерді тану үшін оларды түрлі
негіздер бойынша жіктейді. Солардың ішіндегі ... түрі ... ... ... ... Оның ... мемлекеттің құқыққа қатысынан,
сонымен қатар қоғамды мемлекеттік ... ... ... ... ... құқықтың алатын орнынан тұрады.
Этатикалық мемлекеттер өздерінің қызметтеріндегі ... ... ... ... және ... өнімнің басымдылығымен
есептеледі. Сонымен бірге ... ... ... мен ... ... ... барынша шектелген. Бұнымен басқа ерекшелік
байланысқан – мемлекет экономика ... ... ... ... ... жеке ... өзіне бағындыруға, оларды тікелей
басқаруға , маңызы төмен және ұсақ мәселелерге араласуға ұмтылады. ... мен ... ... ... да ... құқытарын,
бостандығын және мүдделерін қамтамассызщ ету мен кепілдік беру ... ... ... мен ... қалайды. Құқықтың мемлекеттерге
барлық экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... өзара қарым- қатынасқа араласу жат нәрсе болып табылады.
Олар қоғамдық қатынастарға қатысушыларға едәуір ... мен ... ... ... жағдай жасап, оның сақталуын қадағалайды.
Мемлекетттердің аталмыш екі тобының арасында аралық үлгідегі түрлі
мемлекеттер бар, ... ... және ... топтардың сипаттары үздіксіз
үйлеседі. Олардың кейбіреуінің сипаты, ... мен ... ... ... ... жақын болады, әйтсе де бөлек құқықтық
қағидаларды ... ... ... ... ... ... да этатиум белгілерін жоғалтпайды.
Тоталитарлық және авторитарлық режимдердің ... ... ... ... ... ... батыс пен шығыстың өркениетті
және өте жоғары дамыған елдері жатады. Одақтық республика ... ... ... ... ... ... құқықтық емес, этатикалық
мемлекеттің типтік үлгісі болады. Онда ... ... және ... ... – құқықтың актілері өздерінің мәні бойынша партия органдарының
актілерінен төмен болып , өздеріне лайықты ... ие бола ... ... басқарудың әміршіл- бұйрықшыл әдістері басым болды. Типтік
мемлекет үнемі өз азаматтарына ... ... пен ... ... ал 30-50 жылдары жазықсызадамдар ауқымы мен қатыгездігі жағынан
бұрын-соңды ... ... ... ... ... ... ... құқықтың басымдылығы туралы идеялар ықпалының өсуіне
байланысты ... және ... да заң ... ... ... ... ... елдердің саны ұздіксіз көбеюде. Алайда бұл
декларацияларды сол елдердің әр қайсындағы ... ... ... қажет.
Өйткені көбінесе мемлекеттің өзін- өзі сипаттауы іс жүзіндегі сипаттамадан
өзгеше ... ... ... ... ... ... ұзақ ... заңды салдары басқарудың, озық , прогрессивті
және тиімді институттарын тиісті ... ... мен ... таңдау нәтижесі
болды. Бұған мемлекеттік басқарудың құқықтың нысандарының әкімшіл -әміршіл
нысандардан артықшылығын теориялық тұрғыда пайымдау себеп ... ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады.
Ежелгі озық ойшылдардың өздері құқықтың зор пазитивті ролін есепке алмай,
мемлекеттің ... ... ... және ... бола ... ... ... Құқық мемлекеттік басқарушылардың ... ... ... ... ... қарастырылды: заң әлдекімнің билігі астында
болмауы керек, өйткені ол ... ... ... тұлғалардың және
азаматтардың әрекеттеріне бағыт беруге негізделген. Осы идеялардың
негізінде ... ... ... тұжырымдамасы қалыптасты. Оның
қалыптастырушылар Дж. Локк, И.Кант, В.Гумбольд, Г. ... ... ... Дегенмен және мәселер бойынша бұл ойшылдарыдың белгілі ... бар, ... ... ... ... ... бірдей -
мемлекеттің өзі құқықтық өнімді бұлжытпай ... ... және соны ... ... ... талап етуі керек дегенді мойындайды.
Құқықтық мемлекеттің теориялық тұжырымдамасының бірқатар елдердің
қызметінде жүзеге ... ... ... ... тап ... олармен күресте жеңе отырып, мемлекеттік және қоғамдық қызметтің
барлық жақтарының жаңаруына ұласты: бүкіл ... ... ... ... ету ... ... және адам ... шынайы мазмұнға ие
болды, құқықтың құндылықтары басты мәнге ие болды, қызметтері біртіндеп
реттеле бастаған ... ... азая ... кезде әлемде этатикалық мемлекеттер саны азаюы есебінен
құқықтық мемлекеттер саны өсе ... ... ... ... бұл ... болмайтын жалпы даму тенденциясы. ... ... ...... күштердің іс жүзіндегі ара қатынасына қарай жоғарыда сөз
болған деамудың жалпы ... ... ... қиын бетбұрыстар
болуы ықтимал. Мысалы, кейбір елдер ... ... ... ... ... тоталитарлық немесе авторитарлық режимдерді ... ... ... Ал ... ... ... кейін бұрылмайды.
1.3. Құқықтық мемлекеттің ерекшеліктері.
Құқықтық мемлекет – көп өлшемді даму үстіндегі құбылыс.
Құқықтық мемлекет – көп ... даму ... ... ... ... жаңа қасиеттерді бойына жинайды. ... ... ... ... сай ... жаңа ... толығады.
Құқықтық мемлекет – бұл мемлекеттік билік қызметінің ұйымдасу нысаны,
ол құқық нормаларының қарым-қатынастарымен бірге құрылады. Құқық ... тек сол ... ғана ... егер ол ... және жеке ... ... сай болса, қызметтегі заңдар шын мәнісінде, ... ... ... ... етсе, оларды пайдалану шындықтың іске
асқандығы. Өткендегі тәжірибеге көңіл аударсақ, тоталитарлық мемлекеттерде
құқықтық актілер ... ... ... ... іске ... ... етілді, бірақ, мұндай құқықтық реттеу, құқықтық мемлекеттің
негізгі қағидаларына қарсы болды.
Құқықтық мемлекеттің ... ... әр ... ... көп ... сүйенген өндірістік қатынастар (мемлекеттік,
ұжымдық, арендалық, жекешеленген, акционерлік, кооперативтік т.б.) ... және ... ... заңмен қорғалғандар жатады. ... ... ... ... және ... жатады,
жекелеген өндірушілер өзінің жеке еңбегінің нәтижесі мен ... ... ... ... бастамасы, тек өзін-өзі ... ... ... үстемдігін экономикалық жағынан ... ... ... ... ... ... ... және оның өзіндік дамуын қамтамасыз етеді.
Құқықтық мемлекеттің әлеуметтік негізін құраушы – ... ... ... Ол ... ... иелері – бос азаматтарды
біріктіреді. Мұндай мемлекеттің дәл ортасында, өзінің әр ... ... ... ... ... ... ... қатынастар арқылы,
әр азаматтың шығармашылық, еңбек мүмкіншіліктеріне қажетті ... ... ой ... жеке ... ... және бостандығы
қамтамасыз етіледі. Тоталитарлық басқару тәсілінен құқықтық мемлекеттікке
көшу, мемлекеттің әлеуметтік жұмысын, тез ... ... ... ... байланысты болады. Мемлекеттің әлеуметтік негізінің беріктігі, оның
құқықтық тіреуінің тұрақтылығын алдын ала ... ... ...
бір мезгілдегі әлеуметтік мемлекет. Құқықтық ... ... ... ... ... ... және ... теңдік жеке адамның
бостандығы, оның ары және ... ... ... мемлекеттің
режимін шын мәнісінде, адамның жоғарғы адамгершілік құндылығы ... ... ... басқару рөлін қамтамасыз етеді, жеке ... ... ... жояды. Дәлірек айтсақ, ол мемлекеттік
басқарудың демократиялық тәсілінен, сот ... ... ... мемлекетпен қарым-қатынасындағы құқығының және ... аз ... ... ... әр ... діни ... көнуден
көрінеді. Мемлекеттік өмірдің рухани толықтығы көп жағдайларда, қоғамның
адамгершілік ... оның ... ... ... ... және саяси қатынастарынан толығымен көрінеді.
Құқықтық мемлекет – бұл тәуелсіз ... ол өз ... ... ұлттың және елді мекендейтін аз ұлттардың тәуелсіздігін жинайды.
Мұндай мемлекет үстемдікті, бәріне ... ... ... іске ... арқылы, адалдыққа негізделген азаматтардың қоғамдық
қатынастарын, бостандығын қалтықсыз қамтамасыз етеді. ... ... ету, ... тәуелсіздігінің маңызды көрсеткіші ретінде, құқықпен
шектеледі, заңсыздық пен бассыздыққа жол бермейді. Мемлекет өз күшін, құқық
негізінде, тек өзінің ... ... ... бұзылса ғана
пайдаланады. Ол жеке адамның да бостандығын тежейді, егер оның ... ... ... ... болса.
Мемлекеттің саяси табиғаты оның ... анық ... ... жүйесі, бөліктерінің мүдделері және барлық ... тек ... ... ... ... байланысты
ғана мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың мүдделері ... ... ... және ... ... ... етіледі. Енді құқықтық
мемлекеттің негізгі белгілеріне көшейік:
1. Барлық қоғам өмірінің аясындағы заң ... ... ... ... ... ... ұйымдарды және адамдардың
бостандығын қорғаушы заң ... ... ... ... тәртіп жолын
белгілейді, адалдық пен теңдіктен бастау алып, қоғам дамуындағы ... ... ... ... ... сондықтан да заң – жоғары заңдылық
күшке ие. Басқа ... ... ... сай болуы қажет. Заң ... ең ... ... ... ... Ол ... ... бостандықтың мөлшерін белгілейді, қоғамның адамгершілік
құндылығын қорғайды (мысалға, меншік туралы ... ... ... т.б.). ... заң актілері (подзаконные акты) оның ... ... ... ... ... қағидаларын анықтайды,
бірақ заңды ешқашанда ... ... ... ... ... заң, оны ... өз еркіне жібермейді. Заңда
бекітіліп жатқан қоғамдық қатынастардың объективтігі, олардың дамуы және өз-
өзінен жаңалануы көрсетілуі қажет. Заң шығарудағы әр ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің негізіне зиян
келтіреді, қоғамдық прогресті тежейді.
Құқытық мемлекеттің негізгі – конституциясы. Онда ... ... ... ... ... ... Конституция қоғамның
жалпы құқықтық моделін көрсетеді, барлық ағымдағы заңдар, ... ... ... ... ... құқықтық актілері конституцияға қарама-
қайшы келмейді. Конституцияның артықшылығы – ... ... ... ... құқықтық мемлекет – конституциялық мемлекет.
2. Жеке адамның құқығының шындығы, оның еркін ... ... ... ... ... адам ... оның ... ретінде
көрінеді. Құқықтық мемлекет жеке адамдарға белгілі бостандықтың болуын
қолдайды, ол мөлшерден әрі ... ... ... ... ... ... «араласпауы» міндеттілігі, адамдардың өз құқығын
сақтауды талап ... ... ... Егер ... ... бұзылса, ол
соттың қорғауымен қамтамасыз етіледі. Мұндай жағдай, нағыз ... ... ... ... ... көлемді және бір деңгейдегі
бостандық. Оның шын ... мына ... ... ... ... ... ... бәріне рұқсат етіледі».
Жеке адамдардың құқықтық сипаттағы ... ... әр ... ... ... ... мемлекетте объективті құқық
бостандығы, өзінің әр ... ... ... жеке адамның
субъективтік құқығымен іске асырылады. Ондағы ең ... – жеке ... оның ... ... ұмтылған мемлекеттің қимылы (әрекеті), жеке
адамның дербес құқығына, білім алу, ... ... ... ... көлемінде еркін жүру жатады.
3. Мемлекет пен жеке адамның арасындағы жауапкершілік. Саяси өкіметті
алып жүруші мемлекет пен оның ... іске ... ... ... қатынас, теңдік және адалдық негізінде болуы қажет. Мемлекет
жеке адамның бостандық деңгейін заңда ... ... ... ... қабылдаған шешімінде, қимылында өзін тежейді. Ол әр ... ... ... ... ... ... ... бағына отырып,
мемлекеттік органдары оның жарлығын бұза алмайды және бұзғаны үшін, не ... ... үшін ... ... Заңның міндеттілігі,
мемлекеттік билікке кепілдіктер жүйесімен қамтамасыз ... ол ... ... ... Оған ... ... сайлаушылар
алдындағы жауапкершілігі (депутатты кері шақырып алу), ... ... ... ... ... ... не
болмаса, мемлекет қызметкерінің қандай деңгейде болмасын ... ... ... өзінің міндеттерін орындамағаны үшін, қылмыстық
жауапкершілігі. Сондай құқықтық бастама негізінде, ... ... ... ... ... Мемлекеттік мәжбүрлеуді пайдалану,
құқықтық сипатта болуы қажет, жеке ... ... ... ... ... бұзушылық оның ауырлығына сай жазалануы қажет. Мемлекет пен
жеке адамның бірге жауапкершілігіндегі құқықтық ...... ... ... ... ... ... еріктілігінің
нәтижесі емес. Құқықтық талаптарды сақтау – ең ... ... ... ... да ... ... ... адамның табиғи құқығын,
құқықтық мемлекетте көре аламыз.
Құқықтық ...... ... ... ... ... ... толық қамтамасыз етуге жағдайлар жасайды және мемлекеттік
билікті құқықтың негізінде өз пайдасына пайдалануға мүмкіндік ... ... ... екі ... бар:
1. Адамның және азаматтың құқығын, бостандығын толық түрде қамтамасыз
ету, жеке ... ... ... ... жасау (әлеуметтік,
мазмұнды жақтары);
2. Құқықтың көмегімен, ... ... ... байланыстыру,
мемлекеттік бөлімдер үшін құқықтық тежеу режимін құру (формалды – заң
жағы);
Бірінші ...... ... ... 1-баптың 2-
тармағында мынандай сөздермен бекіген. Республика қызметінің түбегейлі
принциптері: қоғамдық татулық пен ... ... ... халықтың игілігін
көздейтін экономикалық даму; қазақстандық патриотизм; мемлекет өмірінің ... ... ... ... оның ... ... ... Парламентте дауыс беру арқылы шешу.
Құқықтық ғылымға, қазіргі ... ... ... ... (жекелеген), саяси, экономикалық, әлеуметтік және жеке адамның
мәдениеті, ол «Адам құқығының 1948 ... ... ... ... ... да ... ... бар.
Басқа негізгі принциптің жүзеге асырылуы мынадай жолдарды пайдалану
арқылы ... ... заң ... ... және сот ... бөлу ... теріс
пайдалануға жол бермеу;
- Федерализм көлденең бөлінген билікті, тағы да ... ... ... ... жүргізеді;
- Заңның үстемдігі (барлық конституциялық талаптарды қатаң сақтау арқылы
жоғарғы билік органымен қабылданған заң, атқарушы билікпен өзгертілуге
не ... ... ... пен жеке ... екі ... бірдей жауапкершілігі;
Жоғарыдағы көрсетілгеннен басқа, әр түрлі деңгейде оларға жағдайлар
жасайтын ... ... ... ... ... ... жоғарғы
деңгейдегі құқықтық сана және құқықтық мәдениет ... ... ... барлық құқық субъектілерінің жағынан заңдардың орындалуына бақылау
жүргізуді ұйымдастыру кіреді.
Азаматтық қоғамның негізгі бағалылығы, айтылып ... – адам ... ... ал оны ... іске ... – мемлекет. Ондай миссияны орындау
кез келген мемлекеттің қолынан келмейді, тек принципі мен ... ... ... құқық үстемдік құратын мемлекеттің қолынан келеді. Ондай
мемлекетті жалпы ... ... ... деп атайды.
Мемлекет пен құқықтың келіскен әрекеттестігін іздеу моделі, құқықты
саяси ... ... іске ... ... ретінде тануы, ерте заманнан
басталады. Соған сай идеялардың бастамасы ертедегі қытайлардың Легистерінде
(Шан Ян – ІV ғ. б.э. ... ... ғана ... ... ... нысаны ретінде емес, тек билікке оны орындаудың міндеттілігі
ескертіледі.
Құқықтық мемлекеттің негізгі ... ... ... ... ... ... ... Пифагор, Платон,
Аристотель, Демокрит, Сократ, Цицерон сонымен қатар софистер, ... ... ... жатады. Олардың басқару нысаны жөніндегі дұрыс емес
ережелерге: табиғи және ... ... ... ... адамдардың
теңдігі туралы табиғи құқық, мемлекетті «халықтың ... ... ... ... ... жеке және ... құқық жатады. Жаңа
кезеңде, табиғи доктринасының ... ... ... ... екі мың
жылдарға созылған кезеңдерде құқықтық мемлекет идеялары жетіле бастады.
Континенталдық ... ... ... тұжырымдамасы
элементтерінің алғашқы кезеңі, құрылымына сай тарихи алғышарттардың жоқ
кезінде өтті.
Жаңа кезең ... ... ... ... Э.Боэсси т.с.с.) бірінші болып, қоғамдық санаға ертедегі табиғи
құқық доктринасын енгізе бастады, оның ... ... жаңа ... ... ... ... ... ғылыми, құқықтың шығуы,
еркіндік тирандарға қарсы тұрудағы ... ... ... ... теңдік
және барлық адамдардың еркіндігі, жаңа ... ... ... ... ... ... болды.
Жоғарыдағы көрсетілген жағдайлар, белгілейтін элементтердің мемлекет
пен адамға қатынасын табуға ... ...... ... ... ... рет оны ... емес құрастырған) көрсеткен,
Гуго Гроций болды. Оның ойы бойынша жақсылықтың және мемлекеттің ... ... ... ... ... қызметі құқық принциптеріне
сай болуы керек – ... ой, ... ... ... ... сай, ... ... атқарушы биліктің, заң шығарушыдан
айырылғандығын және оның қызметін тежейтін принципті ... ... өзі ... өзі ... қабылдай алмайды, заң шығарушы халық жөнінде
шешім қабылдай алады. И.Канттың мына ... ... ... болады: заңның
құқыққа сай келуіне байланысты, мемлекет құқыққа ... ... және ... ... өмір ... үшін ... Р.Фон Моль бірінші рет,
құқықтық мемлекетке анықтама бере отырып, оны жаңа кейіпті конституцияда
бекітілген ... ... және ... бар ... ... ... ... конституциялық мемлекетке жатқызды.
Осы күнгі анық түсініктемелердің біріне жататындар:
Құқықтық мемлекет – көпшілік-саяси биліктің құқықтық ... ... ... ... ... ... оның қарым-
қатынасы. Құқықтық мемлекеттің негізгі белгілеріне мыналар ... ... ... ... ... ... және ... биліктің бөліну принципіне сай жалпы биліктің ... ... ... ... ... пен ... айырып көрсеткенінде. Қандай
жағдайларда да ондай бөлінгіштік болғанмен олардың негізгі мақсаттары –
заңның, әр ... ... ... және ... да жалпы билік
қызметтерінің бір-біріне сай келуін қамтамасыз ету. Тек ... ... ... ... ... ... өлшем және еркіндіктің
тең деңгейі ретінде жалпы биліктің әр түрлі ... ... және ... ... етеді. Құқық пен заңды салыстырғанда көрсетілген өлшем
жоғалады және жалпы билік өзі шығарған негізінде (құқыққа сай ... ... ... сай емес ... ... ... Сонымен
қатар, жалпы билік ондай «заңдармен» байланысты емес, олардың билікке
бағынушыларға ғана маңызы бар. ... ... ... мысалдарға бай екенін
айта кету қажет. Мысалы ХХ ғасырдың 30 жылдарында заңдылықты бекіту ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық, саяси және
жеке адамдардың құқына шабуыл басталды. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жекелеген
қоғамдық ұйымдары реформаланды, яғни, кәсіптік одақтар ... ... ... 1933 жылы ... атқарушы органдарымен
еңбек ақының мөлшерін белгілеу туралы, ұжымдық келісім-шарт жасалуына тыйым
салынды. 1931 ... ... заң ... ... ... уақытында келмей қалғандар ... ... ... ... болған. Ондай адамдардың жұмыстары сот органдарына
жіберілмей әкімшілік органдары арқылы ... 1934 жылы көне ... ... ... ... (бұл Хаммурапидің 1150ж. заңына
жатады): сотталған (сатқын ретінде) ... ... ... ... ... және 5 жылға жер аударылған. 1934 жылғы заң бойынша ... ... ... ... ... сот ... бір күн қалғанда
ғана айыптау қорытындысы берілген, сот процесінде ... ... ... ... ... ... ... жойылған, айыптының арыз
жазуына тыйым салынып, орындалуы (ату) ... 1935 ... ... ... ... үшін жауапкершілік 12 жастан басталған. 1937
жылы қуғын-сүргін өзінің ең шыңына жетті, ... ... ... ... ... ... Қуғын-сүргінді жүргізетін мемлекет аппараты
тәсілімен және пайдаланатын ... орта ... ... ... ... ... ... жауап беруі үшін қинауға рұқсат
берілген. Оның барлығы заңды орындау үшін ... ... ... ... өмір ... арналған құқықты жою, өркениетті
қоғамның болуына, дамуына өте қауіпті. ... ... ... ... сипатта болып (құқықтық нысанды) ... ... ... ... ... Теңдікті мойындау, сонымен бірге индивидтердің
еркіндіктері мен құқықтарын және ... ... ... бекіту –
жалпы биліктің және оның агенттерінің міндеті. Құқық және еркіндік және
оларды шын ... ... ... қайырымдылығы емес, бекітілген және
құқықтық қабілеттілігі ретінде адамға және азаматқа тән нәрсе.
Адамның құқығы туралы ... ... ... ... Бірінші
рет адам құқығы Вирджинидің құқық Декларациясына кірді. Бұл бір-жарым айдай
(15 мамыр 1776ж.) АҚШ-тың ... ... ерте ... Одан кейін олар АҚШ-тың Конституциясына және «Билле о ... ... ... адам және азаматтар құқығы туралы француздар Декларациясына
1789 ж. кірді.
Жоғарыдағы ... ... және ... да ... ... көне ... ... табиғи құқықпен байланыстырады.
Олардың айтуы бойынша адам табиғаттан ... және ... ... ... өмір сүру ... ... жеке басының дербестігі, еркін
жүру құқығы. Олардың ойынша бұл табиғи құқықтар адамдармен бірге ... жеке ... ... ... Әрине, қандай жағдайда
болмасын адам құқығын ертедегі тарихтан бөліп зерттеуге болмайды.
Жаңа уақыттың ... ... және ... адам ... ... көп ... ... ХІХ ғасырдың аяғында жаңа
жағдайларға сай, адам құқығы туралы гуманистік тұжырымдама ... ... тек ... не ... әлеуметтік белгілері арқылы
шешпей, жәй ғана адам екендігін есептеп шешу кіргізілді. Құқықтың ... ... ... ... ... ... ... берілуіне
жеткізді. БҰҰ-ның жарғысы алғашқы рет, сол деңгейде адам құқығын сыйлау
қажет екендігін жариялады және оны ... ... ... ... БҰҰ Бас ... ... қажетті жерлерін дамыта отырып, маңызды
халықаралық құжат – Адам құқығының жалпы декларациясын қабылдады. Онда ... ... ... ... ... жетуге барлық елдердің талаптануының
қажет ... ... Адам ... ... негізгі
еркіндіктер түсіндіріліп талданған. Сонымен, адам құқығын халықаралық
деңгейде қабылдау ... ... ... ... БҰҰ-ның Бас
Ассамблеясында 1966 жылы қабылданған екі пактіде (Экономика туралы пакт,
әлеуметтік және ... ... және ... ... ... халықаралық ынтымақтастықта әрқайсылары өздерін қамтамасыз
ету үшін, көрсетілген белгілі ... ... ... ... ... адам ... біздің елімізде үлкен әлеуметтік,
саяси және адамгершілік маңыздылыққа ие болуда. Өзекті мақсат – ... ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік органдардың мүлтіксіз орындауын
қамтамасыз ету.
Тарих тәжірибесі көрсеткендей, сот ... – ең ... және ... ... ... Ол ... үшін кең түрде, барлық өркениетті
өмірдегі жалпы соттар, арнайы соттар біздің ... да ... ... қорғайтын мемлекеттік органдар да бар. Көптеген ... адам ... ... қамтамасыз етуге құрылған: БҰҰ-ның ... ... ... адам ... ... комитет, адам құқығы туралы
Еуропалық комиссия, Адам құқығы туралы Еуропалық ... ... ... – құқықтық құрамы, құқықтық талаптарға сай
болуы қажет және ... ... ... ... ... ... үшінші белгісі, ол басқа екі ... іске ... ... ... ... әр түрлі құрылымдардың ... бір ... ... мүмкіндік бермеуі қажет (мысалы
тоталитарлық кеңес ... және ... да ... ... ... ... ... бөлу қағидалары – ертедегі
мәдениеттің ұлы жетістерінің біріне ... және ... ... ... ... Платон мен Аристотельдің саяси құрылыммен басқару нысандарын
талдағанда, сол принциптерді Ағарту кезеңінде негізделуге жағдай жасалды.
Осындай ... жаңа ... ... рет ... ... ... Ол билік
құдіретін, заң шығарушыға және ... ... ... ... сай ... жағын жатқызды. Локктың идеясын Монтескье дамытты, оны осы күнгі
түсінушілікке жеткізді. Оған тағы да, әр ... ... ... жүйесі жатады,
себебі онсыз бөліну жүйесі жұмыс істемес еді.
Аристотель өзінің «Политике» деген ғылыми еңбегінде ... «үш ... ... заң ...... ... және сот ... Одан екі ғасыр өткеннен кейін Полибий
«Жалпы тарих» еңбегінді, ондай ... ... ... атап ... бұл ... ... ... тұрып, өздерін-өздері тежейтіндігін
тұжырымдады.
Билікті бөлу қағидасы, теориялық және күнделіктілік жағынан барлық
демократиялық мемлекеттермен қабылданды. Дәстүрлік кеңестер ... ... ... ... олар мынандай жағдайларға сүйенді: «елдегі
билік халық сайлаған Кеңестерге қарайды», яғни «маркстік-лениндік ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен 20 жылдардың басында белгілі заңгер-ғалым А.М.Рейснер
бірінші рет, осыған былай көңіл ... ... ... мен ... ... Кейіннен шын мәнісінде, атқарушы орындар партиялық
аппаратпен ... ... бөлу ... ... ... Республикасының
Конституциясымен жүзеге асырылады.
Ондай билік ... заң ... ... (заң ... ... билік (орындаушы органдар), сот билігі (сот органдары). Билікке
бөліну мемлекеттік биліктің бірлігін бұзбауға ... Сол ... ... ... – мемлекет басшысы (мысалы, Қазақстан Республикасының
Президенті), барлық үш билік бірдей және бір-бірінен ... ... ... бір биліктің асып кетуіне жол ... ... ... ... ... басым болуға ерекше бейім, оған
көптеген деректер (фактілер) ... ... ... құрылған бюрократтық
аппаратқа сүйену, мәжбүрлеу органдарының оның ... ... ... ... Сайып келген жағдайда, атқарушы билік
авторитарлыққа, ал заң ... ... және сот ... ... – тоталитарлыққа айналулары мүмкін. Сондықтан, мемлекеттік
биліктердің жеке болғанының маңызы, ондай ... тек бір ... ... ... Бұл проблема тарихи дәстүрлеріне, мәдениетіне
және басқа жағдайларына сай әр елде, әр түрлі ... ... ... және ... ... ... және ... тең ұстау, қалай реттелгеніне ... ... ... заң ... билігін белгілі
деңгейде бекітіп береді. Бірақ Конституцияда Конгрестің ... ... ... ... ... уағыздауға тыйым салу, сөз және басылым еркіндігін
тежейтін заңдарды шығаруға келісім берілмейді. ... ... ... ... ... ... қатынасында, төменгі палаталардың
уақыт өзгерісіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, лауазымды адамдардың құқық
бұзғандығы үшін жауапқа тарту, өкілеттік Палатаға ... ... ... заң ... ... жоқ, бірақ заң жобасын ... ... ... ... бар, ... ... ол заңдарды өзінің
ойына сай қайта қарауға жібере ... Заң ... ең ... ... ... ... ал ... ветосы көпшілік дауыспен
тоқтатылуы мүмкін. Өз жағынан, Конгресс әкімшілік актіге вето ... ... не ... ... олардың шығарған актілерін жоюға
нұсқау ... ... ... ... істейтін қызметтерінің белгілі кепілі ... және ... ... ... Соған байланысты президенттік
және парламенттік басқару ... ... бөлу ... ... ... ... ... деңгейі
– құқықтық сипаттағы көрсеткіш, ал оның нақтылы қызмет ...... ... ... ... ... ... жалпы сипаттамасы
2.1 «Азаматтық қоғам» ұғымының пайда болуы мен даму идеялары.
Азаматтық қоғам мәселесі ... ... бойы ... ... келе ... ... ... мәселе. Ол мемлекеттің пайда болған
кезеңінен, ... ... ... ... қызметінің мемле-
кеттік және мемлекеттік емес болып бөлінген кезеңінен бастау бастау ала-ды.
Сол ... ... ... пен ... ... ... ... мә-селе
орталық назарға ие болып ол көп ретте көптеген әлеуметтік алауыз-дықтарға,
саяси төңкерістер мен ... ... ... ... ... де ... ауқымды қоғамдық өзгерістердің негізінде тұр және ол бү-гінгі күнде
әлемдік қоғамдастықтың даму ... ... ... ... ... ... ... ой тарихындағы пайда
болу, қалыптасу және даму барысына көз жіберіп көрелік.
« Азаматтық қоғам» ұғымы өзінің ... ... ... ... болып табылады. Гректер үшін полис- адамдардың бірге өмір ... ең ... түрі ғана ... ... ... ... ... өмір-дің,
еркін адамдардың құқығы мен даңқын жүзеге асыратын бірден-бір орта.
Полис- біріншіден соған жиналған ... ... және ... сол ... ... материалдық және рухани құндылық-тарының
тұтастығы. ... ... ... ... ... түсіндіріледі, бірақ ол сонымен қатар «азаматтық қа-уымдастық»
мағынасын білдіретін ... де ... ... да ... ұғымы
«азаматтық қоғам» (Аристотельдің koinxia ... ... ... және ... (polis, civitas) ... біл-діретін антикалық
терминдерді біріктіреді.
Аристотель тусінігінде «азаматтық қауымдастық» біздің бүгінгі күн-
дегі «әлеуметтік мемлекет» және ... ... ... ... ... ... ... туралы түсінікпен тығыз ... ... ... ... құқық саяси қатынастың рет-теуші
нормасы»
Полистік тұрғыдағы азаматтық қауымдастық ... ... ... ... сайланбалы органдарының болуын, оның қажет-тілігін
көрсетеді, мәселен афиндік ... ... ... ... ... полисте адамзат тарихындағы ең ұлы азамат идея-сы-ның классикалық
түсінігі пайда болды: өзін азаматтық қауымдастықтың мү-шесі және ... ... ... пен ... ... ... ... азаматтық
борышқа, жауапкершілікке, әлеуметтік тұтастыққа тиесілі екенін сезіну;
тұлға үшін маңызды оны басқа азаматтар тарапынан оның ... ... ... ... ... ... ... өмірлік
мәнге ие құндылық пен тұлғаның мақсаты ретінде бекіту. Осы ретте айтар
болсақ азаматтылық-антикалық ... ... ... ... саяси
категориясы ғана емес, ол сонымен бірге универсальды өмірлік ... де ұғым ... ... ... басталған Жаңа Заманның
рухани, идеялық дүмпулерінен соң ала бастады. Ол осы ... XⅦ ... ... ... ... көрініс тауып, өзінің дамуын
Ж.Ж.Руссо, Ш.Монтескье, В.фон Гумбольд, И.Кант, Г.Гегель, ... ... ... ... ... Олар сол кездің өзінде азаматтық
қоғамды өмір сүріп отырған мемлекетпен немесе нақты ... ... ... одан ... қарады. Осы ретте олар мемлекеттің
«келісімдік теориясын» негізге алды және бұл теория бойынша ... ... ... және ... өкімет қана әділ заңды ... ... ... ... ... ... ... қоғам мен мемлекетті егер ол қоғамдық келісімге ... ... ... ... ... ғана сәйкестендіреді. Дегенмен, олар,
мемлекет бәрібір азаматтық қоғамды өзіне бағындыруға барлық ... ... ... ... ... монархияны кейбіреулер әлем-дегі ең
бірден-бір, жалғыз басқару түрі деп түсінеді, бірақ ол шынтуайтқа ... ... бір бола ... сондықтан да ол азаматтық басқару
формасы бола ... ... ... және ол ... ... ... іс-әрекеттің саяси-құқықтық нормасы биліктің құдайдан берілген-
дігіне тойтарыс бере отыра халықтың жеке ... ... ... ... дәлелдеді. Осы ретте қоғамдық келісім теориясы кез-келген емес,
тек қана азаматтық қоғамды ... ... ... ... құқықты
мемлекеттің пайда болуының шарты ретінде көрінеді.
Қоғамдық келісім теориясы нормативті қажеттілік ... ие және ... ... іс-әрекет міндетіне бағытталған. Американ саясаттану-шысы
Т.Пеин осы ретте былай дейді «адамдар өздерінің жеке, тәуелсіз құ-қықтарына
сай үкімет орнату үшін ... ... ... ... және бұл ... ... құқық тәсілі және олар өмір сүре ала-тын бірден-бір
негіз.» Осы ретте ескертер бір жайт қоғамдық ... ... ... ... ... ... өз ... жасалады.Яғни
мемлекет келісімдегі тең серіктес емес және ... ... ... ие емес. Келісімдік қатынастардың негізі ретінде назарға тұлғаның
табиғи құығы ғана алынады, ал ... ... ... ету, көндіру
құралы ретіндегі арбитраждық міндет қана қалды.
Табиғи құқық концепциясын ой елегінен ... ... ... ... ... көре аламыз. Оның табиғи-құықтық ой-пікі-рі-нің
бастамасы өмірге ... және ... ... ... ... ие
индивид болып табылады. Әр адам табиғаттан еркін және өзінің келісімінсіз
оны жердегі билікке ешкім бағынышты жағдайға қоя ... ... ... ... заңы ... ... ... мен мүлкіне қа-тынастағы
оның толық еркіндік жағдайы»
Еркіндік принципін түсінуде және ендіруде Локк ... ... ... ... ... ... ... қояды. Табиғат
жасаған мүліктерді адам өз ... ... ... оны ... ... ... жекеменшіктік қатынастың негізін адамның өзін еркін тұлға ре-
тінде жасайтын іс-әрекеті мен қызметінен іздеуге болады. Табиғат ... ... ... берілсе де адам өз еңбегінің иесі ... ... ұлы ... ... Осы тұрғыда Локктың ... ... ... ... ... ... ... мен шегі ретінде жеке
еңбекті орталық негізге қояды. Тек ... ... ... тұл-ғаның
табиғи, бөлінбес құқығы ... ... және ол ... ... ... ... қалауы керек.
2.Табиғи құқық тұлғалардың бірімен-бірі қатынасқа тең және
экономикалық еркін субъектілер ретінде түсетін ... ... алға ... табиғи құқық түсіндірмесі бойынша тұлға мен еңбек өзінің ұғымы
тұрғысынан басқаның ... бола ... Егер ... ұйым ... ... орын ... мұндай қоғам ақылды, табиғи тәртіппен
сәйкес емес, онда әлеуметтік қатынастардың ... ... өмір ... яғни ол ... ... ... ғана емес, ол заңға қарама-қайшы.
Сондықтан да ... ... ал ... ... ... ... –экономикалық мәжбүр етудің универсальды тетігі –
табиғи ... ... ... ... ... ... ... - заңдық нормалары мен ... ... жеке ... ... ... кепілдігі ретінде кө-
рініп осы ретте мемлекеттік –саяси юрисдикцияның шекарасы болуы керек, яғни
ол ... ... ... ... ... ... ... азаматтық тыныштықты ... ету және ... ... үшін ... ету ... және ... қауіп төн-діретін кез-
келген оқиғаға, жағдайға килігуі керек».
Локктың табиғи құқық концепциясының барлық ... ... ... ... билік өкілеттілігінің келісімдік негізіне, заң
шығарудың мақсаты ретіндегі тұлғаның құқығы мен ... ... ... ... ... тіреледі. Локктың саяси-құқықтық
ілімінің көптеген ойлары, ережелері өркениетті, ... ... ... ... ... адам ... бірлесе отыра,өз еркіндігін сақтап қала
алатындай логикалық мүмкіндіктегі азаматтардың осындай ... ... ... екендігін философиялық тұрғыды негіздеуді Ж..Ж. Руссо
алдына қойды.
Бұл ретте мемлекеттің пайда болуы мен ... ... ... ... ... қажет болды: бұл келісімінің негізгі азаматтардың
өмірі мен ... ... ... ... ... қандай да болмасын
құқығынан алшақтауға айырбасталмауы керек. Осы ... ... ... ... Руссо әділ қоғамдық құрылыстың басты өміршең ... ... ... ... оның ... құқығымен тұтас
қауымының пайдасына қарай ысыру қажет ал егер кімде-кім ... ... бас ... оны күш ... ... ... мәжбүр етеді». Тұлғаның
абсолютті еркіндігін айта отыра ... оны ... ... ... ... ... ... тұрғыдан еркіндік құқықты өзіне-өзі
беретін немесе заң шығарушылықтың ортақ ерігін беретін халықтың ... ... бір ... көнуге келісім бергенде халық суверен
ретінде ... яғни ол ... ... ... ... да өз заманындағы
мемлекет пен азаматтық қоғамдағы адамның жағдайы адамның бастапқы ... ... меен ... ... ... келісімнің өңін
ауыстырған формасы ретінде ... ... ... өзінің билігіне бағындыру мен бәрін ... ... ... ... ... ... адам ... болып туылған
адам барлық жерде құрсауда, өйткені ол ... ... Осы ... ... шығу жолын ол теңдік пен еркіндіктің жаңа саяси түрін
ендіру деп біледі. Оның ... ... пен ... ... емес, шын
мағынадағы халықтың өз-өзімен келісімі іспетті қоғамдық келісім және осының
нәтижесінде суверен «саяси организм», «ұжымдық жан» ... ... ... ... өкілет-тілігі бар басқарушыны емес, сол өкілеттілігі беретін
халықты атайды Қоғамдық келісім теориясының Руссолық ережесі диалектикалық-
логикалық және ... ... ... және ... тұтас ерік»
ұғым-дарына негізделген.
Руссо бойынша Азаматтық қауымдастық пен Саяси организмде жоғарғы
билікке қатынасын азамат пен ... ... ... ... ... негізі
жағынан егіз ұғымдар. Азаматтық қоғам мен саяси құқық прин-ципінің ... ... ... ... мемлекеттің пай-да болуының тарихи
негізі ретіндегі ... ... ... және ... ... ... құндылықты-нормативті бастама-сына күмән келтіруге алып
келеді. И.Бентам табиғи құқықты ... ... ... ... ... оның
нақты қоғамның заңдық негізі мен позитивті ... ... ... ... ... ... құқық мін-детін заңды негізден келіп
шығатын ... ... ... ... өлшеміне телу
азаматтық қоғамның терең өзгерісі мен өзін-өзі ұйымдастырудың тәсәлі және
либералды-демократиялық құқықтық ... ... ... ... ... ... көрнекті өкілі Вильгельм Гумбольдт өзінің
«мемлекет қызметіне шекара орнату тәжірибесі» еңбегінде азаматтық қоғам мен
мемлекеттердің ... үш ... ... ... ... ... «төменнен» жасалатын және
азаматтық қоғамның спецификасын құрайтын ұлттық қоғамдық мекемелер жүйесіне
мемлекеттік институттар ... ... тұра ... ... ... «табиғи және жалпы құқыққа», ал мемлекет –
«позитивтік» құқыққа сүйенеді;
Үшіншіден, әрқайсысының субъектісі сәйкесінше «адам» және ... ... ... ... ... сияқты ойшылдар пікірінше
азаматтық қоғам ...... ... мен қажеттілігіне
қанағаттандыруына құрал болу керек.
Ол осы ретте былай ой түйеді, мемлекет мақсат емес, ол ... ... ғана ... ... кең ... өсіп кеткен мемлекет адамның еркіне,
оның өз мүмкіндігін жүзеге ... ... ... ... ... ... деп жазды: «Мемлекет неғұрлым көп әсер еткен сайын ... ... де, ... да ... ... ... Осы ... бірте-бірте азаматтық қоғам мен мемлекеттің бөлектігі туралы ойлар
өріс алып әлеуметтік теңдікті, азаматтық ... ... ... конституциялық мемлекет туралы идеялар бой көтере бастады.
Азаматтық қоғамның тым ... ... ... ... өкілі Т.Пейн жасады. Американың атақты қоғамтанушысы Т.Пейн
өзінің ... ... ... егер ... ... ... берілген болса, ал азаматтық құқық ру-тайпалық қоғамнан
мемлекетке өту процесінде ... Бұл ... ... ... ... жоқ ... Пейн заңды деп, жалпылама қабылданған конституция
негізінде қалыптасқан мемлекетті ғана есептеді. Мұндай мемлекеттік басқару
жүйесін ол ... ... деп ... Оның еңбектерінде мемлекетке
қарама-қарсы тұратын азаматтық қоғам мәселесі орталық мәнге ие ... ... ... ... ... : ол ... аз, ... болған сайын
қоғам үшін ол соншалықты пайдалы. Сондықтан да мемлекет ... ... ... ... ... ... өйткені кез-келген адамға, қоғамға
қатынастағы іш тартушылық тән. Азаматтық ... ... ... ... ол ... ... істеріне көп мән беріп, мемлекетті керек
етпейді. Өздеріне тән құқыққа ие ... және тең ... ... ... ... де, осы ... де, болашақта да жоғары тұрады.
Мемлекетті заңды және ... деп ... ... ... және осы ... ... конституциялық негізделіп, парламенттік,
өкілеттілік тетікпен белгіленгенде ғана айтуға болады. Яғни басқарудың
өркениетті жүйесі-азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... құқық болмайды, олардың тек өзінің
азаматтарының алдында міндеті ғана бар.
Азаматтық қоғам ... ... ... және ... ... ... Гегель көп еңбек сіңірді. Гегель бойынша
азаматтық қоғам жеке адамдардан келіп ... ... ... ... ... ... ... жүйесі болса,
мемлекет-қоғамдық мақсатты ... ... жүйе ... англо-саксондық
және неміс қоғамдық-саяси ойшылдарының барлық шығармаларын ... ... ... ... орта ... жаңа кезеңге дейінгі
ұзақ та, күрделі тарихи трансформациялау процесінде отбасыдан мемлекетке
дейінгі ... ... ... даму ... білдіреді,-деген
шешімге келген. Азаматтық қоғам-отбасы мен мемлекет ... ... ... де ... ... дамуы мемлекет дамуынан кейін
жүреді.
Мемлекет пен азаматтық қоғам екі қарама-қайшы ... ... ... ... және әрқайсысы адам қатынасының жеке әлемін
құрайды. Мемлекеттің негізінде ... ету, ... ... ... ... Егер ... ... ұмтылса, азаматтық қоғам
көптүрлілікке ұмтылады, өйткені еркіндік кез-келген ... ... ... және өз ... ... ... ... Дегенмен мұндай кез-
келген еркіндік құқық дәлелі бола алмайды. Еркіндік ... ... заң ... ... ... ғана қалыптасады, яғни ие бола алады,
өйткені құқықтың өзі еркіндікті ортақ заң ... ... ... ... Азаматтық қоғамның қалыптасуы, Гегель бойынша, буржуазиялық
мемлекеттің және өзін ... ... ... түсінетін құқық пен еркіндікке
ие, сонымен қатар қоғам алдындағы моральдық тағы басқа да ... ... ... ... ... ... ... негізінде
еркіндік принципі бар, өйткені тек еркін адам ғана азамат ретінде құқық ... ала ... ... ... және ... құрамына бірлестіктердің
мүшесі ретінде кіре отыра, азаматтар ... ... ... тағы ... ... тұратын жеке, дербес индивидтер
ретінде қала береді. Осы қатынастардың ... ... ... ... ... Егер мемлекет-тұтастықтан келіп шықса, азаматтық қоғам
жеке адамдардың арасындағы өзара ... ... ... Бұл ... қатынастардан мүлдем бөлек. Жоғарғы тұтастық ретіндегі мемлекетке
бағына отыра адам бір мезгілде ... жеке ... өзі ... ... ... құқығынан айырылмайды. Осы ретте ол басқа адамдармен қатынасқа
түседі және осының негізінде ... ... ... ... ... ... ... және жеке құқық нормаларымен басқарылатын осы жеке
қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... пікірі жоғары болмағанын айта кету керек, оның
ойынша ол ... ... ... екенін білмейді. Өзіне ненің қажет екенін білу
–терең пайымдау мен ақылдылықтың ... ал ол ... тән іс ... бұл ... ... ... бүгінгі нақтылық көрсетіп отыр,
өйткені үкіметке бақылау ... үшін ... ... бір ... ... керек. Сауаттылық, білімділік азаматтардың саясатқа қатынасуын
кеңейтеді және үкіметтің ... ... ... оны ... ... ... береді. Қабілеттілік азаматтардың саяси ... ... ... сайлауға қатынасу мен жергілікті өкілеттіліктен
бастап мемлекеттің жоғарғы органдарының ісіне қатынасуға мүмкіндік ... ... ... ... ... дүниесінен және
мемлекеттің көпшілік өмірінен радикалды түрде ерекшеленеді. ... ... ... ... ... ... институттарды
біріктіреді. Олардың негізгі міндеттеріне қоғамдық өмірдің ... ... ... ... ... ... ету ... қоғам-азаматтық құқықтармен реттелетін және саяси
мемлекетке ... ... емес жеке ... ... ... және
институттар комплексін құрайды.
Осылайша Гегель, «жалпы» және ... ... ғана ... ... ... жеке меншікті мүдделер саласы да бар деген тоқтамға келді.
Бұл ... ол ... ... ... ... анықтады.
Ол азаматтық қоғамның төмендегі үш компонентін көрсетеді:
1)индивидтің қажеттіліктері мен оның еңбегі арқылы қамтамасыз ету және
қанағаттандыру;
2)мұнда жалпы еркіндіктің болуы және заң ... ... ... және ... ... бір ... ... мүдде ретінде
қамқор болу.
Азаматтық қоғамның әрбір мүшесі ... ... және сот ... ... сондай-ақ тек сот арқылы оған берілген ... ... ... үшін әрбір индивид заңды білуі қажет, ал басқа жағдайда бұл
құқықтар оған көмек бола алмайды.
Отбасы өзінің мүшелеріне ... болу ... ... де ... ... керісінше азаматтық, қоғам-адамды өзіне біріктіріп,
адам өзі ... ... ғана ... ... ... ... алып күш иесі. Егер
адам азаматтық қоғамның осындай мүшесі болса, онда ол ... ... ... мен ... ... ... қоғамның өз мүшесін
қорғауы,оның құқықтарын жүзеге асу тиіс, ал индивид өз кезегінде азаматтық
қоғамның құқықтарын сақтауға ... ... ... ... азаматтық қоғамды құрайтындар
көбінесе тұрақсыз және шиеленістерге бейім болады. Олар жеке ... ... жеке ... қақтығысатын күрестің тынымсыз алаңын еске ... ... бір ... шектен тыс дамуы оның басқа
элементтерінің жойылуына ... ... ... ... қоғам
мемлекеттің аясында саяси басқарылмайынша «азаматтық» болып қала алмайды.
Тек жоғарғы көпшілік билігі – конституциялық ... қана ... ... оның ... ... күресін, нақты мүдделерін
жинақтай алады. Осы ... ... ... қоғам мен мемлекетті
араластырғаны үшін табиғи құқықтың қазіргі теориясын сынға алады.
Азаматтық қоғам Гегель ... жеке ... ... және сол ... ... ... ... білдіретін қазіргі әлемнің
феномені және әлеуметтік институттардың дамыған ... ... ... тарихи буржуазиялық қоғамда көрініс тапқан,
сондықтан гегельдік «burgerlische Gesselschaft» ... де осы ... ... ... ... еңбектерінде де ерекше мән берілді.
К.Маркс азаматтық қоғамның ... ... ... ... Ол ... азаматтық қоғам жеке меншікке ... ... ... және ... ... өзіндік форманы
білдіреді.
Бұл қоғамда адам құқығы жеке эгоистік тұрғыдан емес, қоғамдық тұрғыдан
қаралу керек, мұнда ... адам ... ... ... ... оның
талап-тілектері қоғамнан тыс қарастырылмауы керек. Адамдар қызығушылығы мен
құндылықтары қоғамның мүддесімен сәйкес келуге ... ... ... азаматтық қоғамды сараптауға ... ... ... Ол ... ... ... ... керісінше
«жанұя мен азаматтық қоғам мемлекеттің алғышарттарын құрайды.» Маркстің ойы
бойынша жекеменшік маңызды орынды алатын ... ... ... ал ... ... мен ... қоғамның тарихи дамуының
нәтижесі, олардың қызмет ... ... ... ... ... ... қызметтік сферасы тек қана экономика ғана емес, сонымен қатар
мәдениет, идеология және осылардан туындайтын ... ... ... ... ... ... мен ... қарама-
қайшылықтық табиғатын ары қарай тереңдете түсті. Егер Гегельде бұл қарама-
қарсылық ... ... ... Маркс оны азаматтық
қоғамның ішкі қарама-қайшылығы арқылы түсіндіреді. Бұл ... ең ... ... ... ... Қанаушы мемлекет пен езілуші таптардың
арасындағы қарама-қайшылық одан да күрделі ... пен ... ... ... ... ... мемлекеттен қарама-қарсылығы адамның «әлеуметтік
субъект» ретінде екіге ... де ... ... ... ... К.Маркс,-бір-бірінен алшақтаған, сондықтан да мемлекеттің
азаматы азаматтық қоғамның толық мүшесі ретіндегі азаматтан ... ... ... ол өзін екі ... ... бюрократиялық ұйымда
және азаматтық қоғам ұйымында»
Осылай, адам екіұдай өмір сүруге мәжбүр болады. Азаматтық қоғамда ... адам ... ... ... ол ... ... адамдарды өзінің іс-
әрекетіндегі құрал ретінде көретін ... жан ... ... және ... ... ... өзінің сезімдік, индивидуалдық болмысында
өмір сүреді. Таза шын мағынадағы ... болу үшін адам ... ... ... ... ... көтерілуі керек, және мұның бірден-бір жолы
әлеуметтік және саяси революция. Мемлекетте адам шынайы индивидуалдықтан
тәуелсіз және ол ... ... ... ие. ... ... ... ... мүшесі». Бірақ мемлекет өміріне қатынаспай ол
қоғамдық жан бола ... Тек осы ... ғана ол ... ... ... ... мен мемлекеттің қарама-қайшылығы қоғамдық өмірдің
және оның әртүрлі сфераларының бөлінуінің процесі болып табылады. Азаматтық
қоғам ... ... ... сфераға көтерілгенде пісіп жетіледі.
Буржуазиялық революция сословиелік ... ... ... ... ... да алып ... және оны иеилекеттен бөліп алады.
Мемлекеттің азаматтық қоғамнан алшақтау процесі бір ... оның ... және ... ... және ... ... ... қоғам
тарапынан әртүрлі құқықтық және басқа да әлеуметтік ... ... ... ... алып ... ... ... қоғам Маркс
түсінігінде мемлекеттің үстем билігінен босанған және оны өзінің бақылауына
алған ... ... ... ... ... ... ... қоғам концепциясы социалистік
авторитаризм атап айтсақ поляк А.Михник, итальяндық ... ... ... ... ... ... ... қоғамды «мемлекет-
қоғам» дихотомиясы түрінде қараған Гегель, Маркс, ... ... ... ... ... XIX ғасырда кең мағынада қаралғанымен XX
ғасырдағы саяси жәнеәлеуметтік ғылымдарда, философияда мүлде қолданылмаған
еді.
Азаматтық қоғам ... жаңа ... ... ... ... ... Грамши болды. Оның 70-жылдардағы танымал
еңбектері азаматтық қоғакм мәселесіне ... ... ... буржуазияның үстем ету механизмін зерттеп зерделей ... ... 3 ... ... яғни 3 қоғамды, атап айтсақ: «экономикалық қоғам»
немесе «базис» (буржуазияның экономикалық негіздегі үстемдігі, оған ... ... ... ... , ... ... (мемлекеттік аппарат көмегімен
мәжбүрлеу арқылы толық мағынадағы үстемдік етуі) және ... ... ... түрлі одақтар, көбіне «жеке» мағынада - партия, кәсіподақтар,
шіркеу, т.б.) Саяси және азаматтық қоғам бір - ... ... ... екі ұғым ... ... ... ... кластардың билігі жүзеге
асады. Жоғарыда келтірген 3 ... ... ... ... одақтардың
құрылуынан) және «жорғарыдан» ( экономикалық деңгейден саяси деңгейге
өтуінен) бір ... ... ... құру іске ... Осы базис
бойынша қайта құруды Грамши «тарихи одақ» деп көрсетті.
Азаматтық қоғамның маңызды ұйымы-саяси партия ... ... ... ... басқа да жолдармен келе отырып, жәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... ... «Саяси және азаматтық
қоғам түсінігі арасындағы ... ... ... мемлекетті кең мағынада
қарауға негіз болады,-дей келе , Грамши ,-«мемлекет(саяси қоғам+азаматтық
қоғам» болғанда ғана ... жол ... ... ... , ... ... орнату үшін сол елдің ұлттық
ерекшеліктеріне негіздей отырып азаматтық қоғам структурасын жан - жақты
талдау ... ... іс - ... еш ... енгізу –гегемонияға
әкеліп тірейді екен.
Оңтүстік-Шығыс Европа елдерінің соңғы 10 жылын азаматтық қоғам үшін
күрес ретінде ... ... ... ... ірі ... бірі ... Боббио көрсетеді: «Біз саясатты тек ... ... ... үйренгенбіз. Ал қазір біз ... ... ... ... ... біз ... бағытын
өзгерттік. Мемлекеттің ұлттық теориясында қоғамға мүлде орын болмады, тек
мемлекет,саяси жүйе ғана ... еді. ... ... демократиялық
структурамыз дамып, біз мемлекеттен гөрі қоғамға баса ... ... ... ... ... жүйе емес, тек ғаламдық әлеуметтік
жүйенің белгілі - бір ... ... ... көрсетуінше жоғарыдағы қаралған мәселе демократия
мәселелерін зерттейтін ... ... ... дау тудырған еді. Ал қазір
мәселе мына ... ... ... ... ... ... ... қоғам ба?»
Ғалымдар ойынша, қазіргі кезде демократияның қасжауы деп азаматтық қоғам
мүлде жоқ және ... ... ... ... ... ... Сәйкесінше
демократия «азаматтық қоғам қызмет ету арнасы кеңейе береді, ал мемлекеттің
қызмет ету арнасы тарыла беретін» саяси жүйе ... ... ... кең ... тек ... ... ... екен, сонымен қатар ол коллективті және топтық дәстүр
ретінде де ... Осы ... жете ... ... ... және
саясаттанушысы Э.Блэк көрсеткендей Еуропада азаматтық ... ... ... - ... қалалар, қолөнер гильдиялары, коммуналар мен
корпорациялар ... ... Олар ... ... ... ... ... яғни түп-тамыры деңгейінен қалыптастырды.
Блэк пікірі бойынша азаматтық ... ... мен ... XIII ғасырда қалыптасқан және оған төмендегідей түсініктер кіреді:
1) жеке қауіпсіздікті талап ету;
2) кез-келген жақ доминиондығынан еркін болу;
3) заң алдында түгелінің ... ... жеке ... ие болу құқығы;
5) жеке өмірге (privacy) құқығының болуы;
тұлға мен топ арасында тең дәрежеде сонымен ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерін мойындау, өзге адамға құрметпен
қарау .
«Идеялар тарихы нақты ... ... ... құндылықтары Еуропалық саяси дәстүрдің тек жарты бөлігі ғана, ал
негізінен олар достатық және ... ... ... түрде
қатар дамып, көркейді»
Франкфурт мектебінің белгілі өкілі Юрген Хабермас модернизацияны бір
жағынан «саяси мемлекет тәртібінен нарықпен басқарылатын ... ... ... ... ... ... ... қоғам қалыптастырудың
негізгі факторының бірі болып табылатын ... ... ... ... ... меншіктің болуы. Азаматтық қоғам бұл меншік
қатынастарынан өрістейтін қоғамдық-саяси бағдарлар мен ... ... ... ... қоғамның тарихи негізі-өз кезегінде
әлеуметтік құрылымдарға (сословие,әлеуметтік топ ,тап) ... ... ... ... ... ... ... қоғамды өз мүдделерін қорғай
алатын еркін және жауапкершілікті адамдармен құрылған мемлекетке, ... мен ... ... көлденең әлеуметтік қатынастар жиынтығы
ретінде қарауды ұсынады.
Ю.Хабермас модернизацияны саяси мемлекет тәртібінен ... ... ... ... ... еуінші жағынан пайдасыз мемлекеттік
аппарат шаруашылығын құру деп ... ... Бұл ... ... ... факторлардың бірі долып табылады, яғни экономикалық тәуелсіздік
мемлекетті оны бақылап ... ... ... Бұл ... ... ие ... ... шарт. Азаматтық қоғам –горизонтальды байланыс,
қоғамдық –саяси бағыт және ... ... олар ... ... қалыптасады. Азаматтық қоғамның тарихи дамуын қарастыра
отырып, дәстүрлі қоғамның бұрынғы құрылымының жойылуы мен ... ... ... нарықтық экономиканың әсерін тигізгенін байқаймыз.
Сонымен қатар, көптеген ... ... ... ... ... пен ... бір ... жалғастыратын элемент
ретінде қарастырады.
Хабермас төмендегі барлық ... ... ... ... ... ... оны «парасатты заңдар» күшімен заңдастырып отыруы
тиіс, яғни азаматтық қоғамның ұйымдастырылуы мен ... ... ... ... ... екі ... ... коммуникация үрдісінде пайда
болатын-билік және әкімшілік қолданылатын билік. ... ... ... екі ... ... бір ... ... қоғамның жылжуы
үрдісінде туындайтын коммуникативті қалыптасатын заңды билік, екінші
жағынан, ... ... ... жүйе ... ... коммуникациялармен
басқаруға тырысуы.
Жоғарыда азаматтық қоғамға берілген әр түрлі ойшылдардың
көзқарастарынан азаматтық ... ... ... ... ... қоғам-жеке меншік, жұмысшы күшінің және еркін
кәсіпкерлік нарқының енуі негізінде адамның монарх ... ... ... да ... ... ... ... тең азаматқа айналған ерте
буржуазиялық құрылыс өкілі.
Басқаша айтсақ, өзгелермен тең азаматтық құқық және өзіндік азаматтық
құндылықтары ... ... жаңа ... ... ... ... ... емес.
Екіншіден, азаматтық қоғам-отбасы, білім беру жүйесі, ғылыми және
рухани бірлестіктер, кәсіби, әйелдер, жастардың қоғамдық ұйымдары, әр ... ... ... , ... және т.б.)өкілдері және
ассоциациялары сияқты мемлекеттік емес институттар арқылы жүзеге ... ... мен ... ... ... ... ... азаматтық қоғам- мемлекеттік институттармен үнемі қарама-
қайшылықта болатын саяси емес ұйымдар жүйесі. Азаматтық ... ... ... ... ол ішкі ... ... құрылады. Мұндай әлеуметтік салаға кіретін субъектілер бір-біріне
тәуелсіз, еркін және тең бәсекелестер сияқты өзара қызмет жасайды.
Төртіншіден, ХХ ... ... ... ... ... ... ... араластырудың қосымша механизмі ретінде азаматтық қоғамның
нақты түрі жасалды.
Азаматтық ... ... ... ... заңды
кезең. Ол елдердің экономикалық, саяси дамуының,халықтың ... және ... ... өсуі ... ... ... тарихының өнімі ретінде азаматтық қоғам ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Азаматтық қоғамның пайда болуының басты ... ... жеке ... ... ... ... ... қажет.
2.2 Азаматтық қоғамның қалыптасуының мәні мен модельдері
Азаматтық қоғам мен азаматтық туралы қазіргі көзқарастар XVIII ... мен XIX ... I-ші ... ... ... мен ... елдерінде
пайда болды. Бұл кезеңде өндірістік және ... ... ... ... ... ... қатынастардың дамуы, адамдардың
қоғамдық өмірден алыстауы, олардың мемлекеттік ... ... ... және т.б. ... орын ... Мұның бәрі ... ... ... пайда болуына алып келді. Кейіннен
бұлар қоғамдық өмірдің ... ... ... ... мен ... ... ... басты міндеті мемлекет тарапынан болатын күш
көрсету, ... ... ... шектеу, сондай-ақ мемлекет пен жеке
тұлға арасындағы қатынасты дамыта отырып, жеке мен қоғамдық ... ... ... ... шын мәнінде жұмыс істеуі Англияда және АҚШ-тағы
адам құқы туралы биллдің және ... адам және ... ... қабылдауынан басталады. Осыған орай, қалыптасқан азаматтық
қоғамның негізгі белгісіне құқықтары мен ... ... ... ... ... ... бекітілуі жатады. Азаматтық
қоғам жетілуінің критериі-мемлекет ... адам және ... ... ... ... болу деңгейі болып табылады.
Тарихқа көз ... ... ... ... ... азаматтардың құқығы мен бостандығы кең ауқымды
формальды сипат алды. Халықтың бұқара ... ... ... және
қоғамның саяси өмірімен шеттетілді. Мұндай жағдайда XIX ... ... ... ... ... ең ... ... халықты
байлыққа және қоғамды басқаруға қатыстыруды өздерінің ... етіп ... ... ... ... ... ... бекітулер ғана емес, сонымен қатар шынайы түрде ... ... ... ... қоғам құру идеясын алға
тартты. Олардың пікірінше, бұл қоғам ... ... ... теңдікке және ұжымдастыру принциптеріне негізделуі тиіс. Социал-
демократтардың көзқарастары бойынша, жеке меншік, ... ... ... ... ... ... ету қажет.
Алғаш қолөнерлік гильдиялар Европада 1100жылдар шамасында қалыптасты.
Негізінен өзара көмек, қол ұшын беру, шеберлер топтарының ар-ұят ... ... тану ... ... ... ... еді. Сол ... Европада –Балтықтан Провансқа дейін –қалалар қалыптасты.
Қалалардың жоғарыдағы қолөнер гильдияларынан ... ... ... яғни магистраттар, милиция, сот, салық салу, өз монетасын
соғу, т.б.еді. Ал ... ... атап ... ... ... және ... негізінде қалыптасты. Қала мен гильдияның ортақ түсініктері
өзін-өзі басқару, өзара көмек принципі, ... ... ... ... ... ... болды.
Осы жерде сұрақ туындайды, бірігіп өмір сүру ... ... ... гильдиялар, қауымдастықтар Европалық емес дәстүрлі
қоғамдарда(Қытай, Үндістан, Ислам әлемі) да ... ... Неге ... ... ... қалыптасқан.
Батыстық қоғам ареалында түрлі ... ... мен ... ... ... ... ... процесі мықты орын алды.
Біріншіден, орта ғасырда Қайта өрлеу ... ... ... мұра. Антикалық полис пен рим құқығы тәжірибесіндегі жеке ... ... ... ... ... ықпал етті. Орта
ғасырлық Европалық қалаларда қолданылған consuls, senatus, ... Рим ... ... еді.
Екіншіден, хрестиан дінінің әсері. Бұл дінде басқа діндерге қарағанда
адам және ... ... ... кең мағынада қарастырылды. Адам ... ... ... ... емес, ол өзін танытуда еркін құқыққа
ие.(Хрестиан дінінде құдай сыйы)
Соңғысы герман тайпаларының ... ... әсер етуі ... ... ... ... ... Осы элементтердің
бір-біріне сіңісуі азаматтық қоғам қалыптасуының ... ... ... басқа Қайта өрлеу дәуіріде, ... ... ... ... ... азаматтық қоғам орнау үшін еш ... ... қате ... ... ... ... монополиялық тенденцияларға бой
алдырды, қалалар олигархтардың басқаруында болды. Дей тұрғанмен европалық
қоғамдағы «азаматтық» ... ... ... ... ... азаматтық жеке құндылықтар қайта жанданып, жаңадан пәрменді
дамыды. ... ... ... ... ... атап айтсақ қала,
қауымдастық, коммуналарға оралуды мақсат тұтты. Реформация идеялары неміс
қалаларында таралып ... ... емес еді. Ерте ... негізгі қозғаушы күші қала протестанттары ... ... ... ... ... ... заңдық негізде
қорғалды, заң алдында барша ... ... ... Дәл ... ... бастауымен іске асқан сайланбалылық пен
өзін-өзі басқару буржуазиялық бемократияның орнауына қыжмет ... ... және ... ... ... ... ... азаматтық қоғамның орнауына келіп саяды.
Алайда қазіргі ... ... ... ... мәселесіне
пессимистік көзқарас қалыптасқан. Оның мәнін қысқаша ... ... ... толық мағынасында батыста тек ерте индустриалды этапта болған. Кейін
жеке ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық қоғам индивидтер арасындағы байланыс тек формальді ... ... ... жол ... Сол ... ... ... батыста ұмыт
болған, қазіргі өмірлік шындыққа жанаспайды ... ... ... ... Адам ... ... айқын көрініс тапқан. Оның
ойынша, азаматтық қоғамға жоғарыдағыдай ... ... ... ... ... ... Бұл идея ... қоғамда индивидтендіру
процесінің дамуымен және жеке және қоғамдық ... ... үшін ... болатын.
Селигмен индивид пен қоғамды байланыстырушы үшінші ... 5 ... ... ақыл мен ... ... ... ... «табиғи» біріктіретін моральдық сезімдер(шотландтық
ағартушылар Ф. Хатчесон, А.Фергюсон);
3)жеке ... қамы ... ... орын ... деп ... ... сана;
4)нарықтағы субъектілердің эгоистік іс-әрекеттері бүкіл қоғамға оң
ықпал етеді деп сендіретін «көрінбейтін қол» идеясы(А.Смит)
5)түрлі индивидтердің, ... ... ... ... ... ... концепцияларын екі түрлі көзқараспен
қарау қажет еді. Біріншіден, индивидтердің ... ... ... тенденция(Д.Юм) Либерализм теоретиктерінің
пайымдауынша сана сезімді билемейді керісінше ... ... ... ... өз ... ... ... соң бірлескен іс-әрекетке көшеді екен.
Келесі ... ... ... ... типін сынайтын социализм
әсіресе марксизм.
Селигмен бойынша, мәселе азаматтық ... ... ... тар ауқымды қоғам –«small society» екендігінде. Бұл қоғамдағы
азаматтар түгел дерлік бір-бірімен қатынаста, ... ... ... ... те ... ... үлгісі батыста келмеске кеткен. Бүгінде азаматтық
қоғам түрлі қоғамдық қозғалыстар мен саяси партиялардың ... ... , ... ... ... Жаңа заманғы тұйықтардың шешілуіне
қауқарсыз екен,-дей келе Селигмен,- Шығыс ... мен ... ... жас демократияның орнауына ондағы түрлі этникалық діни
кедергілердің ... ... ... ... үлкен маңызды
пәрменді ықпалы бар»,-деп келтіреді.
Бұл әдіс туралы не айтуға ... ... ... не ... не
методологиялық көзқарас тұрғысынан еш қисынға келмейді. Батыстық азаматтық
қоғам концепциясының дамуын тек XⅦ-XⅦⅠ ғасырларға тіреп қою қате ... ... ... идеясы ғасырлар бойы және осы кезеңде де
талқыланып келеді.
Сонымен қатар Селигмен азаматтық қоғамды ... ... ... т.б. ... ерекшеленетін индивидтердің өзара іс-әрекеттері
қалыптасқан идеалды модель ретінде қарастырады.
Мемлекеттің азаматтық ... және ... ... ... ... ... ... тыс қалдырады. Оның қателігі де
осында еді. Себебі Селигмен қарастырған ... ... ... ... қалыптасуына мықты ықпал етті. Тек XⅦI ... осы ... ... десек қате емес.
Әрине венгрлік ғалымның ... ... ... ... ... ерте кезде орнаған демократиядан әлдеқайда өзгерген деген
ойымен келісуге болады. Десек те, азаматтық қоғам жойылып кетті деу ... ... ... батыста түрлі топтар, ассоциациялар және кәсіподақтар
мемлекеттік масштабта дамып, ... ... әсер ... ... жеткен.
Ал азаматтық қоғамның батыстық емес қоғамда қолданылуы туралы түрлі
және қайшылықты пікірлер қалыптасқан.
Біріншіден, азаматтық қоғам түсінігі ... ... ... ... ... ... қоғам туралы батыстық емес
мемлекеттің әңгіме ... ... ... ... ... ... түгелімен
дерлік батыстық өркениеттің жемісі ретінде екен.
Тұлғаның құқығын қорғау және жеке меншік сынды институттар азаматтық
қоғамның Европоцентристік үлгісін ... ... Ал ... ... ... қоғамды зерттеушінің де осы институттық құндылықтарды
кездестіретіні де белгілі. Себебі отбасы, қауымдастық, ... ... емес ... және с.с ... дәстүрлі шығыста
ортағасырлық Европадағыдай қалыптасты. Шығыс қоғамы да өзіндік топтық және
қаүымдық ... ... ... ... немесе коммуналар сияқты
қорғады. ... те ... ... ... болады. Біріншіден,
мемлекеттік, мемлекеттік емес, «жеке» шеңбердің болуы ... ... және ... емес ... ... ... түрлілігінде еді.
Ортағасырлық Европада көбіне мемлекеттер тұрақсыз еді. Оны біз
«екінші Рим» ... (Ұлы ... ... ... ... ... білеміз. Батыстық емес ... аса ... ... еді. ... ... өзіндік қызметін
шектеп, аса маңызды рөл ойнады. Кейінгі орта ғасырда және жаңа замандағы
шығыста империялар тек ... ... ... ... бірге шын мәнісінде
болған, орнаған еді.
Әрине шығыста да батыстық қоғамнық структураға тән ұйымдар-қалалар,
корпорациялар, қауымдастықтар және ... ... еді. ... та бұл
қоғамда өзіндік басқару және тұлғаның автономдығы сынды тенденциялар әлсіз
қалыптасты. Және ол шығыстағы ... ... ... өз ... емес ... ... қоғамның даму тенденциясы Европа
қоғамына тән азаматтық қоғам ... ... ... ... болады. Мысалға
Жапонияны алсақ. Жеке меншік бұл елде ортағасырларда-ақ қалыптасқан еді.
Кейінгі ... ... ... мен ... ... ... ... нәтижесінде ұсталар мен көпестердің профессионалды ... еді. ... ең ... Токугава дәуірінде дәстүрлі
коллективизмнің негізі қалыптасты, немесе ... ... бұл ... кең ... ... ... ... десек те келеді.
ⅪⅩғасырдың екінші жартысындағы Жапониядағы жоғарыдағы эволюция
батыстық идеяның ... ... ... ... экономикалық,
саяси структура мен азаматтық қоғамның қалыптасуына ... ... ... ... ... игі ықпалын тигізді.
Батыстық емес өркениеттегі топтық қатынастардың батыстық формаға
қарағанда өзіндік спецификалық ерекшелігі ... ... үшін ... ... бірга Африка мемлекеттері) Онда индустрияға дейінгі дәуірде ... кең өріс ... Таяу ... және ... ... кіші ... үлгісінде қалыптасты. Сонымен бірге діни ұйымдар қоғамда
автономды қызмет атқарды.(будда монастырлары) Осының бәрі ... ... ... ... ... мықты негізх болды.
Әрине азаматтық қоғамның бұл елдерде мықты қанат жаюына ... ... ... және оның саяси идеялары ... ... ... ... ... ... әлем ... ішінде саяси
демократия мықты ... және бұл елде ... ... ... ... болмайды. Мұнда кәсіпкерлер ... ... ... ... ... және т.б.
саяси партиялар туралы айтпағанда. Кіреді ... Бұл ... ... ... және біршама ықпал ете алатын дәрежеде жеке-
дара дамыды. Үндістанда ... ... ... ... және ... ... «төменнен» қалыптасатын демократия кең қанат
жайды. Көбіне әдебиеттерде «еркін ... ... ... ретінде
түсіндіріледі.
Азаматтық қоғам қалыптасуының Ресейлік моделін қарастырсақ, әрине
батыстық және ... ... тән ... бұл елге де тән. ... ... тән мемлекеттік әсер мықты еді. Мемлекет қоғамдық
институттардың ... ... ... ... ... ... ... саяси қатынастарға араласып отырды. Төменнен жеке қалыптасу
шектеліп ... ... ... ... түрлі салықтың қыспағында болды.
Осыдан келіп, қалалардың сауданың, ... баяу ... ... Нәтижесінде Ресейде ... ... ... ... ... жолымен нашар дамыды. Бұл бірінші кезекте
шіркеуге қатысты еді. Орыс ... діні ... ... ... қолда ұстауды мұра еткен еді. ... ... ... ... сирек еді(Иван Грозный кезіндегі митрополит Филипп, патриарх Никон).
Протестантизм, католицизм және ... ... ... орыс ... ... және ... тұрғыда рухани төмен еді. Орыс шіркеулері батыс
хрестиандықтан қарағанда бұқараның ... аса ... ... ... ... ... жылы ... европалық елдерге қарағанда
әлдеқайда кеш пайда болды.
ⅩⅨ ғасырға дейін қауымдастықтар ... ... ... ... ... ... мүлде орнамады десек те болғандай. Орыс
көпестері үнемі мемлекет қысымында еді. Бір жағынан, ... ... ... ... орын ... ал ... тікелей мемлекеттік билікке-
жеке өндірісті басқару, тиын соғу т.с.с. ... ... ... ... ... ... және ... дамуына өз
кедергісін тигізді. ПетрⅠ және ЕкатеринаⅡ ... ғана ... ... тек ... ... ... тарапынан автономды болған тек дворяндық еді. (1762 ж
дейін)Десек те дворяндық ... ... ... өз ... ... ... көбі ... түрлі себептен бағынышты едң. Дворяндар
саяси консервативті позицияны ұстанды. Революциялық қозғалыстарды тудырған
орта деңгейдегі ... бұл ... ... ... ... саяси
оппозиция «жабық» түрде қызмет етті.
Азаматтық қоғамның Ресейдегі реформаға дейінгі кезеңде қалыптасуына
Земство яғни жергілікті басқару институты ... әсер ... ... те ... гөрі көбіне әлеуметтік әсерлер көрініс тапты.
ⅩⅨғасырдың екінші жартысынан бастап азаматтық қоғам ... ... ... ... ... және ... ... өкілдері
еңбектерінде қарала бастады. (Е.Н Трубецкий, Б.НЧичерин, П.И ... ... т.б.) ... ... ... дейінгі ойшылдар азаматтық
қоғам түсінігін европалық идеялар негізінде ... ... баса ... ... де адекватты талқылаған еді.
Азаматтық қоғам тарихы Ресейде тек 1905 жылы ғана басталған еді. ... тек ... ... ... сонымен бірге –көптеген ... ... ... ... ... корпоративті
қозғалыстар т.с.с қалыптасты. Алайда бұл кезең ұзаққа ... ... ... ... ... соғыс, революциялық сілкіністер) емес,
сонымен бірге түрлі қоғамдық күштерді біріктіруші консенсустың жоқтығы еді.
Бұқара ... ... және ... ... ... ... мән еді.
1917 жылдан кейін Ресейдегі азаматтық ... ... ... ... ... ... балта шапты.
Кеңестік жүйеде азаматтық қоғам, яғни жеке қатынастар саласы мемлекетке
қарама-қарсы қойылды. Нәтижесінде біріншіден, ... ... ... ... ... оның элементтерінің заңсыз жағдайға ұшырауы жиі ... ... ... сенімсіздікпен қараушы кері
реакцияға, азаматтың ... ... ... ал ... кезеңдегі тәртіпке мардымсыз ... ... пен жеке ... ... ... ... ... ешбір әлеуметтік ... ... орын ... жоқ.
Ақырында, жоғарыда көрсетілген мысалдар себебінен жүйенің ... ... ... құрылым жеке салаға қарама-қарсы жағдайда ұзақ
уақыт өмір сүре алмайды. КСРО-да осы ... ... ... ... жеке ... мен қажеттіліктері бар индивидтер қалыптаса
бастаған болатын. Бұл көріністерге қарсы идеологиялар ... ... ... оны ... ... Азаматтарды мобилизациялауға алғашқы қадам
жасауға бет ... ... ... ... ... ал ... құндылыққа жету үшін өз жағдайын пайдаланды. Идеологиялық ... ... ... бұрынғы күйінде сақталып тұра алмады.
Партияның құлауы шешуші сәт ... ... ол ... ... келді. Бұл құрылымның идеологиялық сипаттағы себебі-олар бір мақсатты
көздеп,бір-бірімен байланысты ... ... ... тез ... ... мен ... құрылымдағы қоғамдық бұқара ... ... ... ... ... ... ... мәселелермен олардың мақсаттары ортақ болды және
ең алдымен, саяси бостандық, адам құқығы сияқты мәселелермен анықталды.
Белсенді саяси жұмыстар КСРО-ның ... ... ... ... кейін жаңа кезең туындады. Енді жаңа мемлекеттік ... күш ... ... ... олар әлі ... ... емес еді. Қоғам
бұл жағдайда саяси күш ала алған жоқ.
1985 жылдан бастап, қазіргі азаматтық қоғамды ... және ... ... ... бастаған еді. ... ... ... ... құптамауы, мемлекеттің өз функциясын орындай алмауы және
қоғамдық қатынастарды реттеуші бола ... ... ... ... ... ... өзі өзгеріп, ақырында КСРО-ның
құлауына алып келген саяси ... ... ... ... қоғамсыз нарықтық экономикаға өту және
саяси демократияның қалыптасуы мүмкін еместігін көрсетеді. ... ... ... ... емес, «төменнен» яғни азаматтық қоғам
орнауымен нығая ... ... ... Ал ... ТМД ... ол енді ... келеді.
Әр елдердің тәжірибесі өте түрліше және күрделі. Біз ойлағандай азаматтық
қоғам әлеуметтік-экономикалық дамумен қатар ... өтіп әп ... ... жоқ, яғни ... ... байланысты бірнеше жылдар бойына
жинақталған тәжірибе арқылы, сол елдің ішкі және ... ... ... ... ... жетілген сәтінде қалыптасты.
Бүгінде капитализм азаматтық қоғаммен ... ... ... ... де орын алып жүр. ... ... «барыстары»-
Сингапур; Тайвань, Оңтүстік Кореяда азаматтық қоғам позициясы әлсіз.
Сонымен қатар, экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... бұл да қате пікірлердің бірі болмақ, себебі
кедейшілік орын алған Индиямен Бангладеш ... ... ... ... ... де ... ... Қытайда Азаматтық қоғам әлсіз.Америкалық
зерттеуші Аллан Фаулердің көрсетуі бойынша ... ... үш ... ... бірлесуші-мемлекет,коммерциялық және коммерциялық ... ... яғни ... ... ... қарау немесе барлық үш
секторлардың қол сұғылмайтын аумағы, төртінші сектор-отбасы.
Бұлардың ... ең ... ... ... әр ... ... ... және әлеуметтік салада бір-бірімен ... ... ... әр ... қоғамның түрлі позицияларында өмір сүреді.
Қорытынды
Қорыта келе құқықтық мемлекет деген ... ... мен ... тоқталып өткен жоқ.
Сонымен, құқықтық мемлекет – көпшілік саяси биліктік құқықтың
нысанындағы құрылған қызметті, ... ... ... ... жан-
жақты заңға бағынышты актілерге қатысты нормативтік – құқықтық актілердің
түрлері ретіндегі заң ... мен ғана ... ... ... ... ... мүшелеріне бекілген құқықтар мен бостандықтың кен ... ... ... адам ... ... ... шектеуге жол
берілмейді. Сонымен бірге құқықтық мемлекет осы ... ... ... және бұлжытпай қамтамассыз етуге және оларды ... ... ... ... мен мемлекет өміріндегі түрлі саладағы
құқықтың теңдік проблемасы принципті мәнге ие болады. Бұл мәселенің шешілуі
мемлекеттің сондай ... ... ... ... ... ... ... айырықша сипаттарына назар аудару керек және
олардың ерекше ... ... ... ... жөн. ... ... ... мемлекет қалыптасып болмағанын және ол үшін не қажет ... білу ... ... бойы ... ... бір ... жүйе болды. Ол
заңды аппозициялық партиялардың пайда болу және қызмет атқару мүмкіндігіне
жол ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі
кездегі демокартиялық құқықтық мемлекет түрлі қоғамдық бірлестіктер мен
саяси партиялар өзара әрекет ететін, ресми ... ... ... ... ... ... ... қоғамның болуын көздейді.
Құқықтық мемлекеттегі саяси өмір идеологиялық, саяси ... ... ... ... Сондықтан құқықтық мемлекеттің құрылу
жолдарының бірі, осы ... ... бірі – жеке адам мен ... ... ... ... адам ... мен бостандығын басым бөлігі
жүзеге асатын азаматтың ... ... ... ... ... ... және саяси өміріндегі көптеген
жаңаруларының табысын анықтайтын қажетті фактор- ... ... ... ... ... Соңғы кездері тек азаматтардаң ғана емес,
мемлекеттік аппарат өкілдерінен анық ... ... ... ... Демократиялық мемлекеттің бөлінбес сипаты- оның барлы мүшілерінің,
лауазымды тұлғаларының конституцияны, заңды құрметтеуі және ... ... ... ... жеке ... ... ... таңдаулармен рухани құндылықтармен байланысты қатынастар. Бұл әр
түрлі мүдделі топтар, саяси ... ... ... ... ... ... және т.б. Сонымен, барлық адамдардың еркін
ойын білдіруді қамтамасыз ететін, ... ... ... ... ... ұсынады.
Азаматтық қоғамның осы қабаты мемлекеттік саяси жүйемен тығыз
байланысты, ең ... ... ... ... ... .
Осылайша, азаматтық қоғам –қоғамдық өмірдің экономикалық-әлеуметтік,
әлеуметтік-мәдени және ... ... ... ... ... ұдайы
өндірісін және ұрпақтан-ұрпаққа жеткізілуін қамтамасыз ететін жүйе.
Жоғарыда көрсетілгендер негізінде ... ... ... ... ... ... ... қоғамда ерікті негізінде
дамитын индивидтер мен ұйымдардың қажеттілігін қанағаттандыратын жағдайды
қамтамасыз ететін, тұлғааралық, отбасылық, ... ... ... ... және құрылымдардың жиынтығы, қоғамдық өмірдің мемлекеттік
емес саласы.
Азаматтық феномен ... ... ... ие. ... бойынша
саяси құқықтық құбылыс болып табылатын азаматтық мемлекетте тұратын
адамдарда, олардың ... ... ... және т.б. ... ... ... деп ... Ха-лық бұл біріншіден
азаматтық қауым. ... ... ... ... және ... ... ... қатысушыларына айналдырады. Индивид пен
мемлекеттік биліктік қатынастар жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... интегративті қызметі индивидті ... ... ... және ... механизмі болып табылады. Индивид ... ... тек ... азаматтық процесс барысында өтей алады.
Азаматтық қоғамда бостандық қоғамның ... ... ... ... қоғамдық ресурстарды инди-видуалдық дамуына қажетті
қоғамдық ресурстарды пайдалануға мүмкіндік беру деп ... ... ... заң ... барлығының тең болуы; II-ден, жеке және әлеуметтік
бостандықтың негізі болып табылатын меншікке қол ... ... ... ... ... ... Жеке ... автономдылығы мен бостандығы, заң
алдындағы теңдігі-азаматтық қоғамның негізгі принциптері болып табылады
Сонымен азаматтық ... ... ... ... қорғауды,
демократиялық, құқықтық, жоғары дамыған ... ... ... қоғамның даму субъектісі адам ... ... ... ... ... жеке ... ... Аталған жүйеге өту тек
экономикалық саланы (коммерциялық емес ұйымдар, Үкіметтік емес ... ... және жеке ... ... ... ... ... алу жолымен ғана жүреді. ... ... ... ... ... әдебиеттер
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1993 28 қаңтар.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995 30 тамыз
3. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы ... ... және оның ... ... ... 16 ... 1995, 1999
жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса Парламент Жаршысы,
1995. №10; 1999. №5; ... Г.С. ... А.С.. ... және ... ... ... ... Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы ... ... ... ... ... жинағы. Қарағанды, 2003.
6. Өзбекұлы С.., Қопабаев Ө. Алматы, «Жеті жарға», 2006.
7.Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық ... ... ... С.Т. ... және ... ... ... 2006.
9.Жоламан Қ.Д., Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, 2005.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
Құқық жасаушылық7 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет
Құқықбұзушылықтың түсінігі және белгілері, оның әлеуметтік және құқықтық негізі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь