Қазақ ойшылдарының қоғам туралы ой-пікірлері

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I. Негізгі бөлім.
1.1 Әбу.Насыр Әл.Фараби ... ... ... ... ... ... .. 4
1.2 Жүсіп Баласағұн ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.3 Асан Қайғы ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... .26
Кіріспе

Бүгін Бостандық пен Тәуелсіздіктің арқасында өткенімізді меңгеріп, қабылдап, түсініп, оның берік ірге тасына сүйене отырып игеретін, бүкіл әлемдік өркениетте лайықты орнымызды алатын сәт туды.
Жалпы адамзаттың өркениет қазынасына өз үлестерін қосқан халықтардың бай мұраларын зерттеу – ғасырлар тереңінде өздерінің ізгі ойларын ұсынған ұлы адамдардың есімдерін ғана емес, әр ұлттың өзіне тән тарихын да көрсетеді. Басқа әлем халықтары сияқты қазақтар да бай, дамыған мәдени-ғылыми философиялық ойлары бар халық.
Бұл курстық жұмыстың басты мақсаты қазақ ойшылдарының қоғам туралы ой-пікірлері, даналық сөздері, жыр-толғауларын кейінгі ұрпаққа мұра етіп қалдыру.
Курстық жұмысты жазу барысында мен мынадай әдебиеттерді пайдаландым:
• Қазақстан энциклопедиясының І-томында, осы ұлы ғұламалардың өмірі мен еңбектері туралы айтылады.
• Қазақ даласының ойшылдары кітаптарында, ІХ-ХІІ ғғ, ХІІІ-ХV ғасырлардағы қазақ ойшылдарының қоғам туралы пікірлері айтылады.
• Әл-Фараби және Абай кітабында автор Әл-Фарабиді қазақ халықының ойшылы, философы, ғалымы ретінде шеберлікпен көрсете білген.
• Адам және Қоғам кітабында, адам және қоғам, адамның адамдық сапасы, бостандығы, міңез-құлқы, кісілік қасиеттері, өзара қатынасы туралы айтылған.
Осы әдебиеттер арқылы қазақ даласы ойшылдарының кейінгі ұрпаққа қалдырған асыл мұраларымен таныса аласыздар.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. А. Машанов. Әл-Фараби және Абай. Алматы «Қазақстан» 1994.
2. Аманжол Қасабеков, Жақып Алтаев. Қазақ философиясының тарихына кіріспе. Алматы «Ер-Дәулет» 1994.
3. Әл-Фараби. Философиялық трактаттар. Алматы, 1975.
4. Әл-Фараби. Естественно-научные трактаты; Бурабаев М.С. Әл-Фараби в истории науки. Алматы, 1987.
5. Жамбыл. Таңдамалы шығармалары. Алматы: «Ғылым» 2-т. 1996.
6. Қазақ даласының ойшылдары. ІХ-ХІІ ғғ. Алматы «Ғылым» 1995.
7. Қазақ даласының ойшылдары.13-15ғғ.Алматы «Ғылым» 2001.
8. Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет. Хрестоматия. Алматы, 1993.
9. Қазақстан. І-том. Алматы «Қазақ энциклопедиясы» 1998.
10. Н.Р.Күнқожаев. Адам және Қоғам. Алматы «Рауан» 1997.
11. Марғұлан Ә. Ежелгі жыр, аңыздар. Алматы, 1985.
12. Толысбайұлы К. Асан Атаның дүниетанымы // Егемен Қазақстан. 1996. 21 тамыз.
13. Н. Төреқұлұлы. Қазақтың 100 би-шешені. Алматы, 1995.
        
        Жоспар
Кіріспе_______________________________________________ 3
I. Негізгі бөлім.
1.1 Әбу-Насыр Әл-Фараби__________________________ 4
1.2 Жүсіп Баласағұн_______________________________7
1.3 Асан ... ... ... ... ... пен Тәуелсіздіктің арқасында ... ... ... оның ... ірге ... сүйене
отырып игеретін, бүкіл ... ... ... ... сәт ... ... өркениет ... өз ... ... бай ... зерттеу – ғасырлар ... ізгі ... ... ұлы адамдардың есімдерін ... әр ... ... тән ... да көрсетеді. Басқа ... ... ... да бай, ... ... ... бар халық.
Бұл курстық жұмыстың басты мақсаты ... ... ... ... ... ... жыр-толғауларын кейінгі
ұрпаққа мұра етіп ... ... жазу ... мен ... ... Қазақстан энциклопедиясының І-томында, осы ұлы ... мен ... ... ... ... ... ... кітаптарында, ІХ-ХІІ ғғ, ... ... ... қоғам туралы пікірлері айтылады.
• Әл-Фараби және Абай ... ... ... ... ... ... ... ретінде шеберлікпен көрсете білген.
• Адам және Қоғам кітабында, адам және ... ... ... ... міңез-құлқы, кісілік ... ... ... ... әдебиеттер арқылы қазақ даласы ойшылдарының ... ... асыл ... ... ... Әл-Фараби
Тарихымыздағы ұлы тұлғалардың бірі, ... ... ... атағы әлемге ... ... ... ... Шығыс
ғалымдары Аристотельден кейінгі ... ... деп ... ... 870 жылы Сыр ... Арыс ... Сырға
барып құятын ... ... ... дүниеге келді. Фарабидің
толық аты-жөні Әбу-Насыр Мұхаммед Ибн-Мұхаммед Ибн ... Ибн ... ... яғни ... ... арғы атасы Тархан болған. Туған жері
қазақтың ... ... ... арабта Барба-Фараб деп атап
кеткен, осыдан барып ол ... ... яғни ... шыққан
Әбунасыр атанған.
Әл-Фараби - өз заманының ... өте ... ... адам. Ол
адамдар ... ... ... өте ... ... ... түсініспеушілік, тартыс-ұрыстардың ... ... ... айта ... ... өз ... келісімге келіп, жер бетінде тыныштық, бақытқа тек ақыл-
парасат ... ... ... деп ... ... ... бағалады. «Шын бақытқа жету үшін адам өзін ... ... ... тек ... ... ... ғана
адамдар шын бақытқа ие бола алады»,[1] - деп ... ... ... ... ... да ... ... үндесіп, өз
мәнін ... жоқ. ... ... де ... жерінде
талай-талай ғұламалар, ойшылдар дүниеге келді. Олар ұлы ... ... ... ... ... тұтты.
Әл-Фараби өзінің «Азаматтық саясат» кітабында адам ... ... ... ... ... «азаматтық» орнын
белгілеп алғанда ғана қойған мақсатына ... ... ... ... ... ... ... көтерілген жағдайында ғана ... ... ... ... ... ... ... «адал
рух», «қасиетті рух» және ... ... ... жөн, - ... ... жәрдемімен адам ғылымдар мен өнерлерді
меңгереді және мінез-құлықтар мен ... ... ... ... ... ол нені ... ... керек екенін пайымдап, сонымен ... ... ... жағымды мен жағымсыздық ... ... ... -
деп ұлы ғалым адамдарды ... ... ... ғұлама, адам ақыл-ойының ... ... ... пен ... ... ... біліп алуына мүмкіндігі ... айта ... ... ... ... мәселелерді
шешуде, танып-білуде, қабілетті ең басты күш ... ... ... қайраткерлердің нақыл сөздері» ... ... күші – ... ... пайымдалуына,
ғылым мен өнерді ұғынуына және ... пен ... ... ... күш. Бұл күш – ... күш. ...... дүниеде бар және ... ... ... ... бір ... ... қалыпқа өзгертуімізге
келмейтін заттарды ... ... ... күш» - деп, ... дүниені танып білуде ерекше орын ... ... Ол адам ... ... барынша жоғарғы
дәріптейді. ... мен ... ... паш ... ... ірге ... дұрыстап қайта ... ... ... ...... ... ғылымның кейбір саласы ... ой ... ... жетілген адамдар істердің
сол саласы ... ... ... ие болады. ... ... егер ол бір ... ... ... ... да, оның
пікірі даусыз қабылданады және тексеруді ... ... ... ... тек ... келе ие ... өйткені, жанның бұл
бөлшегі тек ұзақ ... ... ... және ол ... ... ой қорытындыларымен нығая түседі.[2]
Фараби «Бақыт ... ... атты ... бақытқа, оған
жетуге бастайтын жолға ... ... ... ... ... ... бақыт туралы емес, тірі ... ... ... Оған жету үшін адам ... отыруға тиіс екен, адам тек ... ... ... білу ... ... деп ... ... азаматтық, саяси, адам, қоғам жөніндегі ойлары
да, оның ... ал ... ... ... ... ... ... адам міндетті түрде істер істеп, мұның ... онда адам бұл ... ... ... ... ... көзқарасынан бүгінгі
қоғамның көріністеріне пайдалы да ... ... ... ... ел ... ... Фарабидің өз заманында
айтылған құнды пікірлерінің ... ... да ... ... көз жеткізіп отырмыз.
Жүсіп Баласағұн
ІХ-ХІІ ... ... ... ... ... бірі ... ... болды.
Түрік және ... ... ... ... араб ... ... ... толысқан ойшыл
өз ... ... ... орны мен ... ... ... ... жайындағы ... ... ... ... келтірді. Оның «Құтты білік» атты
кітабы – ... ... ... өмірлік ақыл-ойдың
философиялық ескерткіші.
Жүсіп ... 1015 (1016) жж. ... Шу ... ... ... Құз Орда деп ... ... атақты түрік
әкімнің отбасында дүниеге ... ... ... ... және ... ... ... білім ... өз ... ... ... аса ...... ... жазды.
«Құдатғу білік» (Құтты білік) 1069 жылы автор ... ... ... ... ... Қараханид Сарайы 85 ... ... ... және 124 ... ... ... ... бағалап, Баласағұнға бас ... ... ... ... ... ... мен мәдениеттің әр қилы салалары саяси
жағының ... әр ... ... ... ... беріліп, үлкен өмірлік ... ... ... ... ... ... Белгілі бір ... ... ... өмір ... ... ... министрге, қолбасшыға, хатшыға, ... ... ... ... ... ... ... емші, балгер және
т.б. тән қасиеттерді сипаттағанда ... ... ... көтерілген әр түрлі қоғамдық ... ... ... ... ... қоғамдық мінез-құлық ... мен ... ... ... қағидалары ... ... ... ... рөл ... Өйткені,
жүйелі түзілген ... ... ... ... ... сол кездің өзінде бар әлеуметтік ... ... ... да адам мен ... ... да ... көзге көрінеді.
Бұл парасат, ... пен ... ... ... өзіндік
ізденістерімен түбірлі жауап берген ... ... орны ... айқындауға мүмкіндік береді. Танымның ... ... ... пен бостандыққа ұмтылу ... ... бері ... ... саналған ... ... ... қайықтың қос ескегін күрей ... ... еске ... ... дами келе ... ... ... өзін-өзі тануға, ... ... ... одан әрі даму ... ... пен уақыт категориясын ұғынуға ... ал ... ... мен сан ... ... ... ... адамдарды қоғам өз ... бұл ... ... ... ... ... пен парасатқа, білімге, адам ... ... көз жұма ... айтады.
Бұл жағдайды түзеу үшін ... бар ... ... ... қараңғы халықтың көзін ашып, оларды бұл ... ... ... керек.
Білім - өмір нәрі, парасат – ғаламат ... ... ... мақұрым қалатының адамдар білмейді, деді ... ... ... деңгейінде адамдар ... ... ... шегі жоқ, ... ... мен ... ... бойлай алады. Ойшылға ... ... ... ... сену тән ...... ... Бектер адал болса, ел ... ... әділ ... заңы да ... - деп түйді ғұлама.
Әділеттілік құқықтың қорғалуы деп ... Бұл ... ... ... ... ... жоқ. Сол кезеңнің арнайы
заңгерлік жүйелерін ... ... ... ... ... ... ... ерекше ... ... ... ... мен ... де заңды
құқық талаптарын білдіреді.
Баласағұн әміршінің ... ... ... бағалады.
Парасатты адамдарға тән жоғарғы ...... және ... ... ... ... ... пен ұлылық егіз», парасаттылық негізінде
шыншылдық пен ... ... ... Кім ізгілік, адамсүйгіштік
қасиетке бай болса, сол ел ... әкім ... ... Ол
ізгілік қасиетімен бетке ұстар үлгі, ... ... ... ... адал ... ата-баба салтын ... ... ... ... ... ... Олар бұл
тәжірибені сақтап, ұрпаққа мұра ... ... мен ... ... басқару ісі ... ... ... ... жалпы ... ... ... ... ... пен ... молшылыққа
жеткізеді. Осы негізде Баласағұн ... ... ... ... ... ... байланысты қоғамның
әлеуметтік бағамының ... ... ... ... ... және ел ... ... мемлекет
қызметін, тауар, (зат) алмасу қызметін атқарды. Ұлы ... ... ... және ... ... өсуіне мол
мүмкіндік жасады. Ойшыл ... ... ... ... ... тек қана ... игі ықпал етеді деп білді.
«Олардың ... ... етуі ... «шет ... қолда ұстанған ... ... ... ... соғыс кетеді, шекаралық тайталас ... ... ... ... ... және ірге ... мен ... малшыларға ... мән ... ... ... ... ... ... тарау
жазды. Отырықшы ... ... ... ... жанның
бәрі пайда табады», - ... ... ... ... ... ... және ... көшпенділердің бір
жерге ... ... ... ... ... ... жүн, ... ат-көлігін – керуен саудасы үшін
түйе ... ... ... ... ... «Олар не
сұраса – бер, не ... ... – ал», - ... ... ... бірінші кезекте ... мен ... ... байи ... Қала мен дала ... ... ... да ... мен ... ... достығы,
бейбіт арақатынасы ... ... ... ... ... салық
негізінде қоғамның барлық топтарының ... ... ... ... жұмысқа ынтасы төмендемеу үшін ... ... ... тиіс еді. ... ... ... халық өмірінің ... жолы деп ... ... ... ... ... ... сұранымы артар еді.
Жалпы ол бай ... бай ... ... деп ... ... ... аса кедей ... ... ... болмауы керек. ... ... ... ... ... ... тұрғындар қажетін салықтар есебімен
тауып отыруға ... ... ұлы ... қазақ халқының қоғамдық
ойы тарихында зор рөл ... ... ... – жайлы
ма,
О Дүние – жайлы
ма?»
Деген оймен
айналып
Барам ... ... ... ... ... елеулі оқиғалардың қатарына
үлкен қиындықтармен ... ... ... керегесін бекітіп,
шаңырағын көтеріп жатқан ... ... ... тағдыры жатады. Бұл процестер мен ... ... ... ... ... тартқан ... ... азап пен ... ... ... – кейіпкерлердің іс-әрекеттерімен, ... ... ... қиын да, ... ... өз өмірлерімен
өрнектеген керемет тұлғалардың қатарына аты ... ... ... алты ... белгілі болды.
Көшпелілер философы ... алты ... ... атасы
атанған Асан Қайғы тарихта болған тұлға. ... ... ... өмір ... ... ... Асан ... түптұлғасы.
Асан Қайғыны сол ... ... ... ... ... ... жас мемлекетінің өмір ... ... ... үлес ... ... деп ... болады.
Асан Қайғының атын білмейтін ... ... мен руы ... ... ... өмір ... ... өңірдің сипаты
Асан туралы аңыздарда ... Ал ... үшін ... жер» ... ... ... ... діңдегі,
мәйегі болып келеді. Сондықтан Асан ... ... ... ... ... ... отырған, өлеңмен
өрнектелген.
Хасан ... не ... ... Қайғы» деп аталып кеткен?
Әрине бұл ... әр ... ... жауаптар да
берілді. Оның қай-қайсының жаңы бар ... ... ... жақынырақ ... ... ... ғалымы,
тарихшы-этнограф Әлкей Марғұлан ... ... ... ... ... «Халық шежіресі бойынша, Асан Ата ... ... ... еді ... Ол өзі ... сияқты
жұрт қамын жеп ... ... ... кемеңгер кісі. Өзінің
ұзақ жасында халықтың ... көп ... ... жеп ... ... ... ұқсас пікір ... ... ... ... де ... ... ... Асан Атаның қайғысы жеке бастың ... ... үшін ... ердің үлкен ... ... ... ... ... ... ... байқаймыз.
Бүгінгі Егеменді елге ... ... ... ... ... жер ... ... азап-қайғы болса, ... ... ... ... Мың ... мың ... (Ж. Молдағалиев).
Халық қамын ойлап ... ... ... келтіре алмаймыз.
Мұнан соң қилы-қилы заман ... ... заң ... ... болар,
Қарағайдың басына шортан шығып,
Балалардың дәурені тамам болар, -
деп бір ... ... ... ел ... ... ... жақындығы, ... ... ... ... ... қайыр кетер,
Ханнан күш, қарағайдан шайыр кетер.
Ұлың, ... ... ... ... ел, есіл ... сонда не етер, -
деп ұлы ... ... дәл, ... ... ... өмір ... ... ХІV ғасырдың ... ХV ... ... ... ... яғни ... ... қазақ хандығының енді-енді ... ... ... халық болса да өзінің ... ... ... ... ... қастерлеп, құрметтеп, қадірлейтіні
белгілі. Ал Асан ... ... ... неде? Оның әлі
күнге дейін ... ... ... ... ... ... берік орын алуы ... ... ... ... халқының ғасырлар бойы ... ... және ... айшықтарының қайнар көздері
осы Асан Қайғы ... ірі ... ... ... тығыз байланысты және солардан нәр алып ... ... ... Асан ... оралып отыруымыз біздің
ұрпақтың ... ... сала үшін ... ... ... ... ... жағдайында
біртұтас рухани дүние қалыптасады.
Асан Атаның негізгі ...... ... ... ... бір мүшесі бола отырып, ... ... мен ... ... және ... сол ... ... қажет екенін ескеріп отырды.
Міне, ... ... ... және басқа да
өзгерістердің ... ... ... жеке адам мен ... ... ... ... тазаруымен ... ... ... дала ақылманының әркімге ... сөзі ... ... інжу-маржандарына жетелейді,
кімге болса да халық ... ... ... ... ... ... Оның шығармашылығы ... ... ... ... әрленген.
Асан Қайғы дүниетанымы мен ... ... адам ... ... ... ... ... әлемі, мұраттары, ... ... ... ... ... болуға деген талпыныстары ... ... ... Асан ... пікірінше, тек
жақсылықтар мен ... ... ... ... ... кезеңдерінде жамандықтардан ... ... ... Ал бұл ... ... бағыт-
бағдарлармен этикалық ... ... ... ... ... ... қиыншылықтарға
ұшырауы. Әлеуметтік ... ... ... таба ... Асан ... адамның жетілуімен ... ... ... ... адамның әлеуметтік
ортадағы орны және оның ... ... ... бір ... көтерілуіне ... ... ... ділдік астарларды вербальды (сөз ... ... ... Қайғының тіршілік атаулының бәріне ... ... ... ... арқа ... ... әрбір
мүшесін ... ... ... ... ... ... осы қатынастардан адамдардың бір-біріне ... ... ... ... ... Асан ... ... ... ... адам ... астарларды
байқайды.
Құйрығы жоқ, жалы жоқ, құлан қайтып күн ... жоқ, қолы жоқ, ... ... күн ... ... жаз ... ... қайтіп күн көрер,
Жалаң аяқ балапан ... ... күн ... [5]
Асан Қайғы әлемнің әрбір ... ... ашу ... ... ... тірлігінің астарында не ... үшін ... «жан ашу – ... ... принципін
қолданды. Сол ... ең биік ... ... ... ... Менің ... Асан ... ... ... ішкі ... жақындай түсу, халқымен ... ... ... Дүниені танып білуге ... Асан ... ... ... ... ... ұялатып қана бұл ... ... ... бар ... ... ... осымен бірге
өзіндік жетілуді – ... ... ... көзі екенін,
адамның барлық іс-қимылының ... күші ... ... Тек ... ... ... ... жетуге
болады, адамдар арасында келісім ... ... ... адам өзін ... ... ... ... әрбір ісі жоғарғы игілікке ... үшін ... ... жан ашу мен ... ... ... ... қасиеттер қажет-ақ: «Әділеттілік,
парасаттылық, ... ... ... ... ... т.б. жағымсыз ұғымдардан ыза, ашу,
кек, одан ... ... ... керіс, ... ... шығу ... ... ... ... - деп Асан Қайғы қорытынды жасаған.
Мінезі жаман адамға
Енді ... ... ... ... ... суыспа.
Өлетұғын тай үшін,
Көшетұғын сай үшін
Желке ... ... ...... артынан
Түсіп кетсең қайтесің
Түбі терең қуысқа.[6]
Адам дамуы ... ... ... ... ... ... ... керек, тек қана ... ... ... сүйене отырып, ... ... Осы ... пен ... бағдарлары адамдар
үшін бақытқа жетер, ... ... ... ... ... жағдайда ғана ... ... ... бет бұра ... ... болады. Ойшылды өмір
бойы ... ... ... – халықтың бірлігін нығайту
болды. Міне, сол ... ... ... ... ... ... қажеттілігі сияқты, ... ... бір ... ... ... бар ... ... бар
екеніне меңзеп отырған. ХV ғасырға тән ... ... ... ... ... - өмір қажеттілігі болатын.
Әрине, енді ғана есін ... ... ... екенін сезіне
бастаған ... ... үшін бұл ... ... тұрғыдан алғанда оңай ... емес ...... ... ... ... бірлік пен ... осы ... ... ... ... байланысып жатқан жоқ па?! ... ... Асан ... ... ... кеңесшісі болған,
өмірдегі көп ... ... ... ... ... ... саралап отырған. Бұл жерде Жәнібек ханның
Асан ... ... ... ... ... ... сөзін
тыңдауға тырысқан әрекеттерін де бағалауымыз ... ... ... өз ... ғана емес, келер ... үлгі ... ... толы ... ... ... мен билер әулеті оған ... ... ... ... ... Асан Қайғы хан ... ... ... қарт ... ғана ... ... Өзінің
халықының кең байтақ даласын жан-дүниесімен ... ... ... сөзбен жеткізуге тырысып ... ... ... пір ... ... ... үшін Асан ... айтып
кеткен әрбір ... ... бар. * ... ... Асанның Ой мен Сөз ... дөп ... дәл ... мына бір ... куә ... мінсіз асыл тас
Су түбінде жатады,
Таза мінсіз асыл сөз
Ой ... ... ... ... тас
Жел толқытса шығады,
Ой түбінде жатқан сөз
Шер толқытса шығады».[8]
Осы өлең ... ... ... ... ... ... сөздің жәй ғана белгілі бір ойды ... ... ... адамның парасатын ... ... күш ... ... ... аударады.*
Асан Қайғының дүниетанымы өз ... сай ... ... өзі өмір ... ... ... түлегі
және субьектісі емес пе?) ұлыларға тән ... өз ... ... ... Ол ... ... тірліктің
ұсақ-түйек мәселелерінен биігірек тұрған сол ... ... ... ... ... ... «Адам
зердесінің ұлылығы» деген тұжырыммен білдіріп ... ... ... Ол ... ... ... оның «Ақылымен»,
«Зердесімен», ... ... қана ... Жер ... ... пен ... бақыт пен
қуаныштың орнауына негіз болатын ... деп адам ... Асан Ата адам ... ... күшін тәрбие
мәселесіне, рухани ... ... ... қажеттігін айтып,
көпшілікті әдепке, ... ... Асан ... адам ... ... ісіне есеп беріп ... ... Ал ... ... жалған құндылықтарын қуған
жанға ... ... ... ... үйір ... Олар ... өз ... ғана зиян
әкеліп қоймай, ... ... өзін ... ... жасауы мүмкін. Бақ пен қыдыр ... ... ... өзін ... ... ... ... тазалыққа ұмтылуы
шарт.
Арғымаққа ... ... ... ... өзім болдым деп,
Кең пейілге таласпа.
Артық үшін айтысып,
Достарыңмен ... ... асты ... сөз ... деп ... ... қостама.[9]
Асан Қайғы шығармашылығының тағы бір ... ... ... ... ... аша ... оны адамгершілік
принциптерімен байланыстыра ... Тәни және ... ... ... ... ... ... дүниеге
айналады. Қоршаған орта ... адам үшін ол ... ... өмір ... ... ... іспетті. Сондықтан
Асан ... ... ... ... ... ... және
дамитын ешнәрсе жоқ, ... ... пен ... ... ... тығыз байланыста.
Менің ... Асан ... ... ... ... ... және оны жетілдіру оның ... ... және ... ... деп ... Өмірдің сан
қырлы сырын ... ... ... мен ... ... ... терең ойлары адамзат ... ... ... Ал қазақ халқы үшін ... ... ... ... ... кез-келген іс-әрекеті тек қана ... ... тиіс ... ой ... арқа ... ... негізгі бағдар ... ... ғана ... ... іргетас бола алады. Қандай қоғам ... ... ... ... ол – Тұлға деңгейіне көтеріледі. Міне,
кез-келген қоғам үшін күн ... ... ... ... ... ... ... тұра бұрмаса.
Ақылдықтың белгісі,
Өткен істі қумаса.
Жамандардың белгісі,
Жауға қарсы ... ... ... ... белгісі,
Шамаңша шалқып көре ... әзір ... ... атақ ... ... ... ... Қайғы әлеуметтік өмірдің ащы шындығын ... ... ... отырған, қоғамдық өмірдегі шешімін ... ... ... тыс ... ... сол үшін
де оны ... және ... ... ... ... ... өзін кең даланың нағыз Асан Атасы ретінде ... ... ... ... ... ... оның ... байланысты екенін, сол арқылы ... сол ... ... ... байқаймыз. Сондықтан тарих сахнасының ... ... де, ... да) ... ... ... емес. Сондықтан қоғам әр уақытта ... ... ... ... тұлғаларды қажет етеді, ... ... ... ... «Күн ... ... ұйықты» (Асан Қайғы) және т.б. ... ... ... Қайғының өмір бойы ...... ... ... ... ... белгілі. Ол бұл ... ... ... және бәрі де бақытты болуға тиіс, яғни Асан ... ... ... ... ... ... ... пікірінің, жаңа мұраттардың қалыптасуына
үлкен ықпал ... ... – еш ... сұғып бетін ашпаған,
Өмірдің шың белесі
Асан Қайғы, ... ... ... ... атты жер осы! ... ... ... халық үшін туған ... ... ... өзіндік орны бар ... ... ... кең даласын оңтүстіктен солтүстікке дейін, ... ... ... ... мақсаты жәй қыдыру, көру
емес.
Асан ... ... «Жер ... - адам үшін ... ... ... өмір ... ең қолайлы болатын жер ... ... ... өмір ... беймделген ел болатын. Ал
оған абсолютті мағынада сай ... жер ... қасы ... ... Ұлытаудың да, Жетісудың да, ... да, ... да, ... ... мен Шу ... ... қасиеттері мен
біраз кемшіліктері табылып отырған. ... ... ... ... ... ... былай суреттеген:
Еділ мен ... ... ... ... ... ... ... менен күміске! [12]
Халық Асан Қайғымен бірге армандады, аңыздарды ... ... ... ... ... – «Жер ұйық» жоқ деген сөзге
сенгісі келмейді. Сондықтан да ... ... ... - ... ... ... ... өрнектелген ... ... ... - бақыт пен дәулет, ... пен ... ... ... жету үшін ... ... шыдамдылыққа үйреніп, өзін
іскерлігімен таныта білу ...... ғана ... арманыңыздағы
жер жәннатына жетесіз, басқаша айтқанда, ... жеке ... ... ... ... ... мәні – халықтың бірлігін
нығайту, аумақтың тұтастығын ... ету, ... мен ... ... ... ... табиғаттың қыры мен
сырын ... паш ... ... ... білуге шақыру. Халықтың
іштей бірлігі болғанда ғана ... ... ... ... ... ... ... алады.
Өзінің еркін сөйлей алатын тілі арқылы ... ... ... ... Асан ... өз заманының ақиқат пен әділдік
жаршысы, өз ... ... ... ... ... ... адал перзенті.
Сөйтіп, ХV ... Асан ... ... кеткен мұраласы
біздің ... ... ... тіршілігіміздің мән-мағынасын
айқындай түсуге өз ... ... ... ол ... ... ... ... жазылған Талға болып ... ... ... - ... санасының сан ... ... ... мәдени құндылықтарды әлемге паш етуші
Тұлғалар болды. Халық даналығы өзінің ... ... ... ... ... ... оза ... ғұламалар керек болды. Олардың
өмірі қилы заманда ... ... ... мұралары өмірге
деген құштарлықты, ... паш ... ... үшін құны зор ... қатарына ар-
ұят, шындық, ... ... ... деген махаббат, Отан қадірі,
адам арасындағы ... ... ... ... ... белең алып отырған кейбір ... ... ... ... ... ... ... қазақтарды
теккетірестіктен аулақ болуға үгіттеген ... ... ... ... кеткен мұралары ... ... ... ... мән ... ... өз ... қосуда. Сондықтан олар ... ... ... ... ... ... болып қала береді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. А. Машанов. Әл-Фараби және Абай. ... ... ... ... ... ... ... Қазақ философиясының тарихына
кіріспе. ... ... ... ... Философиялық трактаттар. Алматы, 1975.
4. Әл-Фараби. Естественно-научные трактаты; Бурабаев М.С. ... ... ... Алматы, 1987.
5. Жамбыл. Таңдамалы шығармалары. Алматы: «Ғылым» 2-т. ... ... ... ... ... ғғ. ... ... 1995.
7. Қазақ даласының ойшылдары.13-15ғғ.Алматы «Ғылым» 2001.
8. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан. І-том. Алматы «Қазақ энциклопедиясы» 1998.
10. Н.Р.Күнқожаев. Адам және Қоғам. Алматы «Рауан» 1997.
11. ... Ә. ... жыр, ... ... 1985.
12. Толысбайұлы К. Асан Атаның дүниетанымы // Егемен Қазақстан. 1996.
21 тамыз.
13. Н. ... ... 100 ... Алматы, 1995.
-----------------------
[1] Әл-Фараби. Естественно-научные трактаты; Бурабаев М.С. Әл-Фараби в
истории науки. Алматы, 1987. ... ... ... трактаттар. Алматы, 1975. 24-б.
[3] Марғұлан Ә. Ежелгі жыр, аңыздар. Алматы, 1985. 146-б.
[4] Қараңыз: Халид ... ... ... ... Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет. Хрестоматия. Алматы, 1993. 6-б.
[6] Толысбайұлы К. Асан Атаның дүниетанымы // ... ... 1996. ... Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет. Хрестоматия. Алматы, 1993. 10-б
* ... – сөз ... ... ... ... хандығы дәуіріндегі әдебиет. Хрестоматия. Алматы, 1993. 6-б.
* Философ Қ. Бейсенов бұл өлең жолдарын ... ... ... ойын ... деп ... « Асан ... ... теориясы
мынандай дәйектілікте көрінуге тиіс. Сезімдік таным – рационалдық
таным (ақыл-ой) – сөз. (Қ. ... ... ... ... ой кешу ... ... 1994. 119-б). Менің ойымша, бұл
жолдардың танымдық негізі этикалық ... яғни ... ... Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет. Хрестоматия. Алматы, 1993.
9-б.
[10] Төреқұлұлы Н. ... 100 ... ... 1995. ... Жамбыл. Таңдамалы шығармалары. Алматы: Ғылым, 2-т. 1996. 141-б
[12] Қазақ хандығы ... ... ... ... 1993. ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығыс және грек ойшылдарының қоғамдық пікірлері6 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Шаруашылық субъектінің экономикалық сипаттамасы62 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану ісі36 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь