Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қалыптасу мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДЫ ЗЕРТТЕУДІҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ.МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Жергілікті өзін.өзі басқаруды зерттеудің концептуалдық негіздері ... ... ... ...6
1.2 Европа елдеріндегі жергілікті өзін.өзі басқарудың моделдері ... ... ... ... ... ...11
1.3 ТМД елдеріндегі жергілікті өзін.өзі басқарудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... 19
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ
ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ
ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
2.1 Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін.өзі басқару
органдарының қалыптасуының негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.2 Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін.өзі басқару
органдарының институционализациялануының мәселелері
және мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республиксындағы демократиялық реформалар үрдісі қазіргі кезге сай қажеттіліктерді ескере отырып жергілікті деңгейде мемлекеттік функцияларды жүзеге асыратын жаңа билік институтын құру мәселесін тудырап отыр. Бұл жаңадан қалыптасып келе жатқан жергілікті өзін-өзі басқару институты болып табылады. Ол өз кезегінде қоғамның саяси тұрақтылығын қамтамасыз етіп қана қоймай, сонымен қатар елдегі әлеуметтік-экономикалық және саяси реформалардың нәтижелігін бағалауға мүмкіндік береді.
Осыған орай жергілікті өзін-өзі басқару институтының қалыптасуын зерттеу өзектілігінің бірнеше нігізі бар.
Біріншіден, бұрынғы орталықтанған жүйеден жергілікті өзін-өзі басқару жүйесіне өту объективті түрде негізделген, өйткені басқару аясының субъектілері мен объектілерінің көптігі және көпқырлығы орталықтанған мемлекеттің органдарына қажетті ақпарат ағынын тез, нәтижелі және сапалы турде өңдеуге, жағдайдың барлық қырларын есепке алуға және дер кезінде тиімді шешім қабылдауға мүмкіндік бермейді. Осыдан мемлекеттік биліктің тиімділігі көп жағдайда аумақтық және жергілікті жүйелердің еркіндігімен байланысты екенін көруге болады.
Бәрімізге белгілі, жергілікті өзін-өзі басқару саяси жүйе мен қоғамды демократизациялау процесінің дамуының нәтижесі. Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің «Қазақстан жедел экономикалық, әлеуметтік және саяси жаңарулар үстінде» атты жолдауында жергілікті өзін-өзі басқару институтын жалпы ұлттық саяси реформалар аясында қалыптастыру қажеттігін айтқан болатын [1].
Екіншіден, жергілікті өзін-өзі басқару демократиялық қоғамның негізгі элементтерінің бірі, оған халықарылық саяси тәжірибе дәлел бола алады.
Қазіргі таңда Қазақстанға азаматтық қоғам және жергілікті өзін-өзі басқару орын алған шетел мемлекеттерінің тәжірибесін зерттеу және оны тәжірибеде рационалды турде қолдану өзекті мәселе болып табылады.
Үшіншіден, қазіргі кезде Қазақстанның мемлекеттік билігін орталықсыздандыру процесі жағдайында мемлекеттік функциялардың бір бөлігін жергілікті құрылымдарға беру үшін, жергілікті өзін-өзі басқарудың түсінігін, мәнін, табиғатын, сонымен қатар, Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қалыптасу жолдарын зерттеу өте маңызды болып табылады.
Осылайша, зертту тақырыбының өзектілігі Қазақстан Республикасының мемлекеттік және қоғамдық құрылымдарының демократиялық жаңарулары жағдайында жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін теориялық және тәжірибелік тұрғыдан талдау қажеттілігімен түсіндіріледі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі теориялық-методологиялық жақтары ХІХ ғасырда тұжырымдалған. Олардың көбісі қазіргі жергілікті өзін-өзі басқару және оның қоғамды басқару жүйесіндегі орны жайлы ойлардың негізінде жатыр. Жұмыс барысында жергілікті өзін-өзі басқару жайлы теориялардың негізін қалаушылардың бірі, батыс ғалымы А. де Токвилдің [2] еңбектері қарастырылған.
Іргелі еңбектер
1 Токвиль А. Демократия в Америке. – М.: Прогресс, 1992.
2 Гладышев А.Г. Правовые основы местного самоуправления. – М.: МЕГА, - 1996.
3 Богдановоч Т.Ю. Социальные аспекты местного самоуправления. М.: Аспект, 1997.
4 Васютин Ю.С., Емельянов Н.А. Местное самоуправление зарубежных стран: Учебное пособие. – М.: Орел,
5 Шоманов А.Ж. Об основных направлениях дальнейшей модернизации политической системы Казахстана // Послание Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева «Стратегия вхождения Казахстана в число 50-ти наиболее конкурентоспособных стран мира»: приоритеты и пути их реализации. – Алматы: КИСИ, 2006.
6 Емельянов Н.А. Местное самоуправление в Российской Федерации: конституционно-правовой и институциональный анализ. – М., 1998.
7 Емельянов Н.А. Местное самоуправление: проблемы, поиски, решения. – М., 1997.
8 Постовой Н.В Муниципальное право России. – М., 1998.
9 Карапетян Л.М. Федеративное устройство Российского государства. – М.: НОРМА, 2001.
10 Фадеев В.И. Муниципальное право России. – М.: Юрист, 1994.
11 Барабашев Г.В. Муниципальные органы современного капиталистического государства (США, Великобритания).
12 Европейская Хартия о местном самоуправлении // Игнатов В.Г., Бутов В.И. Зарубежный опыт местного самоуправления и российская практика. Учебное пособие. Москва – Ростов, 1999.
13 Исаев М.А. Политсистема стран Скандинавии и Финляндии. – М., 2000
14 Баранова К.К. Коммуны в системе «финансового выравнивания» Германии. – М., 1996.
15 Леппхарт А. Демократия в многосоставных обществах. Сравнительное иследование. – М., 1997.
16 Выдрин И.В., Кокотов А.Н. муниципальное право Россиии. Екатиринбург, 1997.

Мерзімді басылымдар
1 Емельянов Н.А. Местное самоуправление в системе политических отношений российского общества // Политолог. – М., 1998.
2 Марченко Г.В. Государственная власть и местное самоуправление в России // Россия исовременный мир. – 1995. -№4.
3 Гильченко Л.В. Из истории становления местного самоуправления в России // Государство и право. – 1996. - №2.
4 Широкова А., Юрков С.В. В условиях наибольшего неблагоприятствования (или что показал опыт проведения муниципальных выборов) // Россия: власть на местах. - 1993.- № 9.
5 Замотаев А.В. Местное самоуправление как элемент государственного усртройства // Российская юстиция. – 1996. - № 6.
6 Байгельлди О. Местное самоуправление должно быть подллинным и дейсвенным // Фемида. – 2002. - № 3.
7 Белиспаев А.М. Децентрализация власти и развитие местного самоуправления в Қазахстане // Саясат. - № 1.
8 Нукенов А. Жергілікті өзін-өзі басқаруды жетілдіру мәселелері // Саясат. 2003. - № 7.
9 Таранов А.А. Концепция взаимодействия местных органов государственного управления и самоуправления //Фемида. – 1997. - № 9.
10 Чебатарев А. Выборы Акимов: за и против //Мир Евразии. – 2005. - № 4.
11 Ачкасов В.А. Опыт местного самоуправления на Западе // Правоведение. – 1998. - №4.

Нормативтік құжаттар
1 Н.Ә. Назарбаев Қазақстан жедел экономикалық, әлеуметтік және саяси жаңарулар үстінде – астана, 2005.
2 Барабашев Г.В. Местное самоуправление в России. Теория и практика // Государсво иправо. – 1993. – №6.
3 Ачкасов В.А. Опыт местного самоуправления на Западе // Правоведение. – 1998. - №4.
4 Черкин В.Е.. Современные модели местного самоуправления // Российский юридический журнал.-1995. - №3.
5 Моргунова М. Амтроды, ландстинги, фюлькестинги. Самоуправление по скандинавски // Российская Федерация. – 1996. - № 6.
6 Пэйюхеиен А. Исполнительная власть в Финляндии // Государство и право. – 1998. - № 7.
7 Данилевич П.В. Автономизации Испании // Политические иследования. - № 5.
8 Павлов К. Выбор оптимальой модели местного управления // Общесво и экономика. – 1999. - № 5.
9 Формирование органов местного самоуправления в Российской Федерации. 1995 – 1998 гг. // Электронная статистика. –М., 1999.
10 Аглешев К. Финасово-экономическая модель местного самоуправления в Республике Казахстан // Саясат. – 2004. - № 4.
11 Конституция Республики Казахстан. – Алматы: Лем, 2006.
12 Закон Республики Казахстан. О КСК и других формах управления кондоминиумами. – Алматы, 1996.
13 Постанавление Провительства РК. Концепция региональной политики Республики Казахстан на 2002-2006 годы.
14 Закон РК О местных представительных и исполнительных органах // Казахстанская правда. – 1993. – 11 декабря.
15 Конституция Киргизской Республики.
16 Закон Республики Казахстан. О местном самоуправлении и местных Советах народных депутатов Казахской ССР // Казахстанская правда. – 1991. -17 февраля.
17 Конституция Королевства Нидерландов // Конституции государств ЕС. – М., 1997.

Конференция материалдары
1 Махмутова М.М. Правовое обеспечение создания местного самоуправления в Республике Қазахстан. Материалы международной конференции. – Алматы, 2006.
2 Европейская Хартия о местном самоуправлении // Реформы местного самоуправления в странах Западной Европы. – М.: Прогресс, 1993.

Интернет сайттары
1 В Казахстане завершился первый этап административной реформы // http// www.khabar.kz/index.cfm?id=17097
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Флософия және саясаттану факультеті
Саясаттану кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ... ... ... ... ... ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫ ЗЕРТТЕУДІҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ-МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ..........................................6
1.1 Жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... ... елдеріндегі жергілікті ... ... ТМД ... ... ... басқарудың
ерекшеліктері....................19
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ
ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ
ҚАЛЫПТАСУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ...............................................................
.......31
2.1 Қазақстан ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының институционализациялануының мәселелері
және
мүмкіндіктері...............................................................
.....................................42
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................49
СІЛТЕМЕЛЕР
ТІЗІМІ......................................................................
......................51
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... Республиксындағы демократиялық
реформалар үрдісі қазіргі кезге сай ... ... ... ... ... ... ... асыратын жаңа билік
институтын құру мәселесін тудырап отыр. Бұл жаңадан қалыптасып келе ... ... ... ... болып табылады. Ол өз кезегінде
қоғамның ... ... ... етіп қана ... ... қатар
елдегі әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... орай ... ... басқару институтының қалыптасуын зерттеу
өзектілігінің бірнеше нігізі бар.
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... өту объективті түрде негізделген, өйткені ... ... мен ... ... және көпқырлығы орталықтанған
мемлекеттің органдарына қажетті ақпарат ағынын тез, нәтижелі және ... ... ... ... ... ... ... және дер кезінде
тиімді шешім қабылдауға мүмкіндік бермейді. Осыдан мемлекеттік биліктің
тиімділігі көп ... ... және ... ... еркіндігімен
байланысты екенін көруге болады.
Бәрімізге белгілі, жергілікті өзін-өзі басқару саяси жүйе мен ... ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаев өзінің «Қазақстан жедел экономикалық, ... ... ... ... атты ... ... өзін-өзі басқару
институтын жалпы ұлттық саяси реформалар аясында қалыптастыру қажеттігін
айтқан болатын [1].
Екіншіден, жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... бірі, оған халықарылық саяси тәжірибе дәлел бола алады.
Қазіргі таңда Қазақстанға азаматтық қоғам және ... ... орын ... ... мемлекеттерінің тәжірибесін зерттеу және оны
тәжірибеде рационалды турде ... ... ... болып табылады.
Үшіншіден, қазіргі кезде ... ... ... ... жағдайында мемлекеттік функциялардың бір бөлігін
жергілікті құрылымдарға беру үшін, ... ... ... ... ... сонымен қатар, Қазақстанда жергілікті өзін-өзі
басқару органдарының қалыптасу жолдарын зерттеу өте маңызды болып табылады.
Осылайша, зертту тақырыбының ... ... ... және қоғамдық құрылымдарының демократиялық жаңарулары
жағдайында ... ... ... ... ... және тәжірибелік
тұрғыдан талдау қажеттілігімен түсіндіріледі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Жергілікті ... ... ... жақтары ХІХ ғасырда тұжырымдалған. Олардың көбісі
қазіргі жергілікті өзін-өзі басқару және оның қоғамды басқару жүйесіндегі
орны ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі
басқару жайлы теориялардың негізін ... ... ... ... А. де
Токвилдің [2] еңбектері қарастырылған.
Қазіргі ... ... ... ... басқарудың демократиялық
доктринасының қалыптасу және даму мәселелері кең өріс ... ... ... негіздері Н.А. Емельянов [3], А.Г.
Гладышев [5], Т.Ю. Богданович [5], Ю.С. Васютин [6], Г.В. ... ... ... [8], С.В. ... [9] және ... [10] ... Олар ... кеңістіктегі мемлекеттерде жергілікті өзін-
өзі басқару жүйелерінің қалыптасуының және ... ... ... ... және ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... бірі ... ... Оған О. Байгелді [11], А.М. Белиспаев
[12], М.М. Махмутова [13], Нукенов А. [14], А.А Таранова [15], А. ... және А.Ж. ... [17] өз ... ... ... ... әр ... аспектілеріне арнағаны дәлел бола алады.
Зерттеу объектісі Қазақстан Республикасының ... ... ... ... келе ... ... өзін-өзі
басқару органдары болып табылады.
Зерттеу пәні Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының ... ... ... ... ... ... жүйесін реформалау
контекстінде жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қалыптасуын талдау
болып табылады. Қойылған мақсатқа байланысты келесі міндеттер ... ... ... ... ... ... ... оның негізгі принциптерін және ... ... ... және ТМД ... жергілікті өзін-өзі басқарудың түрлерінің
ерекшеліктерін талдау;
- Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
қалыптасуының негізгі бағыттарын ... ... ... ... ... органдарының қалыптасу
ерекшеліктерін көрсету.
Бітіру жұмысының ғылыми ... ... ... ... ... ... органдарының қалыптасуын негіздейтін теориялық
және практикалық жағдайлар қарастырылған. Мұнда ... ... ... ... ... басқару жүйесінің қалыптасуы
мен дамуының ғылыми-теориялық және ұйымдасушылық-тәжірибелік мәселелері
кешенді ... ... ... ... ... ... оқулықтар және
ғалымдардың мақалалары құрайды. Шетелдердің және ТМД елдерінің заңнамалары
қарастырылған. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы, басқада нормативтік-
құқықтық ... ... ... ... ... ... Оның нәтижелері және қорытындылары
жергілікті өзін-өзі басқару органдарын қалыптастыруда пайдалануы мүмкін.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... басқару
органдар жүйесінің дамуының негізгі бағыттарын анықтағанда қолдануы мүмкін.
Жұмыстың ... және ... ... алдына қойған мақсат-міндеттері
және зерттеу логикасы, бітіру жұмысының құрылымын анықтайды. Бітіру ... екі ... ... ... және пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... ... көлемі – 56 бет.
І ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Жергілікті өзін-өзі басқаруды зерттеудің концептуалдық негіздері.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ХІХ ... ... Ол ... ... болған теориялар жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... жан-жақты көрсеткен, оның
көріністерін қазіргі кезде өзгертілген түрде кездестіруге болады.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды ... заң ... ... ... қызмет ету аясы, құзіреті өзін-өзі басқару органдарымен таңдалмайды,
яғни ... ... ... ... аударғандардың біріншілерінің қатарында Францияның
мемлекеттік қайраткері А. де Токвиль тұр. Ол ... ... в ... танымал кітабында былай жазған: «Бастауыш мектептердің ғылым үшін ролі
қандай болса, қоғамдастық институттарының да тәуелсіздікті орнату үшін ролі
сондай; олар ... ... ... ... ашып ... оны ... ... түрде қолдануға үйретеді. Ұлттар қоғамдастық
институтысыз-ақ еркін үкімет құра алады, ... олар ... ... рухына
ие бола алмайды» [2, 54 б.]. А. де ... ... ... тек демократиялық болып қана көрініп қоймай,
сонымен қатар, орталықтанған басқарудан ... ... ... ... ... басқаратын қоғам көптеген өзін-өзі реттейтін бірлестіктер
мен қоғамдастықтардың жиынтығы болып табылады. Ол ... ... өз ... ... ... болып табылатын және
басқа да бірлестіктермен қарым қатынас жасауда негіз болатын ... ... ... қабілеттігімен теңестіреді.
А. де Токвиль бойынша «бастауыш ... ... үшін ролі ... ... жиналыстардың бостандық үшін ролі сондай, олар ... ... не ... оны ... ... керектігін және онымен
рахаттануды үйретеді. Үкімет болса, сол халықтық бақыттың кепілі ... ... ... ... ... өз ... елесін ғана
жасайды. Оған тек шешім қабылдаудың, қиыншылықтарды бастан өткізудің ... ... алу ғана ... ... ... ... ... қабілетінен айырылады [2, 62 б.]. Осылайша, А. де ... ... ... тәжірибесі демократияның қажетті негізі болып
табылады.
Биліктің басты қайнар көзі, А де Токвилдің пікірінше, өкілдік ... ... те ... әдетте заңда көрсетілетін ұлт та, ... ... ... өзінің мызғымас құқықтары негізінде ерікті ... ... ... ... Дәл ... ... ... қарым-қатынаста
адамдарда шынайы азаматтық санасезім қалыптасып, олардың басқару тәрдібінің
ұжымдық авторлары және ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік сезімімен, өз мүддесі мен
өзгелердің мүддесін талдау және оларды келістіру қабілеттігімен байланысты
[2, 63 ... А. де ... ... ... ... ... ... автократияға балама ретінде қарастырған. Ол америкалық
демократияны ... және ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерімен үйлесетін, құқықтық жүйе біртүрлілік пен асыра
реттеушілікке қарағанда, көбінесе ... пен кең ... ... [2, 65 б.] Оның идеалы - өзіне лайықты қарым-қатынастары
бар көптеген бірлестіктер мен қоғамдастықтар жұмыс істеп, адамдардың ... ... ... ... ... ... принциптері негізінде
құрылған қоғам болып табылады. Демократиялық ... ... ... тағы бір ... оның қалыптасуы Жаңа
Англиядан ... ... ... ... діни ... ... ... ауылдардың, қалалардың қалыптасуында, яғни
төменнен жоғары ... ... ... ... ... жағдайда, даму жоғарыдан төменге қарай бағытталған кезде
адамдардың және жалпы қоғамның ... ... ... ... А. де ... оның бәрін сараптау «жаңа саяси ғылымның»
міндеті деп есептеген [2, 57 ... ... ... ... ... қазіргі заман
ғылымының тұжырымдары дәлелдейді. Мысалы, Л. фон Берталанфидің ... ... және ... эволюциялық теориясы. Ол бойынша, қай жүйені
– физикалық, биологиялық, ... ... та, ... да ... ... ... ... реттеушілік жүйенің өзін сақтап қалуына
және дамуына бағытталған іс-әрекеттір ... ... ... Жүйе
неғұрлым көпқырлы және ... ... ... сайын, соғұрлым
өзгерістерге дер кезінде бейімделу үшін, ... ... қалу ... ие ... ... Бұл мәселені шешуде бір ғана тиімді шешім бар.
Ол жүйенің өмір шеңбері аясында ... ... ... ... үшін бұл ... ... ... әлсіреуін,
өзін-өзі басқарудың дамуын (бірінші кезекте аумақтық және жергілікті
деңгейлерде) білдіреді [18].
Ғалымдардың ... ... ... ... ең танымал
теорияларына еркін қоғамдастық теориясын, басқарудың ... ... ... жатқызуға болады.
Осы теориялармен жақынырақ танысайық.
1.Еркін қоғамдастық теориясының негізінде қоғамдастықтың өз істерін
өздері басқаруға ... ... және ... ... ... Оның
өкілдерінің пікірі бойынша адам ... мен ... ... және мызғымас болса, қоғамдастықтың өз істерін өздері басқару құқығы
соншалықты болып табылады.
Бұл теорияға сәйкес жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... қажет:
• жергілікті өзін-өзі басқару органдары – бұл мемлекеттік ... ... ... ... басқару органдарының қоғамдастық мүшелерімен
сайлануы;
• мемлекеттік органдардың қоғамдастықтың құзыретіне араласу құқығы жоқ.
Олар тек ... өз ... шет ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару - бұл мемлекеттік істерден ... өз ... ... ... ... ... қол сұғуы оның құқықтарын
бұзумен ... ... ... ... бұлай түсіну көптеген даулар
туғызуға септігін тигізді. Ең біріншіден, ... ... тек ... және
қалалық қоғамдастықтарда мүмкін деп түсіну қате, өйткені одан да ... ... ... және ... ... бар, ... әкімшілік бірліктері болады. Өзін-өзі басқару бірліктерінің
еркіндігін табиғи құқықтарға сүйене ... ... ... ... ... ... ... орнына, өкілдері өзін-өзі басқаруды
мемлекеттік басқаруға қарсы қоятын, ... ... ... ... ... ... мемлекетке, сәйкесінше қоғамдастық мүдделерін
мемлекеттік мүддеге қарсы қоя отырып, ... ... ... мемлекеттік билік пен жергілікті ... ... екі ... ... ... ... Олардың әрқайсысы өзінің мәселелерімен
ғана айналысады. Өзін-өзі басқарудың мәнін олар сол ... ... сай, ... қоғамдастықтың өздері қойған міндеттерін
жүзеге ... ... Осы ... ... ... басқару органдары
жалпы мемлекеттік әкімшілік жүйеден бөлек қарастырылуы тиіс. ... ... ... ... қыры болып мемлекеттік ... ... жағы алға ... ... ... ... негізінде дамуға деген еркіндігіне» ерекше көңіл
бөлінетін [19].
Қоғамдық ... ... ... өзін-өзі басқару бірліктерін
компаниялармен, ... ... және ... ... ... бұл үлкен қателік. Жоғарыда айтылған ұйымдардың қызмет
аясы өзін-өзі басқару органдарының қызмет аясынан ... ... ... меншік бірлестіктердің болуы факультативтік ... ... ... әр ... ұйымдардан олардың құрылуын және
белгілі бір қызмет істеуін міндет ... Ал ... ... ... ... түрде орындалуы тиіс жұмыстарды жүктейді. ... ... ... ... ... ... ... басқару ісіне
бөлек, өзіне ғана тиесілі құзыреттерінің тізімін ... ... ... ... бір ... ... өзін-өзі басқару
органдарын жалпы мемлекеттік әкімшілік жүйеден ... ... ... ... жасаса, екінші жағынан, мемлекеттік ... ... ... ... еместігі туралы ойларға толы болды. Бұл теория өзін-өзі
басқаратын бірліктердің қызмет ... ... емес ... ... ... ... ... мемлекетке шектен тыс бағынуына қарсы
күрес үшін тіреу іздеген адамдардың арасынан көптеген жақтастар таба ... ... ... ... ... либералдық топтары арасынан да
жақтастарға ие болды. Олардың ойынша «жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... оны мемлекеттің билігінен босатады» [20].
Осылайша, қоғамдық-шаруашылық теория ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының қызмет аясының мемлекеттік
емес, көбінесе шаруашылық табиғатын алдыңғы орынға ... Бұл ... ... ... – бұл ... ... ... басқару.
Қоғамдық теория жергілікті өзін-өзі басқару мемлекеттік емес деген
тұжырымға ... Ол ... ... ... тыс, тек ... ... ... ... ... ... қоғамдастық
арнайы құқықтарға ие, оған мемлекеттің қол сұғуына жол берілмейді. Бұл
доктринаның кемшілігі жергілікті ... ... ... қарсы қоюы.
3.Жергілікті өзін-өзі басқарудың мемлекеттік ... ... ... басқаруды мемлекеттен тыс, еркін институт деген идеяға
қарсы шыға отырып, оны ... ... ... деңгейде жүзеге
асыратын мемлекеттік билік құрылымдарының жалғасы деп түсінді.
Гегель, Лоренц Штейн, Рудольф Гнейст сияқты немістің ... ... ... ... ... ... ... қалаған болатын. Осы теорияға сүйенсек, өзін-өзі басқару – ... ... ... деңгейде ұйымдастырудың бір түрі. Рудольф
Гнейст Англияның жергілікті ... ... ... ... мысалдар
келтіре отырып, қоғамдық тәртіпті сақтау, мемлекеттік және ... ... ... ... басқару деген сияқты қызметтерді
жергілікті өзін-өзі басқару органдары мемлекеттің тапсырысымен орындайтынын
көрсетті. Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдары тиімді деп
есептейді. Тиісінше өзін-өзі басқару органдары жоқ жерде, оған ... ... ... ... құқықтанушыларының өзін-өзі басқарудың ... ... ... ...... ... ... басқаруды
ұйымдастыру түрі болып табылады. Жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... және оның ... көзі ... ... Мемлекеттік теория
бойынша мемлекеттік басқарудың кейбір міндеттерін жергілікті қауымдастыққа
беру, мәселелерді төменгі деңгейде шешу ... ... ... ... ... ... ... неміс ғалымдары оларды
сайлаудан және олардың ақысыз, құрметті орындар болуынан көрді. Өзін-өзі
басқаруды сайланбалы ... ... деп тану ... ... ... ... көп бөлігінің қолдауына ие болды. ... ... ... ... ... ... ... толық қамтамасыз
ете алмағандықтан, Р.Гнейст оған жетудің басқа жолдарын іздей бастайды.
Оның ойынша өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... жасайды. Басқару қызметтерін ақысыз атқарып жүрген ... ... ... тәуелсіздікте болады, сондықтан ол өз ... ... ... ... ... басқару теориясы өзін-өзі ... ... ... де, ... ... де сай ... істеу
керектігіне негізделетінін айта кеткен жөн.
Осы орайда, өзін-өзі басқару ... ... мен ... ... ... ... ... болатындығы қызығушылық
тудырады. Бұл мәселені шешуде мемлекеттік теория өкілдерінің арасынан екі
көзқарасты көруге болады. Кейбір ... ... ... басқарудың
еркіндігінің критериін муниципалдық лауазымдарды ... ... ... өзін-өзі басқару органдары өкіметтік органдар емес,
жергілікті халық органдары, оған мемлекет өзінің міндеттерінің бір ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың Европалық Хартиясында белгіленген. Европалық
Хартияға сәйкес, жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... бірі ... ... Европалық Хартияның 3 бабына сәйкес,
«жергілікті ... ... ... істердің басым бөлігін
регламенттеу және оны заң шеңберінде ... ете ... ... ... ... ... сай басқару құқығы және
қабілеті» деп түсініледі [22, 115-126 ... ... ... мемлекет пен қоғамды басқарудағы жергілікті
өзін-өзі ... ... ... ... көрсетіп отыр.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың, ... ... ... қоғамдағы
тұрақтылықты, азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды әр түрлі түсіндіретін екі
теорияны бөліп ... ... ... ... ... ... ... қызмет ету теориясы [23].
Муниципалды басқарудың ... ... ... ... ... муниципалдық органдар жергілікті мүдделердің
шеңберінен шығып ... ... ... ... ... ... істеуі қажет.
Әлеуметтік қызмет ету теориясы негізгі бағытты муниципалитеттердің
халықты күтуін ұйымдастыруға ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқаруды
мемлекеттік басқарудың салыстырмалы ... ... түрі ... ... ... мемлекеттік емес жергілікті өзін-өзі
басқару концепциясын «батыстың ескірген ... ... ... негізінде құрылған миф» деп ... Оның ... ... ... – бұл ... биліктің ерекше түрі» [24].
Шетелде жалпы әкімшілік-территориялық бірліктерді анықтауда әр түрлі
атаулар ... оның ... ... деңгейдегі әкімшілік-территория
бірліктері де жоқ ... Егер олар бір ... ... біріккен
азаматтардың тұрақты бірлестігі болса, ондай ұйым ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың моделдері.
Қазіргі Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қалыптасу
жағдайында басқа елдердің, атап айтқанда, Европа елдерінің ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарының моделдерін
келесі классификациялар негізінде қарастырайық: ... ... ... бойынша; саяси мәдениетінің деңгейі бойынша;
әкімшіілік-территориялық ұйымдасу түрі бойынша.
Европа елдерінің жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... Европалық Хартиясында көрсетілген. Ол ... ... ... ... ... сыртқы ортамен кері байланыс
принципі арқылы ... ... ... ... мен ... ... ретінде анықталады.
Шетелде жалпы әкімшілік-территориялық бірліктерді анықтауда әр ... ... оның ... төменгі деңгейдегі әкімшілік-территория
бірліктері де жоқ емес. Төменгі деңгейдегі ... ... ... ... ... әр ... ... асырады. Егер олар бір территория негізінде біріккен ... ... ... ... ұйым ... ... ... ие болады [25].
Әрбір муниципалды бірліктің басында халықпен ... ... ... ... ... Яғни бұл ... басқару
еркін, жасырын, тең, жалпы сайлау арқылы сайланған ... ... ... ... ... ... ... Муниципалитет сөзін неміс
тілінен аударғанда жергілікті өзін-өзі басқару жүйесіндегі сайланбалы орган
деген мағына береді.
Өкілдік орган сол ... ... ... ... ... шешім
қабылдауға құқылы: денсаулық сақтау, білімберу, ... ... ... ... көмек, жолдарды жөндеу және т.б. Бірақ та өкілдік орган
тұрақты жұмыс істейтін болып табылмайды. «сонеталар мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінде өзін-өзі басқарудың табиғи бірліктері ... ... ... ... ... ... жайлы мәліметтер
1-ші кестеде көрсетілген.
Өзін-өзі басқару органдарының дамуы құзыретінің көлемі, саяси дәстүр мен
әдет, әкімшілік-территориялық құрылым сияқты факторларға ... ... ... ... басқарудың құрылымдары және жалпы ... ... ... өзін-өзі басқаруды біреудің тапсырысымен,
усыныстарымен немесе белгілі бір үлгілерден ... ... алу ... Ол қоғамда пісіп жетіліп, азаматтар тарапынан қажеттілік тудыруы
қажет.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың теориялық негіздері ХІХ ғасырда ... Ол ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару мен
мемлекет арасындағы өзара қарым-қатынасты жан жақты көрсеткен, ... ... ... ... ... ... болады.
1-ші кесте – Кейбір европалық мемлекеттердің әкімшілік-территориялық
құрылымы [22].
|Мемлекет |әкімшілік-территориялық бірлік ... ... ... |9 жер ... ... |3 ... ... Валлония, |Коммуналар |
| ... | |
| |10 ... | ... |4 ... ... Англия, Шотландия, |әкімшілік-территориялық |
| ... ... ... ... төменгі |
| ... ... қала ... |
| ... ... ... приход |
| | ... ... ... |16 жер ... ... |51 ном ... |
|Дания |14 амт ... ... ... |17 автономды облыс ... ... |20 ... ... ... |3 ... ... |
|Нидерланды |12 ... ... ... |19 ... ... ... |
| | ... |
|Финляндия |6 лянь | ... |96 ... ... ... |21 лен ... ... ... функцияларға коллегиялды немесе біртұлғалық билік ... ... – бұл ... мэр, ... немесе магистрат;
Францияда – мэр; британиялық муниципалитеттердің ерекшелігі, муниципалдық
кеңестерінің заңшығарушы және ... ... ... атқаруы.
Егер территорияларды «жоғарыдан» лауазымды адамдар басқарса, онда ол
«жасанды» ... атқа ие [25]. ... ... ... территориялық
бірліктер штаттар, кантондар, облыстар, аудандар және тағы басқалары.
Европа елдерінде өкілдік органдар ... атқа ие ...... ... ......... Даниядағы – амтрод және тағы ... ... 2-ші ... ... ... – Бірнеше Европа мемлекеттерінің жергілікті өзін-өзі
басқарудың өкілдік және атқарушы органдары.
|Мемлекет ... ... ... орган |
|Австрия ... ... ... ... ... |Муниципалдық Кеңес |Мэр, ... |
| | ... ... |Сайланбалы коллегия, |өкілдік пен атқарушы |
| ... ... ... бір ... ... ... ... мэр, ... |
| | ... ... – |
| | ... ... ... ... жиналыс |Менеджер, коллегиалдық орган|
|Италия |Муниципалдық ... |Мэр ... ... ... ... және |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... округтік |Менеджер, коллегиалдық орган|
|Португалия ... ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... |Менеджер, коллегиалдық орган|
Өкілдік орган сол ... ... ... мәселелерге қатысты шешім
қабылдауға құқылы: ... ... ... ... жүргізу, тәртіп
сақтау, әлеуметтік көмек, жолдарды жөндеу және т.б. Бірақ та ... ... ... ... болып табылмайды. «сонеталар мен ... ... ... ... басқара алады» [22].
Қазіргі кезде жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... оны үш ... топқа бөлуге болады:
континенталдық (француздық), англосаксондық (ағылшындық) және солтүстік.
Бірінші топқа жергілікті ... ... ... нмесе
француздық моделінің критериіне сәйкес кейбір Европа, Африка және Латын
Америка ... ... ... Ол ... ... ... коллегиялды органдарының сайлануы мен жоғадытан тағайындалатын
мемлекеттік билік өкілінің үйлесімділігіне негізделеді.
Француз моделіне тән қырлары:
... ... ... ... ... ... деңгейде
анықталған;
• жергілікті өзін-өзі басқару тек ... ... шешу ... ... қатар қоғамдастықтың идентификациясы және өзін-өзі
басқаруы үшін құрылады;
• жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... бақыланып отырады.
Таза күйінде бұл модель әдетте Белгия мен ... ... ... ... ... ... ... Испания, Италия,
Греция. Мысалы, Франция Конституциясының 72 бабында ... ... және ... ... ... ... ... қадағалауға жауапты болады» делінген. Бұл өз ... ... ... органдарының орталық биліке тәуелділігін
дәлелдейді [26]. Күмән туғызатыны, жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... өзі үш ... тұратын мемлекет:
Воллония, Фландрия және Брюссель. Ал олардың өз ... ... бар. ... ... өзін-өзі басқарудың моделдері
арасында бір мемлекет ішінде де мардымды айырмашылықтары ... ... ... жүйелерді бір моделге топтастыру тек салыстырмалы түрде мүмкін.
Әлемнің көпшілік мемлекеттеріне өзіне ... ... ... ... мен ... ... ... континенталдық
модель кең тараған. Көрсетілген модель төменгі бөлшектері жоғарыдағыларға
бағынатын ... бір ... еске ... ... территориялық
округтерде биліктің өкілдік органдары ... да ... ... ... ... мен кантондарында орын алады [27].
Екінші топқа жергілікті өзін-өзі басқарудың автономдық түрі әрекет ететін
англосаксондық модель кіреді. Бұл модель АҚШ, ... ... ... және ... ... таралған.
Бұл мемлекеттерде өкілдік органдар жоғарыдағы органдарға ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
істейді. Сонымен қатар, бұл моделдерге орталық өкіметтің жергілікті жердегі
өкілінің жоқтығы тән. Өгілдік ... ... ... ... ... ... ... шешім дайындауда және қабылдауда үлкен роль
атқаратын жергілікті өкілдік органдардың комиссиялары ие болады. ... ... ... ... ... ішкі істер министрлігі және сот
арқылы жүзеге асады. Жергілікті басқару органдары локалдық ... ие, ... ... ... жүйесінің бір сатысы, мемлекеттік
механизмнің бөлшегі болып саналады.
Жалпы, англосаксондық моделдің қырлары қарама-қарсылығымен сипатталады:
• жергілікті ... ... ... ұлттық деңгейдегі конституциялық
белгілеуге ие емес;
• жергілікті билік күнделікті мәселелерді шешуде автономды;
• орталық билік органдары және ... ... ... ... ... бір ... бар, ... тең екі билік деңгейін құрайды.
Үшінші топқа жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің ... ... ... Бұл ... ... солтүстік мемлекеттерінде жүзеге
асады: Норвегияда, Швецияда, Данияда, Финляндияда, Исландияда ... ... ... ... ... ... Г.В.
барабашевтың ойынша, Ұлыбританияны да кіргізуге болады. Ондағы 1970-1980
жж. ... ... ... ... ... ... ... органдарының еркіндігіне біраз шектеулер ... ... атап ... салық салу мәселесі және тағы басқа саллалар ... ... ... ... ... және ... Ирландияның
муниципалдық өкілдік органдарының мүшелігіне кооптацияланатын ... бар. ... ... ... ... 1/3 бөлігін құрайды, олардың өкілеттік мерзімі сайланатын
кеңесшілердікінен екі есе көп болады [28].
Солтүстік мемлекеттердің ... ... ... ... өз
арасында ерекшеліктері байқалады. Сонымен қатар, ... ... ... бар. ... ... ... ... өзін-өзі
басқару мемлекеттік органдар жүйесіне бірнеше бағыт бойынша байланысты:
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... құзыретінің бір бөлігі
беріледі. Бұл мемлекеттерде коммуналар азаматтық қоғам ... да, ... ... де ... ... Өйткені олар бастапқы сайлау
учаскелерінің ролін ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл мемлекеттерде жергілікті
басқарудың екі жүйесі бар: ... және ... ... ... бұл жүйе өкіметтік ұсынысымен тағайындалған мемлекеттік қызметші
менеджерлермен басқарылады [29].
Нидерландының Конституциясында ... ... ... ... - өз территорияларын басқарады және орталық қкіметтің көмекшісі
болып табылад» делінген [30].
Осы себептен ... ... ... ... ... ... органдары мемлекеттік билік органдарынан
бөлектенбеген. М.В. Исаеваның пікірінше, оған өткен ... ... ... әсер ... Дәл сол ... осы ... жергілікті өзін-өзі
басқару қалыптаса бастады [31]
Бірақ та ХХ ... ... ... Солтүстік Европа елдері
мемлекеттік билікті ... ... ... ... ... ... Солтүстік мемлекеттердің ... өз ... ... ... бір ... ... (4 ... үлкен бостандықтар беру эксперименті жүріп жатыр [32].
Жалпы, солтүстік моделге тән құбылыстар:
• жергілікті өзін-өзі басқару органдары ... ... ... ... ... бар ... ... үлкен құзыретке, автономияның
жоғары дәрежесіне ие болады және ол бұл ... ... ... етіледі. Жергілікті өзін-өзі ... ... одан ... пайдасы, салықтары, оның үстіне
мемлекеттің мақсатты ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының жұмысы мемлекеттік билік
органдары тарапынан ... ... ... ... ... шенеуніктер – муниципалдық
менеджерлер институты кең тараған.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының құзыретінің ... ... ... ... ... ... Солтүстік модель
болашағы мол моделдер қатарына жатқызылады, ... ... ... ... ... экономикалық бостандық беру, бұл «оны не оның
шешімдерін басқа әкімшілік ... не оның ... ... ... болуын тоқтатады» [31].
Көптеген дамыған мемлекеттерде өзін-өзі ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың
аралас моделі орын алуда.(Австрия, Германия, Жапония).
М. Голдсмит және Ф. Балдерсхейм сияқты зерттеушілір ... ... тек екі ... ... ағылшындық және француздық.
Осылайша, европалық мемлекеттердегі ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдары жергілікті
халықтың ... ... ... яғни ... ... органы болып
табылмайды деген тұжырымға келуге болады. Олар азаматтық ... ... және ... ... ... түрі ... табылады, сонымен
қатар, демократиялық жүйе қалыптасуының басты ... ... ... жаңа ... қабылданған болаты: Грецияда – 1974 ж.,
Португалияда – 1976 ж., ... – 1978 ж.. ... ... қалыптасуына әсер ... ... ... және ... мен ... ... билік құзыреттерінің
қайта бөліну процесі.
Орталықсыздандыру саясатымен ... ... ... оның ... ретінде экономикалық аудандастырудың рационалдық
принципі алынды.
Жергілікті басқару органдары унитарлық мемлекетте ... ... ... орталық заңшығарушы билік органы ... ... ... ... федерациялық мемлекеттерді Федерациялық
Конституциямен қатар федерация субъектілерінің құқықтық нормалары юолады.
Олар өз ... ... ... және ... ... ... федеративті мемлекеттерде жергілікті ... ... ... ... ... ... беріледі.
Конституция тек жалпы жағдайларды ғана ... Бұл ... ... ... ... ... бір құқықтарға
иеленуі және өзінің конституциясы болуы арқылы жүзеге асады.
Конституциядағы ... ... ... ... ... басқаруда
қолдану арқылы оның органдарының қызметін анықтай алмаймыз. Бұл жағдайда
әкімшілік-территориялық ... ... ... ... ... ... ... құқықтық аясы критериін қолдану арқылы оның қызмет ету
шеңберін біршама ... ... ... ... ... Д. Дж. ... федеративті құрылымның
барлық әкімшілік-территориялық ұйымдасушылықтың ата тегі деп қарастыруы
қызығушылық тудырады. Ол оны ... ... мен ... басқару
жиынтығының конституциялық тетіктері арқылы билікке орталықсыздану
негізінде ... деп ... пен ... ... және ... ... ... түрінің қарым-қатынасы, жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының мемлекет территориясында қаншалықты унификацияланғанымен
немесе біркелкілік ... ... ... ... ... ... ... унификацияланған және унификацияланбаған
деген екі моделін анықтауға болады.
Унификацияланған жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі түсінігін көптеген
авторлар ... оған әр ... ... ... Унификация термині
жергілікті өзін-өзі басқару органдары мемлекеттің барлық ... және ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының біркелкілік дәрежесі мемлекет
құрамына енетін территориялардың статусына тікелей ... ... ... және ... ... басқару жүйесі
түсінігінің мағынасын анықтап алу қажеттігі туындайды.
Неміс жерлеріндегі коммуналдық жүйелер арасында да ... бар. ... ... ... ... ... да, ... әкімшілік-территориялық бірліктер ретінде ... ... ... бірліктердің төменгі деңгейі болып
табылады. Әдетте коммуналдық құқықтың ... ... жер ... Олар ... сайлау өткізу тіртібін өздері шешеді, ... ... ... ... ... ... ішкі ... Сондықтан Германияда жерлер деңгейінде жергілікті өзін-өзі
басқару түрлері әр ... ... ... ... ... айырмашылықтар бар.
Егер атқарушы билік бір адаммен атқарылса, онда ол тұлға, неміс дәстүріне
сай, ... деп ... ... ... ... – мэр, ал ... аккупациялық зонасы болған территориялардағы коммуналарда ... Егер ... ... ... ... ... онда ол ... аталады. Әкімшілік басшылары әр жерлерде халықпен (оңтүстік-германдық
модель), биліктің өкілдік органы Коммуналдық Кеңеспен (солтүстік-германдық
және француздық ... ... және ... ... ... ... ... [33]. Осылайша, неміс жерлерінде жергілікті
өзін-өзі басқару әр ... ... ... ... ... унификациялау
талпыныстары, яғни Германияда ... ... ... біркелкі
жүйесін жасау сәтсіздікпен аяқталып отырды.
Унификацияланбаған жергілікті өзін-өзі ... ... бар ... ... қосуға болады. Оның Конституциясына (1978) сәйкес,
әкімшілік-территориялық ұйымдасу тұрғысынан ... ... он ... ... бар ... мемлекеті» болып табылады. Өз
кезегінде, ... ... ... ... ... ... ... территориялық құрылымы турлы»
тармағының 137 бабында ... ... ... ... және құрылатын автономдық қоғамдардан
тұрады. Бұл құрылымдардың ... өз ... ... ... ... әр тірлі муниципалитеттер қалыптасқан:
• Арнайы режим муниципалитеттері – бұл ашық жиналыс арқылы ... саны ... ... жергілікті өзін-өзі басқару
органдары;
• Ерекше құқықтық статусы бар муниципалитеттер ... ... ... ... ... ... девилья және тьерра,
астаналық зона) [34].
Франция, Италия, Бельгия, Швеция, ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін территория
көлеміне, халық санына, қалалық немесе ... ... ... коллективтерінің статусының және құзырет көлемінің
біркелкілігі негізінде унификацияланған деуге болады. Мысалы, Францияда
жергілікті өзін-өзі басқарудың ... және ... ...... саны ... қырық мыңға жетеді.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының құзыретінің көлемі ... ... ... ... ... бөлімдерге
байланысты, муниципалдық органдардың түрлері негізінде тағы бір типологияны
анықтауға болады. ... ... ... ... ... бір, екі, ... ... бөлінеді. Бұл жүйелердің болуы мемлекеттің унитарлығына немесе
фидеративтігіне ... ... ... Швеция саияқты унитарлы мемлекеттерде жергілікті өзін-
өзі ... ... екі ... ... жүзеге асырылады: аймақ
деңгейі және коммуна деңгейі. Аймқтық коммуналардың аты сол мемлекеттердегі
аймақтардың ... ... ...... ... – амт, ...
лен. Бірінші және екінші деңгейлерде биліктің өкілдік органы болады. Олар
атқарушы биліктің коллегиялды органын тағайындайды [31]. ... ... ... бір ... ... Финляндия жүйесін жатқызуға болады.
Ұлыбританияда қалыптасқан жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ... деп ... ... ... муниципалдық құрылым ретінде графстволар мен қала-
графстволар ... Олар өз ... ... ... ... ... атқарады. Бірінші ... ... саны ... қалғандарынан басым болады, орташа
есеппен 500 мың адам.
Екінші деңгейдегі муниципалитеттер ... ... ... ... ... ... ... қалалық және ауылдық округтер болып
табылады. Ондағы ... саны 15 мың ... ал ... емес ... 30 мың ... ... ... – әкімшілік-территориялық құрылымның ең төменгі бірлігі
– приходтарды жатқызуға ... Олар бір ... ... ... да, халқының саны жағынан төмен болады [28].
Жергілікті өзін-өзі басқарудың төрт деңгейлі жүйесіне ... ... ... ... ... ... Бұл тізбектің бірліктері –
жерлер, округтер, уездер және қоғамдастықтар болып табылады.
Жоғарыдағы айтылғандарды қорыта келе ... ... ... ... ... ... саяси дәстүр мен әдет, әкімшілік-
территориялық құрылым сияқты факторларға байланысты ... ... ... ... ... және ... ... қалыптасады.
Демек, жергілікті өзін-өзі басқаруды біреудің тапсырысымен, усыныстарымен
немесе ... бір ... ... көшіріп алу қыйынға соғады. Ол
қоғамда пісіп жетіліп, азаматтар тарапынан қажеттілік тудыруы қажет.
1.3 ТМД елдеріндегі ... ... ... ... ... ... ... тым орталықтанғанымен,
мемлекеттік басқарудың қаттаң әдістерімен, жалпы ... ... мен ... ... ... ... ... дамуымен
ерекшеленеді. Авторитаризмнен деммократиялық жүйеге өту ... ... ... ... мен ... ... ... және дағы жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
құрылуымен ... ... ... кең ... ... билікті орталықсыздандыру
және жергілікті автономия кеңестік ... ... ... ... ... ... мен ... басқару жүйесінің
дамуына, шешім қабылдауда осы институттардың ... және ... мен адам ... ... алып ... ... позитивті өзгерістерге қарамастан, ТМД елдерінің көбінде
жергілікті билік ... әлі даму ... ... ... Өйткені осы
аймақтағы мемлекеттер қатты орталықтанған мемлкетте өмір сүрген еді. Сол
себепті ... ... ... ... ... ... ... қиындық туғызып отыр, ал процестің ... ... ... ... ... аймақтың билік деңгейлерінде
демократиялық және демократиялық емес элементтер өмір сүруде. ... ... ... ... ... ... ... талдау посткеңестік мемлекеттердегі ... ... ... ... түсінуге және оның баму моделдерін
анықтауға мүмкіндік береді.
Бірінші модель – ... ... ... органдары жүйесінің
формалды орталықсыздануы. Ол әкімшілік орталықсыздандыруды, жергілікті ... ... ... ... ... бар, атономды территориялдық
бірліктер арқылы жүзеге ... ... Бұл ... ... ... құрылымымен Ресей жақын келеді.
Екінші модель. Бұл модельді екі тенденцияның (орталықсыздандыру және
орталықтандыру) комбинациясы ретінде қарастыруға ... Бұл ... ... органдары мен жергілікті атқарушы билык органдарының, бір жағынан,
мемлекеттік және облыстық органдарынан ... ... ... ... ... қарамағында болады. Мундай институционалдық
принциптерді Украинада, Грузия мен Арменияда кездестіруімізге ... ... ... ... ... иеленген. Оның негізгі
ерекшелігі жергілікті билік органдары «мемлекеттік биліктің ... ... ... ... ... Өз кезегінді бұл
мемлекеттегі биліктің жоғарғы органына бағынышты «құзыреттер ... ... ... ... типі ... қалыптасқан ол
елдің конституциясының арнайы баптарымен жергілікті атқарушы билік
президентке ... ... ... ... ... Осыған ұқсас
моделдер Тәжікстанда, Қырғызстанда, Өзбекстанда және ... ... ... ... орталықтанған жүйесі.
Бірнеше мемлекеттер Белорусия, Тәжікстан, Өзбекстан және Әзербайжан ТМД
елдерінің ерекше тобын құрайды. Олардың ерекшелігі қоғамдық ... ... ... ... мен роліне көп көңіл бөлінеді.
Сондықтан ол жүйелер үкіметте ... ... ... ... Бұл
мемлекеттерде бұрынғы мемлекеттік басқару жүйесінің мұрасы әлі күнге дейін
күшті ықпал етуде. Бұл ... ... ... басқару
органдарына әлі де боса орталықтанған шешім қабылдау тән болып отыр.
Мысалы, Беларусияда мемлекеттік басқаруды реформалау ... ... ... ... басқару туралы заң ... ... ... ... 3 ... ... – ауылдық, қалалық
және аудандық, облыстық. Олар барлық мәселелер бойынша өзін-өзі басқару
құқығына ие ... ... ... ... ... ... ... басқа бағытқа ауытқып, ондағы орталықтанған билік сол күйінде
қалып отыр. Жергілікті ... ... ... ... ... ... және өз ... мемлекеттік мүддені ескеруі тиіс болып отыр.
Жергілікті өкілдік органдар мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бір ... болып жарияланып,
барлық уақытта мемлекетпен тәркіленуі ... ... ... жергілікті мемлекеттік билік орталықтанған күйінде қалып
отыр. Бұл жөнінде үкіметтік шенеуніктер ... ... ... ... ... биліктің орталық органдарының қарауында болуы тиіс.
Негізінде облыстық, аудандық және ... ... ... билік
басшыларымен басқарылады, олар өз кезегінде Президентпен тағайындалады.
[26, 58-67 б.]. бұл ... ... ... ... ... ... адамы сияқты жұмыс істейді.
Ұқсас жағдай Қырғызстанда байқалады. ... ... ... ... ... мен жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... үкіметтің саясаткерлері
мемлекеттік биліктің жергілікті атқарушы органдарды құру және басқару
құқығын қамтамасыз ... ... ... қолында билік шоғырланып,
қауым атынан өз өкілеттілігін іске ... ... ... өз ... ... тағы бір ... жергілікті кеңес төрағалары
мемлекеттік әкімшілікті де басқарады.
Жергілікті мемлекетті басқарудың аралас түрі. Бұл ... ... ... ... болады. Атап ... бұл ... ... ... Украина жүйесі жақын келеді.
Конституция бойынша Украина унитарлық ... ... ... 1996 ... ... жаңа Конституциясы қабылдданды, онда орталықсыздану
негіздері қаланған болатын. Бұл ... ... ... қала ауданы деңгейде
ғана емес, сонымен қатар, екінші деңгейде де (облыстық, аудандық) өзін-өзі
басқару құқығы қарастырылған.
Ураина тәжірибесін ... ... ... ... ... ... ... жергілікті мемлекеттік басқару шарты бар: а)
мемлекеттік органдардан берілген ... ... ... ... ... ... өтеу; б) мемлекеттік органдардан берілген
құзыреттерді жүзеге асыруда мемлекеттік әкімшіліктің бақылауында болуы.
Мемлекет ... ... ... ... ... деп айту қиын [26, 67
б.].
ТМД елдеріндегі жергілікті билік органдарының ... ТМД ... ... ... ... ... кеңес берушілік және
атқарушылық өкілеттіктері бөлінгенімен, жергілікті атқарушы органдар екі
жақты бағыныштылыққа ие. Бір ... ... ... бағынса, екінші
жағынан орталық билікке бағынышты болады.
Сонымен, жергілікті мемлекеттік басқару органдары мен орталық ... ... ... ... емес, бағыныштылыққа негізделген.
ТМД елдерінің көпшілігінде мэрлер жергілікті қауыммен және жергілікті
кеңестердің келісімімен ... ... ... ... ... ... қоса мынаны айта кету керек, ТМД елдерінің көбісінде
астаналық қала мэрлерін президент ... ... ... үлкен қала
тұрғындарын өздері өкілдік органдары ... мен ... ... ... айырады. Бұрынғы Кеңес Одағының Ресей, Украина, Қырғыстан
мемлекеттерінде ғана үлкен қала тұрғындары мэрлерді сайлау ... ... ... ... ... ... қызметкердің арнайы статусы
анықталған. Осы мемлекеттердің ішінде біразы азаматтық қызметкердің басқару
әдістеріне көңіл бөлуде (4-ші ... ...... ... ... ... мемлекеттік
қызметкерлерінің статусы
|МЕМЛЕКЕТ |МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ |МУНИЦИПАЛДЫҚ ... |
| ... ... ... ... |
|Ресей ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... | | |
| ... | | ... |1993 |- ... |
| | | ... ... ... ... ... |
| ... ... | ... |
| ... Заң/1993 | | ... |Заң әлі ... |- ... |
| |жоқ | ... ... ... қызмет |Муниципалдық |- |
| ... Заң ... | ... |«Мемлекеттік қызмет |- ... |
| ... ... | ... |
|Қырғыстан |«Мемлекеттік қызмет |- ... |
| ... ... | ... ... ... ... |- ... |
| ... ... ... ... ... ... |- ... |
| ... ... Заң | ... ... ... ... |- ... |
| ... | ... ... ... көріп отырғанымыздай Ресей мен Азербайжанда ғана жергілікті
мемлекеттік органдарда істейтін мемлекеттік азаматтық ... ... ие. ... ... муниципалды және мемлекеттік қызметкерлерді
ажырату мәселесінде белгілі істер атқарған. Бірақта, бұл бөлу ... ... ... ... Яғни ... органдарда істейтін
қызметкерлері мен ... ... ... ... тең болуы сенімсіздік тудырады.
Жергілікті билік органдарының ... ... ... ... ... ... ... бір меншікті иелену және
жергілікті басқаруда барлық мәселелер ... ... ... ... ... бойынша өзінің қаржысын қолдану құқығын кіргізеді.
Жергілікті билік ... ... ТМД ... ... ең ... ... ... бюджет өз алдына емес, жоғарғы билік органдарына тәуелді.
Орталық үкіметтің жергілікті органдарға ақша ... ... ... ... күрделі әлеуметтік тұрақсыздық кезеңінде. ТМД-да жергілікті билік
органдарына кіріс жергілікті салықтан 10 ... ... ... ... ... ... салықтардан, мемлекеттік
субсидиялардан, мемлекеттік бюджеттен құралады [35, 110 б.]. Бірақта әрбір
елде ... ... ... ... ... ... саласындағы
қиыншылықтар жергілікті билік органдарының қаржылық міндеттерін орындай
алмауынан туындап отыр. Осы ... ... келе ... ... ... ... ... бағалауда, қадағалауда және басқаруда ... ... ... жетіспеушілігі,
• жергілікті билік ... ... мен ... кеңейтуде техникалық көмектің шетіспеушілігі;
• қаржылық мәселе бойынша заңнамалардың нақты және ... ... ... және ... бюджеттен қаржылық тәуелділігі;
• жергілікті билік органдарының қаржылық автономияға ұмтылудың ешқандай
стимулдарының болмауы.
Жергілікті меншік. Мемлекеттік қызметтің ... ... ... ... ... қиын. Бұл көзқарас ... ... ... ... ... туындаған концепция десек те
болады. ... ... ... ... ... ... осыған байланысты бірінші ... ... ... ... ... ... және бөлу еді ... билік органдары нәтижелі жұмыс істеуі үшін жергілікті жердегі
әр түрлі ... ... ... ... беру ... ТМД мемлекеттерінде
жергілікті демократияның мемлекеттік билік пен меншіктің жергілікті билік
органдарына берілуіне негізделген түрі бар. ... ... ... тек ... ... қалған.
Жалпы, биліктің әр түрлі деңгейлері арасындағы ... ... ... ... ... ... ... және
орталықсызданғандығына байланысты болады.
Жергілікті билік органдарының құқықтық кепілі. ... ... ... ... деңгейі мемлекетттегі қалыптасқан жергілікті
әкімшілік жүйеге тікелей байланысты. Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... онда құқықтық кепілдер сақталады, ал
орталықтанған ... ... ... ... ... қалады.
Арнайы жергілікті мекемелердің жергілікті қауымның мүдделерін қорғау
келесі мәселелерді қарастырады: а) ... ... ... ... б) ... ... өз территорияларын ... пен ... ... в) ... ... ... ... және қоғамдық қызметтердің орталықсыздану принциптерін
мойындау; г) жергілікті қауымдастықтың территориясын қорғауы; д) жергілікті
органдарға берілген құзыретке сай қаржылық ресурстарды ... ету; ... ... ... сотта қорғау құқығы [35].
Бұл кепілдердің көбісі ТМД елдерінің ... ... ... айта
кеткен жөн. Тек Белорусия мен Өзбенкстан бұларды енгізбеген. Жергілікті
өзін-өзі басқарудың жаңа ... ... ... ... ... ... ... барлық мемлекеттерінде реформалар бір себеппен
жасалуда, ол билік ... ... ... ... ... бейімдеу.
Әрине, мемлекеттік басқаруды реформалау оңай емес, өйткені ол ... ... ... ... ... ... ... реформа маңызды орындардың біреуін алады.
Ешбір күмәнсіз, тұрақты Батыс елдерінде де күрделі ... ... ... дей ... Бұл өз кезегінде, мемлекеттік
басқарудың идиалды жүйесінің жоқтығынның дәлелі бола ... ... ... ... ... орталықсыздандыруды жасаушыларына тиімді
үкімет сипаттамаларын іздеу қажеттігі туып отыр.
Ресей Конституциясының 8 бабында жергілікті өзін-өзі басқару ... және ... ... ... ... шешуде еркіндікке
ие екендігіне қағаз жүзінде құқықтық кепілдік ... ... ... ... ... моделдерінің ұйымдасуын қарастырады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарына муниципалдық меншікті қолдануға
құқық ... [26, 58-67 ... ... ... басқару жүйесі. Ресейдегі жергілікті өзін
-өзі басқару жүйесін негізгі ... ... ... моделге жатады.
Бір қатар объективті себептерге байланысты бұл модель Ресей үшін ең ... ... К. ... негізгі себептердің бірі ретінде нарықтық
экономикалық ... ... ... ... ... айтады
[38]. Сонымен қатар, қосымша аргумент ретінде халықтың көп ... ... ... тәдірибесінің болмауын және олардың белсенділігінің
төмендігін айтуға болады.
Осылайша, муниципалдық биліктің ... ... ... өз ... ... ... ... нұсқасын
жасағысы келді [35]. Ресейдегі жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі
моделдерін қарастырайық.
Бірінші модель – ... ... ... ... формалды
орталықсыздануы территориялық бірліктердің автономдығына негізделген
әкімшілік орталықсыздандыруға ұмтылумен ... ... ... құрылымымен Ресей жақын келеді. Бұл модель муниципалдық
құрылымның басшысының болуын қажет етпейді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленуі орын алады.
Екінші модель өкілдік орган мен әкімшілікпен қатар муниципалдық құрылым
басшысы ... ... ... Ол ... ... және ... муниципалды құрылымның басшысы болса, екінші жағынан, ... ... ... ... құрылым басшысы өкілдік органға
жергілікті әкімшілік басшысы ретінде ғана ... ... және оның ... модель муниципалдық құрылымның өкілдік және атқарушы органдарының
ұйымдасуындағы ерекшеленуді ... Бұл ... ... құрылым басшысы
бір уақытта жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Төртінші модель үшінші моделді қайталайды. Бірақ, оның бір ерекшелігі
муниципалдық құрылым басшысы ... ... ... даусы бар мешесі
ретінде кіреді.
Бесінші модель муниципалдық құрылым басшысы мен жергілікті әкімшілік
арасындағы қатынасты халықтың ... ... мен ... ... ... ... қарастырылады. Ол жергілікті халықпен сайланады ... ... ... лауазымды тұлғасыретінде және өкілдік
органның төрағасы ретінде жұмыс істейді.
Алтыншы модель ... 500 және одан кем емес ... бар ... ... асырылады. Тұрғындар өзінің жиналысында н сайлайды. Ол
жергілікті муниципалдық құрылымдағы өзін-өзі ... ... ... ... басқарады.
Жергілікті өзін-өзі басқару моделдерін таңдағанда өкілдік және атқарушы
органдарыдың қатынасын ... жөн. ... ... ... ... бір лауазымды тұлғаның муниципалды құрылымның барлық
лауазымдарын (муниципалдық құрылым басшысы, жергілікті әкімшілік басшысы,
өкілдік ... ... ... ... кең ... [37].
Бұл вариант негізінде, біріншіден, муниципалитет билігі бір ... ... ... ... әкімшілік өкілдік органға қатысты
басымды позиция ұстанды. Жалпы мұндай муниципалды басқару моделін өзін өзі
басқару емес, мемлекеттік ... десе де ... екі ... ... муниципалдық құрылым ... ... ... ... ... ... муниципалдық құрылым басшысы
халықтың тікелей дауыс беруі арқылы сайланады. Бұл ... ол ... ... ... ... не шешуші даусы бар өкілдік органның
төрағасы болады. Екінші моделде муниципалдық ... ... ... ... ... органымен сайланады.
Бұл жағдайда ол тек муниципалдық құрылымның өкілдік органының төрағасы
бола алады, ал муниципалдық құрылымның басшысы конкурстық негізде ... ... ... ... ... варианды 1000 адамнан
көп муниципалдық құрылымдарға міндетті болады.
Басқа моделдерді муниципалдық құрылымның саны мен түрі бойынша талдауға
болады. Мысалы, үшінші ... 1000 ... аз ... саны бар ... топтастырады. Бұл жерде муниципалдық құрылым ... ... ... бір ... ... ... мен өкілдік органның
төрағасы болу құқығына ие.
Төртінші ... ... ... құрылымның өкілдік органын
халықтың тікелей сайлауы емес, оның құрамына ... ... ... ... ... ... негізінде құруға мүмкіндік береді.
Аудан өкілдік органын аудандық муниципалдық құрылым ... ... ... ... ... төмен (100 адамнан ... ... Бұл ... ... ... ... оның
құзыретін жиналыстар атқарады. Муниципалдық құрылым басшысы тікелей
халықпен сайланады [21, 158-161 ... жаңа ... ... ... муниципалды құрылымдардан
жергілікті өзін-өзі басқару моделдеріне көшу ... ... ... ... ... арасындағы байланыс тепе-теңдік тежемелік жүйесі
бойынша іске асуы ерек. Осы ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару туралы заң 1991 жылы 6 ... Бұл ... ... тұсы ... ... органы ғана емес,
сонымен қатар, әкімшілік басшыларын да ... ... ... болды. Осы заңмен атқарушы комитеттер таратылды.
1993 жылы Ресей Федерациясының ... ... ... ... ... ... ... басқару органдарының дамуына
жол ашып берді. Муниципалды ... ... ... ... жасалған. Бұл өз кезегінде регионалды оппозициялық элитаның
күшеюіне қарсы саяси ... ... ... ... әр ... билік деңгейінде Ресей мемлекеттігінің төменгі органдарын
күшейтуге бағытталған ... ... ... ... ... федералды орган өкілдері жергілікті өзін-өзі басқару
жұмысы, құзыреті жайлы заңдар ... Бұл ... ... дөменгі
деңгейдегі билікті күшейтуге бағытталды.
Аймақ басшылары өздерінің көптеген құзыреттерін орталық билікке бергісі
келмеді. Аймақ лидерлері ... жаңа ... ... мен заңдардың міндетті орындалуыды қолдана алмады. Атқарушы
биліктің вертикалдығы қайта көшу ... ... ... қолдауға ие
болды [36, 123 б.]. Президенттің 1999 жылы 31 ... ... ... ... ... ... бойынша басқарманың басшысы,
жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту ... ... ... ... бағыттағы бірінші қадам болатын. Кейіннен бұл басқарма ... ... ... Президент 2000 жылы ... ... ... ... ... ... ... мемлекетінде
әкімшілік басқаруды күшейтіп, оны заңдық тұрғыдан қамтамасыз етті.
Ресей Федерациясының Конституциясының 1 бөлімінің 3 ... ... ... ... халықтың өз билігін жүзеге асыру тікелей жүзеге
асыратын институттарының бірі деп көрсетілген.
Ресей Федерациясының ... 8 ... ... ... ... Бұл ... төрт бабы келесі мәселелерді кепілдейді:
жергілікті мәселелерді халық өзі шешуін; жергілікті басқару моделдерінің әр
түрлілігін; территория ... ... ... ... ... ... ... қолдануға және ... ... ... мен шығындар жүзеге асыру құқығы арқылы қаржылық
еркіндігін; жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... сәйкес қаржылық ресурстардың бөлінуін [21, ... өзін -өзі ... ... құру ... ... ... «РФ ... өзін-өзі басқаруды ұйымдастырудың негізгі қағидалары
туралы» Федералды Заңда көрсетілген. Оның ... ол ... ... ... органдарының жүйесін емес, жергілікті ... ... ... ... Заң ... ... ... субъектісі
– муниципалдық құрылымға анықтама береді.
Бұл заң ресейлік жергілікті өзін-өзі басқару ... ... Онда ... ... басқару субъектілерінің барлығына
бірдей ... ... ... муниципалдық құрылымның ... ... ... ... ... ... ... Федерациясы юрисдикциялары қиылыспайтын
жергілікті өзін-өзі басқарудың субъектілері – ... ... ... ... басқару облысындағы мемлекеттік ... ... ... сонымен қатар, жергілікті өзін-өзі
басқаруға қатысты мәселелерді анықтайды.
Өзбекстандағы жергілікті ... ... ... ... ... ... ... фундаменті қаланды.
Жаңа мемлекеттілікті құрылудағы басты ... бірі 1992 жылы ... ... ... болатын. 1994 жылы жаңа сайлау жүйесі
бойынша парламентке – Олий Мажлиске және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... Бір палаталы Олий Мажлис
(Жоғарғы Кеңес) Өзбекстсан Республикасының жоғарғы заңшығарушы органы ... ... ол ... ... округтері бойынша, көппартиялық
негізінде 5 жылға сайланатын 250 депутаттан тұрады.
1993 жылы ... ... ... ... ... туралы» Заң
негізінде Өзбекстанда жергілікті мемлекеттік билік ... ... 1993 жылы ... ... рет ... ... ... туралы» Заңы қабылданды. Ал 1999 жылы Мажлистің ХІІІ сессиясында
оның жаңа ... ... Онда ... анықтама беріледі:
«азаматтардың өзін-өзі басқаруы – азаматтардың өз мүддесі, ... ... ... ... ... және ... ... жергілікті салт-
дәстүрлер негізінде жергілікті маңызы бар мәселелерді шешу ... мен ... ... ... да ... ... 123 б.].
Азаматтардың өзін-өзі басқару Өзбекстанның барлық территориясында жұмыс
істейді және ол ... ... ... ... ... ... бірлігі кенттер, кишлактар, имахалж ауылдары
болып табылады.
Махаллялар беолілі территоррияда тығыз орналасқан адамдар ... ... араб ... ... ... ... деген
мағына береді. Көлемі бойынша олар өзіне 150 ден 1500 адамға ... ... ... қаладағы бір квартал тұрғындарымен құрылады.
Азаматтар өзінің жергілікті ... ... ... ... территориялардағы жиналыстар арқылы жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... Олар
сәйкес территорияларға міндетті, шешімдер қабылдауға және ... ... ... ... ... ... органдары мемлекеттік билік
органдар жүйесіне кірмей, қоғамдық ұйым болып табылады. Жергілікті өзін-өзі
басқару ... ... ... ... ... әлеуметтік
әділеттілік және тағы басқалары болып табылады.
Советтік уақытта махаллялар ... ... ... ... қазіргі кезде олар азаматтардың ... ... ... ... «Азаматтардың өзін-өзі басқару органдары ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады: ақсақалдар
кеңесінің төрағасын және ... ... ... ... ... ... ... ревизиялық және әкімшілік комиссияны сайлайды;
азаматтардың өзін-өзі басқару органдарының шығындарын ... ... мен ... ... ... жасайды;азаматтық өзін-өзі
басқару органдарының өз қаржыларын ... және ... ... ... Қаржылық шығындарға қадағалау ұйымдастырады; кедей
отбасыларына көмектесу үшін, ерікті ақша ... ... ... ... тағы ... ... ... басқару. Қырғыстандағы жүйелі
реформалар 1994 жылдан басталған. Қырғызстан Президентінің «ҚР ... ... ... туралы» Қаулысы жергілікті өзін-өзі басқаруды
реформалау ҚР ішкі саясатының басымдылығы екенін анықтады [38, 18 ... жылы 10 ... ... Коституцияға өзгерістер мен
толықтырулар енгізуге байланысты бүкілхалықтық референдум болды. ... ... ... ... ... ... коммуналдық
меншікті иеленуге құқылы болды. Сонымен қатар, жергілікті өзін-өзі басқару
мен мемлекеттік ... ... ... жаңа ... ... 7 бабына сәйке, жергілікті өзін-өзі басқару
органдары мен мемлекеттік билік қызметтері бөлінді. ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарына мелекеттік
органдардан берілген құзыреттер бойынша мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... маңызды орынды
Конституцияның 92 бабы ... Ол ... ... ... ... ... ... иеленуге құқығы бар. 1998 жылы 17 октябрде
Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізуге байланысты өткізілген
жалпыұлттық ... ... жеке және ... да ... ... ... ... болуын негіздеді.
Қырғызстандағы демократияның ерекше мормасы – ауылдық жиналыстар немесе
құрылтайлар болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... арналған. Жергілікті қауымдастықтың
мүшелері құрылтай өткізу үшін қауымның 10 пайызының аз емес ... ие ... ... ... ... ... басқару органдарының
өкілдік жүйесіне облыстық, аудандық, қалалық, қала ... ... ... кеңештер жатады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен мемлекеттік басқару органдары
арасындағы қарым-қатынас конституцияда ... ... ... ... мен ... басқару органдары арасындағы құзыреттерді
бөлу принципі негізінде іске асады. Орталық үкімет органдары жергілікті
өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік билікті орталықсыздандыру және ... ... ... ... мардымды тәжірибе жинақталған.
Жалпы, ТМД елдерінде жергілікті ... ... ... ... ... түрі көп. Ресейдегі орталық мемлекет өз
құзыреттерінің және ресурстарының көп бөлігін ... ... Оның ... аймақтардағы сеператистік талаптарды әлсірету және
аймақтық ... ... ... өз ... ... ... ие болу ... кезде қолдауға ие болған коллективизм принципі әлі күнге ... ... ... ... ... ... ... қолдау таппай, кейде
шектеліп те отырады. Қоғамдастықтың жергілікті деңгейдегі саяси процестерге
қатысуы ... ... ... ... ... ... роль
атқаруда. Бірнеше ТМД елдерінде жергілікті референдумдар ұйымдастырылса ... ... ... ... ... аз болып отыр.
ТМД елдерінің барлығында дерлік ескі жергілікті және аймақтық ... ... ... ... ... ... де ... демокраияның
түрлері, референдум, қоғамдық пікірді анықтау, митингілерді қоса алғанда
жергілікті билік органдарымен тәжірибеде аз ... ... бұл ... және ... жоқтығымен түсіндіріледі. Тағы бір
фактор ретінде жергілікті лидерлердің белсенділігінің төмендігі мен басқару
тәжірибесінің әлсіздігін көрсетуге ... ... орай ТМД ... ... ... ... қабылдауға қатысу деңгейі төмен
болып отыр.
Жергілікті ... ... ... жаңалау тиісті жергілікті билік
орандарының қызметтері мен құзыреттерін нақты бөлу ... ... ... басқару танылатын кейбір мемлекеттерде оны жүзеге
асыруға талпынған. Мысалы, Ресей заңнамасында ... ... ... ... 30 қызмет берілген. ТМД елдерінің көбісінде
жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... қарамастан жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Жалпы, позитивті өзгерістерге қарамастан, ТМД ... ... ... ... әлі даму ... борлып отыр. Өйткені ... ... ... ... ... өмір ... еді. ... бұрынғы әкімшілік жүйенің қалдықтары мемлекеттік билікті
орталықсыздандыру ... ... ... ... ал ... өзі
сенімсіздік ұялатуда.Салыстырмалы талдау көрсеткендей, бүкіл аймақтың ... ... және ... емес элементтер өмір сүруде.
Көптеген посткеңестік мемлекеттердің үкіметтері ... ... ... иеленеді.
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫНЫҢ
ҚАЛЫПТАСУ ... ... ... ... ... басқару органдарының
қалыптасуының негізгі бағыттары.
Қазақстан Республикасының жаңа қоғамдық-саяси және ... ... өтуі ... қоғамды басқару жүйесінің өзгеруін
талап етеді. ... ... ... реформалаумен қатар, демократиялық
мемлекеттің ажырамас атрибуты ретінде ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Жергілікті өзін-өзі
басқару, халық билігінің түрі ... ... ... ... елде ... ... ... мен
дамуының негізінде тұруы қажет.
Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың 2005 жылға арналған халыққа Жолдауында жедел
экономикалық, әлеуметтік, саяси модернизациялар ... ... ... байланысты, жалпы мемлекеттік басқару жүйесін әріқарай дамыту,
жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... және
жергілікті өзін-өзі басқару органдарын қалыптастыру мәселелері ... ... отыр ... жергілікті өзін-өзі басқарудың қалыптасуы Қазақстан
мемлекеттігінің реформалануы мен жаңаруларының қиын ... бірі ... ... ... басқарудың жалпы мемлекеттік құрылымдағы,
территориялардағы әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешудегі ... ... ... орны мен ролі жайлы ортақ пікір жоқ. Оның
орны мен ролін ... ... орын ... Бұл ... ... басқару жайлы біртұтас түсініктердің болмауымен, оның
негізін қоғамның әр бөліктерімен әр түрлі түсінуімен анықталады.
Демократиялық мемлекеттің ең ... ... ... ... ... жүзеге асыруға мүмкіндік жасау болып табылады. Сонымен
қатар, рационалды мемлекеттік құрылым мәселесі тиімді басқару ... ... әкеп ... ... халықтың тұрмыс жағдайын көтеру міндеттері
жалпы ... ... ... тығыз орналасқан нақты территориялық
бірліктерде ... ... ... осы ... ... ... мен бостандықтардың (қауіпсіздікті, медициналық
қызметтерді, ... ... ... ету, ... орындарын жасау,
транспорттық, сауда, тұрмыстық және коммуналдық ... ... ... ... ету ... өзін-өзі басқару институты азаматтар мен қоғам және мемлекет
арасындағы қарым-қатынастың өзегі болып қарастырылуы мүмкін және ... ... ... ... құрылуы мен дамуымен
экономикалық, әлеуметтік, экологиялық және тағы ... ... ... шешілуін байланыстырады. өйткені олар жоғарғы
инстанциядағы ... ... ... тұрғындарға жақсы белгілі
болады.
Республикадағы жергілікті ... ... ... ... ... ... реформаларының ретроспективті талдауы
қызығушылық тудырады.
Жергілікті жердегі билікті реформалау КСРО ... 1990 жылы ... ... ... ... және ... ... жалпы
бастамалары туралы» Заңының қабылдануынан басталған. Бұл заң Қазақстандағы
жергілікті басқаруды реформалаудың негізі болды. 1990 жылдың желтоқсанында
«Қазақ ... ... ... Заңы ... Осы заңға сәйкес меншік
орталықсызданып, үш түрде ... ... ... ... ... ... 15 ... Қазақстан Республикасында «Қазақ ... ... ... және ... халық депутаттарының Кеңесі
туралы» Заңы қабылданы [40]. Бұл жерде олардың жеке материалдық-қаржылық
базасы ... ... ... өкілдік органның жоғарылығы принціпі
белгіленіп, Жергілікті Кеңестің төрағасы ... ... ... ... заңның кемшілігі жергілікті мемлекеттік басқару мен жергілікті өзін-
өзі басқарудың арасында бөлініс болмауында. Жергілікті мемлекеттік ... ... ... принципі негізінде құрылатын. Жергілікті
мемлекеттік билік органы – халық депутаттарының Кеңесі жұмыс ... ... ... өкілдері сайланады. өкілдік органдар жергілікті атқарушы
органдарды құраған.
Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқарудың қалыптасу процесі барысында
1992 жылы «Қазақ ... ... ... ... және ... ... ... туралы» Заңына өтпелі кезеңде толықтырулар
менөзгертулер енгізу туралы» Заңы қабылданды. Бұл заң ... ... ... ... және атқарушы органдардың функциялары мен
құзыреттерінің бөлінуі» принципіне ауыстырады.
1992 жылы «Өтпелі ... ... ССР ... ... ... ... туралы» Заңды қабылдау арқылы, кеңестер мен атқарушы
органдардың ... ... ... жасауға және Президентке немесе
облыс ... ... ... ... ... кеңесіне
есепті жергілікті әкімшілік басшысы институтын енгізуге мүмкіндік берді.
Айта кететін жайт, егемендік ... ... 1991 – 1993 ... ... мынадай қарама-қайшылықтар пайда болды:
Біріншіден, жергілікті Кеңестер мен ... ... ... ... ... бар мәселелер бойынша бәсекелестік жағдайға
түсіп қалды.
Екіншіден, өтпелі ... ... мен ... ... ... қайталануы байқалды. Бір ... ... ... ұлғайса, екінші жағынан, нақты басқару құралдары бар толыққанды
жергілікті өзін-өзі басқару болған жоқ.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... атқарушы
биліктің вертикалдық жүйесін қалпына келтірді. Кеңестер ... ... бір ... ... кетті.
1993 жылы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңес тәуелсіз мемлекет ретіндегі
Қазақстан Республикасының ... ... ... Онда ... өкілдік органдар сақталып, оларға кейбір мәселелер бойынша шешімдер
қабылдау ... ... ... 1993 ... ... ... ... басқару туралы жазылмаса да, өзін-өзі басқарудың ... ... ... үй, квартал комитеттері құрыла бастады. Кейбір ... ... ... ... ӨҚК ... ... ... өйткені
олар кейбір әлеуметтік-тұрмыстық, халыққа коммуналдық қызмет көрсету,
экологиялық және тағы басқа ... ... ... ... ... жылы 10 ... «жергілікті атқарушы және өкілдік органдар
туралы» Заң қабылданды. Ол ... ... ... ... ... ... «мемлекеттік билік органы» және «Кеңестермен құралатын
атқарушы орган» түсініктері жоғалып кетті.
Екіншіден, өкілдік органдар ... ... ... ... ... ... әкімшілік басшысы енді жергілікті халықтың
өкілі емес, Президенттің өкілі болып шықты.
Үшіншіден, өкілдік ... ... ... дейін құрылып, ауылдық
жерлерде құрылмайтын болды; бұл өкілдік органдар жергілікті халықтың ... да, енді олар ... ... ... органдары деп аталмайтын
болды да, белгілі ... ... ... ... ... мүдені ескеретін болды.
Төртіншіден, Заңда «жергілікті қөзін-өзі басқару» түсінігі болған ... ... «уыл ... ... (селолық) округ азаматтары өілдерінің
жиналысы» деген түсінік пайда болды. Азаматтар өкілдерінің жиналысы ... ... ... ... ... орындайтын орган
ретінде есептелді [41]. Бұған дәлел ауыл әкімшілігінің басшысы ... ... ... бола ... ... ... шешімдерінің сол
территорияда тұратын барлық азаматтар үшін міндетті ... ... ... ... ... ... ... Бірақ-та, бұл жиналыс
шын мәнісінде аморфты құрылым болды. Оның құзіреті жергілікті әкімшілікпен
анықталатын. Түп негізінде, бұл заң жергілікті ... ... ... ... ... ... жіберді. Ауылдық деңгейден жоғары тұрған –
аудандық, қалалық, облыстық ... ... ... ... халқының
өкілдерінің өкілдік органы болғанымен, мемлекеттік басқару органы еді.
1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... жаңа ... мен принциптерін анықтады.
Мемлекеттік басқарудың құрылымы 4-ші кестеде ... ... ... Республикасыдағы мемлекеттік басқарудың
құрылымы биліктің атқарушы және заңшығарушы түрін көрсетеді, бірақ ... ... ... биліктің еш деңгейінде жергілікті өзін-өзі
басқару органдары ... ... ... ... ... ... ... болуының мүмкіндігін анықтаған. Ол сайланбалы ... ... ... ... ... ... ауылдық және қалалық жердегі
қауымдастықтың жергілікті мәселелерді шешу құқығы болып табылады.
4-ші ... - ... ... ... ... Президенті ... ... ... Мемлекеттік |
| ... және ... ... |
| ... ... ... |
| |мен ... құқықтары мен |
| ... ... және ... |
| |5 ... ... ... ... және ... ... орган ... | ... ... ... ... ... |6 ... ... 7 ... |
| ... ... ... |Өз ... ... шешім |
| ... ... ... |Өз ... ... шешім |
| ... ... ... және ... ... ... әкімдерін тағайындайды |
|Әкімшіліктер | ... ... ... ... ... |
1995 жылы үкіметпен жергілікті өзін-өзі ... және ... ... ... ... ... ... жасалған.
1996-1998 жылдар аралығындағы жобалар мардымды өзгерістерге ... ... ... ... ... – жоғарыдан тағайындалған
әкімдерге қарағанда, халықпен сайланатын ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару ауыл, аудандық ... қала және ... ... ... мен ... ... қалды.
Өзін-өзі басқарудың дамуына 1998 жылы 7 ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу әсер
етті.ол ... ... ... және Астана әкімдерін премьер-министр ұсынысы
бойынша Президенттағайындайды. Ал басқа әкімшілік ... ... ... ... Президент белгілеген тәртіп
бойынша сайланады. Соңғысы Қазақстанда жергілікті ... ... ... ... ... жылы бір ... екі заң ... ұсынылған болатын. Олар «Қазақстан
Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» және ... ... ... ... ... заң ... ... жергілікті мемлекеттік және өзін-өзі басқару органдарының қызмет
етуінің спецификаларын анықтады.
Осылайша, бірінші рет әкімдердің сайлануының құқықтық ... ... Осы ... ... ... төмен тұрған әкімдер жоғары тұрған
әкімдермен ... ... және ... ... ... қала
аудандарының әкімдерін, облыстық әкімдер аудан ... және ... бар ... ... аудан әкімі ауыл әкімін тағайындайтын.
жаңа қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық қатынастарға өтуі жалпы
қоғамды басқару жүйесінің өзгеруін ... ... ... ... ... ... ... негізделеді:
біріншіден, жергілікті өзін-өзі басқару мемлекеттік ... ... ... ... қажет;
екіншіден, жергілікті өзін-өзі басқару азаматтардың саяси құқықтыр ... ... ... түрі ... ... ... басқару органдарының дамымауы жағдайында жергілікті
жерлердегі мәселелерді жартылай болсада ... ... ... төменгі деңгейлеріндегі әлеуметтік саланы реформалау ықпал
жасауы тиіс. Бұл реформалар жергілікті ... ... ... ... жергілікті жерлерде арнайы құрылымдарды жасауға
бағытталған.
Қазақстандағы жергілікті ... ... ... ... ... бірі 2001 ... ... Президент жарлығымен жасалған
Үкіметтің «Қазақстан Республикасының 2002-2006 жылдарға арналған аймақтық
саясатының Концепциясы туралы» ... ... ... [42]. ... ... ... негізгі принципі ... ... ... ... пен оның ... ... ... жергілікті органдарының жергілікті ... ... ... ... принциптерін анықтады.
Кейбір аймақтарда, мысалы, Алматыда, Өскеменде, ... ... ... ... ... ... басқару комитеттері
құрылған бролатын. Біздің ойымысша меншік, бюджет, құқықтық статус және
тағы ... ... ... ... ... билік органы бола
алмайды. Дегенмен, бұл талпыныс толыққанды жергілікті өзін-өзі басқаруды
дамытуды заңмен қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... ... ... тұрғындардың
инициативасымен құрылған ауылдық жиналыстарды, ақсақалдар кеңесін, ... ... мен ... да ... ... анықтайды.
Бірақ, бұл бірлестіктер азаматтардың өзін-өзі ... ... ... бір ... ... табылады. Оның қалыптасуы толыққанды
жергілікті өзін-өзі басқарудың дамуына түрткі болуы тиіс.
Қазіргі таңда Қазақстанда ондай бірлестіктердің екі ... түрі бар ... ... ... ... және территориалды өзін-өзі басқару
комитеттері (ТӨК).
1996 жылы Үкіметпен территорриалды өзін-өзі ... ... ... ... ... жердегі халыққа қызмет көрсетудің тиімді және
негізгі шарасы болды. Бұл ... ... ... ... күту ... ... датациялық емес жүйеге ауыстыру болатын. Қазақстан
Республикасының «ПИК пен кондоминиумдарды ... ... да ... ... ... оған тұрғынүй фондын күту, экплуатациялау, қадағалау
функциялары берілген [44].
Пәтер иеленушілер коопиративі құрылған күннен бастап өзінің тиімділігін
көрсетті. ... ... бола ... да, олар ... ... ... шешімі бола алмады.
Қазақстан Республикасының ауылдары мен ... ... ... бір түрі – ... ... басқару комитеттері
болды. Олар күнделікті жергілікті мәселелерді шешуге арналған жергілікті
органдар мен халықтың ... ... бір түрі ... ... ... ... территориялды өзін-өзі басқару ... ... қала ... ... ... ... олардың
шекараларын анықтауда бәріне ортақ стандарт жоқ [43]. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ауданында,
Маслихатқа сайлау учаскелері шекарасында құрылса, Өскемен және ... ... ... ... Айта ... ... ... өзін-өзі басқару комитеттерінің ... ... ... ... процесін қолданбайды. Мысалы, Алматыда олардың әрқайсында
аудан әкімінің жергілікті территорриялдық өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... Кеңестер құрылады. Семейде өзін-өзі
басқару органдарын басқару әкім өкілдерімен ... ... ... ... ... үш адамнан тұратын, территориялдық өзін-өзі басқару
комитетінің ... ... ... ... өзін-өзі басқару
комитеттерінің төрағалары әкіммен тағайындалады [44, 23 б.].
Жергілікті өзін-өзі басқару комитеттерінің қызмет шеңберіне ... ... ... арқылы әлеуметтік қорғау мәселелерін шешу,
сонымен қатар, тоқпен, ... ... ... ету, мектептерді
материалдық жағынан ... ... және ... ... ... ... территориялды өзін-өзі басқару комитеттерінің ... ... ... ... ... ... әр түрлі моделдері бар
екеніне дәлел ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарының дамуы жағдайында, олар
ұқсас мәселелерді шешеді.
Жоғарыдағы айтылғандардың барлығы республикадағы барлық территориялық
құрылымдар ... ... ... басқару органдарының қалыптасуы
мен дамуының объективті қажеттілігінің бар екеніне дәлел бола алады.
Жергілікті ... ... ... өз ... ... оның мемлекеттік билік органдар жүйесінінен ерекшеленуі келесі
мәселелерді ... ... ... құзыретінің болуы – жергілікті маңызы бар мәселелер;
... ... ... ... өз меншігі, бюджеті негізінде
жергілікті маңызы бар мәселелерді шешудегі ... ... ... ... еркіндігі.
Қазіргі таңда Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқарудың терминдер және
түсініктер ... оның ... ... қаржылық еркіндігін
қалыптастыратын механизмдерін көрсететін «Жергілікті өзін-өзі ... Заң ... ... ... территориалдық ұйымдасуын анықтаудағы
жалпыға бірдей әдіс тәсілдердің болмауы, оның ... ... ... ... ... ... ресурстық мүмкіндіктерін анықтауға
, мемлекеттік билік органдары мен жергілікті ... ... ... механизмдерін жасауға кедергі жасап отыр.
Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... бірақ қазақстандықө жағдайға сәйкес «Қазақстан
Республикасындағы жергілікті өзі-өзі басқару туралы» заң ... ... ... ... ... [45, 71 б.]. ... ... елде
жергілікті өзін-өзі басқаруды қалыптастыру мәселесін талқылау кең ауқымды
иеленуде. Бірақ оны ... ... ... ... ... жоқ.
Жалпы 2002-2006 жылдар аралығында жергілікті өзін-өзі басқару
Концепциясының жобалары ... рет ... ... қарауына берілген
болатын. Олар:
• Қоғамдық мәселелерді зерттеу Орталығының жобасы,
• ҚР ... ... ... ... партиясының жобасы,
• Қазақстан Республикасындағы демократиялық реформалар бағдарламасын
жасау және нақтылау Мемлекеттік Комиссиясымен ... ... ... ... заң ... ... ... Қазақстандағы жергілікті өзін өзі ... ... ... мен ... ... және оны ... бірізді жасауға ұмтылыстары болды. Сонымен қатар, жергілікті өзін-
өзі басқарудың қазақстандық моделін ... ... ... анықтау
мақсаты көзделді. Қоғамдық талқылауға шығарылған жергілікті өзін-өзі
басқару Концепцияларының ... ... бар. ... барлық жобаларда
жергілікті өзін-өзі басқару басқару жүйесінің төменгі деңгейі ... Оның ... ... сол ... ... ... ету ... жергілікті өзін-өзі басқарудың жалпы принциптері ретінде
келесілер анықталған:
-Жергілікті өзін-өзі басқару органдары ... ... ... яғни ... ... ... жүйесіне кірмейді. Олар
кейбір мемлекеттік құзыреттерді және ... ... ... ... жүзеге асырады. Жергілікті өзін-өзі басқарудың қаржылық жағдайы
оларға Конституция мен Заңда көрсетілген құзыретіне ... ... ... ... ... органдары жергілікті маңызы бар мәселелерді
шешуде заңда ... ... және ... ... ... жауапкершілікке ие болады.
-Жергілікті өзін-өзі басқару органдары бәріне ортақ ұйыдасу түрі ... Ол ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының жұмысы ашық сипатқа ие, бұл
жағдай халықты жасалған жұмыстар бойынша ... ... ... Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқару органдарын құру
мәселесі осы ... ... ... таба алмауда. Бұл жағдайды орталық билік
пен жергілікті ... ... ... ... мен ... ... бөлудің жоқтығымен түсіндіруге болады.
Көрсетілген мәселелерді шешу және «Жергілікті өзін-өзі басқару туралы»
заң жобаның ... ... ... Республикасының Президенті
демократиялық реформалар бағдарламасын жасау және нақтылау Мемлекеттік
Комиссиясына жүктеген ... ... ... ... ... ... ... жасау және нақтылау Мемлекеттік Комиссиясының Жұмыс ... А.М. ... ... ... ... ... мемлекеттік
заң жобасын баяндады [13, 54 б.]. «Жергілікті өзін-өзі басқару туралы» Заң
Жобасы бүкілхалықтық талқылау үшін ... ... ... болатын. Бұл жерде Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-
өзі басқару ... ... ... ... ... сәйкес, елде бар әкімдер мен маслихаттармен қатар, ... ...... ... және ... ...... пайда
болады. Жергілікті өзін-өзі басқаруға кең құзырет беріліп, жергілікті өзін-
өзі басқару ... ... ... ... ... ... меншіктің құрылуы қарастырыллған.
Бұл заң жобаның бір ерекшелігі жергілікті ... ... ... ... шекарасында емес, ерікті түрде құрылады. Жоба барлық елді
мекендер үшін міндетті ... ... ... ... ... ... сәйкес, елде бар әкімдер мен маслихаттармен қатар, жаңа
атқарушы орган – сайланбалы төраға және ... ...... ... ... заңжобаға сәйкес коммуналдық меншік қажеттілік деңгейі бойынша
жасалатын болады. Үкіметтік заңжоба бойынша жергілікті ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Сонымен
қатар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары қаржыланудың тәуелсіз көздерін
иелену керектігі ... ... ... ... ... ... басқару органдары халық тығыз орналасқан
ауылдарда, кенттерде, қала ... ... ... ... және ... маңызы бар қалалар мен астанадан басқа жоғарыда
айтылған әкімшілік-территориялық бірліктерде бір ғана ... ... ... ... және республикалық маңызы бар қалалар
мен астанада жергілікті өзін-өзі басқару квартал және микроаудан негізінде
құрылуы ... ... ... мүшесі сол елді ... ... ... ... ... азаматы бола
алады.
Үшіншіден, жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар аудандар территориясында
тұрғылықты тұратын, кәмелеттік жасқа ... дені сау ... ... ... ... ... құрылады.
Халықтың жергілікті өзін-өзі басқаруды енгізуге ... ... қол ... процедурасымен расталып отырады. Орталық сайлау
комиссиясы қол ... ... ... протоколды алған соң, жергілікті
өзін-өзі ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқаруды енгізу туралы шешімнен кейін
азаматтардың белсенді тобы жергілікті қауымдастықтың жарғысын жасайды және
ол жергілікті ... ... ... ... ... арқылы
бекітіледі. Жергілікті қоғамдастық жарғысында ... ... мен ... ... ... басқаруға қатысы бар
жергілікті маңызы бар мәселелер тізімі; жергілікті ... ... ... және тағы басқа мәселелер анықталады.
Заңжобамен жарғыларды әділет органдарымен ... ... ... Бұл оның Қазақстан Республикасының заңына сәйкестігін
тексеруге мүмкіндік береді.
Бесіншіден, заңжоба ... ... ... органдар жүйесін нақты
анықтауды ұсынады. Яғни:
-Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілдік органы ретінде көрсетілген –
Кеңес ... ... Оның ... ... қауымдастықтық бәріне тең
және жалпы, жасырын дауыс беру арқылы сайланады, егер ол ... ... ... ... ... 4 ... өз мушелерінің немесе жергілікті қауымдастық мүшелерінің қатарынан
Төрағаны сайлайды. Ол жергілікті қоғамдастық жиналысымен және ... ... ... ... және ... өкілеттіліктерді жүзеге асырды. Төраға біртұлғалық орган
болғандықтан, шаруашылық функцияларды атқару ... оның ... ... қатар, заңжобамен жергілікті халықтың жергілікті істерді басқаруға
қатысуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... басқару органдарна және жергілікті
қауымдастық мүшелеріне міндетті болады.
Алтыншыдан, заңжобамен ... ... ... ... ... Жергілікті қауымдастық мүшелерінің Кеңесті
тарату құқығы бар (мысалы, Кеңеспен ... ... ... ... ... ... кезде). Өз езегінде, Кеңестің
өкілдік орган ретінде Төраға мен Төраға аппаратын қадағалау құқығы бар. ... ... ... ... бұзған кезде, оны лауазымынан
босату механизмі арқылы жүзеге асады.
Жетіншіден, ... ... ... ... жаңа ... ... ... оны қалыптасуы мен дамуындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару
органдары көрсетілген.
Қортындылай келе, жергілікті ... ... ... ... ... ... ... тұрған әкімдер мен маслихаттар, екінші
жағынан, жаңадан қалыптасып жатқан Төраға мен ... ... орын ... ... орай ... өкілеттіктерін бөлу өзекті мәселе
болып отыр.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... ... ... ... ... қандай да болсын
органның қызметінің тиімділігі оның қаржыландырылуына байланысты болады.
Үкіметтік заңжобамен жергілікті ... ... ... ... ... ... ... берілген қаражат;
• жергілікті қоғамдастық мүшелерінің ерікті алымдарды төлеу нәтижесінде
түскен қаражат;
• ақылы негізде көрсетілген қызметтерден түскен кірістер;
• жергілікті қоғамдастықтың мүліктері;
... ... ... ... ... өзге ... ... маңызды мәселелердің бірі мемлекеттік қаржыландыру
болып табылады. Бұл жерде мемлекеттік бюджеттен ... ... ... органдармен берілетін функциялардың атқарылуын қамтамасыз етеді
деп қарастырылады. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметінің толық
мемлекеттік қаржыландырылуы, ... өз ... ... ... кері әсерін тигізуі мүмкін.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды қалыптастыру оның құзырет шеңберін нақты
анықтауды қажет ... ... олар ... ... ... ... және өз ... шешеді делінген [46, 74
б.]. бірақ ... ... бар ... нені ... туралы ештеңе
айтылмаған.
Жергілікті өзін-өзі басқару институтын енгізуде маңызды кедергілердің
бірі, оның жұмыс істеуінің нақты ... ... ... ... ... 89 ... ... Қазақстанда
жергілікті өзін-өзі басқару органдарын қалыптастырудың ... ... ... [45, 71 б.]. ... ... де, ... басқару туралы заң жоқ.
Заңнамалық базаның жоқтығы азаматтардың жергілікті ... ... ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндік
беріп отырған жоқ. Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының Үкіметімен
«Қазақстан Республикасындағы жергілікті ... ... ... заң ... Ол ... ... бағдарламасын жасау және нақтылау
Мемлекеттік Комиссияның Жұмыс тобында талқылаудан ... ... ... Н.Ә. ... ... ... ... нәтижесі бойынша жергілікті өзін-өзі басқару
органдарын ұйымдастыру мәселесіне әсер ететін ... ... ... ... ... биліктің ұйымдасу жүйесі ұзақ уақыт бойы
реформаланбаған. Осыған орай ... ... ... ... ... пайда болуда.
2. ТМД елдерінде, соның ішінде Қазақстанда, әкімшілік-территориялық
жүйенің жетілген, жетік түрі қалыптаспаған.
3. ... ... ... Қазақстан Республикасында
жергілікті өзін-өзі басқару органдарының баяу ... ... ... ... басқару органдарының дамауының ... ... ... төмендігімен, басқарудың ... ... ... реформалардың мақсатын толық
түсінбеуімен және төменгі билік органдарының жоғарғы ... ... ... ... ... ... жағдайда жергілікті маңызы бар мәселелерді
шешуде жергілікті өзін-өзі басқару органдары шынайы еркіндікті иеленуі
тиіс. ... ... бола ... олар сол ... ... ... болуы шарт. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарын
қалыптастыруды ... ... ... ... ... қызметтердің тиімділігінің қажеттігі болып табылады.
Осылайша, жергілікті өзін-өзі басқаруды бүкіл әлемде аймақтық дамудың
фундаменті екенін айта ... ... ... ... ... ... басқару органдарының
институционализациялануының мәселелері және мүмкіндіктері.
Қазақстан Республикасының жаңа қоғамдық-саяси және ... ... өтуі ... қоғамды басқару жүйесінің өзгеруін
талап ... ... ... ... ... қатар, демократиялық
мемлекеттің ажырамас атрибуты ретінде жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... Рационалды мемлекеттік
құрылым мәселесі тиімді басқару жүйесін жасау ... әкеп ... ... ... ... ... ... жалпы мемлекетте емес,
азаматтардың ... ... ... ... ... ... Сондықтан осы деңгейде мемлекетпен кепілденген құқықтар мен
бостандықтардың ... ... ... ... алуды
қамтамасыз ету, жұмыс орындарын жасау, транспорттық, сауда, тұрмыстық және
коммуналдық қызметтерді көрсету) жүзеге асуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... 2015
жылға дейінгі Қазақстан Республикасының территориялық ... ... ... Бұл ... ... ... маманданған региондардың
қалыптасуына, экономикалық перспективті аудандарда өндірістік және ... ... ... жасауға бағытталған. Региондардың жалпы
біркелкі дамуы концепциясының орнына ... ... ... ... ... ... Онда ... полюсі» аймақтық және глобалды нарыққа
интеграцияланған, тұрақты дамып келе жатқан қала немесе облыс бола ... ... ... ... ... ... жасаумен қатар,
жалпыұлттық деңгейдегі «өсім полюстерін» құру қажеттігі туындайды. Аймақтық
деңгейдегі биліктің бар күші аймақты және ... ... ... ... стратегиясын жасауына жұмсалуы қажет.
Ресурстарды мобилизациялаудың бір механизмі, Елбасының Халыққа жолдауында
көрсеткеніндей, ... ... ... әлеуметтік-кәсіпкерлік
корпорациялардың құрылуы болып табылады. ... ... ... ... ... аймақтардың құқықтық ... ... ... ... ... ... Қазіргі таңда
үкімет оларды құруда бағытталған шаралар қолдануда.
Қазіргі таңдағы саяси жүйені модернизациялау, демократиялық реформаларды
ары қарай ... атап ... жаңа ... ... ... қалыптастыру жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... етуде.
Жергілікті өзін-өзі басқару мемлекеттік басқару органдары ... ... ... ... ... шеңберінде
еркіндікті иеленетін, мемлекеттік құрылымның бір элементі болып табылады.
Біздің ойымызша жергілікті өзін-өзі басқаруға деген конституциялық ... оны ... ... ... мүмкіндігі арасындағы қарама-қайшылық
жергілікті өзін-өзі басқаруды жүзеге асыруды реттейтін заңдардың жоқтығынан
болып отыр. Сонымен ... ... ... органдары да қажетті құқықтық,
ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына қатысуы керек.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... ... ... Республикасындағы
жергілікті өзін-өзі басқарудың дамуының міндеттері мен ... және ... ... ... бағыттары анықталуы қажет.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару
моделдеріне ... ... ... және оны жүзеге асыру
механизмдері анықталуы тиіс.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... бірақ жергілікті қоғамдастықтың мәселелерін шешуде олармен тығыз
қарым-қатынаста болатын ерекше институт ... ... ... ... ... ... және ... көпсатылы процесс.
Ол елдегі азаматтық қоғамның қалыптасуына, жалпы ... және ... ... ... деңгейіне, жергілікті
қоғамдастық ... әсер ... ... мен жағдайларға байланысты
болады.
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру, шынайы азаматтық қоғам құру,
қоғамның саяси ... ... және ... жағдайлардың өзгеру қарқындылығына байланысты
жергілікті өзін-өзі басқару, тиімді басқару үшін, түрленуі және ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қалыптасу және
даму этаптарында өзіндік мәселелер шешілуі тиіс.
Қазақстан ... ... ... ... ... біздің ойымызша, келесі міндеттерді шешу тиіс:
• Қазақстан ... ... ... басқарудың моделін
жасау және оның басқару жүйесіндегі ролін анықтау;
• жергілікті өзін-өзі ... ... ... ету;
• орталықсыздандыру және мемлекеттік басқару органдары мен жергілікті
өзін-өзі басқару органдарының арасында ... мен ... ... ... ... ... ... қаржылық,
материалдық-техникалық және ұйымдастырушылық жағдайлар жасау;
• жергілікті өзін-өзі басқару органдарына кадрларды дайындау.
Жергілікті өзін-өзі басқару концепциясын жүзеге ... ... ... ... блок, бұл жергілікті өзін-өзі басқаруды заңдық тұрғыдан
қамтамасыз ететін заңдар мен ... ... ... Қаржылық-экономикалық блок, бұл жергілікті өзін-өзі ... өз ... ... ... ... және ... Ұйымдастырушылық блок, бұл Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-
өзі басқарудың қалыптасу және даму процесін ... ... ... ... ... ... қарастырайық.
Заңшығарушылық блок келесі шараларды анықтайды:
• Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының жұмыс істеу ... және ... ... ... басқару органдарымен
қарым-қатынасын реттейтін Қазақстан Республикасының «Жергілікті ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Жергілікті мемлекеттік басқару туралы»
заңына және жергілікті ... ... ... ... ... да нормативтік актілерге өзгертулер мен толықтырулар
енгізу;
• Қазақстан Республикасының «Сайлау туралы» заңына ... ... ... Қазақстан Республикасының «Меншік туралы» ... ... ... ... жергілікті мемлекеттік билік органдарыны мен жергілікті өзін-өзі
басқару органдары арасындағы өкілеттіліктерді ... ... ... ... блок жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өкілеттігін атқаруға
қажет қаржылық және экономикалық ... ... етуі ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өз өкілеттігін нәтижелі
атқаруы үшін бюджетаралық қатынастарды дамытудың нәтижелі механизмдері және
қаржылық ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқарудың Европалық хартиясында олардың өз
қаржыларын жұмсаудағы автономиясы ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары өзінің қаржылық
ресурстарын иеленуге, оны өз құзыретінің шеңберінде қолдануға құқылы» ... б.[]. ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының жұмыс
істеуінің басты факторы болып ... Бұл ... ... да
өзекті мәселе, өйткені жергілікті мемлекеттік биліктің төменгі органдарының
да өздерінің бютжеті және ... ... ... жоқ. ... орай,
жергіліктіөзін-өзі басқару органдарының бюджетінің табыстылығы мәселесі
алдыңғы қатарға шығып ... Оны біз ... ... ... ... деп тану ... және ... өзін-өзі басқару органдарына
жергілікті салықтарды белгілеудегі ... ... ... шеше ... емес ... көзі ... ... болып табылады. Коммуналық
меншікті жергілікті өзін-өзі басқарудың барлық деңгейінде нәтижелі қолдану
үлкен маңызға ие.
Жергілікті ... ... ... ... ... бірі ретінде
табиғи рента, яғни жер рентасы танылуы тиіс. Бұл, әсіресе, ауылдық жерлерде
маңызды роль ... ... ол ... ... ... басқару органдары түгіл, табыс әкелетін коммуналдық меншік ... ... блок ... ... жергілікті өзін-өзі басқарудың
қалыптасу және даму ... ... ... ... шаралардың
жиынтығынан тұрады. Осыған орай, біздің ойымызша, ... өзін ... ... ... көмек беретін ұлттық бағдарлама жасау
керек. Онда мынадай мәселелер айтылуы тиіс:
• өзін-өзі ... ... ... ... ... ... қаржылық-экономикалық негізін
қалыптастыру;
• жергілікті ... ... ... мен ... басқару
органдары арасындағы өкілеттіліктерді бөлу және өзара қарым-қатынас
жүйесін қалыптастыру;
... ... ... ... ... ... және ... ету;
• өзін-өзі басқаруға арналған кадрларды дайындау және қайтаоқыту жүйесін
жасау.
Жергілікті өзін -өзі басқаруды әріқарай ... ... ... ... ...... ... қалдыру, тек жергілікті мемлекеттік билікті
күшейту, яғни ауылдық округ әкімінің ... ... ... ... және ауылдық бюджеттіқалыптастыру.
Бұл шара билікті халыққа біршама ... ... ... ... ... ... алдында тәуелсіздігі мәселелерін
шеше алмайды. Бірақ бұл жағдайда ең ... ... ... ... ... ... ... деген құқығы жүзеге аспай
қалады.
Екіншісі – жергілікті мемлекеттік басқару органдарының орнына жергілікті
өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... реформалар жергілікті
өзін-өзі басқару органдарының қалыптасуындағы бірқатар қиындықтар мен
қарама-қайшылықтарды анықтап берді:
Біріншіден, ... ... ... ... деңгейі анықталмаған.
Материалдық-техникалық базаның төмендігі, ақпараттық ... ету ... ... ... ... ... ... дамуын тежеп отыр. Оған қоса азаматтардың белсенділігінің
төмендігі, жергілікті бизнес-құрылымдарының ... ... ... ... де әсер ... ... басқаруды қалыптастыру оның құзыретін ... ... ... Конституцияда бойынша олар «жергілікті маңызы бар
мәселелерді ерікін және өз ... ... Осы ... ... бар» мәселелер нені білдіретіндігі түсіндірілмеген.
Жоғарғы және төменгі атқарушы органдарының құзыреттерін бөлу Қазақстан үшін
қыйын мәселе ... ... ... ... орталықсыздандырудың құқықтық
негіздерін қалыптастыру процесі ... ... даму ... тұр. ... ... ... орталықсыздандыру идеясының қоғамда
тұрақты орын алмауында.
Екіншіден, мемлекеттік биліктің қатты ... ... ... ... ... ... иеленеді.
Сайланатын жергілікті өкілдік орган – ... ... ... бойынша жергілікті бемлекеттік басқару
жүйесіне ... ... ... ... ... олар ... сайлаған
азаматтардың мүдделерін қорғамауда.
Қазақстан Республикасының атқарушы ... ... ... ... жүйесін құрайды. Жергілікті атқарушы органдар ... ... ... табылады. Төмен тұрған әкімдер жөғары тұрған
әкімдерге бағынышты болады. ... ... ... және ... ... ... ... бір әкімшілік басшысымен жүзеге
асады ... те ... ... ... ... ... ... шаралар
жасау қажет. Осы кезекте, биліктік құзыреттерді орталықтан аймақтарға қарай
бөлу – мемлекеттік билікті орталықсыздандыру ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыратын нормативті-
құқықтық базаның жетілмегендігі. Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... мыналарды айтып өткен жөн:
- Біздің елде Қазақстан Республикасының Конституциясында ... ... ... ... ... оның ... реті мен ... аясын ашып көрсетпейді және оны реттейтін
заңда ... ... ... бар ... ... ... ... түрі және
құзыреттері анықталмаған.
- Қазақстан заңнамаларында әлі күнге дейін жергілікті өзін-өзі басқарудың
принциптері бекітілмеген.
- ... ... ... ... басқарудың субъектілерін
қалыптастыруға және оның ... ... ... ... ... ... бар.
Төртіншіден, азаматтық қоғамның толық қалыптаспауы. Қазақстандағы орталық
пен аймақтар арасындағы ... ... өз ... ... ... ... ... кетуін тежеудің, сонымен қатар,
халықтың қоғамдық жұмыстарға қатысуының тағы бір ... ... ... азаматтық қоғам қалыптаспаған.
Бесіншіден, өзін-өзі басқарудағы тәжірибенің жоқтығы. ... ... ... ... ... ... ... кездегі жергілікті өзін-өзі басқарудың қалыптасуына халықтың
сенімсіздікпен қарауына әсер етуде. ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылған мәселелер елімізде жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының қалыптасуын қиындатады. Сонымен қатар, реформаларды жүргізу
тағы бір ... ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі; муниципалды бірліктердің ... ... ... ... ... ... ... арасында
мүлікті бөлу мен реттеу ережесінің және критерилерінің болмауы.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының дамуының ішкі контексті қаржы,
ұйымдастыру және адам ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасының анықталмауымен,
жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... басқару органдарын құрудағы қарама-қайшылықтарға
тоқталатын болсақ, оларды былай топтастыруға болады.
Біріншісі, қазіргі таңда жергілікті ... ... ... қыйындығы Қазақстан Республикасының Конституциясындағы қарама-
қайшылықпен түсіндіріледі: бір жағынан, жергілікті деңгейде мемлекеттік
басқару органдары бар ... ... ... азаматтардың жергілікті өзін-
өзі басқару органдарын құру құқығы жазылған. Жергілікті өзін-өзі ... заң ... ... ұмтылыстар сәтсіздікке ұшырап отырды.
Жергілікті өзін-өзі басқаруға байланысты бүгінгі күнге дейін дайындалған
заң жобаларын талдайтын болсақ, осы ... ... ... ... заң ... ... ... мәселелерімен
байланысты болды.
Мысал ретінде 2000 жылғы 8 ... №1216 ... ... ... ... заң жобасын алуға болады. Ол бойынша
жергілікті қоғамдастық заңды ... ... ... ... ... ... ... халықтың белсенді тобымен жасалады) ретінде
анықталады, оның органдары ... ... ... болатын шешім
қабылдайды. Осыған орай ... ... ... орнына оның
көлеңкесі сияқты бір орган шыға ... Өз ... ... ... ... және жақсы қолданып келе жатқан көптеген шет мемлекеттерде
жергілікті қоғамдастықтар толық қанды ... ... ... ... ... ... ... басқару органдарына ... ... ... ... ... жаңа ... ойлап
табуды дұрыс деп айта алмаймыз. Өйткені жергілікті өзін-өзі басқару
органдары ең ... ... ... ... мемлекеттік басқару
органдары айналысып отырған жергілікті маңызы бар мәселелермен айналысуы
керек (олардың ... ... ... және ол нәтижелі болуы
тиіс.
Алдында жасалған заң ... ... ... ... ... соңына дейін ойластырылмаған және олар жергілікті өзін-өзі
басқарудың ... ... ... келмейді. Жергілікті өзін-өзі
басқару органдарының қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етудің орнына олардың
арасында конфликттердің ... ... жол ... ... ... ... тек өкілдік орган – Кеңесті ғана сайлап ... ... ... – Жетекшіні де сайлауды ұсынды. Ал бұл ... ... екі ... ... ... алып ... мүмкін.
Сонымен қатар, кең құзыретке ие атқарушы орган – Жамияттың ... ... бір ... ... ... басқару органдарын құру
инициативасы жоғарыдан ... ... ... ... ... ... ... болуы, тұрғындардың саяси-құқықтық мәдениетінің төмен
болуы.
Мүмкіндіктерге ... ... ең ... ... өзін-өзі
басқарудың ролі мен орнын анықтап алу қажет. Мүмкін бұл мәселелерді ... ... ... ... ... ... елдегі жүріп жатқан әкімшілік реформалар жергілікті мемлекеттік
басқару мен ... ... ... ... ... және ... ... өзін-өзі басқару
органдарын құрудың негізгі бағыттарын анықтауды қажет етеді.
2001-2003 жылдар арылығында өткен ауылдық әкімдерді сайлау ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарын бірден
және барлық жерде енгізу қате болып табылады. Жергілікті өзін-өзі басқару
органдарын ... бір ... ... құру ... шешім
қабылдау үшін оның жұмысы нәтижелі болатынына көз жеткізу керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жалпы ... ... ... ... ... ... жағдайында жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметін тиімді
ұйымдастыру түрлерін іздеуде келесі қорытындыларға келуге болады.
1 Жұмыста жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқарудың дамуына көбірек әсер
еткен жергілікті өзін-өзі басқарудың қоғамдық және мемлекеттік ... ... Бұл ... ілсіз де, күшті де жақтары бар.
Қарастырылған теориялар іс-әрекет және басқару аясымен ерекшеленеді.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды реформалар қайсысын болса да ... ... ... ... ... алуды талап етеді.
2 Өзін-өзі басқару институты дамуы ... ... ... ... ... мен ... ... ерекшеліктерімен,
ұлттық-мәдени, дәстүрлермен және басқа да объективті ... ... ... мүдделерін білдіретін нақты құзыреті ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару Қазақстан үшін
әр уақытта қажет болған. Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... саяси жүйе мен белсенді
азаматтық ... ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару азаматтық қоғамның ... бірі ... ... бола ... ... дамыған
мемлекеттердің көбісінде жергілікті ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Қазақстан үшін сол елдердің жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... өзекті болып табылады. Бірақ, олардың
моделдерін тура ... алу біз үшін ... ... деп ... ... емес.
Дамыған елдердің тәжірибесін зерттеу арқылы қазақстандық ... ... ... ... ... ... қажет.
3 Жергілікті өзін-өзі басқару өзін-өзі ұйымдастыру, өзін-өзі реттеу
принциптеріне негізделген ... ... және ... ... түрі ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару мен орталық билік тығыз байланысты
әлеуметтік-саяси билікті ... Бір ... ... ... ... ... ... басқару деңгейіне кіріп кетеді, екінші
жағынан, мемлекеттік билік өзін-өзі басқару ... бар ... ... ... ... Қазақстан Республикасы үшін жергілікті ... ... ... ... олар ... ... ... жергілікті қажеттілікті қанағаттандыруда ресурстарды рационалды
қолдануға бейімделген; үшіншіден, басқарудың ... ... ... ... ... ... басқару органдарының жұмыс ... ... ... ... ... ... Оның ішінде жергілікті өзін-
өзі басқару органдарының басты функциясы ... ... ... жүзеге асыруды қамтамасыз ететін қаржылық-экономикалық
ресурстар да бар.
7 ... ... және ... ... үшін ... ... басқарудың экономикалық негізін қалыптастыру қажет. Сондықтан
еліміздегі осы мәселелерді шешу үшін бұл ... ... ... істеу қажет.
Жалпы Қазақстан болашақта орталықсызданған мемлекет бола алады. Онда
құрылымдық реформалар және саяси ... ... ... ... деп ... ... ... басты бағыттардың бірі
жергілікті өзін-өзі басқару органдарын қалыптастыру және ... ... ... өзін-өзі басқару бүкіл әлемде аймақтық ... ... және ... ... күші ... ... қазіргі мемлекеттік даму деңгейіне сәйкес «жергілікті өзін-өзі
басқару туралы» заң жасау және қабылдау ерекше маңызға ие ... ... ... ... ... шешу ... туып отыр:
Бріншіден, жергілікті өзін-өзі басқару органдарын қалыптастырудың
базалық деңгейін анықтау қажет. Соған ... ... ... ... ... ... құрыла бастайды.
Екіншіден, жергілікті мемлекеттік басқару органдары мен жергілікті өзін-
өзі басқару органдары арасындағы функцияларды бөлу керек.
Үшіншіден, жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... және бекіту қажет.
Төртіншіден, жергілікті өзін-өзі басқару органдарын қаржыландыру
схемасын ... ... ... ... ... ... басқа да саяси
биліктік құрылымдардағы сияқты көбінесе ... ... ... ... Сол себепті жергілікті өзін-өзі
басқару органдарына қажетті мамндарды даярлау ерекше ... ... ... Н.Ә. ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және саяси
жаңарулар үстінде – Астана, 2005. – 4 б.
2 ... А. ... в ... – М.: ... ... ... Н.А. ... самоуправление в системе политических отношений
российского общества // Политолог. – М., 1998. – С.47-62.
4 ... А.Г. ... ... ... ... – М.: МЕГА, -
1996. – С. ... ... Т.Ю. ... ... местного самоуправления. М.:
Аспект, 1997. – С.49
6 Васютин Ю.С., Емельянов Н.А. Местное ... ... ... ... – М.: ... 1998. – 184с.
7 Марченко Г.В. Государственная власть и местное самоуправление в ... ... ... мир. – 1995. -№4. – С. ... ... Л.В. Из истории становления местного самоуправления в России
// Государство и право. – 1996. - №2. – С. ... ... А., ... С.В. В ... ... ... что показал опыт проведения муниципальных выборов) // Россия: власть
на местах. - 1993.- № 9.- С. ... ... А.В. ... ... как ... государственного
усртройства // Российская юстиция. – 1996. - № 6. –С. ... ... О. ... ... ... быть ... ... // Фемида. – 2002. - № 3. – С. 13.
12 Белиспаев А.М. Децентрализация ... и ... ... в ... // ... - № 1. – ... ... М.М. Правовое обеспечение создания местного самоуправления
в Республике Қазахстан. Материалы ... ...... – С. 98.
14 Нукенов А. Жергілікті өзін-өзі басқаруды жетілдіру мәселелері ... 2003. - № 7. – С. ... ... А.А. ... ... ... органов
государственного управления и самоуправления //Фемида. – 1997. - № 9. – ... ... А. ... ... за и ... //Мир ... – 2005. - № 4.
– С. 10-16.
17 Шоманов А.Ж. Об основных ... ... ... ... ... // Послание Президента Республики Казахстан
Н.А. Назарбаева «Стратегия вхождения Казахстана в число 50-ти ... ... ... ... и пути их ...... 2006. – С. 98.
18 Емельянов Н.А. ... ... в ... ... и институциональный анализ. – М., 1998.
19 Емельянов Н.А. ... ... ... поиски, решения. –
М., 1997.
20 Постовой Н.В ... ... ... – М., 1998. – С. 16
21 Карапетян Л.М. Федеративное устройство Российского ...... ... ... Хартия о местном самоуправлении // Реформы ... в ... ... ... – М.: ... ... Фадеев В.И. Муниципальное право России. – М.: Юрист, 1994.
24 Барабашев Г.В. Местное самоуправление в России. Теория и практика ... ... – 1993. – ... ... В.А. Опыт местного самоуправления на Западе // Правоведение.
– 1998. - №4.
26 ... ... о ... ... // ... В.Г., Бутов
В.И. Зарубежный опыт местного самоуправления и российская практика. Учебное
пособие. Москва – Ростов, 1999.
27 ... В.Е.. ... ... ... ... // ... ... - №3.
28 Риттер М. Публичная свера как идеал политической ... // ... ... ... ... – СПб: ... сад, 2001. – С. ... Барабашев Г.В. Муниципальные органы современного капиталистического
государства (США, Великобритания).
30 Моргунова М. Амтроды, ландстинги, фюлькестинги. Самоуправление ... // ... ... – 1996. - № 6. – С. ... ... ... ... // Конституции государств ЕС. –
М., 1997.
32 Исаев М.А. Политсистема стран Скандинавии и Финляндии. – М., ... ... А. ... ... в ... // ... ... – 1998. - № 7. – С. 151.
34 Баранова К.К. Коммуны в системе ... ... ... М., 1996. – С. 125.
35 Данилевич П.В. Автономизации ... // ... ... - ... – С.125.
36 Леппхарт А. Демократия в ... ... ... – М., 1997. – ... ... И.В., Кокотов А.Н. муниципальное право Россиии. Екатиринбург,
1997. – С.110
38 Павлов К. ... ... ... местного управления // Общесво и
экономика. – 1999. - № 5. – С. ... ... ... местного самоуправления в Российской Федерации.
1995 – 1998 гг. // ... ... –М., 1999. – С. ... ... ... ... Закон Республики Казахстан. О ... ... и ... ... ... Казахской ССР // Казахстанская правда. – 1991.
-17 февраля.
42 Закон РК О ... ... и ... органах //
Казахстанская правда. – 1993. – 11 ... ... ... РК. Концепция региональной политики
Республики Казахстан на ... ... ... ... ... О КСК и ... формах управления
кондоминиумами. – Алматы, 1996. – 56 ... В ... ... ... этап административной реформы ... ... ... ... ...... Лем, 2006. – 145 с.
47 Аглешев К. Финасово-экономическая модель местного самоуправления ... ... // ... – 2004. - № 4. – С. ... ... ТІЗІМІ
Іргелі еңбектер
1 Токвиль А. Демократия в Америке. – М.: ... ... ... А.Г. ... ... ... ... – М.: МЕГА, -
1996.
3 Богдановоч Т.Ю. Социальные аспекты ... ... ... ... Васютин Ю.С., Емельянов Н.А. Местное самоуправление зарубежных стран:
Учебное пособие. – М.: Орел,
5 Шоманов А.Ж. Об ... ... ... ... ... ... // ... Президента Республики Казахстан
Н.А. Назарбаева «Стратегия вхождения Казахстана в ... 50-ти ... ... ... ... и пути их ...... 2006.
6 Емельянов Н.А. Местное самоуправление в Российской ... и ... ... – М., ... ... Н.А. Местное самоуправление: проблемы, поиски, решения. –
М., 1997.
8 Постовой Н.В Муниципальное право России. – М., ... ... Л.М. ... ... ... государства. – М.:
НОРМА, 2001.
10 Фадеев В.И. Муниципальное право России. – М.: Юрист, ... ... Г.В. ... органы современного капиталистического
государства (США, Великобритания).
12 Европейская Хартия о местном самоуправлении // Игнатов В.Г., Бутов
В.И. ... опыт ... ... и российская практика. Учебное
пособие. Москва – Ростов, 1999.
13 Исаев М.А. Политсистема стран Скандинавии и Финляндии. – М., 2000
14 ... К.К. ... в ... ... ... ... М., 1996.
15 Леппхарт А. Демократия в многосоставных ... ... – М., ... ... И.В., ... А.Н. ... право Россиии. Екатиринбург,
1997.
Мерзімді басылымдар
1 Емельянов Н.А. Местное самоуправление в системе политических отношений
российского ... // ... – М., ... ... Г.В. ... власть и местное самоуправление в России
// Россия исовременный мир. – 1995. ... ... Л.В. Из ... ... ... ... в России
// Государство и право. – 1996. - №2.
4 ... А., ... С.В. В ... ... неблагоприятствования
(или что показал опыт проведения муниципальных выборов) // Россия: власть
на ... - 1993.- № 9.
5 ... А.В. ... ... как элемент государственного
усртройства // Российская юстиция. – 1996. - № 6.
6 ... О. ... ... ... быть ... и
дейсвенным // Фемида. – 2002. - № 3.
7 Белиспаев А.М. Децентрализация ... и ... ... в ... // Саясат. - № 1.
8 Нукенов А. Жергілікті өзін-өзі басқаруды жетілдіру мәселелері //
Саясат. 2003. - № 7.
9 ... А.А. ... ... местных органов государственного
управления и самоуправления //Фемида. – 1997. - № ... ... А. ... ... за и ... //Мир ... – 2005. - № 4.
11 Ачкасов В.А. Опыт местного ... на ... // ... 1998. - ... ... Н.Ә. Назарбаев Қазақстан жедел экономикалық, әлеуметтік және саяси
жаңарулар үстінде – астана, 2005.
2 Барабашев Г.В. Местное ... в ... ... и ... ... ... – 1993. – №6.
3 Ачкасов В.А. Опыт местного самоуправления на Западе // ... ... - ... Черкин В.Е.. Современные модели местного самоуправления // Российский
юридический журнал.-1995. - №3.
5 Моргунова М. Амтроды, ландстинги, ... ... ... // ... ... – 1996. - № 6.
6 ... А. Исполнительная власть в Финляндии // Государство и право.
– 1998. - № 7.
7 ... П.В. ... ... // ... ... - №
5.
8 Павлов К. Выбор оптимальой модели местного управления // Общесво и
экономика. – 1999. - № 5.
9 ... ... ... ... в ... Федерации.
1995 – 1998 гг. // Электронная статистика. –М., 1999.
10 Аглешев К. ... ... ... ... в
Республике Казахстан // Саясат. – 2004. - № 4.
11 Конституция Республики Казахстан. – Алматы: Лем, 2006.
12 ... ... ... О КСК и ... ... ... – Алматы, 1996.
13 Постанавление Провительства РК. Концепция региональной ... ... на ... ... ... РК О ... представительных и исполнительных органах //
Казахстанская ... – 1993. – 11 ... ... ... ... Закон Республики Казахстан. О местном самоуправлении и местных
Советах народных депутатов Казахской ССР // ... ...... ... Конституция Королевства Нидерландов // Конституции государств ЕС. –
М., 1997.
Конференция материалдары
1 Махмутова М.М. ... ... ... ... ... ... ... Материалы международной конференции. – Алматы, 2006.
2 Европейская Хартия о местном самоуправлении // ... ... в ... ... ... – М.: Прогресс, 1993.
Интернет сайттары
1 В Казахстане завершился первый этап административной реформы // http//
www.khabar.kz/index.cfm?id=17097
-----------------------
1-ші сурет – ... ... ... ... ... ... АППАРАТЫ
КЕҢЕС
(өкілдік орган)
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫ

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Сын есім10 бет
Сөйлеу әрекеті онтогенезі: лексикалық мағынаның шығуы мен дамуы162 бет
Феодалдық қоғамның құқықтық дамуы18 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Қазақстан Республикасының урбандалған аумақтарындағы әлеуметтік - демографиялық мәселелер142 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстандағы кеңестік мәдениет ошақтарының қалыптасуы78 бет
Үкіметтің қалыптасуының әлемдік тәжірбиесін салыстырмалы талдау27 бет
Ұйымдарды басқарудың методикалық және экономикалық негіздері73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь