ҚР-дағы бағалы қағаздар қатынастарының реттелуі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Бағалы қағаз және оның түрлеріне сипаттама
1.1 Бағалы қағаздардың тарихи мәні, түсінігі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Бағалы қағаздардың негізгі және туынды түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10

2 ҚР.дағы бағалы қағаздар қатынастарының реттелуі
2.1 Бағалы қағаздарды шығару және олардың эмитенттері ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.2 ҚР.да бағалы қағаздар нарығының құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
Қосымша кестелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
Бағалы қағаздар нарығын құру және дамыту шаруашылықты бір орталықтан қаржыландырудың тиімсіз жүйесін және салааралық қайта бөлуді өзгертуге, нарықтық құрылымдардың инвестицияға деген сұраныстарын қанағаттандыруға және бұл нарыққа салааралық капиталдың қайта құйылуын реттеуші болуға, ірі кәсіпорындар мен банктер жұмысының барометрі болуға мүмкіндік береді. Бағалы қағаздар нарығының дамуы экономиканы көтеруге мынадай шараларды іске асырғанда ғана ықпал етеді: тауар нарығын қалыптастыру, монополиялсыздандыру, шағын кәсіпорынды қолдау, ақша айналысын нығайту.
Тауарлар мен қор құндылықтарының биржалық саудасы таяу арадағы ресурстарды қорландыру жүйесінен және бір орталықтан капитал жұмсалымдарын үлестіруден тауарлар және қаржы тасқындарының нарықтық реттеу әдісіне өтуге мумкіндік жасайды. Акцияларды шығару мемлекеттік құрылымдары мемлекет иелігінен алудың ең басты құралдарының біріне және өнеркәсіпті жандандыру мен қайта құруда жеке және заңды тұлғалардың ақшалай табыстарын жұмылдырудың тиімді құралдарына айналуда. Сондықтан да бағалы қағаздар нарығына қатынасушылардың барлығының алдында бағалы қағаздармен техникасын игеру; биржалық істі регламенттеуді үйрену; мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлеу және жекешелендіруге байланысты іс тәжірибелерді игеру міндеттері тұрады.
Бағалы қағаздар нарығыныњ міндеті – бағалы қағаздарды сатушылар мен сатып алушылардың көңілінен шығатын бағада инвестицияға толық қаражат жұмсауды қамтамасыз ету болып табылады. Бұл міндеттерді шешу бағалы қағаздар нарығында қызмет етуші делдалдарын – брокерлер мен инвестициялық дилерлердің қатынасуынсыз мүмкін емес. Тек қана солар бағалы қағаздар нарығын қандай жағдайда да, қашан және қандай шартпен және қандай бағалы қағаздар шығаруы қажет екендігін біледі. Бұл жерде брокер бағалы қағаздарды сатушыларды сатып алушылармен кездестіріп, ол үшін комиссиондық ақша алса, ал инвестициялық дилер өз есебінен және өз атынан бағалы қағаздарды сатып ала отырып, кейіннен қайта сатады. Қайта сатудан түскен түсім оның пайдасын құрайды. Өз жұмысында брокерлік және дилерлік операцияларды жүзеге асырушы ірі инвестициялық компаниялар ішкі бағалы қағаздар нарығының басты тұлғалары болып саналады.
Қазақстан Республикасының заңында көрсетілетін бағалы қағаздар нарығының идеологиясы келесідей қағидалардан тұрады:
• әрбір потенциалды инвестор үшін бағалы қағаздарды эммиссиялаудың барлық түрлері бойынша толық және тура ақпараттардың болуы;
• бағалы қағаздар нарығының қатынасушыларының (инвестициялық фирмалардың, қор биржалары және тауар биржаларының қор бөлімдері, брокерлік фирмалар және т.б. біліктілігі.
1. Қазақстан Республикасы Конституциясы
2. Қазақстан Республикасы Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссиясының 1997 жылғы 8 қазандағы № 161 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бағалы қағаздарға ұлттық бірдейлендіру нөмірлерін берудің тәртібі туралы ереже
3. Қазақстан Республикасы Бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық комиссиясы Директораты 1999 жылғы 1 шілде № 359 қаулы
4. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар рыногын дамытудың мәселелері
5. Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы 1999 жылғы 27 мамыр № 658 қаулы
6. Заң терминдерінің түсіндірме сөздігі. Ғ.Сапарғалиев 1995 ж.
7. Гражданская правовая ответственность за причинение вреда. Теория и практика. Белякова М.А. 1996 г.
8. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бағалы қағаздарға ұлттық бірдейлендіру нөмірлерін берудің тәртібі туралы ережеге толықтырулар енгізу туралы қаулы. ҚР Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссиясы директораты 1999 жылғы 18 наурыз № 260 Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 1.04.1999 ж. тіркеу. Тіркеу № 723
9. «Эмитенттерге және қор биржасында айналысқа жіберілетін (жіберілген) олардың бағалы қағаздарына, сондай-ақ қор биржасының тізіміндегі жеке санаттарға қойылатын талаптар туралы». ҚР қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі басқармасының 2007 жылғы 30 наурыздағы № 73 Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне № 4664 болып енгізілген қаулы
10. «Заң» газеті 2007 жыл 1 маусым № 82 (1111)
11.Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары.
Баян Кашенова Алматы 2000ж.
12.Макроэкономика.
Р. Дорнбуш, С. Фишер. Алматы 1997ж.
13.Экономикалық саясат
Д.Қабдиев. Қ.Оралтаев. Алматы 2002ж.
14.Экономикалық теория негіздері.
Осипова Г.М. Алматы 2002ж.
15.Ақша, несие, банктер.
Ғ.С.Сейтқасымов Алматы 2001ж
16.Алехин Б.И. Рынок ценных бумаг: Введение в фонодовые операции.
С:Совмен, 1992 - 160с
17.Абдрахманова А.А. Рынок ценных бумаг в Казахстане . Алматы:
Институт мамематики Министерство Образования и науки РК. 2003 – 220с
18.Алексеева И.А. Ценные бумаги: Опыт Германии- Иркутск: Издательство
Иркутской государственной экономической академии 1994 г.
19.Адамбекова А.А. Рынок ценных бумаг в Казахстане (учебно-
методическое пособие) – Алматы: Институт математики Министерство
Образования и науки РК. 2003 – 220с
20.Балабанов В.С. Рынок ценных бумаг: Коммерческая азбука. /И.Е.Осокин,
А.И. Поволоцкий. – Москва: Финансы и статистика. 1994 - 128с
21.Балабанов И.Т. Финансовый менеджмент: Учебник – Москва Финансы и
статистика. 1994 - 224с
22.Биржевая деятельность: Учебник / Под. Ред. В.А. Галанова., А.И. Басова –
Москва: Финансы и статистика. 1996 - 240с
23.Биржевое дело: Учебник / Под. ред. В.А. Галанова., А.И. Басова –
Москва: Финансы и статистика. 2001 – 304с.
24.Бердникова Т.Б. Рынок ценных бумаг и биржевое дело: Учебное пособие
- М.: ИНФРА – М. 2002 – 270с. (Высшее образование)
25.П.Ю.Бороздин Ценные бумаги и фонодвый рынок – М.: 1994 – 260с. 26.И.М. Бункина Деньги, банки, валюта. Учебное пособие М.: «ДИС» 1994г. 27.Ефремов И.А. Операции коммерческих банков с ценными бумагами.
М.: Ист-Сервис 1995 – 441с. 28.Бункина Ж. Что наша жизнь – игра. // Литер №63 (762) от 2 апреля 2007г.
        
        Мазмұны
Кіріспе…………………………………………………..............................................3
1 Бағалы қағаз және оның түрлеріне сипаттама
1.1 Бағалы ... ... ... ... және
түрлері....................................5
1.2 ... ... ... және ... ҚР-дағы бағалы қағаздар қатынастарының реттелуі
2.1 ... ... ... және ... ... бағалы қағаздар ... ... ... қағаздар нарығын құру және дамыту шаруашылықты ... ... ... ... және ... қайта
бөлуді өзгертуге, нарықтық ... ... ... ... және бұл ... ... капиталдың
қайта құйылуын реттеуші ... ірі ... мен ... ... ... ... береді. Бағалы ... ... ... көтеруге мынадай шараларды ... ғана ... ... ... ... ... ... кәсіпорынды қолдау, ақша айналысын нығайту.
Тауарлар мен қор құндылықтарының ... ... ... ... ... ... және бір ... капитал
жұмсалымдарын үлестіруден тауарлар және қаржы ... ... ... ... ... ... ... шығару
мемлекеттік құрылымдары мемлекет ... ... ең ... ... және ... ... мен қайта ... және ... ... ... ... ... тиімді
құралдарына айналуда. Сондықтан да бағалы ... ... ... ... бағалы қағаздармен техникасын
игеру; биржалық істі ... ... ... ... және ... байланысты іс тәжірибелерді игеру
міндеттері ... ... ... міндеті – бағалы қағаздарды сатушылар
мен ... ... ... ... ... ... ... жұмсауды қамтамасыз ету болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... делдалдарын – брокерлер мен
инвестициялық дилерлердің қатынасуынсыз мүмкін емес. Тек қана ... ... ... ... жағдайда да, қашан және қандай
шартпен және ... ... ... ... ... екендігін біледі.
Бұл жерде брокер бағалы ... ... ... ... ол үшін ... ақша ... ал ... дилер өз
есебінен және өз атынан бағалы қағаздарды сатып ала отырып, ... ... ... сатудан түскен түсім оның пайдасын құрайды. Өз
жұмысында брокерлік және ... ... ... ... ... ... ішкі бағалы ... ... ... ... саналады.
Қазақстан Республикасының заңында көрсетілетін бағалы қағаздар
нарығының идеологиясы ... ... ... ... потенциалды инвестор үшін бағалы қағаздарды эммиссиялаудың барлық
түрлері бойынша толық және тура ... ... ... ... ... ... (инвестициялық
фирмалардың, қор биржалары және тауар биржаларының қор ... ... және т.б. ... ... ... жұмысындағы кәсіби сапасы туралы қойылатын
талаптардың маңызы арта түседі. ... қор ... ... ... ... тұлғаның штабында бағалы қағаздармен жұмыс жасай
алатын маманның болуы ... Ол ... және ... ... нарығының дамуы туралы хабардар болуға тиіс. Қазақстанда
нарықты ... ... ... үшін ... ... ... оның
мемлекеттік сектордың кәсіпорындарымен қатар, жеке кәсіпкерлерін ... келе ... ... және орта ... сол ... бюджетінің тапшылығын қаржыландыру үшін қажетті ... ... ... ... Екіншіден, республика
азаматтарына бағалы қағаздар сатып алуға және ... ... ... ... стратегиясымен байланысты ... ақша ... ... банк ... ... ... ... механизмдерді қалыптастыру үшін, мемлекет жағынан нарықты
реттеудегі ... ... ... өтудегі жаңа көптеген
мәселелерді шешуге көмектеседі. Біздің ... ... ... ... ... ең ... бұл әлемдегі бағалы
қағаздар нарығына байланысты жинақталған барлық ... ... және ... ... ... Қор ... ... қажеттігін әлемдік тәжірибе көрсетіп берді. Ол әр елдегі
өзіндік ... ... ... ... ... ... мен әдістерінің ортақ үлгісін ... енді ... қор ... ... ... ... Оған қол ... үшін инвесторлардың мүддесін қорғайтын ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ететін зањдылыќтарды
тез арада ... ... ... қағаздар нарығына қатысты мемлекеттік
саясаттың негізін жасауда өзін-өзі реттеу қағидасына ... ... ... байланысты мемлекеттік саясат бұл сферадағы жеке кәсіпкерлікті
марапаттауға бағыттауы ... ... ... айналысы сферасындағы жеке
бастаманы қолдауға байланысты шаралармен қатар, қор нарығы субъектілерінің
қызметіне мемлекеттік, ... және ... ... қою шараларының
жүйесін ... сол ... ... қор ... ... ... мемлекеттік араласу жүйесін дайындау қажет. Экономикалық
бақылау шаралары ... ... ... ... ... ... ретінде
жүзеге асуы тиіс.
1 Бағалы қағаз және оның түрлеріне сипаттама
1.1 ... ... ... ... ... және түрлері
Бағалы қағаздар орта ғасырлардан бері қарай қолданыла бастады. Сол
кезеңде ұлы географиялық жаңалықтардың ашылуымен байланысты ... ... ал осы ... ... қалғысы келген кәсіпкерлердің
ірі капитал соммасына деген ... ... Оның ... ... рынок пен шикізат көзін игерумен байланысты орын алатын ... ... ... алмайтын да еді. Нәтижесінде ағылшын, ... ... ... Ост-Индия, ... ... ... ... ... ... ... Міне осылар
бағалы қағаздарды бірінші шығарған ірі ... ... ... күні ... ... Лондон мен Торонто биржаларында
сатылуда. XVI – XVII ғғ. ... ... ... ... ... ... ... өндірісін қаржыландыру үшін де ұйымдасқан
болатын. Сол кездегі ... ... ... ... ... ... ... Осыдан да болар ... ... ... атқа ... ... ... ... ірі
өңдеуші өнеркәсіп орындарының құрылуымен байланысты ... сату ... ... ... ... ... ... брокерлер 1779 жылы
королеваның меняльнигінің бір бөлігін жалға ... ... ... ... қор ... ... келді, “көше” рыногымен қатар ұйымдасқан
рынок тез даму ... Ол өз ... ... пен ... ... ... Алғашқы американдық қор биржасы 1791 жылы Филадельфияда пайда ... 1792 жылы ... пара пар ... ... ... Нью-Йорк қор биржасы
құрылды. Бүгінгі таңда дүние жүзінің 60-тан астам елінде ... ... бар. ... ... – 15 ... ... – 100-ден астам,
Орталық және ... ... – 20, ... ... Азия ... ... ... елдерде кем дегенде бір-бірден биржа
бар. Биржалар жаңадан дамып келе жатқан ... ... ... сол ... Қытай мен Венгрияда бар. 31 биржа Халықаралық қор
биржаларының ... ... Бұл ... ... ... үшін ... құқықпен қамтамасыз ету және бағалы қағаздар
рыногының құрылымын ... ... ... ... ... ... сатумен емес, үкімет пен темір жол компаниялары ... ... ... Олар ... ірі машина өндірісінің
инфрақұрылымын құруға қажетті қаражатқа ... ... ... ... ... ... меншіктің кеңінен дамуы ... ... ... да ... ... ... рыногына ауысты. XIX
ғасырдың 60-жылдары тағы да бір ... ... ... Германияда ауыр
өнеркәсіпті дамытуға шығарылған бағалы қағаздармен делдалдық операцияларды
жүргізуді универсалды инвестициялық банктер өз қолдарына ... ... ... осы ... ... (аз мөлшерде
Франциядан). «Маклер», «биржа», «акция» ... ... ... финанс
инвестициясының тәжірибесімен бірге санаға енді. Сонымен ... ... ... не? Ол ... ... бір ... екен. Қалған бөлігін
банк қарызы нарығы құрайды. Банк, шын мәнінде, ... банк ... ... ... қарызды бір жылдан астам уақытқа өте сирек
береді. Ал бағалы қағаздарды шығара отырып ... ... ... ... ... жылдар бойы пайдалануы мүмкін. Қаржы нарығын
осылайша бөлу ... ... және ... ... бөлінуімен
байланысты. Бағалы қағаздар нарығы банктің несие ... ... ... әрекет етеді. Мысалы, коммерциялық банктер бағалы қағаздар
нарығында аралық қызмет ... ... ... ... ... үшін қарыз береді, олар банктерге артық бағамен сату үшін бағалы
қағаздардың бір ... ... ... нарығының маңызды бөлігі ақша нарығы ... онда ... ... (бір ... ... қарыз міндеттемелері бар
казначейлік вексельдер айналыста болады. Ақша ... ... ... ... ... берудің икемді жолын қамтамасыз етеді,
сөйтіп корпорациялар мен жеке адамдардың ... бос ... ... ... ... ... Онсыз толыққанды қаржы нарығының
орын алуы ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы да
сұраныс пен ұсынысқа, олардың бағасына тәуелді. Яғни ... ... ... алу, ... ... экономикалық қатынастар жүйесін
құрайды. Нарықтың мөлшері қоғамдық еңбектің мамандануы дәрежесімен тікелей
байланысты. Бағалы қағаздар ... ... ... және қайталама рыноктан
тұрады. Алғашқы ... ... және ... ... сол
сияқты акциялар мен облигациялар эмиссиясы жүзеге асырылады. Оны қаржылық
және ... емес ... әр қилы ... компаниялар шығарады.
Алғашқы рынокта бағалы қағаздардың тікелей ... ... ... ... ... ... ... компаниялары, зейнетақы
қорлары, қаржылық емес корпорациялар және жеке ... Олар ... ... банктер арқылы акциялар мен облигациялар сатып
алады. Бағалы ... ... ... ... ... ... немесе орталықтанбаған сатып алу мен сатуды ... ...... ... ... ... ... тұтыну құны
мен бағасы бар. Бағалы қағаздардың тұтыну құнының мәні белгілі дәрежеде
табыс ... яғни ... ... ... және ... ... төлегенде, сонымен қатар бағалы қағаздардың ... өсуі ... ... ... ... қағаздардың өздері
туралы айтатын болсақ, оның төрт түрі бар. Олар - ... ... және ... туындайтын қағаздар.
Акция мен облигациялардың инвестициялық сапасы бірдей ... ... үшін ... әр ... ... әдетте
акцияларға қарағанда жинақты сақталу кепілділігі ... ... ... төлем қабілеті өте жоғары. Бағалы қағаздардың
басқа да ... бар. ... ... ... мүліктерге қатысты
бағалы қағаздар, опциондар, фьючерлік келісімдер. Олар ... үшін де, алып ... үшін де ... Инвестицияның
сенімділігі мен табыс әкелу тұрақтылығы ... ең ... ... ... казначейлік билеттер. Олардан кейін
жеке облигациялар және ірі компаниялардың ... ... ... ... ... ... шығарған акциялар сапасы төмен
дәрежеге жатады. Осыған қарамастан АҚШ-та 120 миллион ... ... ... ... табылады. Осыншама адамды қамтитындай
акциялардың қандай тартымдылық күші бар? - ... ... ... ... өсуімен байланысты. Айталық, бір ... ... ... ... делік, ал 10 жылдан ... егер ... ... істейтін болса, ол акция 1000 доллар табыс ... ... ... ... дивиденд төленіп отырады. Үшіншіден, акцияны
ұстаушының дауыс беру құқы бар және ... иесі ... ... ... бар. ... акцияларды сатып жіберу өте жеңіл.
Акционер – кәсіпорынның жеке меншік иесі, осы тұрғыдан оның бірқатар
құқы бар, ең ... ... беру құқы бар. ... және ... ... ... ... бақылау жасайды. Олар
менеджерлер көмегімен бизнесті бағыттап, ... ... ... олар төтенше маңызы бар мәселелер бойынша
шешімдерді бекітеді: атап ... ... ... ... ... жою, ... түзетулер мен толықтырулар енгізу. ... ... бір ... ие. ... ... жоқ ... да ... бірақ белгілі бір жеңілдіктері бар. Егер дауыс бермесе оның
қандай ... ... бар ... ... ... туындайды.
Жеңілдіктің бір түрі ... ... ... ... белгіленген
мөлшерде дивиденд (облигациялар проценті сияқты) ... ... ... ... ... ... жабу ... осы акция
иегерінің бірінші кезекте ... ... ... ... ... ие болу құқы бар. ... ... ... ... үш
фазадан тұрады: аптаның үштен екісі, ... ... ... ... осындай уақыт оны алғашқы орналастыруға кетеді, ал
осылардан кейін бағалы ... ... ... ... ... ... ... биржалардан тұрады. Ол екі
түрлі қызмет атқарады: сатып алушыларды сатушылармен кездестіреді ... пен ... ... ... бағаны тұрақтандыруға ықпал
етеді. Негізінен барлық облигациялар “көше” ... ... ... ... сатып алуға деген тапсырманы (заказды) алысымен брокер
телефон арқылы өз әріптесін ... ... ол кім ... ... ... ... телефонмен әңгімеге ондаған брокерлер қатысады,
онда кішігірім “телефон” биржасы көрініс ... ... ... ... ... бөлігі ретінде мемлекеттік бақылау мен ... ... ... ... Сонымен нарық болу үшін сұраныс пен ұсыныс
аралық қызмет атқарушы, реттеу және өзін өзі ... ... ... ... ... ... сұраныс халықтың әлеуметтік-тұрмыс дәрежесімен
анықталады. Тұрмыс ... ... ... ... ... ... ... да, адамдар бағалы қағаздар сатып алуда мүдделілік көрсетеді.
Бағалы қағаздар ұсынысы, онда сұраныспен ... ... ... ... ... жүйесін қайта құрумен тікелей байланысты. Бағалы
қағаздар нарығында қандайлық ... ... ... ... ... ... ... отыру да бүгінгі уақыт ... ... ...... ... нарықтық
экономикаға өтуі қоғамдық өндірістің сипатын өзгертуде. Олар – ... ... ... ... мен оның ... ... олардың өзара қаржылық байланыстарының формалары; қоғамның
барлық топтарының шаруашылық ... ... ... ... 6-7 ... ... ... – Қазақстан
Республикасының нарық қатынастары арқылы демократиялық ел болуға ... ... ... кезеңдерінің өзгерістері. Нарық ... ... ... дамып, соңғы 70 ... ... ... ... екі ... бәскексінде өзінің өміршеңдігін,
экономикалық және әлеуметтік тиімділігін дәлелдеді. Сол ... жеке және ... ... қолайлы үйлестіру арқылы
уақыт талабына сай әлеуметтік бейімделген нарықтық ... құра ... ... ... ... ... ... қазіргі нарық –
адамзат дамуының ең жоғары жетістігі. Одан әрі даму және ... ... ... мен ... ... ... әдістері мен қызмет
ететін субъектілері және т.с.с. ... ... ... ... Бірақ
ол өзгерістер нарықтың түп негіздеріне әсер ете алмайтын жеке тұрғыдағы
өзгерістер.
Нарық – күрделі, әрі жан-жақты ... ... ... ... Ол бір ... тауар және көрсетілген қызмет ... ... ... қор жинау нарығын қамтиды. Соңғысы, өз кезегінде, қаржы
нарығы мен қозғалмайтын мүлік нарығынан ... Осы ... ... байланысы ұлттық экономикалық механизмді құрайды. Ал бұл ... ... ... ... ... ... басым
көпшілігі іскерлік шартқа қол ... ... ... ... түрінде
міндеттеме алады. Кәсіпкерлердің өзара жасаған дәл осы ... ... ... тұрақтылығының кепілі.
Бағалы қағаз нарығы субъектілерінің қатынастары экономикалық-
құқықтық механизмге негізделеді. Бұл ... ... ... ... оның ... ... Бірақ бағалы қағаздардың маңызы онымен
шектеліп қоймайды. Бағалы қағаздар кез-келген ... ... ... орын алады, ... олар ... ... ... ... ... Дәлірек айтқанда, бұл күрделі
қаржы тікелей халық шаруашылығының ең тиімді ... ... ... ... ... ең ... ... ғана ала алады.
Өзінің ұйымдық және құрылымдық ерекшеліктеріне орай ... ... ... ... ... және оларды реттейтін құқықтық
ережелермен қатар ... ... ... тұтас бір бөлігін құрайды.
Мұндай жүйе біздің мемлекетімізде нарық қатынастарын қалпына келтіру
қажеттілігі ... ... яғни 90-шы ... ... құрыла
бастады.
90-шы жылдардың ... ... ... ... ... ... қалпына келтірудің ... одан әрі ... ... ...... қағаздар екені талассыз
ақиқат. Бағалы қағаздар ақша түріндегі капиталға да, ... ... ... ... бекітіп, тек бағалы қағаздар арқылы ғана мемлекеттік меншік
акционерлік қоғамдардың, яғни ... ...... ... ... ... ... нарығында өзіне тән қаржы институттары
жүйесі қалыптасып, ... ... ... ... ... және инвестициялық қорларды бөлу қатынастары жүзеге асады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... үлесін
арттыру бағалы қағаздар нарығының потенциалды қорларын пайдаланбай ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын құру
және оны одан әрі ... ... ... ... ... ... мемлекет иелігінен алу және жекеменшіктендірудің
Ұлттық бағдарламасы ... ... ... ... ... құру
процесін жеделдетті. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік ... ... құру ... инвестиция тартудың ең бір ... бірі – ... ... ... ... ... Бағалы
қағаздар нарығының механизмі экономиканың барлық субъектілеріне инвестиция
көздерін алуға мүмкіндік ... ... ... осы ... шектеусіз
алуға мүмкіндік туғызса, ал облигация шығару ақша ресурстарын, ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мемлекет
бюджет ... ... ... да ақша ... ... ... қағаздар шығарумен шұғылданады.
Өркениетті мемлекеттерде экономикалық өрлеуді қаржыландырудың басты
жолы ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының
күрделі ұйымдық-экономикалық жүйесі көптеген өзара байланысты элементтерден
тұрады:
- эмитенттер, яғни әртүрлі бағалы ... ... ... ... яғни ... бос ақша ... – заңды және жеке
тұлғалар;
- бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары: брокерлер, дилерлер,
инвестициялық басқарушылар және ... ... ... ... ... ... және т.б. ... қор биржалары, депозитарийлер, клирингтік және басқа да бағалы
қағаздарды тіркейтін, сақтайтын ұйымдар.
Осы ... ... ... ... ... және
реттейтін заңдар мен ережелер және мемлекеттік органдар бар.
Айтылған мәселелердің барлығы мемлекетіміздің экономикалық ... ... ... ... ... жас ... алдында жаңа,
тіпті ерекше бағыт, яғни бағалы қағаздарды шығару және сол ... ... ... ... пайда болғанын айқындайды. Бұл
өте терең экономикалық және ... ... ... ... ... қамтитын және жинақтаған дағдыны ұғынуды талап ететін
күрделі де қиын кәсіпшілік. Сондықтан бағалы қағаздармен қызмет ... ... ... ...... ... ... бұндай істе нақты
көмекті қазіргі батыс және ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге өткен тарихқа да оралу, оны білу -
алға басудың кепілі.
1.2 ... ... мәні және ... ... ... ... - ... құнның (табыстың) бір бөлігін
дивиденд немесе процент түрінде ... ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар – акциялар, облигациялар, вексельдер
және басқа да түрлерде көрінетін ... ... ... ... ... деп атаған. Оған себеп болған:
Біріншіден, табыс көзі – ... ... Ал ... ... пайда
болуы өндірістік (яғни қызмет атқаратын нақты) капиталмен ... Өнім ... ... ... ... ... Ал ... өндірістен тыс тек айналымнан табыс әкеледі деген бұлдыр қиял
пайда болады. Оны мысал ретінде келтірген мына екі ... ... ... ... айналымы (Т - А - Т) формуласындағы бірінші акт (Т - А) ... ... ... ... сатып алу мақсатында жүргізіледі, яғни
қажеттілікті – керек тауарды сатып алу арқылы өтеу. Ал ... ... – Т – А*) ... мақсат – тауарды сатып алып қайта сату, яғни
процесс ... табу ... ... ... А*= А+а, яғни а - ... өсім, немесе капитал. Ал капитал өздігінен өсетін құн, ... ... ... ... ... ... капитал болып есептелетін себебі
оларды сатуға болады. ... ... өз құны өте ... ал ... ирроцианалдық сипатта (өлшеусіз сандар) болады. Жалған капиталдың
бағасы ... ... пен ... арақатынасына және бағалы
қағаздарды ... ... ... ... байланысты анықталады.
Капиталға сұраныс оның ұсынысынан жоғары болса және одан түскен
табыстың мөлшері де жоғары болса, онда ... ... ... оған ... өседі. Керісінше, егер капиталды ұсыну сұраныстан ... және ... ... ... де жоғары болса, онда ... ... ... кері ... ... ... бағалы
қағаздардан түсетін жылдық табыс 50$ делік, ал қарыз процентінің деңгейі
5% болған ... ... ... бағасы 1000$ болады: (50х100%)
/5=1000$
Демек, ... ... ... жиі өзгерістерге ұшырап тұратын
нарықтық құн.
Жалған капитал нақты (өндірістік) және ... ... ... ... оқшауланып шыққан бөлігі, яғни олардың
бағалы қағаздардағы көрінісі ретінде айналыста ... Оның ... ... ... ... ... капиталдың өз құны (өте аз) жоқ. Бірақ бағалы қағаздардың
кейбір түрлері ... ... ... жүреді; 2) бағалы қағаздардың
айналысы қор биржасынан және несие жүйесінен басталады, ал нақты ... ... ... ... 3) ... ... мөлшері (бағалы
қағаздардың сатылатын жиынтық бағасы, яғни бағалы қағаздардың курсы) бағалы
қағаздарды сатудан түскен табыстың ... ... ... ... нақты капиталдан түскен пайда сол ... ... ... ... болады.
Жалған капиталдың пайда болуын К.Маркс «капитализация» деп атады. Ал
капитализация – мүліктің немесе нақты капиталдың ақша капиталына ... ұғым [51] 4) ... ... ... ... ... капитал
көлемінің өзгеруіне дәл келмейді.
Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... шапшаң
өседі. Бұл жағдай акционерлік кәсіпорындардың тез дамуына, ... ... ... пен процент мөлшерінің айырмашылығына және
де ... ... ... ... кездері тез ұлғайуына байланысты.
Сонымен бірге жалған несие капиталынан да айырмашылығы бар. Олар:
- Біріншіден, бағалы қағаздар ... ... ... ... отырып, ол несие капиталынан бөлініп, бағалы қағаздар нарығында
дербес қозғалыс жасайды. Өйткені ... ... ... ... ақша ... бір ... қарызға берумен бірдей. Ал
қарыз – несиелік құжат, немесе бағалы ... ... ... ... ... капиталынан түсетін табыс оның өзінің мөлшерімен
анықталса, ал жалған капиталдың мөлшері оның айналысынан түсетін
табысына ... ... Ол ... ... ... процент
түрінде түседі. Бағалы қағаздар өз қозғалыс заңдарына ие болып,
нақты ... ... ... ... ... бағалы қағаздар қарыз капиталын орналастыратын ортаның тек
біреуі ... ... ... сан ... ... капиталынан көп және
айналыста бір-біріне дәл келмейді. Нақты ... мен ... ... жағынан да біріне-бірі дәл келмеуі бағалы қағаздар нарығына тән
ерекшелік. Жалған капиталдың пайда болуы мен оның өсуі ... бір ... әсер ... ... және ... ... ... Акционерлік
қоғам (бұдан әрі - қоғам) деп өзінің ... ... ... үшін ... ... ... шығаратын заңды тұлғаны айтады. Ал акция – ... ... ... ... ... яғни акция қоғам шығаратын және
олардың түрлері мен санаттарын (категорияларына) қарай ... ... ... ... ... және ... ... оның қалған мүліктерінің бір бөлігіне құқықтарынан куәландырады.
Қоғам өз міндеттемелері бойынша ... ... ... ... ... Акционер қоғамның міндеттемелері бойынша жауап бермейді және өзіне
тиесілі акциялар құнының шегінде қоғамның ... ... ... етеді.
Экономикасы дамыған елдерде олар ... деп ... ... жабық және ашық қоғам үлгісінде құрылады. Қоғамның
фирмалық атауы болады, онда қоғамның ... ... ... ... «ашық акционерлік қоғам» немесе «жабық акционерлік қоғам» деген
сөздер немесе тиісінше ... және ... ... ... тиіс. Қоғам
осындай фирмалық атауымен мемлекеттік тіркеуден өтеді.
Жабық акционерлік қоғамдардың акциялары ... ... ... ала ... ... ... ... орналастырылады. Жабық қоғам
акционерлердің саны жүзден аспауға тиіс және ол өзі ... ... ... ғана ... хақылы.
Жабық қоғам акционерлерінің осы қоғамның басқа акционерлері сататын
акцияларды сатып алуға ... ... бар. ... ... өз
акцияларын сатқысы келетін акционері оларды қоғамның басқа акционерлеріне,
ал олар бас тартқан ... - ... ... ... ... ... Сатылатын акцияларды сатып алудың артықшылықты құқығы акциялар
сатуға ... ... ... отыз күн бойы ... ... ... жіктелуі. Қарыз міндеттемесінің анықтамасы бағалы
қағаздар анықтамасымен тығыз ... ... ... ... ... ... түрде айналысқа түсетін қарыз міндеттемесі. Қарыз
міндеттемелерінің ... ... ... ... ... ... болмайды. Олардың көбісі келісім құжатында 1-2 бап ретінде
көрсетіледі. ... ... көбі ... ... ... ... бағалы қағаздар туралы дәл және маңызды ... ... Сол ... ... ... ... өз инвестициясының сапасын
дәл анықтауына мүмкіндік алады.
Бағалы қағаздар ... ... ... жіктеледі: біріншіден, түсіретін
кірісіне; екіншіден, эмитенттің сипатына; үшіншіден, айналым мезгілі ... ... ... ... Кіріс төлеу жөнінен қарызды және үлесті бағалы қағаздар болып
екіге бөлінеді. Қарызды бағалы қағаздар ... ... ... ... ал ... ... ... бөлігін келешекте белгіленген
уақытта өтеу көзделеді. Үлесті бағалы қағаздар, немесе оны ... ... ... оны ... ... ... ... және иемдеушіге шектеусіз уақыт бойы ... ... ... Ал ... қағаздардың басқа түрлері қарызды және ... ... ... ... шығарушысы (эмитент) жөнінен де жіктеледі.
Олардың эмитенттері мемлекет, жергілікті әкімшілік, ... ... және тағы ... ... ... ... ... Эмитенттеріне
байланысты үлесті және қарызды бағалы ... ... ... ... ... ... атынан Қаржы Министрлігі шығарған бағалы
қағаздар. Бұл қағаздар ... ... ... бірі. Себебі оның төлемін
(өтелуін) ... ... ... ... ... Бұл ... көп тараған түрлері қазыналық вексельдер мен қазыналық
облигациялар. Мемлекеттік меншіктегі ... да ... ... ... ... ... Жергілікті әкімшіліктер мен олардың меншігіндегі кәсіпорын ... ... ... ... ететін жергілікті салықтар мен
нақты жобасына үкіметтің ... ... ... ... мен корпорациялардың, яғни ашық түрдегі
акционерлік ... ... және ... ... ... ... ... құрылыс, сауда, жол қатынасы кәсіпорындарымен
қатар коммерциялық ... ... және ... ... ... шығарады.
- Банктердің бағалы қағаздары – олар депозитік сертификаттар (салым
құжаты), чектер және бұдан да ... ... ... қарыз міндеттемелері.
- Кәсіпкерлердің бағалы қағаздары – олар коммерциялық вексельдер,
фьючерстік шарттар және ... ... ... Бағалы қағаздар қай жерде сатылады деген сұраққа жауап бойынша
да жіктеледі. ... ... ... ақша ... және капитал
нарығындағы бағалы қағаздар болып екіге бөлінеді.
Ал ақша нарығы қаржы ... бір ... онда ... ... ... ... және ... алынады. Оның айналу мерзімі 1 күннен
1 жыл ... ... Бұл ... ... вексельдер, депозиттік
сертификаттар және басқа коммерциялық қағаздар сатуға түседі. ... ... ... ... ... да, олардың бәрі қарызды бағалы
қағаздарға жатады.
Капитал нарығына 1 ... ... ... ... ... ... Олар ... де, қарызды да бағалы қағаздар ... ... ... де ... ... ... әкімшілік, корпорациялар,
қаржы институттары және тағы басқалар.
Айта ... ... ... ... ... түрі қысқа мерзімге
яғни 1 жылға дейін ... ... да ... ... ... ... ... Республикасындағы бағалы қағаздар қатынастарының реттелуі
2.1 Бағалы қағаздарды шығару және олардың эмитенттері
Бағалы қағаздар – ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... берушіге қарыз алушының берген ... ... ... толтырылуы немесе жазылуы жөнінен екі түрлі болуы мүмкін:
не заң жүзінде бекітілген жеке құжат түрі, не ... ... ... Егер басқа адамға иемденуге берілсе бағалы ... ... ... ерекше куәлік толтырылып беріледі. Оны иемдену құқын беретін
құжатты ... деп ... ... ... ... ... және нарықтан тыс болып та
екіге ... ... тыс ... ... ... – нарықтық
қатынастардың дамуы негізінде пайда болған қағаздардың дамуы негізінде
пайда ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы
қорларының облигациялары және с.с. жатады. ... ... ... ... ... орналастырылады. Бұл бағалы қағаздар қазіргі кезде
АҚШ-та кең тараған. Зейнетақы қорларының облигациялары және жеке зейнетақы
облигациялары, ... ... ... ... ... ... қызмет
істейтін адамдардың ақшасына шығарылған облигациялар жатады. Ал ... ... ... орта ... ұзақ ... ... ... тек жергілікті басқару органдарына ғана сатылады. Бұл ұйымдар
шамалы болса да табыс әкелетін, ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Нарықтан тыс бағалы қағаздар әртүрлі қорларға немесе банктерге, ... ... ... және ... ... салған капиталдан түскен
табысты иемденуге құқық ... Бұл ... ... шығару шарты бойынша
иемденуші – заңды немесе жеке тұлғалар – ... ... ... беруге
құқығы жоқ. Сондықтан бұл қағаздар нарықта еркін айналымға түсе алмайды.
Сонымен қатар, нарықтан тыс ... ... ... ... ... басқа елдерде тараған) басқа ... ... ... үшіншығарылуы кең өрістеген облигациялар жатады. Соңгы кездерде
барлық дамыған елдерде нарықтан тыс бағалы қағаздарды шығаруды ... ... мен ... ... тенденциялары байқалуда.
Ал айналымға түсетін бағалы қағаздарды нарықтық бағалы ... ... ... ... ... деп ... сатып алу – сатуды және заң
жүзінде олардың иемденушісін өзгерту әрекеттерін айтады. Бағалы ... оны ... ... ... деп атайды.
Бағалы қағаздарды шығарып, оларды ... ... сату мына ... ... ... ... жеке ... тұлға болуы мүмкін):
Біріншіден, қоғам құрып, олардың акцияларын құрылтайшылар арасында
орналастырғанда;
Екіншіден, қоғамның алғашқы ... ... ... жаңадан
акция шығарып өсіргенде;
Үшіншіден, заңды тұлғалардың, яғни мемлекеттің, мемлекеттік
органдардың ... ... ... ... және ... қаржы
міндеттемелерін шығару арқылы қарыз капиталын пайдаланғанда.
Сонымен, қоғам құрылғанда оның ... ... ... ... ... ... ... құрылған кезде оның акцияларына
жазылуға болмайды.
Эмитент және сонымен қатар эмитенттің келісімімен ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды сатып
алушыға сату тәртібін түсіндіретін эмиссия проспектісін алдын-ала ... Оны ... ... жариялау міндетті.
Эмиссия проспектісінің бірінші тарауында эмитент туралы жалпы
деректер, яғни ... аты мен ... ... және ... ... дұрыстығына жауапты адамның аты-жөні
көрсетіледі. Ал ... ... ... ... жарияланып, онда
инвестицияның маңызы және инвестициялық саясаттың бағыты немесе бағалы
қағаздар нарығындағы эмитенттің қысқаша ... ... ... ... ... ... жөнінде мәліметтер жарияланады. Ол мәліметтер
арасында:
- кәсіпорын құрылған кездегі оның жарғылық капиталының мөлшері;
- шығарылатын ... ... ... оның ... жазылу бағасы;
- акция сатуды бастау және аяқтау күндері;
- бір ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сату түрі (қолма-қол ақшаға немесе қолма-қол
ақшасыз
есеп арқылы сату);
- ... ... ... ... ... ... мекен жайы мен телефоны бар.
Эмиссия проспектісінің келесі тарауларында ... ... ... ... құрылтайшысы, басқарушылардың аты-жөні және олардың
қоғамының жарғылық ... ... ... ... ... уақыттағы жұмыс лауазымы мен соңғы 5 жыл ішіндегі қызмет орны, оның
ішінде басқару ... тыс ... ... ... мәліметтер көрсетіледі.
Бұдан басқа, проспектіні тіркеу кезінде болған (егер ондай болса) эмитент
пен оның басшыларына ... ... арыз және ... ... ... ... ... жөніндегі есеп пен қызмет нйтижесі баяндалады.
Ал қорытынды тарауларында бағалы ... ... алу ... ... және сол сияқты инвесторларды қызықтыратын ... ... орын ... айтқанда, эмиссия ... ... ... ... ... қорғалуын, сайып келгенде, бағалы
қағаздар нарығы қызметін бақылауға ... пен ... ... яғни ... ... ... акцияның бағасын барлық сатып алушыға бірдей
белгілеулері міндетті. Бұл жағдайда бір ... ... ... ... болуы шарт.
Бағалы қағаздарды шығаруды мемлекет органдары қатаң бақылап отырады.
Оларды шығарушылардың барлығы Қазақстан Республикасының ... ... ... қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссияда тіркеуден өтіп,
мемлекеттік тіркеу ... алуы ...... қағаздар нарығын дамытудың негізі. Бағалы
қағаздар нарығы тек әдеттегі тауар – ақша ... және ... ... ... ... Мемлекеттік меншікті жаңа нарық
қатынастарына сай өзгерту тек оны жекеменшіктендіру жүрді. Әсіресе ... ... ... ... ... жекеменшіктендірілген кәсіпорындардың
акция саны қанша көп болса да өркендеген нарық ... ... өте ... Ал ... ... ... (ТМД) елдердің
жайы өзгеше.
Бұл елдерде бағалы қағзадар нарығы жаңадан қалыптасып келе жатқан
жағдайда жекеменшіктентіру ... ... ... ... ... да, ... та осындай жаңа құбылыстар арқылы нарыққа
кең ... ... ... ... ... ... жаңа түрі – жекеменшіктентіру чектерін (купондарын) өмірге
келтіреді. Бұл мемлекеттік бағалы қағаздар, өз иесіне мемлекеттің ... ... ... бір ... ... пайдалануына
құқық береді.
Ірі және орта кәсіпорындарды жекеменшіктендіру оларды ... ... ... ... ... ... ... иесі –
акционерлер, олардың меншік құқы акция берумен куәландырылады.
Жекеменшіктендіру чектеріне кез ... ... ... ... ... ... Ал жекеменшіктендірілген
кәсіпорын ұжымы мүшелері өз кәсіпорнының акциясын жеңілдікпен сатып алуға
құқы бар. Ондай сатып ... да ... ... ... болады.
Жекеменшіктендіру чегіне басқа акционерлік қоғамға айналған ... ... алу ... ... ... ... ... алдын
ала ақпарат құралдарында жарияланады. Сонымен бірге жекеменшіктендіру
чегіне арнаулы инвестициялық қорлардың да ... ... ... болады.
Ондай қорлар чектерді өздерінде көптеп шоғырландырып, оған ... ... ... ... алушы сол қордың иемденушісінің
біреуі болып есептеледі. Қор оған өз ... бір ... ... ... – жеке ... Мемлекет инвестициялық қорларға салған
чектерге кепілдік бермейді.
Осы айтылғандардан басқа, жекеменшіктендіру ... мұра ... ... ... ... және ... ... адамға беруге де
болады. Біздің елімізде жекеменшіктендіру чегіне ... сату және ... ... ... ... Ол ... көптеген
инвестициялық қорлар ашылып, халық ол қорларға чектерін ... ... ... ... аз.
Қорыта айтқанда, жекеменшіктендіру бір жағынан бағалы ... түрі – ... ... ... ... ... жағынан
кәсіпорынның чегін нарыққа әкелсе, екінші жағынан ... ... ...... ... көптеп құрылуына
және олардың қалыптасуына жол ... Бұл ... жаңа ... ... эмиссиялаумен қатар, бағалы қағаздардың басқа түрлерін
шығаруға да себепші болады. ... ... ... ... қағаздар нарығының қалыптасуындағы алғашқы кезең.
Бағалы қағаздар нарығы – ... ... ... ... ... жоспарлыэкономикадан түбегейлі жаңа, нарықтық
мемлекет ... ... өтуі ... ... ... және оның
қызметін қамтамасыз ететін институттардың құрылуын талап етеді. Бұл өте
күрделі және ауқымды мақсат. ... ... бойы ... шын ... ... нарығы, ия оның ... яғни жеке ... ... банктер, биржалар, сақтандыру қоғамдары болған жоқ. Қаржы
саласының барлығын мемлекет айрықша құқықпен ... ... ... кіріс көздерін халықтың қажетін өтемейтін міндеттерге жұмсап
отырады. Оған дәлел мынадай ... ... ... ... заттай құрылымының
¾ бөлігі өндірістік құрал-жабдықтарды өндіруді ұлғайтуға ... ... ... ... ... ... ол тек тұрмыстық игіліктің
өткір кемшілігін де тудырады. Сондықтан, шаруашылықты ұйымдастыру мен ... жаңа ... ... объективті қажеттілік еді.
Нарықтық экономика – адамзат өркениеттілігінің ең ... ... ... ... ең ... түрі ... ... көпшілігінің өркендеу тәжірибесі дәлелдеген ... Ал ... ... ... ... ... өту – тек ашықнарыққа өту ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... бас ... нарық әдістерімен жүргізу ... ... ... ... ... ... ... нарығы – мемлекеттің бүкіл ақша
қорларының жиынтығы. Бұл қорлар экономиканың ... ... мен ... әсерінен өзгеріп және үнемі қозғалыста болады. Қазіргі
кезде дүниежүзінде ... ... ... мен Жапонияның қаржы нарығы
ең ... ... ... Ал ... ... ... ... кезеңінде оның қаржы нарығының қоры мол, өз өркендеуіне
жетеді деуге әзір ... ... ... ... ... және ... ... бірақ әрқайсысы өз алдына қызмет жасайтын үш нарықтан
тұрады:
Біріншіден, айналымдағы қолма-қол ақша ... және ... ... атқаратын қысқа мерзімді төлем құралдары (вексельдер, чектер және
с.с.) жатады. Қазақстан ... ... ... ... ... қағаз ақшаның құнсыздануынан инфляцияға ұшырауда. Егер жалпы
ұлттық өнім жылына 5%-ке, ал айналымдағы ақша – ... ... онда ... ... сату да ... ... Онда экономикада жағымды өзгерістерді
аңғаруға болады. Егер де жалпы ұлттық өнім ... сол 5%-ке, ал ... ... және одан да көп ... онда ... ... ... құлдырап төмен кетеді. Қазіргі кезде біздің ... ... ... ... ... яғни қысқа және ұзақ мерзімді
банктен несие нарығы. Коммерциялық банктер (олардың саны 71) қысқа мерзімді
несиені қайтарылуына көзі ... ғана ... ... ... ... несиені өзінің айналым қаржысы жоқ кәсіпорындар алуына мәжбүр. Негізгі
қорларды құруға және олардың ... ... ... өзгеріп, қайта
қаралып отыратын ұзақ мерзімді несие беріледі. Сондықтан, қаржы нарығының
бұл ... де ... ... бағалы қағаздардың нарығы. Бұл нарықтың кейбір белгілері
КСРО-да қазан революциясына дейін ... ... 70 жыл бойы ... өсу ... болған жоқ. Ал 90-шы далдардың басында ТМД елдерінде,
оның ішінде Қазақстанда басталған ... ... даму және одан ... үшін белгілі бір уақыт қажет. Себебі, нарық меншік қатынастарын және
мемлекет пен жергілікті ... ... ... саясатын өзгертуден
басталады. Айта кету керек, нарық ең ... ... ... ... ... акцияландырудан басталады. Қазіргі кезде
егемен жас ... ... ... ... ... бұрынғы
үйренген әдіс – ақша белгілерін шығаруменшұғылданбай, оның ... ... ... бірі – ... ... ... (ГКО) ... айналысуда. Жергілікті басқару органдары да
дәл осы жолды пайдалануда.
Бағалы қағаздар нарығы экономиканың кез-келген саласының өз қажетіне
ақша ... ... жол ... Мысалы, акция шығарып осы қорды үнемі, яғни
кәсіпорын жабылғанша пайдалануға болады, ал ... ... ... ... ... ... ... Бұл айтылғандар бағалы қағаздар
нарығын өрістеуге мүмкіндік береді. Қаржы нарығына мемлекеттік үстемдікті
жойған ... ол ... ... тек ... ... әсерімен қызмет
жасайды. Егер қаржы нарығы жеке меншікке негізделсе, әрине оның әкімшілік
тәсілмен қызмет етуі ... ... ... ... ... ... өткенде бүкіл табыстың салық төлегеннен кейін қалғаны
өз меншігінде болады. Кәсіпорындар осы ... бос ... ... ... ... мөлшері нарық деңгейіне сай келгенде ғана
есепшотта сақтайды. Сонымен, шаруашылықты экономикалық әдістермен ... ... ... ... ... ... ... көбейіп, қоғамда
әлеуметтік оң өзгерістердің болуының кепілі.
Бағалы қағаздар ... ... және оның ... ... ... басқа нарықтардан өзінің айрықша тауарымен өзгешеленеді. Ол өзгеше
тауар – бағалы қағаздар. Олар ... ... ... ... ... яғни олар бойынша табыс алу құқы және ... ... ... ... ... ... айтқанымыздай, бұл тауарды өз құны
аз болсада, өте ... ... ... ... болады. Бағалы қағаздардың
көрсетілген құны ... өте ... ... ... ... ... ... капиталдың белгілі-бір мөлшерін көрсетеді. Егер
бағалы қағаздарға нарықтық сұраныс оның ... ... онда ... ... құннан (номиналынан) жоғары болады (керісінше де болуы
мүмкін). Бұндай нарықтық бағаның номиналдан ауытқуы, бағалы ... ... ... ... ...... капиталдың қағаз белгісі, яғни өндірістік
капиталдың оқшауланып шыққан бір бөлігі ... ... ... ... ақша ... ... ... материалды
құндылықтардың орнына жүретін ... ... оны ... деп те ... ... ... ... қағаздар «қордың
инструменті немесе құралы» болып та есептеледі. Себебі тек сол ... ... ... қол ... ... сол ... ... екіншіге ауысуына болады. Сонымен бағалы қағаздар нарығы
капитал нарығының, яғни ақша және ... ... ... нақты
қызметін көрсетеді.
Бағалы қағаздар нарығы нарықтық экономикада ... ... ... ... Бұл ... ... инвестициялау
процесіне қатысты. Капиталды инвестициялау деген оның капиталға мұқтаж
өндіріс салаларына құйылуы, ал ... ... ... сол ... ... ... ... айналыс механизмі мынадан түсінікті. Мысалы,
кейбір тауарларғы немсе қызмет түрлеріне сұраныс өссе, онда ... ... да ... ... ... өндіруде пайда да өседі, сонадықтан басқа
салалардың өніміне сұраныс азайып, ... ... ... ... ... ... ... өсіп тұрған саларларға ... ... осы ... қызметін қамтамасыз ететін құрал. Олар уақытша бос
капиталды сату-сатып алу арқылы тиімді өндіріске бағыттап отырады. Нарықтық
экономиканың ... ... ең ... ... шын мәнінде қажетті
өндіріске орнласады. Нәтижесінде қоғамдық өндірістің ең үйлесімді құрылымы
пайда ... ... ... ... ... ... негізінен
қоғамдық сұранысқа сай болады. Бұл өркендеген нарық ... ... ... ... ... ... комитеті басқарған
орталықтанған – жоспарлы экономика 70 жыл ... бойы ... ... ... ете ... Ал нарықтық қатынастарды дамыту –
қоғамдық экономиканы шарықтап өркендеуіне жеткізетіні ақиқат шындық.
Кәсіпорынның ... ... ... көптеген жағдайларға
байланысты. Олардың бастылары – ... ... құру және ескі ... ... ... ... Бұл ... нарық конюктурасына
тікуелей байланысты. Сонымен қатар, конюктурасының ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қажетті қаражатты белгілі
бір уақытта, яғни нарық конюктурасы өздеріне қолайлы ... ... ... ... ... мұндай жағдай қалыптасқан жоқ. ... ... әрі ... әрі ... ал ... қағаздар нарығы жаңадан
қалыптасу кезінде.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде ... ... ... ... алу анағұрлым жеңіл. Акция және облигация сияқты ... ... және ... ... 2 ... эмиссиялық проспектісін шығарып және
нарыққа қатысушылардың оларды талқылануына 2-4 ... ... ... алу –
сатуға және есеп айырысуға 2-3 жеті уақыт кетеді екен. Қорытындысына 1,5-2
ай ішінде эмитент (шығарушы) ... ... ... ... оны ... ие ... Сонымен бағалы қағаздар нарығы – экономикалық өрлеуді көп
жағдайда қаржыландыратын ең оңай және ең қолайлы қаржы көзі.
2.2 ... ... ... ... ... ... ... заңның мазмұны қоғамда орын алып және одан әрі ... ... ... ... сай ... ... ... құқықытық
нормаларды шығару белгілі-бір экономикалық мүдделерге қызметкөрсетуге
бағытталған. Халық шаруашылығын дамытудың «кеңестік» үлгісінен ... ... ... ... өту кезі ... негіздерді түбегейлі
реформалау арқылы нарықтық қатынастарды дамытуға жол ашатын заң шығаруды
қажет етті. Әлбетте ... ... ... ... – осы ... ... заң ... емес, революцияға дейінгі Ресей империясы мен Кеңес
мемлекетінің жаңа ... ... ... орын ... ... қалпына келтіру еді. Сонымен бірге нарықтық үлгімен ... ... (мыс. АҚШ, ... Ұлыбритания, Жапония және
т.б.) тәжірибесін ... оны ... ... реттеуге
бейімдендіру керек. Соның ішінде, Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын және
оның қызметін қамтамасыз ... ... ... қайта дамыту қажет.
Бағалы қағаздар нарығын құқықтық ережелермен ... ету ... ... ... ... айналымы тиімді және мағыналы
болуы үшін ... ... ... заңдар шығару. Сол заңдардың
мемелекет мүддесі мен халық керегін қанағаттандырып, нарық ... ... ... ... ... заңдарына сай келуі. Қазіргі
кезде Қазақстанның мемлекеттік заңдарына мемлекетіміздің егемендік алғаннан
бергі шыққан ... ... ... және ... ... ... ... қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссияның құқықтық
актілері жатады. Бағалы қағаздар нарығын ... ... ... ақшалы қарыз міндеттемелерінің айналысы (яғни оларды сату
және стып алу) және ... ... ... ... шаруашылық
қатынасу құқығы кіреді. Айтылып отырған бағалы ... ... ... олар ... ... ... ... ерекше құжатпен
расталады. Ол құжат ... ... ... ... ... құқық
қатынастарымен расталғанымен кейбір бағалы ... ... ... айналысқа түспейді. Мыс., Қазақстан заңдары бекіткен – ипотекалық
куәліктер, сол сияқты ... және ... ... ... ... яғни ... бираджасында айналымға түседі. Ал бағалы
қағаздар нарығы, ... ... ... ... қаржы нарығының
құрамдас бөлігі. Қаржы нарығы капитал нарығы мен ақша ... бұл ... осы ... екі ... ... қамтамасыз
етілуі сөз болады.
Бағалы қағаздар туралы Қазақстан Республикасы заңдары орыстың
азаматтық (саудалық) құқықтарына негізделіп ... ... ... заң
біраз кезеңнен өтті.
1917 жылғы Қазан революциясына дейін Қазақстан Ресей ... ... ... XVIII-XIX ғасырда қазақ даласында азаматтық ... ... ... ... ... ережелерімен реттелді.
Революциядан кейінгі Кеңес үкіметінің алғашқы онжылдықтарында ... ... ... ... ... Сол ... ... айналуына толық ... ... ... ... саясатқа байланысты шығарылған заңдар болды. Атап айтқанда,
ақша нарығында вексель және ... яғни ... ... ... ... келісімінде кеңінен қолданылды.
Сол уақытта, яғни 1922 жылы РСФСР-дың Азаматтық кодексінде ... ... 1937 жылы 7 ... Ресей Федеративтік республикасының Орталық
атқару комитеті мен Халық комиссарлары кеңесі бекіткен «Аудармалы және ... ... ... 1929 жылы 6 ... ... ... ... Ораталық
атқару комитеті мен Халық комиссарлары кеңесі бекіткен ... ... және сол ... заң ... ... кезде вексельдер және чектермен қатар тауарларды сақтау,
жылжымайтын мүліктерді ... ... ... ... ... және т.б. бағалы қағаздар қолданылды. Заң жүзінде бағалы қағаздар
туралы жалпы ұғым болғанымен, бұл айтылған қағаздар бағалы ... ... ... жоқ. Себебі айтылған бағалы қағаздардың ұлттық ... ... ... ... үшін ... жинауына мүмкіндігі
жоқ. Ал инвестициялық бағалы қағаздарды, яғни ... ... ... ... және оларды айналымға түсіретін механизм тіпті
болған жоқ. Қор биржалары мен бағалы қағаздар нарығының ... ... мен ... ... ... құқықтық негізі болмады. Себебі
делдалдар социализм және ... ... жат ... деп ... ... ... кезеңінің негізі – 1977 жылы шыққан ... мен 1962 жылы ... КСРО және ... ... ... ... КСРО-да, оның ішінде Қазақстанда, ... ... ... ... да ... қағаздар айналымын тоқтатты. КСРО
Конситутциясында жкек меншік, еркін ... іс ... ... акциялар, облигациялар шығаратын акционерлік
қоғамдар және басқа шаруашылық ... мен ... құру ... ... ... «өз ішінде» айналымға түсетін мемлекеттік облигациялар
шығарылды. Бұлар ... ... деп ... ... облигация сатып
ақша тарту тиімді болса, ал ... ... ... алып аз ... да
проценттік өнім, не ұтыс алу тиімді болды. Бірақ ол облигациялардың қолдан-
қолға өтіп, ... алу ... яғни ... ... ... ... ынта ... Себебі, мұнда азаматтық құқықтың
негізі – келісім еркіндігі сақталған жоқ, яғни облигациялар міндетті түрде
күшпен ... бір ... ... ... КСРО халықаралық сауда есеп айырысуында ... ... ... чектер және сол сияқты ... ... ... Оған ... 1936 жылы ... Одағы 1930 жылыхалықаралық ковенция
бекіткен аудармалы және жай вексельдер туралы біркелкі заңға қосылып, 1937
жылы ... және жай ... ... ... ... ... жоғарыда
айтылған, қаулы қабылданды. Ол Ереже Кеңес ... ... ... де оны ... ... еш бір шешім қабылданған жоқ. Ал чектер,
жоғарыда көрсетілген, 1929 жылғы «чектер ... ... ... де
пайдаланылуда.
Экономиканы қайта құру идеясы өндірістің қосымша ... ... ... ... арттыру, сол сияқты азаматтардың
өз бетімен шаруашылық ... ... ... ... ... табу ... ... Осы кезде КСРО министрлкр Кеңесінің 1990
жылғы ... ... ... ... туралы Ережені» бекітті, Одан
кейін 1991 ... 31 ... ... Одағының және Одақтас Республикаларының
жаңа азаматтық заңдарының ... ... Оның ... бір тарауы
бағалы қағаздар туралы ... және оның ... сол ... ... басқа біреуге беру ережесінің ... ... ... ... дәл осы ... 1993 ... 30 ... Республикасы Жоғарғы Кеңесінің қаулысы «экономикалық реформа
жүргізу кезінде азаматтық құқық қатынастарын реттеу туралы» және ... ... ... ... өз ... ... 1990-1994 жылдары бағалы қағаздар шығаруп және ... ... ... ... ... ... құқықтық негіздер
құрылды. Олар:
- Жоғарыда айтылған ... ... ... 1991 ... 21 ... «Шаруашылық серіктестер және
акционерлік қоғамдар ... ... ... ... заң – ... ... және ... шектеулі
серіктестер құрып олардың өз жұмыстарын қаржыландыру ... мен ... ... ... ... ... 1991 жылдың 30 маусымындағы «Бағалы қағаздар айналымы және
қор биржасы туралы» Қазақстан Республикасының заңы. Бұл заң
бағалы ... ... ... ... ... ... нарығындағы делдалық қызметті лицензиялауға, қор
биражасын құруға және оның жұмыс істеуіне рұқсат беретін заң;
- 1991 ... 13 ... ... ... ... ... бектікен «Бағалы қағаздар туралы ереже».
Бұл ереже ... ... ... түрлерін және
орардың әрқайсысмында жазылатын міндетті ... ... ... ... ... шығарылған басқа ереджелер
жиынтығы. Олар да мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару, заңды
тұлғалар шығарған бағалы қағаздардың ... ... және ... да ... шығару тәртібі белгіленген;
- Мүлікті мемлекет меншігенен алу және жекеменшіктендіру арқылы
акцияландыру сол сияқты ... ... ... ... ... ... ... мен заңды
күші бар ережелер;
- Вексельдер банктік «депозиттік» сертификаттарды ... ... ... ... ... банктік қызмет көрсетуді
реттейтін Қзақастан Ұлттық банкісінің ережелері;
Сол жылдары акционерлік қоғамдар, оның ішінде жекеменшіктендірілген
қоғамдар, акциялар шығарып, ... ... ... ... ... ... ия болмаса, тауарлы-қор ... ... ... ... органдары бағалы қағаздар шығаруға талаптанды. Бағалы
қағаздар нарығынң ... ... ... пайда бола бастады.
Қазақстандағы бағалы қағаздар туралы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда бағ,алы
қағаздар нарығын қалыптастыру идеясын іске асрыудың ... ... бұл ... өз тәжірибемізді жинақтап және оның мәнін ... ... ... ... ... ... мемлекеттің атқаратын рөлін
көрсетті. Бір уақытта ол әрі бағалы қағаздар эмитенті, әрі ... ... ... ... ... және ... ... бақылаушы субъект
қатынасады. Бұнда мемлекет өзінің әртүрлі органдары ретінде қатынасады.
Себебі, бір мемлекеттік орган басқа жақпен әрі ... ... әрі ... ... ... қатысушыларға да ойынның ережесін шығаруына болмайды.
Сондықтан 1994 жылдың 20 наурызында Республика Президентінің «Бағалы
қағаздар нарығын қалыптастыру шаралары туралы» ... ... Бұл ... ... ... ... мен ол ... заңдар шығарудың келесі
кезеңі еді. Осы жарлық бағалы қағаздар ... ... ... бақылайтын мемлекеттік орган ретінде бағалы қағаздар жөніндегі ... ... ... ... ... бастап 1991 жылғы Қазақстанның екі заңы:
«Бағалы ... ... және қор ... ... және ... қағаздар
туралы Ереже» өз күшін жойды. 1994 ... алты айы бойы ... ... нарығы құқықтық қамтамасыз етілмеген жағдайда қалды. Тек
1994 жылдың 3 ... ... ... қаулысымен «Бағалы
қағаздар шығару, оны айналымға түсіру және қор биржасы туралы ... және ... ... ... ... ... бекітілді. Уақытша
ережелер Қазақстан бағалы қағаздар нарығын ... ... ... 1995 ... ... ... пайдаланылды. 1995 жылдың қаңтарында
Республика Президенті бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссияның ... оның төрт ... ... және осы ... ... атқару
комитетінің құрылуы бағалы қағаздар нарығын ... ... ... Дәл осы ... ... ... комиссия өзіне бекітілген қызметтерді
атқаруға кірісті.
1995 жылдың сәуірінен Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын ... оның ... ... қалаудың қазіргі кезеңі басталды. Осы кезде
негізгі нормативтік-құқықтық актілер ... ... ... ... ... Азия қор биржасы ашылды.
Бағалы қағаздар туралы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Олар ... жеке меншікті мойындап, оларды бірдей қорғауға кепіл болды. Сонымен
қатар, заңдар кәсіпшіліктің еркіндігін қорғайды. Осы ... ... ... ... ... (1994 жылы ... 27-
де қабылданған) жалпы бөлімінде бағалы қағаздар мүліктік ... бір ... ... құқықтың объектісі болып еркін айналымға арналғаны
танылған. Азаматтық ... 3 ... 2 ... ... ... көрсетіліп, шығарудың және оларды біреуге берудің негізгі ережелері
мен ... ... ... ... сәйкес мемлекет басшысы заң күші бар
жарлықтар шығарды. Олар Азаматтық кодекспен бірге бағалы қағаздар ... ... ... ... 1995 ... 21 сәуіріндегі «Бағалы қағаздар және қор ... № 2227 ... заң күші бар ... ... ... емес ... қағаздардың эмиссиясын тіркеуге ... ... ... ... мен мезгіліне, акционерлерді
тіркеуді жүргізетін негізгі жағдайларға бағытталған. Атап ... ... онда ... ... ... анықталған; бағалы қағаздар
нарығындағы кәсіби істердің түрі, оны лицензиялаудың ... және ... ... ... ... ... ... сонымен бірге
жарлықта қор биржасын құру және оның ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығына кәсіби қатысушылардың құқы бекітілген.
Аталған жарлыққа Президенттің 1995 жылдың 5 желтоқсанындағы № ... 1995 ... 23 ... № 2720 ... ... ... енгізілді.
2. 1995 жылдың 2 мамырындағы «Шаруашылық серіктестіктер туралы» №
2255 Президенттің заң күші бар ... ... ... ... ... және оның дауы үшін акция және облигация түріндегі ... ... ақша ... тарту механимінің құқықтық мүмкіншілігі
бекітілген. Акцияларды тек акционерлік қоғамдар шығарса, ... ... және ... ... ... ... жарлыққа Президенттің 1995 жылдың 31 тамызындағы № 2447
жарлығымен өзгерістер және ... ... 1995 ... 30 ... ... ... Ұлттық
банкі туралы» № 2155 Президенттің заң күші бар жарлығы. Онда «Қазақстан
Ұлттық банкі ... ... ... ... ... және ол туралы
жауапты» делінген.
Аталған ... ... 1995 ... 20 ...... ... 2 ... № 2396, 1995 жылдың 12 желтоқсанындағы № 2672,
1996 жылдың 27 қаңтарындағы № 2830 ... және 1996 ... ... Қазақстан заңымен түзетулер енгізілді.
4. 1995 жылдың 31 тамызындағы ... ... ... банк ісі ... № 2444 ... заң күші бар ... ... банктерге акция эмиссиялауға ... ... ... ... және жеке тұлғалардың қарыз міндеттемесін есептеу,
бағалы қағаздарды сақтау, ... ... ... ... ... ... вексельдер) эмиссиялау, лицензиялау ... ... ... ... ... ... ... жарлыққа Президенттің 1996 жылдың 21 ...... және 1996 ... 27 ... ... заңымен өзгерістер
және толықтырулар енгізілді.
5. 1995 жылдың 24 ... ... және ... бюджеттік
төленетін міндеттемелер туралы» № 2235 Президенттің заң күші бар ... ... ... тармақтары бағалы қағаздармен жүргізілетін
опреациялардан салық төлеу сұрақтарына арналған.
Бұл жарлыққа да ... рет ... мен ... енгізілді.
6. 1995 жылдың 23 желтоқсанындағы «Жекеменшіктендіру туралы» № ... заң күші бар ... ... ... ... ... жекеменшіктендіру объектісі екенін, акциялардың
мемлекеттік бумаларын жекеменшіктендіру ... және ... 1995 ... 17 ... «Лицензиялау туралы» № 2200
Президенттің заң күші бар ... ... ... ... ... ... қор биржасының қызметін міндетті ... ... ... Бұл жарлыққа да бірнеше дүркін өзгерістер мен толықтырулар
енгізілген.
8. 1998 жылдың 10 шілдесіндегі «Акционерлік қоғамдар ...... ... ... Осы заң ... ... ... оны құру, капиталдандыру, қайта құру және ... ... мен ... ... ... ... олардың
құқықтары мен мүдделерін ... ... ... органдары мен
лауазымды адамдарының өкілеттігі мен жауакершілігін айқындайды.
9. Басқа заңдар және ... ... Оған ... ... және ... ... ... Ұлттық Комиссияның
өкілдігін реттейтін Президенттің заң күші бар ... ... ... ... туралы» заң бойынша Ұлттық Комиссия валюта ... ... ішкі ... ... ... ... ... тәртібін
реттейтін орган болып тағайындалады.
Басқа нормтивті-құқықтық актілердің ішінде төмендегілерді атап
айтуға болады:
- бағалы ... ... ... ... ... ... Қазақстан мемлекетінің қаулылары. Мыс., «Ұлттық Комиссия туралы
ержені бекіту туралы» - 1996 ... 15 ... № 608 ... «Орталық
депозитарии туралы еоежені бекіту, бағалы қағаз ұстаушыларының реестрін
енгізу туралы, кастодиалдық іс ... - 1996 ... 29 ... ... ... ... Комиссияның бағалы қағаздар жөніндегі орталық атқару
орган ретінде өкілеттігін және құрылымын анықтайды; ол ... ... ... құру мен оның жұмысы жөніндегі мәселелерді реттейді;
бағалы қағаздар ұстаушылардың және кастодиалдық істің ... ... және ... істері) жағадайларын анықтайды.
- бағалы қағаздар жөніндегі ... ... ...... ... ... ... ережелер. Соның ішінде, акциялар мен
облигациялардың мемлекеттік ... ... ... орналастыруды,
брокерлер, дилерлер және тіркеушілерді лицензиялауды, қор ... ... ... ... Ұлттық комиссияның қаулылары.
- басқа орталық ... ... ... ... ... ... Мыс., ... меншік басқару және жекеменшіктендіру
жөніндегі Мемлекеттік комитеттің актілері, Қаржы министрлігінің мемлекеттік
бағалы қағаздарды шығару және айналысқа түсіру жөніндегі ... ... ... ... сай ... ... Қазақстанда
бірсыпыра қор биржалары құрылды, брокерлік және дилерлік кеңселер ашылып,
олар ... ... ... және ... мемлекеттік бағалы
қағаздар түрлерімен мәмілелерге қатысты. ... ... ... іске ... көптеген азаматтар бағалы қағаздар нарығындағы
қызмет істеуге мамандандыру куәлігін ... ... ... ... бола бастады. Бағалы қағаздар нарығын дамыту барысында алғашқы даулар
да (оның ішінде сотқа ... қою) ... ... ... ... уақытта бағалы қағаздар туралы шыққан
заңдар жетілген және ... ... ... ... ... процесі аяқталды деуге болмайды. Нарықтың инфрақұрылымы да
қалыптасу жолында. Дегенмен, бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етудің жетістіктері мен кемшіліктерін анықтауға мүмкіншілік бар.
Бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... үшін ... ... Әлемдік тәжірибе жай банк ісі қызметімен бағалы ... ... ... мәселелерінің екі ықпалын ажыратады.
Ықпалдардың біріне сәйкес банктеге ... ... ... ... кейбір түрімен (брокерлік, делдалдық, нарықты ... ... ... ... ретінде кәсіби емес қызметтің
бөлек түрлеріне шектеулер қойылуы ... ... ... ... бөлу ... ... (салымдар мен депозиттерді
қабылдайтын) жоғары тәуекелді бағалы қағаздармен байланысты кейбір ... ... ... емес ... қағаздарды қаржыландыру)
айналысуға шек қою деген білдіреді, сонымен қатар тәуекелділікке жоғары
кәсіби ... ... ... ... шек ... ықпал банктерге жай банктік оперцияларды бағалы ... ... ... ... келісім берілген. Бұндай
ықпал еуропалы елдерде басым және одақтастық Еуропа болашағы үшін ... ... Осы ... ... банктік инвестициялық
операциялардың тәекелдігін шектеу қызметтерді тура бөлудің ... ... ал ... қызметке мемлекеттік бақылауы жүргізу жолымен
(Қазақстанда да ... ... ... ... шамадан тыс инвестицияларын ... ... ... арқылы жүзеге асырылу керек. Қазақстанда банк жүйесі
банктердің әмбебаптылығының - ... ... ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы Заңы
негізінде өздері тартқан ақша ... ... ... ... тұлға – инвестициялық инвестор ... ... ... ... ... ... ... қағаздары
бойынша Ұлттық комиссиядан рұқсат қағаз алған кезде «банктер және ... ... заң күші бар. ҚР ... Жарлығына сәйкес және Ұдлттық
банк келісімі бойынша жүзеге асырады.
Екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... рұқсат етілген
келесідей қызмет түрделерін атқарады.
- брокерлк және делдалды қызмет;
- инвестициялар мен қорларды басқару;
- бағалы қағаздар нарығына ... есеп ... ... ... ... ... ... депозитарийлік қызмет көрсету;
- кеңес берушілік қызмет және т.б.
«Бағалы қағаздар нарығы туралы» заңға сәйкес брокерлік қызмет сыйақы
келісімшарты ... ... ... ... ... бағалы
қағаздармен мәмілелерді жүргізеді.
Делдалдық қызмет өз атынан бағалы ... және өз ... ... ... ... ... тұжырымын жасайды. Кастодиондық қызмет –
клиенттердің сенімді бағалы қағаздары мен ақша қаражаттарын ... ... алу ... ... ... Қаржылық активтерге капиталды
қаржыландырумен ... ... ... ... ықзметтер
банктердің бағалы қағаздар нарығындағы жаңа қызмет түрі болып орын ... ... ... ... мен ... ... ... сәйкестікті терең талдауға, сатып алу және
бағалы қағаздар портфелін олардың табыс ... ... ... клиенттер үшін құруға мүмкіндік беретін банктердің ішкі
ақпаратты жүесіне ... ... банк ... ... ... алады. Банк комиссиялық
кезеңде оның клиенті, мысалы, қандай да болса бір ... ... ... ... ... ... қатысады. Бантің қатысуы
екі жақтың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... Банк тек бағалы қағаздар эмитентімен ғана емес,
сонымен бірге оларды сатып ... ... ... ... ... болады. Бұл кезде екі жақ келісім шарт ... Онда ... ... ... ... түрлерін орындауға міндеттенеді:
- сатуға ұсынылатын ... ... ... ... ... оның ... және оның ... бағалы қағаздарды сатып алу;
- бағлы қағаздарды орналастыру;
- бағалы қазғаздар нарығында мәміле, баған туралы хабарлау;
- бағалы қағаздар нарығында бірлестік әркеттерін жүргізу;
- ... ... ... ... байланысты кез келген
сұрақтар бойынша кеңес беру.
Сонымен қатар коммерциялық банктер қарыз алушыдан бағалы ... ... ... ... ... ... ... қабылдауы мүмкін.
Кепілзат құны атаулы күн бойынша емес, нарықтық баған бойынша ... ... ... ... ... ... осы
бағалы қағаздардың нарықтық бағамы түскен кезде бірден құнсыздануы мүмкін.
кепілзеттың өзіндік ерекшелігі қарыз ... ... ... ... оның барлық мүлкіне таратылатындығымен тұжырымдалады. Тек
осындай тәсілдеме ... ... ... несие беру кезінде банктің
коммерциялық қызығушылығын қорғайды.
Коммерцтялық банктердің бағалы қағаздармен операкцияларын ... ... ... ... ... ... пайдалану саласына
қатысты қысқаруымен ынталандырылады. ... ... ... ... ... ... ... шетел акциялары
жіне облигациялармен байланысты өз операцияларымен көлемін кеңейтеді.
Бағалы қағаздар нарығында кәсіптік қызметті жүзеге ... ... ... ҚР ... ... ... құжаттар ұсынылады:
- кәсіптік қызметті жүзеге асыруға келісім алу үшін өтініш;
- ұсынылатын кәсіптік қызметке нақты сипаттама, оның құрамына ... ... ... ... ... банк ... кәсіптік
қызметті жүзеге асыруға құқық беретін ... ... ... қағаздар нарығында кәсіптік қызметті жүзеге асыруға келісімді ҚР
Ұлттық банкі екінші деңгейдегі коммерциялық банктерге беруі мүмкін, ... ... ҚР ... ... ... бір жылдан кем болмайтын уақыт
ішінде банктік және басқа да оперцияларды жүзеге асырады.
- ҚР ... ... ... ... ... ... ... өтінішті ұсынғанға дейінгі үш ай ішінде ... да ... ... мен лимиттерді орындайды.
- ҚР Ұлттық банкі және басқа ... ... ... ... ... ... жоқ;
- ҚР Ұлттық банкінің заңдылықтары мен нормативтік құқықтық ... ... Өз ... ... ... нарығында кәсіптік қызметті жүзеге
асыруға құқық беретін біліктілік куәлігі бар үш маман болуы керек.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыру келесі негіздерде бермеуі мүмкін:
- банктер «Бағалы ... ... ... делдалдық қызметті
лицензиялауы туралы; Ережедегі талаптарды орындамаса;
- Штатында біліктілік куәлігі бар үш маманның болмауы;
- Заңда көрсетілген талаптарға ұсынылған құжаттардың ... ... ... ... ... ... ... асыруға ҚР Ұлттық
банкінің келісімін алған банкте бағалы қағаздар ... ... ... ай ... ... беру ... өтініш жазуға құқығы бар.
Ұлттық банк берген келісімнің үш ай ішінде заңды күші болады. Банк ... ... ... ... ... ... ... етпесе, келісім
заңды күшін жоғалтады.
Куәландырылған лицензия көшірмесі банк клинтінің көздері оңай жететін
тұруы керек.
Басқа ... ҚР ... ... оны ... ... ... 5 күн
мерзім ішінде ұсыну керек. Лицензияны ... банк ... ... ... дұрыс емес мәліметтер анықталған кезде;
- банктің бағалы қағаздар нарығында кәсіптік қызметін реттейтін
заңдылықтар бұзылған ... ... ... банк ... ... ... да ... мөлшері мен лимитері бұзылса.
Ұлттық банк келісімді қайтарып алу 7 күнг ... ... ... ... ... хабарлайды.
Ұлттық банк бағалы қағаздар нарығында кәсіптік қызметті жүзеге асыруға
берілген келісімдерді тіркеп отырады.
Бағалы қағаздармен операциялардың есебі. Шоттар ... ... ... ... ... операцияларының есебі. «Бағалы
қағаздар есебінің ... ... ... ... ... ... бөлімінде және бэк-офис операцияларжы ... және ... ... негізгі міндеттеріне келесілер жатады:
• активі операцтялар бөлімінде бекітілген барлық ... ... ... ... ... көрсетілуі;
• әрбір операция бойынша барлық қажетті жолдамалы құжаттарды бақылау;
... ... ... сонымен қатар бағалы қағаздар және
инвесторлармен жасалған мәмілелер есебін жүзеге ... ... ... ... операциялармен байланысты дербес шоттар
бойынша қаражаттар қозғалысын бақылау және есептеу;
• ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... комиссияға,
статистиканы қалалақ басқару және басқа да ... ... есеп ... және ... ... жүзеге асыру мақсатында бэк-офис келессідей
қызметтерді атқарады:
• Франт-офис бекіткен барлық мәселелер талаптарына сәйкес бухгалтерлік
есепті ... және ... ... және ... шетел
валютасында жасалған операцияларға бухгалтерлік өткізбе жасау;
• Бағалық қағздар операциялары бойынша ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлің өткізбе жасау;
• Валюталық нарық және бағалы ... ... ... үшін ... ... дербес шоттарын ашу және енгізу;
• Сәйкес журналдарда операциялар және ақша есебін жүргізу;
• Мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... ... ... және жабу;
• Инвестормен ақшалай есеп айырысуды уақытылы жүргізу, журналда ... ... ... есеп ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарына талдаулық есеп
жүргізу және инвесторға мемлекеттік бағалы ... ... есеп ... үзінді көшірмелерді, куәліктерді беру;
• кіріс және шығыс құжаттарын ... ... ... ... ... ... валюталық нарықта және қаржы нарығының
басқа да ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың тиімді қоржынын қалыптпастыру;
Франт-офистің негізгі қызметтері:
• ҚР мемлекеттік және ... емес ... ... ... ... ... және несие нарығында ұлттық және шетел валютасында
операциялар жүргізу;
• Ішкі және ... ... ... конверсиялық операциялар
жүргізу;
• Банктің ақша қажеттілігін қамтамасыз ету;
• Мемлекеттік бағалы қағаздардың ... ... және ... ... (БАН) банк ... үшін ... тартуды
және орналастыруды жүзеге асыру;
• Мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу ... сату ... ... ... және ... Банк бос ресурстарын ... ... ... және мемлекеттік емес бағалы қағаздардың ... ... ... табысты және өтімді бағалы қағаздар қоржынын құру және оны
басқару;
• Инвесторлармен, клиенттермен және ... ... ... ... фьючерстік мәміле жасау;
• Мемлекеттік бағалы қағаздарды кепілге ала отырып несиелеу;
• Конъюктураны және әр түрлі қаржы нарығының табыстылығын ... ... ... мен ... да ... ... ... қағаздары өтімді демеу үшін Ұлттық танк ұсынатын ломбардты
несиелерді ... ете ... ... ... ... ... пайда болуы.
Бағалы қағзадар нарығынң кейбір элементтері 20-шы жылдары КСРО-да жаңа
экономикалық саясат ... ... Ал ... ... ... бағалы
қағаздар нарығыныалғашқы нұсқалары Кеңес Одағы ... ... ... ... пайда бола бастады.
Елде дамыған бағалы қағаздар нарығы ... үшін оның ... ... қажет. Олар:
- сұраныс пен ұсыныс;
- делдалдар мен басқа қатысушылар;
- нарықтық инфрақұрылым яғни коммерциялық ... қор ... ... және ... ... ... және ... реттейтін жүйелер.
Нарықтың осы құрамдас бөліктері қазіргі уақытта негізінен құрылып
болды. Бұл ... ... ... жүйені реформалауды тереңдету
жолында қабылданған Қазақстанда мемлекеттік меншік жекеменшіктендіру ... ... ... ... негізгі субъектілері – акционерлік
қоғамдардың құрылуын тездетуде шешуші роль атқарды.
Дегенмен Қазақстан экономикасының дағадарысы жағдайында ... ... ... даму ... көп ... ... ... Себебі бағалы қағаздарға сұраныс халықтың тұрмысын айқындайды.
Сондықтан халықтың ... өсуі – ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының құрылымы және бағалы
қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... ең көлемдісі және ең өтімдісі
мемлекеттік қарыз міндеттемелері. ... ... ... ... оған қатысушыларға байланысты:
Біріншіден, мемлекетік бағалы қағаздардың ... ... ... банк – оның (Қаржы Министрлігінің) қаржы агенті
(уәкілі) ... ... ... ... қағаздардың дилері Дегенмен,
бағалы қағаздар нарығына бұл ... ... ... ... мен оларды айналымға түсіру шарттарын анықтаушылар. Мемлекеттік
бағалы қағаздар:
- мемлекеттік қазыналық вексельдер;
- мемлекеттік қазыналық ... ... ... ... ... мерзімді ноталары;
- жекеменшіктендіру купондары.
Мемлекеттік қазыналық вексельдер мен ... ... ... ... ... ... ... шығарады.
Ал қысқа мерзімді ноталарды банк жүйесінің бірқалыпты жұмысын қамтамасыз
ететін ... ... ... мақсатында Ұлттық банк ... ... ... арқылы сатылған мемлекеттік
кәсіпорындарды жекеменшіктендіруге пайдаланылды, ал оның көптеген ... ... ... осы ... дейін сақталуда. Кәсіпорындар банкротқа
ұшырап, жұмыс істемей тұрған ... ... ... ... ... ... оны ... әлі дивиденд (пайда) түсіре
қойған жоқ.
Бағалы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің ең маңызды міндеті. Ондағы мақсаты бағалы қағаздармен
келісімге қатысушылардың заңды мүдделері мен ... ... ... ... ... қызмет атқаратын қаржы институттарының
ісін Республикада ондай орган болып Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... Мүлікті басқару жөніндегі
Мемлекеттік комитет және жекеменшіктендіру ... ... ... Осы ... ... ... реттейтін мемлекеттік органдардың ең
негізгісі – Бағалы ... ... ... ... ... 1995
жылдың қаңтарында анықталып, сол жылғы сәуірдің ... ... ... қағаздар және қор биржасы туралы» жарлығына сәйкес
оның құқықтық статусы, қызметі және өкілеттігі бектіліледі.
Бағалы ... ... ... комиссия оның төрағасы және
төрткомиссия мүшелерінен құрылады. Олар Республика заңдарымен міндеттелген
жауапкершілікпен толық ... ... ... төрағасы мен оның
мүшелерін Премьер-Министрдің ұсынуымен 5 жыл мерзімге республика Прзиденті
бекітеді. Қызметтен де осы ... ... ... тұрақты қызметін
қамтамасыз ету үшін оның атқарушы аппараты құрылған.
Қазіргі кезде республикада бағалы қағаздар нарығының қызметін ... ... ... ... ... жоқ. Оның ... ... нарығында кездесетін барлық қатынастарды толығынан ... ... заң ... жоқ. Сол ... ... ... ... келе жатқан көріністі жекілікті түрде хабарлайтын
ақпарат ... жоқ. ... ... ... ... ... ... алдын ала дайындалған концепцияға жүгінгені дұрыс.
Дүниежүзілік тәжірибеде бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... органдар уәкілі қатысуымен
тікелей араласу, сонымен қатар іс-шаралар ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
- бағалы қағаздарнарығы мәселелері жөнінде заң шығаратын өкілетті
органдардың жұмысы;
- осы мәселелер ... ... ... ... қаулылары мен
бұйрықтары;
- бағалы қағаздар нарығының жұмысына жаңа ережелер енгізетін немесе
ескілерін ... ... да ... ... ... бұл-бағалы қағаздар нарығына қатысушыларға лицензия беру,
бағалы қағаздардың ... ... ... шек қою немесе оны
тоқтату, бағалы қағаздарды тіркеу және с.с. жұмыстар.
Жанама араласу ... ... ... ... үшін ... ... ... арқылы айналымдағы ақша
массасын және несие көлемін мемлекеттік бақылау;
- мемлекеттік салық ... ... ... ... ... ... қарыз капиталы ... ... ... ... ... орта және ұзақ ... бағалы қағаздар,
мемлекеттік органдардың міндеттемелерін және с.с. шығару) арқылы
мемлекет пен корпорациялардың арасында несие үшін ... ... ... ... экономикалық саясаты (шетел валютасы мен алтын
операцияларын, экспорт шараларынынталандыру және с.с. ... ... ... ... іс-шаралары ... ... ... және ... ... нарығын реттеу мемлекеттік органдарға, не арнаулы
ұйымға (ьағалы қағаздар жөніндегі комиссияға), не қаржы министрлігіне, ... ... ... ... ... АҚШ-та тиісті заңдарды
шығарып, олардың орындалуын тексерумен конгресте құрылған ... ... қор ... ... ... ... Жапонияда бұл сұрақтар Қаржы
министрлігінде қаралады. Реттеуші органдар инвесторлардың қаржысын қорғауға
бағытталған негізінен үш қызмет атқарады. Олар:
Біріншіден, нарықта ... ... ... ... ... ... ... нарығына қатысушыларды, сонымен қатар, бағалы
қағаздарға ... ... бар ... ... ... ... кандидаттар қаржы жөнінен белгілі бір талаптарға сай болуы ... ... ... ... ... өз капиталы болғаны жөн.
Инвесторлардың мүддесін қорғау ... ... ... ... ... ... алады.
Екіншіден, экономиканың барлық субъектілерін нақты хабарлармен
қамтамсыз ету. Ол, әдетте, бағалы ... ... мен оны ... анық та ... ... ... эмиссия проспектісін шығарумен жүзеге
асырылады. Оған алдын ала белгілі бір адамдар ғана біліп және тек ... ... жеке ... ... ... Одан басқа
эмитенттер бұқаралық ақпарат беттерінде үнемі қаржы есебін, фирманың басшы
адамдары туралы өзгерістерді жариялап тұруға ... ... ... ... қағаздар нарығын тексеру
және ондағы құқық тәрітібін сақтау қызметімен де ... ... ... заң ... ... ... ... шара қолданып, істерін сотқа беруге құқы бар. Ол үшін ... ... ... ... ... ... және ақша ... салуға (арест), құжаттарын алуға және с.с. өкілеттіліктер.
Осы аталған бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу тәсілдерімен
қатар ... ... ... ... да маңызы зор. Оның еңбір
дамыған формасы қор ... Ол ... ... ... ... ... оған ... іс-әрекеттерін реттейтін біртектес ереже шығарып,
оның орындалуын қатаң қадағалап отырады.
Айта кететін жәйт, қазіргі кезде Қазақстан ... ... және ... қор ... жұмыс істейді. Екі биржадан да ... ... ... ... ... басқа бағалы қағаздар нарығына
белсене араласатын басқа ... ... ... ... ... да ... Оның бірі, инвестициялық бизнеске қатысушы – кәсіби
мамандардың қауымдастығы. Ондай ... ... ... ... ... кезінде құрылып, кейбір ассоциация мүшелерінің
кесірінен бағалы ... ... ... ... ... ... мамандандырылған қауымдастықтың бағалы қағаздар
нарығының дұрыс ... ... ... ... көп ... тұрғыдағы мемлекет мүддесімен сай келеді.
Бағалы қағаздар нарығының даму жолдары. Қазіргі кезде Республикада
бағалы ... ... ... шағында. Оның даму жолында алғашқы іс-
шаралар жүргізілуде. Бюджеттің кемшілігін толтыру ... ... ақша ... ... оның ... ... ... мысалы мемлекеттік қысқа мерзімді вексельді шығаруда. Алайда,
бағалы қағаздар нарығының дамуы жолында ... ... ... ... ... ... ... мәселелерге:
а) нарықты реттейтін механизмнің жоқтығы, пайда болып жатыр, бірақ
оның өз деңгейінде жұмыс ... үшін шет ... ... ... атқару қажет.
ә) бағалы қағаздар нарығын дамытатын бірыңғай көзқарас жүйесінің
жоқтығы;
б) заңдардың мүлтіксіз орындалмауы;
в) салымдарды ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының материалдық-техникалық негізінің
аздығы;
д) нарық инфрақұрылымы өсу деңгейінің төмендігі жатады.
Ал, әлеуметтік-психологиялық мәселелерге ... ... ... кадрлардың аздығы мен халықтың инвестициялық белсенділігінң төмен
дейгейлігі ... Бұл ... ... ... ... ... нарығының мәнін түсінбеушілігі мен инвестиция беруге психологиялық
дайындығының жоқтығынан туындайды.
Бағалы қағаздар нарығына мамандар Бағалы қағаздар жөніндегі ... осы ... ... ... ... оқу ... жұмысын
Ұлттық комиссия төрағасының жарлығына сәйкес құрылған ... ... ... ... комиссияның құрамына Ұлттық
комиссияның бір мүшесі оның басқармасы болып, ал комиссияның бір ... ... ... ал ... және ... ... бағалы қағаздар
нарығын реттейтін Бас басқарманың мамандары кіреді. Қазіргі уақытта ... ... ... туралы бірінші санатты куәлік алған 1500-дай адам
боркерлік, дилерлік іспен ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының негізгі ... ... бар. ... ... үлгі - онда бағалы қағаздар нарығы механизмі арқылы бактер
қаржы қорларын бөледі (мысалы, бұл үлгі Германияда, Автрияда, Белгияда ... Бұл үлгі ... ... ... мен ... ... ... банктер өз міндетіне алады.
ІІ. Бактік емес үлгі немесе нарықтық үлгі – онда бағалы ... ... ... ... қорын бөлумен банк емес мекемелер шұғылданады
(мысалы, АҚШ-та, Ұлыбританияда, Малайзияда, Пәкістанда, Сингапурда). Бұл
үлгі бойынша ... ... ... ... ... өркендейді.
Қаржының негізгі бөлігі жеке тұлғалардың ақшасы. Ол бактен ... ... ... ... Аралас үлгі – онда бағалы қағаздар нарығы механизмі арқылы
қаржы қорын ... ... де, бак емес ... де ... ... ... бағалы қағаздар нарығының ерекешелігі –
кіші және жалпы ... ... ... ... қатынастарын
өзгертуге жеке инвесторлар мен өз мемлекетіміздің әрбір азаматын қатыстыру.
Соның нәтижесінде жекеменшіктендіруге банк ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығында жеке
үстемдік (монополизация) роль ... Дәл осы ... ... бағалы қағаздар нарығының банктік үлгісінен бас бартуына
әкеп соқтырды. Сондықтан еліміздегі ... ... ... ... ... нарығын құруға негізделгені дұрыс. Отандық
бағалы қағаздар ... ... ... ... қатысуына мүмкіндік
берген жөн. Дәл осы мүмкіндіктерді бағалы қағаздар нарығының ... ... яғни ... үлгісі іске асыра алады деген ойлар бар.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... үлгіден
айырмашылықтары мыналар:
1. Нарықта акционерлік капитал үлестің көптігі;
2. Үлестік бағалы қағаздардың қарыздық қағаздардан ... ... ... тура ... ... аздығы;
4. Нарықтағы банк емес мекемелердің көптігі.
Бұлардан басқа мемлекетіміздің бағалы қағаздар ... ... ... алуға себепші болған үш фактор бар. Олар:
1. Өндірісті өркендету үшін ... ... ... ... ... ол «арзан» ақша. Өнеркәсіп өндірісін акционерлік қоғам етіп қайта құру -
өндірісті ұйымдастырудың ең тиімдіформасы. Себебі ... де, ... ... ... де ... ... Әлі көп ... дейін Қазақстан нарығында өндіріс ... ... ... инвестициялайтын отандық ұйымдар болмайды.
Сондықтан мемлекеттік меншікті жалпы жекеменшіктендіру ... ... ... ... ... арада бұл механизмді пайдалануға мүмкіндік
береді.
3. Саясат факторы – дүниежүзіндегі сияқты, Қазақстанда да бос ... ... иесі – ... Жекеменшіктендіру купондары арқылы әрбір
адамды акционерлік қоғамның меншік иесі болу ... ... ...... ең өзекті саясат (халықтың социалистік менталитетін есептегенде).
Қорыта айтқанда, Қазақстан ... ... келе ... ... үлгісіне нақты бірыңғай көзқарас жоқ. ... ... ... ... ... сай әлі де ... ... енгізілуі
мүмкін.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, қор биржасы акционерлік қоғамдардың жұмысын
қадағалап оныкөрсетіп ... ... ... ... ... ... уақыт бірқалыпты төмендеуі инвесторларға (салым иесі – ол жеке адам,
ұйым немесе мемлекет) бұл қоғамда істің мәз емес ... ... ... ... ... ... бұл ... акцияларын ата бастауды
меңзейді. Ал ... ... ... жоғарыласа, ол керісінше жағдайды, яғни
инвестордың осы ... ... ... ... ... ... Акция курсының төмендеуі қоғамның банк несиесін алу мүмкіндігін,
сонымен қатар жаңа акциялар эмиссиясын қиындатады. Яғни бұл ... ... Ал, ... ... егер ... акция курсы жоғары
болса, акционерлік қоғамның бағалы қағаздарының жаңа ... ... ... және оның банк несиесін алу мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Биржадағы акция курсының динамикасы (баға қозғалысы) – ... ... ... ... ... ... ... фактор.
Экономикасы дамыған елдерде әр акционерлік ... ... ... ... жарияланып тұрады. Бұндай мағлұматтар акционерлердің
өз қолындағы акциялардың ... ... ... таңдағы курсымен
салыстырып және акцияның жаңа бумасын сатып алу немесе бұрынғысын ... ... ... ... ... қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Алдағы уақыттары Қазақстан Республикасы Президенті ... ең ... ... бай ... ... орын алуы ... өнегені Қазақстан халқына ұсынып, ал, ... пен ... ... немесе мемлекеттік емесе ұйымдар мен мекемелерге мұны ... ... Осы ... ... ... ... ерен еңбегін аямай қызмет
атқарулары тиіс. Сондай-ақ, дамыған мемлекеттер қатарынан орын алу үшін ... ... ... ... екені сөзсіз ақиқат. Қазақстанда осы
бағалы ... ... ... әлі белгілі бір жүйеге келе қойған
жоқ. Ал халықтың әл ауқаты жақсарған болса, ол ... ... ... ... ие ... ... Мәселен, дамыған мемлекеттерде төрт азаматтың
үшеуі қандай да болсын ... ... ... акционерлері болып
табылады. Сондықтан ол азаматтардың әлеуметтік тұрақтылығы бар, ал ... ... ... ... онда ол ел де тұрақты ... ... ... ... ... тұрақтылықтар бар. Біздің
отанымызда да мұндай жетістіктерге жетуге мүмкіншілік өте көп. Ал, ... ... ... ... иесі ... осы бағалы қағаздар
нарығындағы қатынастарды реттеу барысында қабылданған немесе қабылданатын
заңдар мен ... ... ... ... ... ... тиісті заңдар жоғары деңгейде жүзеге асуына өз ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Бағалы қағаздар жөніндегі ... ... ... 8 қазандағы № 161 қаулысымен ... ... ... ... ... ұлттық бірдейлендіру
нөмірлерін берудің тәртібі туралы ереже
3. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... 1999 ... 1 шілде № 359 қаулы
4. Қазақстан Республикасы бағалы ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы 1999 жылғы 27 ...... Заң ... ... сөздігі. Ғ.Сапарғалиев 1995 ... ... ... ... за причинение вреда. Теория и
практика. ... М.А. 1996 ... ... Республикасындағы мемлекеттік бағалы ... ... ... берудің тәртібі туралы ережеге толықтырулар
енгізу туралы қаулы. ҚР ... ... ... ... ... 1999 жылғы 18 наурыз № 260 Қазақстан ... ... ... ж. ... ...... ... және қор биржасында айналысқа жіберілетін (жіберілген)
олардың бағалы ... ... қор ... тізіміндегі жеке
санаттарға қойылатын талаптар туралы». ҚР ... ... және ... ... мен ... агенттігі басқармасының 2007 жылғы ... № 73 ... ... ... ... тіркеудің
тізіліміне № 4664 болып енгізілген қаулы
10. «Заң» газеті 2007 жыл 1 ... № 82 ... ... Банктер. Валюта қатынастары.
Баян Кашенова ... ... ... С. ... ... 1997ж.
13.Экономикалық саясат
Д.Қабдиев. Қ.Оралтаев. Алматы 2002ж.
14.Экономикалық теория негіздері.
Осипова Г.М. ... ... ... банктер.
Ғ.С.Сейтқасымов Алматы ... Б.И. ... ... ... ... в фонодовые операции.
С:Совмен, 1992 - 160с
17.Абдрахманова А.А. Рынок ценных бумаг в Казахстане . ... ... ... ... и ... РК. 2003 ... И.А. ... бумаги: Опыт Германии- Иркутск: Издательство
Иркутской государственной экономической академии 1994 ... А.А. ... ... ... в ... (учебно-
методическое пособие) – Алматы: Институт математики Министерство
Образования и науки РК. 2003 – 220с
20.Балабанов В.С. ... ... ... ... ... ...... Финансы и статистика. 1994 - 128с
21.Балабанов И.Т. Финансовый менеджмент: Учебник – Москва ... ... 1994 - ... ... ... / Под. Ред. В.А. ... А.И.
Басова –
Москва: Финансы и статистика. 1996 - 240с
23.Биржевое дело: Учебник / Под. ред. В.А. Галанова., А.И. Басова ... ... и ... 2001 – 304с.
24.Бердникова Т.Б. Рынок ценных бумаг и биржевое дело: Учебное пособие
- М.: ... – М. 2002 – 270с. ... ... ... ... и ... ... – М.: 1994 – 260с.
26.И.М. Бункина Деньги, банки, валюта. Учебное пособие М.: «ДИС» ... И.А. ... ... ... с ... ... ... 1995 – 441с.
28.Бункина Ж. Что наша жизнь – игра. //
Литер №63 (762) от 2 ... ... ... ... жіктелуі (1)
Акциялардың жіктелуі (2)
Биржа операцияларының түрлері (3)
-----------------------
Бағалы қағаздар
кіріс төлеу жөніне
қарай
эмитентінің сипатына
қарай
сатылу жеріне
байланысты
қарызды, ... ... ... ... ... ... ... нарығындағы
облигациялар
акциялар
қарызды
қарызды, үлесті
әртүрлі эмитенттердің
депозиттік сертификаттар
қазыналық вексельдер
опциондар
әртүрлі эмитенттердің
Акция
Басқаға беру тәсілі бойынша
Басқаға қатынасу құқығы бойынша
атаулы
ұсынушы
жай
артықшылықты
Қор ... ... ала ... ... ... сыйлық ақымен
опциондық ақы
стеллаж
депорттық
репорттық

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаз және оның түрлеріне сипаттама36 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Ас қорыту10 бет
В.С. Библердің мәдениет диалогы мектебі идеясын жоо-да оқытудың тәжірибесіне енгізу13 бет
Клеткалық теория.Гуморальды реттелу8 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Тәттіні көп пайдалану неге алып келеді?4 бет
ҚР-дағы жекешелендіру мәні, кезеңдері және оны жүргізу әдістері3 бет
IT технологиялар. оның PR-дағы орны3 бет
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь