ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 1993 ЖЫЛҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫ

ЖОСПАР

Кіріспе

I АҚША РЕФОРМАСЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫН ЖҮРГІЗУДІҢ ҚАЖЕТТІГІНІҢ ТУЫНДАУЫ
1.1 Ақша реформасының экономикалық мәні мен сипаты
1.2 Қазақстан Республикасында 1993 жылғы ақша реформасын жүргізудің алғышарттары

II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 1993 ЖЫЛҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫ
2.1 Теңгені енгізуімізге байланысты 1993 жылғы ақша реформасының жүргізілу барысы
2.2 Қазақстан Республикасындағы ақша реформасының экономика үшін маңызы мен жаңа теңгені айналымға шығарудың қажеттігі

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
КIРIСПЕ

Қазіргі қоғамдық қатынастары дамыған заманда әрбір елдің ақша бірліктері, өзінің ақша айналысы ерекшеліктері, дүниежүзілік ақша бірліктері пайда болды. Бүгінде қандай да ел болмасын сыртқы экономикалық байланыстарға және ішкі шаруашылық қатынастарға барып отырады. Ал осы жағдайларда әр елдің арасында сауда жүргізілгенде ақша қатынастарының реттелуін, олардың нақты құнын анықтау маңызды талаптар екені белгілі. Осыған байланысты елдің ақша айналысын тиімді ұйымдастыру формасы белгілі бір ұлттық заңдылықтармен және тарихи қалыптасқан тәртіптер негізінде іске асырылу жүйесін ақша жүйесі деп атайды.
Ақша реформасы деп мемлекеттік ақша жүйесіне өзгерістер енгізуді айтады. Ақша реформасы жүргізілгенде бір ақша жүйесін екінші ақша жүйесімен ауыстырады, я болмаса сол ақша жүйесінің кейбір элементтерін өзгертеді. Сонымен ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру формасы. Жалпы мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша реформасының негізі болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы ұлттық ақша жүйесінің толық қанды қызмет етуі ұлттық ақша бірлігін теңгені 1993 жылы 15 қарашада айналысқа енгізгеннен бастап қызмет ете бастады. Осынау Қазақстан Республикасының егемендігін алғаннан кейінгі тұнғыш жүргізген ақша реформасы негізінде елдің ұлттық банк жүйесі мен несие жүйесі қалыптаса бастады. Сонымен қатар Ұлттық банк елдегі қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың түрлерін белгілеп отырады және елдегі ақша эмиссиясын монополиялы түрде жүзеге асырады.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын «Қазақстан Республикасындағы ақша реформасы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi 1993 жылғы ақша реформасының жүргізілуінің негізгі себебі Қазақстан Республикасының толық егемендігін қамтамасыз ету, ұлттық қаржы жүйесін қалыптастыру, экономикалық тәуелсіздігін қалыптастыру және барлық шаруашылқ басқаруды өз қолына алу болып табылатын.
Бұл жұмысты орындаудағы негізгі мақсатым мен міндеттеріме: ақша реформасын ақша жүйесін қайта құрылымдаудың негізі ретінде оның экономикалық мәнін ашу, 1993 жылғы ақша реформасын жүргізудің алғышарттары мен жүргізілу барысын талдау және жүргізілген ақша реформасының бүгінгі таңдағы өзінің жалғасын табуын, экономикаға қосқан үлесін, ақша реформасын жүргізу аясында экономикада және қаржы саласында жеткен жетістіктер мен жүргізіліп жатқан қаржы-несиелік саясаттарға тоқталу болып табылады. Сонымен қатар биылғы қарашаның 15 жұлдызында айналымға жаңа теңгелердің шығу барысын атап кетуді көзделді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР


1. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi бар жарлығы // 12.11.1993.
2. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р-ның Заңы // 13.12.1996.
3. “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.
4. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
5. Баян Көшенова , Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
6. «Ақша, несие, банктер» Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001ж. - 466 б.
7. «О международных резервах и денежной базе» // (Национальный Банк РК Пресс-релиз №33 от 17 октября 2005 года) Банки Казахстан, 2005 г. №10. 65стр
8. Кинасова О «Перегрев экономики и регулирование инфляционного процесса» // Банки Казахстана, №9, - 2005 г. 41-44 стр.
9. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 2-4 стр.
10. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №10, - 2006 г. 2-4 стр.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
I АҚША РЕФОРМАСЫ ЖӘНЕ ... АҚША ... ... ... Ақша ... экономикалық мәні мен сипаты
2. Қазақстан Республикасында 1993 жылғы ақша реформасын ... ... ... 1993 ... АҚША РЕФОРМАСЫ
2.1 Теңгені енгізуімізге байланысты 1993 жылғы ақша реформасының
жүргізілу барысы
2.2 ... ... ақша ... ... ... мен жаңа ... ... шығарудың қажеттігі
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
КIРIСПЕ
Қазіргі қоғамдық қатынастары дамыған заманда әрбір ... ... ... ақша ... ... ... ақша
бірліктері пайда болды. Бүгінде қандай да ел болмасын сыртқы ... және ішкі ... ... ... отырады. Ал осы
жағдайларда әр елдің арасында ... ... ақша ... ... ... ... анықтау маңызды талаптар ... ... ... ... ақша ... ... ұйымдастыру формасы белгілі
бір ұлттық ... және ... ... ... негізінде іске
асырылу жүйесін ақша жүйесі деп атайды.
Ақша реформасы деп мемлекеттік ақша жүйесіне ... ... Ақша ... ... бір ақша ... екінші ақша жүйесімен
ауыстырады, я болмаса сол ақша жүйесінің кейбір элементтерін ... ақша ... – бұл ... түрде қалыптасқан және ұлттық
заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ... ... ... ... ... ... ақша ... ұйымдастыру ақша
реформасының негізі болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы ұлттық ақша жүйесінің толық ... ... ... ақша ... ... 1993 жылы 15 ... айналысқа
енгізгеннен бастап қызмет ете бастады. Осынау Қазақстан Республикасының
егемендігін ... ... ... ... ақша ... ... ұлттық банк жүйесі мен несие жүйесі қалыптаса бастады. Сонымен қатар
Ұлттық банк елдегі қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалардың түрлерін ... және ... ақша ... ... ... ... асырады.
Сондықтан мен ... ... ... ... ақша ... деп ... ... өзектiлiгi 1993 жылғы ақша реформасының жүргізілуінің
негізгі ... ... ... толық егемендігін қамтамасыз ету,
ұлттық қаржы ... ... ... ... ... ... ... басқаруды өз қолына алу болып табылатын.
Бұл жұмысты орындаудағы негізгі ... мен ... ... ақша жүйесін қайта құрылымдаудың негізі ... ... ... ашу, 1993 жылғы ақша реформасын жүргізудің алғышарттары
мен жүргізілу ... ... және ... ақша ... ... өзінің жалғасын табуын, экономикаға қосқан үлесін, ақша реформасын
жүргізу аясында экономикада және ... ... ... ... мен
жүргізіліп жатқан қаржы-несиелік саясаттарға тоқталу болып ... ... ... ... 15 жұлдызында айналымға жаңа теңгелердің
шығу барысын атап кетуді көзделді.
I АҚША РЕФОРМАСЫ ЖӘНЕ ... АҚША ... ... ... Ақша ... ... мәні мен сипаты
Ақша реформасы деп мемлекеттік ақша жүйесіне өзгерістер енгізуді
айтады. Ақша ... ... бір ақша ... ... ақша ... я ... сол ақша ... кейбір элементтерін өзгертеді.
Ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен
бекiтiлген ақша ... ... ... Жалпы мемлекеттiк заңдармен
реттелген елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша ... ... ... ... ... тән ұлттық ақша жүйесі болады. Алғашқы ақша жүйесі
XVI-XVII ғасырларда капиталистік ... ... ... бастағанда пайда
болды. Бірақ оның кейбір жекелеген элекенттері одан да бұрын ... ... ... ... және ... ақша айналысының қарқынды
дамуы ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.
Ақшаның өмiр сүруiндегi ... ... ол ... ... тауар айналысының болуына негiзделедi. Кез келген тауар ... ... ... ... ... ... және ақша бiр – ... Ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да ... - ... ... эквивалент, ерекше тауар, онда барлық
басқа тауардың құны ... және оның ... ... тауар өндiрушiлер арасында еңбек ... ... ... ... ... - ... тауарларды өткiзуде, сондай-ақ тауарлы
емес төлемдердi және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша ... ... ... ... объективтiк негiзiнде де тауар өндiрiсi жатады.
Ақшаның қолма-қол және қолма-қолсыз ... ... ... ... ... және ... капиталдың қозғалысы жүзеге
асырылады. Қайта құру кезеiне дейiн “ақша айналымы” мен ... ... ... ... шек ... Ақша ... деп ... – қол
ақшаның қозғалысы танылды. Ал ақша айналымы ұғымы одан кең ... ол ... – қол және ...... ... ... айналысы шаруашылықтағы тауарларды өткiзуге, сондай-ақ тауарлы
емес төлемдердi және есеп айырысуларды жүзеге асыруға қызмет ететiн ... және ... ақша ... ... ... Ал осы ақша
қозғалысын заңдылықтармен реттеу шаралары ақша жүйесін қалыптастырады.
Ақша белгiлерi әр түрлi жағдайда қамтамасыз етiледi. ... ... ... және ... ... ... ... қолма- қолсыз
ақшалар – бөлуге арналған ... ... ... ... Ақша ... мен ақша ... арасында шек жойылды. Тауар
айналысы процесiндегi қолма – қол ақша ... және ... ... ... қызмет көрсету, сонымен бiрге кәсiпорындар мен қаржы несие
мекемелерiнiң арасындағы ақшалай қаражаттардың алмасуы – ақша ... ... ... ... негiзi – тауар өндiрiсi мен тауар айналысы
болып табылады. Құн ... ... ... яғни ... ... ... жаңа тауар сатып алу үшiн қолданылуы, ... ... ... ... ... мүмкiндiк жасайды.
Ақша айналысың реттеудiң маңызды элементi – қолма-қол ақшаның қолдану
аясын азайту болып келедi. Бұл ... ... ... ... есеп ... қолма-қол ақшамен есеп айырысуын шектеу, есеп
айырысуда қолма-қолсыз түрлерін чектердi, ... және ... ... және ... болып табылады.
Сөйтiп айналысқа қажеттi ақша мөлшерi ... даму ... ... ... факторларға: айналыстағы тауар мөлшерiне, тауарлар мен
қызмет бағасының деңгейiне және т.б. байланысты өзгередi. Айналысқа қажеттi
ақша мөлшерi ақша айналысының жылдамдығына керi ... ... ... ... әсер ететiн факторлар мыналар:
1. Несиенiң даму деңгейi, егер тауардың көп ... ... ... сонша мөлшерде кем ақша қажет;
2. Қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың дамуы;
3. Ақша ... ... ... ... айналысқа ақша екi түрде шығарылады ... ... ақша және ... ... ақша түрi, ... ... ... сома. Екi деңгейлi банк жүйесiнде ... ... яғни ... ... монополиялы құқықпен Орталық банк
эмиссиялайды да, қолма-қол емес ақша белгiлерiн коммрциялық банктер ... ... ... ақша ... ... ... бiрiне ақша массасы мен ақша базасы жатады.
Ақша айналымының екi жағының бiрлiгi, олардың бiр түрiнiң ... ... ақша ... ... ... ... ... Себебi ақша жиыны
ақша айналымының сандық көрсеткiшi. Белгiлi бiр мерзiм аралығында ... ... үшiн, сол ... ақша жиынының көлемiн және оның өсу
қарқынын реттейтiн iс-шаралар жүргiзу үшiн әр ... ... ... ... ... мемлекеттерде ақша жиыны құрамын анықтау ... ақша ... ... ... ...... қолма-қол ақша ( банкноттар, тиындар ) және ... ... ... ( ... ) ... – оған М1 агрегаты және мерзiмдi 4 жылға ... ... ... және жинақ салымдары кiредi;
М3 – бұған М2 агрегаты және арнаулы несие мекемелерiндегi жинақ ... – оған М3 ... және iрi ... ... ... ... агрегаттарының құрылымы тұрақты қалыпта болмайды. Ол ақша ... ... ... ... ... ақша ... бiрнеше жолмен өсуi мүмкiн:
1. Банкноттар мен тиындарды эмиссиялау есебiнен;
2. Орталық банктен коммерциялық банктердiң несие алуымен;
3. Мемлекеттiк бюджеттiң кемшiлiгiн жабу үшiн ... ... ... ... ... банктiң асыл металдарды, шетел валютасын және мемлекеттiк бағалы
қағаздарды ... ... ... екi ... ... яғни ақшаның қолма-қолсыз
формасының қолма-қол ақшаға ауысуы және бұған керiсiнше ... ... ... ... ... ... анықтауды талап етедi.
Ақша массасының көбеюi бiрнеше каналдар бойынша жүредi:
• Банкноттар мен монеталар эмиссиясы есебiнен;
• Орталық банктен коммерциялық банктердiң несие алу ... ... ... ел ... ... бюджет тапшылығын жабу ... беру ... ... ... ... металдарды, шетел валюталарын және мемлекеттiк
бағалы қағаздарды сатып алу жолымен;
• Коммерциялық ... ... ... негiзiнде чектер эмиссиясын
шығару немесе займдар беру жолымен.
Осыдан ... ақша ... ... ... банк ... ақша – ... ... байланысты, мұндағы ең басты мақсат ақша массасының
өсуiн сақтау екенiн ... ... ... Орталық банк келесi
көрсеткiштердi ескертедi:
... ... ... ... ... Жоспарлы кезеңдегi ақша айналысының есептелетiн жылдамдығы;
• Жоспарланған кезеңдегi инфляцияның максималды рұқсат етiлген денгейi;
Ақша массасы ... ... ... ... ... болашақтағы ұлғаюын және оның пайдалану ... ... ... Бұл ... ... үшiн де ... зор.
Ақша массасының құрамы сол елдiң несие-ақша жүйесiмен анықталады.
Ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық ... ақша ... ... ... мемлекеттiк заңдармен реттелген ... ақша ... ақша ... ... ... ... ... өзiнiң ұлттық
ақша жүйесi бар. Қазақстан ... ақша ... 1993 жылы ... ... валютамыз теңгенің қолданысқа енуімен басталады.
1.2 Қазақстан Республикасында ақша реформасын жүргізудің алғышарттары
Қазақстан Республикасының ... ... ... жүргiзген ақша
реформалары қайта құру жағдайында өндiрiстiң құлдырауымен бiрге ... ... өсуi ... жүрдi. Тауарлар мен азық-түлiктер көбiне
шетелден сатып алынды. Бұл үшiн қжеттi валютадағы 1,63 млрд ... ... ... ... 1989 ж. – 300 т., 1990 ж. – 234 т. ... ... ыдыраған соң кеңес валютасы – ... ... ... ТМД-ға
кiрмейтiн елдердi қоса алғанда, тәуелсiз мемлекеттер ... ... ... Әр ... ... ... ең ... жаңа мемлекеттердiң
саяси тәуелсiздiкке ұмтылысы, сондай-ақ тез қалыптасып үлгерген заңдармен
экономиканың ... ... ... ... өтуi ... ... бiртұтас валютаны сақтау аумағы сәтсiз үзiлдi.
КСРО ыдыраған соң ақшаны дезинтеграциялау ... өте ... және ... ... мемлекеттерiнiң меншiктi ұлттық валюталарын
енгiзiлуiмен ... КСРО ... ... ... барлық 15 ұлттық банктер бiр-бiрiне тәуелсiз түрде орталық ... ... ... жылы КСРО ... ... Қазақстан ТМД-ның басқа
мемлекеттерiмен бiрге “рубль ... қала ... ... ... ... ... ... жүйе ыдырап, рыноктық қатынастар
орын ала бастауына байланысты экономика айналыста ... ақша ... өсiп, ... кең етек ала бастады. Осының салдарынан 1992
жылы айналысқа 200, 500, 1000 рубльдiк купюралар шыға ... 1992 ... ... ... рет ... 5000 ... кейiннен 10000 және 50000
купюралары шығарылды.
1992 жылы бiрiншi жартысынан-ақ Қазақстан ... ... ... ... ... үзiп, өз ... ... бетбұрыс жасаған
болатын.
Қазақстанда Республикасында 1993 жылы ақша ... ... ... – ақша ... ... орын ... инфляциялық толқуды
бәсендету және ұлттық жеке ақша бірлігін енгізу болып табылды.
Инфляция ақша жүйесiнiң дағдарыстық кезеңi ... ... яғни ... дамуының тепе-теңдiгiнiң бұзылуына себепшi ... ... ... ретiнде Қазақстан Республикасының дамуында басты
мәселелердiң бiрi ... ... ... ... 1991 жылы өз ... ... ... экономикамыз бiрден дағдарысқа ұшырай бастады.
Оның бiрден-бiр себебi бұрынғы орталықтан басқарылып ... ... ... ... ... ... ... елдiң ақша айналысы жүйесiнiң
тиiмсiздiгi дереу көрiнiп қалды. Сол кездегi ... ... ... ... шапшаң болды. Олай болатын себебi, экономикада
өндiрiлген өнiмдер мен қызмет көрсетулерден ақша ... тым ... ... жылы КСРО ыдырағаннан кейiн Қазақстан ТМД-ның ... ... ... ... қала ... ... ... басқарылып келген экономикалық жүйе ыдырап, рыноктық қатынастар
орын ала бастауына байланысты экономика айналыста ... ақша ... өсiп, ... кең етек ала бастады. Осының салдарынан 1992
жылы айналысқа 200, 500, 1000 ... ... шыға ... 1992 ... айында алғаш рет ресейлiк 5000 рубль, кейiннен 10000 және ... ... ... ... одан ... құлдырауы, мемлекеттiк
бюджеттiң тапшылығының өсуi, жалпы экономиканың ... ... одан ... ... Тiптi сол ... ... гиперинфляцияға
айналды, нақтырақ айтсақ инфляция деңгейi 2000%-дан асып кеттi. ... ... 15 ... ... ... өтуге бетбұрыс жасауы
ортақ валютаны ұстап тұрудың тиiмсiз екендiгiн мойындады.
Елiмiзде инфляциялық дағдарыстың орны ерекше деп те ... ... 1990 ... ... ... ... ... орталықтнған
экономиканың ақшаны құнсыздануға жiбермей ұстап тұрған саясаты жойылып,
экономика нарықтық қатынастарға бет ... ... ... ... ... Өндiрiс пен инфлияцияның дағдарысқа ... ... ... ... алып ... ... ақшалай кiрiстерi кеми бастады, еңбек
ақы төмендедi, ... елде ... ... өсе ... ... инфляциялық дағдарыс деп екi жыл аралығында
инфляция деңгейi 40%-дан төмендесе айтады. Ал Қазақстанда 1992-1994 ... ... ... мемлекетiмiз әр түрлi саясаттарды iске асыра бастады.
Бiрақ 1991-1993 жылдар өзiмiздiң ұлттық ... ... ... ... ... және ... ... толық түрде жүргiзе алмады.
Осыдан бастап елiмiз ... ... және ... ... ... ... валютамызды тұрақтандыру саясатын жүргiзудi қолға алды және
жаппай мемлекеттiк меншiкке жекешелендiру сяасаты, яғни ... ... ... Бұл ... ... жүргiзiп, iске
асырып отырған мемлекетiмiздiң Ұлттық Банкi болды.
II ҚАЗАҚСТАН ... 1993 ... АҚША ... ... ... ... 1993 ... ақша реформасы
1993 жылы Қазақстанда ақша реформасын жүргізудің басты сипаты бұрынғы
Кеңестік ақша белгісі рубльдің орнына ұлттық ... ... ... ... ақша ... қалыптастыру, соның нәтижесінде Ұлттық банкті
және ұлттық несие ... ... ... табылды.
1992 жылы бiрiншi жартысынан-ақ Қазақстан Республикасының ... ... ... күдер үзiп, өз валютасын шығаруға бетбұрыс жасаған
болатын. Жаңа ... ... ... ... ... шарт
жасасты. Сөйтiп, 1993 жылы 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 ... ... ... ... ... ... қорғалатын 18 дәрежесi
болды.
Осылайша еліміздің өз егемендігін алғаннан кейінгі тұңғыш ... 1993 ... ... ... ... ... 1993 жылы 12 ... Республикасының Президентi ... ... ... ... ... түралы” Жарғыға қол қойды. Осы
жарғымен 1993 жылы 15 қарашада сағат 8-ден бастап ұлттық ...... ... ... банкi теңгенiң валюталық бағамын: ... = 4 ... 70 тиын ... ... ... ... ол ... өсiп
кеттi. Соған сәйкес бағамен жалақы да өстi.
Қолма-қол ақшалардың, рубльдiк шоттардың, ... ... ... ... 1 теңге үшiн 500 рубль ... ... ... ... 16 жастан асқан барлық азаматтары 100 мың
рубль шегiнде ақша айырбастай алды.
15 қарашадан 18 қарашаға дейiнгi халық теңгемен және ... де ... ... ... айналысқа ұлттық валютамыз теңге ендi. Бiрақ көп
ұзамай инфляцияның өсуi ... iрi ақша ... ... еттi. ... ... 200, 500, 1000 және 2000 ... теңгелер айналысқа шықты.
1995 жылы ұсақ тиындар бiртiндеп айналыстан шығып қалды, ... ... ... ... 1, 3, 5, 10, 20 ... ... шыға ... Мембанкiнiң және 1992-1993 жж. Ресей үлгiсiндегi қазыналық және
банктiк ... ... 20 ... ... 18-де ... ... ... шоттардың, салымдар мен мiндеттемелердiң теңгеге
айырбасы 1 теңге үшiн 500 рубль айырбас бағамы ... ... бiр рет қана ... ол ... ... белгi соғылды.
100 мыңнан асатын рубльдер арнайы жеке бет шотына ... оны алты ... ... ... ... болды. Лимиттен асқан қаражаттардың шығу
тегiнiң заңдылығын арнайы құрылған ... ... ... 18 ... ... ... теңгемен және рубльмен де есеп
айырыса алды. Сондықтан заңды тұлғалармен, сол ... ... ... ... және ... ақылы қызмет көрсететiн тұлғалардың ақшалай түсiмдерi
күнделiктi қабылданды. Кәсiпорындардың баланстарындағы рубльмен берiлген
активтер мен пассивтер екi күн ... ... ... ... ... және ... мен пассивтердi қайта есептеу кезеңiнде банктер
клиенттермен операциялар жүргiзбедi.
Сөйтіп, 1993 жылы 15 қарашада Қазақстан ... ... ... ... Ақша ... ... Қазақстан басшылары бір жарым жыл
уақыт өте құпия жағдайда дайындалып, нәтижесінде 700 милион ... ... ... ... мен ... ... қоры ... Тәуелсіздік
жарияланған күннен бастап Қазақстан өндірілген алтын мен ... ... ... оны ... банк сатып алып, өз ... ... ... ... ... ... ... түсім мен
үкіметтің сыртқы заемдарын да Ұлттық банк ... ... ... түсіре бастады.
Айналымға теңгені енгізуге жарты жыл уақыт қалғанда Республика Президенті
валюталық қаржыны жұмсауға мораторий енгізді.
Халықаралық ... қоры ... ... ... енгізу акциясын
қолдап, Ұлттық банкке 90 млн. ... ... ... ... ... ... елдің төлем балансын қолдау мақсатында Қаржы министрлігіне
180 млн. Доллар ... ... Бұл 17 ... ... ... ... ... айтқанда, 1993 жылы ақша реформасы ойдағыдай өтті. Енді ... ішкі және ... ... ... ету ... теңгені енгізу инфляцияның қарқындауы және бұрынғы одақтас
республикалардың өзара байланысының үзілуі мен ... ала ... ... ... ... ... жағдайында өтті. Теңгені енгізгеннен
кейін екі жарым айда, яғни 1994 жылы 1 ақпанына ... ... ... 2,5 есе төмендеді. Одан кейін теңгенің курсы 1 долларға шаққанда
43,3 теңгеге жетті.
Алайда теңгенiң енгiзiлiнiң өзiнде де ... өсуi ... ... Оның ... бiр ... ... өндiрiстiң құлдырауы, мемлекеттiк
бюджеттiң тапшылығы экономикадағы жаппай теңсiздiктiң орын ... ... ... ... және ... ... себебiне сұраныс және
шығындық инфляциялар бiрдей әсер еттi.
Қазақстанда ақша масасының ... үш ... ... атап ... ... ... бюджеттiк тапшылықты қаржыландыру үшiн орталық банктерден
келген несиелер;
• Екiншiден, Ұлттық ... ... ... ...... үшiн несиелер;
• Үшiншiден, ТМД мемлекеттерiне несие – олардың Қазақстанмен саудадағы
тапшылығымен ... ... ... ... ақша ... ... және
инфляция жаңдана түскен ақшалай түрдегi базаны кеңейткен ... ... ... ұлттық валюта енгiзiлгеннен бастап елдегi банк жүйемiз нақты
ақша-несиелiк және валюталық ... ... ... ... 1995 ... ... инфляция деңгейi төмендей басатады, ал ол ... ... ... жол ашты.
Қазақстан Республикасындағы төлем карточкалары нарығы 1994 ... дами ... ... ... ... мақсатында Қазақсатан
Республикасы Үкіметінің 02.07.02 жылғы №713 қаулысымен ... ... ... карточкаларының ұлттық банкаралық жүйесінде
дамыту бағдарламасы» бекітілді.
Бұл жүйесінің негізгі мақсаты мыналарды қамтиды:
• ақша ... ... ... және ... ... айналымын азайту;
• жалақы, зейнетақы, жәрдемақы төлеудің тетігін жетілдіру;
... ... ... ... байланыс қызмет көрсетулеріне
ақы төлеу процестерін оңтайландыру;
• бюджеттік ( ... ... ) және өзге де ... алымдарды қолма-
қолсыз формада жүзеге асыра үшін микропроцессорлық карточкалар
технологиясын қолдану;
• қолма-қол ақша эмиссиясына жұмсалатын шығыстарды азайту;
Ақырғы ... ... ... ... ... ... көп ... жүр. Пластикалық карталардың кең өріс алуы ... ... ... жүйесі электронды ақшалар мәселесінің жалпы
қоғамдық мәселеге айналуына әсер ... 90-шы ... ... ... ... ... жаңа түрі ... табылатын электронды ақшаларды
енгізу бойынша ... ... ... және ... ... ... ... ақша ретінде пластикалы карталардан немесе персоналды
кампьютерлерден шығатын ЭЕМ жадындағы ... ... ... ... енгізудегі негізгі мәселе оның ... ... ... ... ... ... банк елдің ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... негізгі мәселе оларды реттеу болып табылады.
Ұлттық банктің осы электронды ақшаларды ендірумен болатын негізгі
мәселелері:
• Электронды ... ... ... беру және ... ... ... ... реттеу мен оның айналысын ұйымдастыру;
• Электронды ақша жүйесіндегі туындайтын тәуекелдер мәселесін шешу;
Ұлттық банк ... ... ... ... берсе өзінің ақша-
несие реттеу мүмкіншілігін ... ... ақша ... ... ... ... ... оның ақша эмиссиясындағы монополиясы жойылады.
Электронды ақшалар эмиссиясының ақша массасына әсері ... ... ақша ... ... ... ақшаларды ескермесе, онда элетронды
ақшаларды кәдімгі ақшаларға ауыстырған уақытта М 0 агрегаты азаяды ... ... ... Оның ... соңында М 1 агрегаты көбейеді,
сөйтіп жалпы ақша массасы көбейеді. Сондықтан Орталық банк ... ... ... белгілеп отыруы керек.
Қазақстанда электронды ақшалармен байланысты заңды қалыптастыру
керек, яғни ол Азаматтық және ... ... ... ... ... ... ... елімізде соңғы жылдары жүргізілді: Қылмыстық Кодексте
жасанды карточкаларды ... үшін ... ... ... ... ... барлық мәселелер толық шешілмеген. Пластикалық
карточкаларды ... ... ... да жаза түрлері
қарастырылмаған.
Қазақстан 1992 ... ... ... ... ... мүше
болып кiргеннен бастап өзiнiң валюта қатынастарын “Ямаика” валюта
жүйесiнiң ... ... ... жарғысына сәйкес
қалыптастыруда. Валюта қатыныастарын ұйымдастырушы үшiн 1993 ... ... ... ... ... ... алғашқы заңы
қабылданды. Ол кезде Қазақстан Кеңес экономикасы аймағында болғандықтан
шетелдермен жеке ... ... ... ... болатын.
Қабылданған заң бойынша валютаны ырқына жiберу деңгейiне сәйкес ... ... ... ... келе ... валюта қатынастарына
тiптi ... ... ... 1996 жылы 24 ... ... реттеу туралы” жаңадан заң қабылданды.
Жоғарыда аталған заңға қоса, “Қазақстан ... ... ... 1993 ... 13 ... заң; “Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкi туралы” 1995 жылдың 30 ... ... ... және қымбат бағалы метелдармен байланысты қатынастарды
мемлекеттiк ... ... 1995 ... 20 ... заң, ... ҚР Президентiнiң Жарлықтары үкiмет ... мен ... ... ... актiлерi жатады.
Ұлттық ақша реформасы негізінде 1995 жылдың орта кезінде Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... вексельдерді,
одансоң міндеттемелер мен ноталарды және басқа ... ... ... ... теңгенің құлдырауын тежеуге мүмкіндік туды.
Инфляция теңге енгізілген 1993 жылы 2500 ... ... ал 1994 ... ... 1260 ... ... төмендеді. 1995 жылы Қазақстандағы инфляция
деңгейі 58 пайыз болды.
1997 жылы мемлекеттің ... ... қоры ... және ... инвесторларына басқаруға беру сияқты
инфляцияланбайтын көздерден түскен 700 млн. доллармен ... Бұл ... ... ... ... ал инфляцияның деңгейі пайыздың
бөліктерімен ... ... ... ақша ... ... одан ары жалғасын таба үстінде.
1998 жылы теңгенi еркiн қалқымалы рынокқа жiбердiк. Әрине бұл ... ... ... ... ... ... едi. ... iрi ақшалар қажеттiгi туындауына байланысты соңғы жылдары
айналысқа 5000 және 10000 ... ... да шыға ... Бұған бiрден-
бiр есеп елiмiздiң экономикалық жағдайынын ... ... ... ... өскендiгiнен болып отыр. Бүгiнгi таңда елiмiздегi
инфляция деңгейi 6-7%-ды құрап келедi. ... бұл да ... ... ұлттық
валютамыздың күннен-күнге нығайған белгiсi деп айтсақ болады.
Сонымен Қазақстанның ұлттық валютасы теңге соңғы жылдары тұрақты ... ғана ... ... ... алмастырылатын валюталарға шексiз
айырбасталады және бүгiнгi ... ... ... ... АҚШ
долларына қарағанда нығаюда көрiнiп отыр. Әрине бұл ... ... және ақша ... ... ... ТМД ... деңгейiнде
елiмiздiң қаржы секторының ең қолайлы реформаланғанын көрсетiп отыр.
2.2 ҚР-ғы 1993 ... ақша ... ... үшін ... ... ... айналымға шығарудың қажеттігі
Сөйтiп 1995 жылдан ... ... ... ... және қаржылық реттеудiң қатаң түрi ... ... ... ... ал оның ... ... бiрге елдiң
өндiрiсiне инвестицияның өсуiне, елдегi ... ... ... ... ... санының өсуiне, кәсiпкерлiктiң дамуына,
елдегi ... ... ... ... және ... өсудiң белең
алуына әкелдi.
Осылайша 1995 жылы жылдық инфляция ... 60,3%, 1996 жылы – ... жылы – 11,2%, 1998 жылы – 1,9%, 2001 жылы 6,4%, 2002 жылы 6,6%, ... ... деңгейi жоспарланған 4-6%-дан ауытқымай жалпы 5,8%-ды құрады,
2004 жылы инфляция ... ... ... ... 2005 ... ... осы деңгейiнде, яғни 5-7% деңгейiнде жоспарлаған болатын. Бұлайша
экономикада ... ... ... ... жалпы жүргiзiлген
реформалардың және саясаттардың оң нәтиже бере ... деп ... ел ... ... ... ... және ... деңгейiнде
болып отыруы жалпы өндiрiстердi дамытуға басты ... ... ... ... ... ... экономиканың тұрақты өсуіне
байланысты және елдегі қаржы рыногының рынок талаптарына сай ... ... етуі ... ... етіп отырған заңды тұлғалар мен халықтың,
инвесторлардың сеніміне ие болды. ... ... ... ... ... ... ... қор биржалары өз
қызметтерін дамытуда.
Ақша реформасындағы ақша-несие саясаты негізінде Қазақстанда 1998 жылы
теңгенi еркiн қалқымалы ... ... ... бұл ... ... ... бiршама төмендеген кездер едi. Сондай-ақ айналыста iрi
ақшалар қажеттiгi туындауына байланысты соңғы жылдары ... 5000 ... ... ақшалар да шыға бастады. Бұған бiрден-бiр есеп елiмiздiң
экономикалық ... ... ... және халықтың табысының
өскендiгiнен болып отыр. Бүгiнгi таңда ... ... ... ... жылға дейін Ұлттық банктің ... ... ... ... (5-7%) ... ... ... Яғни 2003 және 2004 жылдары 6-7%-ды
құрап келедi. Әрине бұл да болса бiздiң ... ... ... ... деп айтсақ болады.
Алайда 2005 жылы инфлиция деңгейі межелеген 5-7% шамадан асып кетіп
отыр. Оның жалпы ... 8% ... ... ... Бұл ... толқудың басты себептеріне мамандар келесідей талдау жасап отыр:
Біріншіден, елімізде шілде айынан бастап халықтың табысының жаппай
өсуі, бұл өз ... ... ... ... ... ... ... бағаның өсуі,
әсіресе мұнай бағасының рекордтық 80 долларға дейін жетуі. ... ... де ... бірнеше айда мұнай өнімдеріне, әсіресе ... күрт ... ... ... да ... ... алып ... осы жоғарыда аталғандар негізінде халық ... ... орын ала ... ... ... ... жүргізетін ақша-несие
саясатының негізгі бағыт-бағдары ... ақша ... ... ету, басты макроэкономикалық көрсеткіштерді алдын ала ... ... ... ... сенімділігін арттыру және жалпы
экономиканың тиімді бағытта дамуын қадағалап, ... ... ... табылады.
Жалпы еліміздегі 1997 жылдан бергі инфляцияның жылдық көрсеткіштерін
келесі суреттен көре ... | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... ... ... ... |175 |208.3 |316.9 |577.8 |550.6 ... ... ... | | | | | ... базасының өзгерісі, % |29.5 |19 |52.2 |82.4 |-4.7 ... ... |131.2 |161.7 |238.7 |379.3 |389.5 ... млрд. теңге | | | | | ... ... |23.3 |23.2 |47.6 |58.9 |2.7 ... % | | | | | ... ... ... теңге |576 |765 |971.7 |1650.1 |1833.3 ... ... ... %|45.1 |32.8 |26.8 |69.9 |11.1 ... ... ... % |6.4 |6.6 |6.8 |6.7 |3.5 (6 ай) ... ... ... соңғы жылдардағы ақша агрегаттарының,
ақша массасының өсу қарқыны жоғары болғанымен ақша-несие саясатының тиімді
жүргізілуі ... ... ... ... 2003 және 2004 жылдары 7%
деңгейінде тұрақты қалпын сақтауда. Ал биылғы ... 11 ... ... ... ... ... саясатының болжаған және белгіленген
шамасынан асып кетіп отыр. Қазір инфляция деңгейі шамамен 8% болып, ... ... ... деп белгіленген инфляциялық таргеттеу көрсеткішінен
асып кетіп отыр.
Ұлттық банк бұл ... ... ... асып ... оны ... ... ... пайыз қойылымын екі рет
өсірді. Оның ... ... ... 2005 жылдың 1-ші сәуір айында РЕПО
операциясының қайта қаржыландырудың пайыз қойылымын 7%-дан ... ... ... рет ... қойылымын өсіру 1 шілдеде 8%-ға өсіру негізінде ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру «Қазақстан Республикасының ақша ... ... ... ... ақша ... 1993 жылы ... енуімен және 1995 жылы 30 наурыздағы “Қазақстан Республикасы
Ұлттық банкi туралы” ... ... ... Заң күшi бар
Жарлығы негізінде қалыптасып, содан бергі ондаған жылдар ішінде ... ... ... Бұл ... ақша ... ұйымдастыру
негiзiн және формаларын белгiлейдi, онда ресми ұлттық ақша ... ... ... ... ... ... ... тәртiбi, ақша
айналысын ұйымдастыру және ... ... іске ... ... жылы ... ... ... айналысқа шығарып, экономикада
жаппай етек алған инфляцияға төтеп бердiк. Ұлттық валютаның ... ... және ... экономика дамуына тиiмдi жол ашып отырғандығын көруге
болады. Ал 1999 жылы ұлттық валютамызды ұлттық және ... ... ... айналымға және қалқымалы айырбасқа жiбердiк. Бүгiнгi
таңда ұлттық валютамыз күннен-күнге нығайып, елiмiздiң тұрақты экономикалық
өсуiне даңғыл жол ... Оған ... ... отырған ҚР Ұлттық банкінің
бүгінгі таңға дейінгі тиімді жүргізіп ... ... ... болып табылады. Бұл саясатты іске ... ... банк ... асыратын шаралары туралы мемлекеттік қаржы жүйелерімен біреге отырып
анықтайды. Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ұлттық экономиканың даму деңгейіне қарай ол 2002 жылға
дейін банк ... ... ... ... ... яғни ... пайыз қойылымын кеміту болса, ал 2002 жылдан бастап ұлттық
экономикада ақша массасының және несиелік қатынастардың артық ... ... ... ... үш ... ... ... шамасын анықтау, яғни инфляциялық таргеттеу саясатына өте
бастады. Бұл саясаттың басты қолға ... ... ... ақша ... және шетел валюталарына қарағанда нығаюын қамтамасыз ету болып
табылады. Осы ақша жүйесін реттеудегі ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... арналған бағдарламасын
жүзеге асырды және ол бағдарлама бүгінде өзінің нәтижесін көрсетуде.
Банк жүйесiн реформалау және ақша ... ... ... меншiктi қуатын енгiзуi, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен байланысты
жағдайды ... ... ... ... 1992 – 1993 ж.ж. қолма-қол
ақшаның ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақша айналысын тұрақтандыру және басқарудың
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қызметі ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтау ... банк ... ... ... шет ... ақша ... ... бағамын анықтау тәртiбiн
белгiлейдi. ... ... ... ... банк ... ... ... жолымен жүзеге асады. Сондай-ақ бүгінде ... банк ... ... ... монополист болып табылып, елдің ақша айналысын
заңдылықтармен ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ...... Республикасы тарапынан
банкноттардың, тиындардың, бағалы қағаздардың шығарылуын ... ету. ... ... ... де ... ... Еліміздегі қолма-қолсыз
ақшалардың дамуы ел экономикасы үшін ... ... ... себебі ол
айналыстағы артық ақша қаражаттардың азайтудың бірден бір жолы. Бүгінде
елімізде ... ... ... түрі ғана дамып отыр. Ендігі жерде
мемлекеттің және Ұлттық ... ... ... ... бірі ... ... ... ақшаларын талдап, олардың ұлттық экономикаға
сай келетін түрлерін ... ... ... ... ... болып отыр. Қолма-қол ақша түрiндегi эмиссия – айналысқа
банкноттар мен тиындардың қосымша шығарылуын ... ақша ... ... ... банк ... тiкелей
реттелмейдi, бiрақ оның мөлшерi инфляция деңгейiне әсер ... және ... ... үшiн ... мәнi бар. Экономикадағы ақша ... ... ұзақ ... ... және ұзақ ... несие салымдарының өсуiн көрсетедi, бұл тек қана ... ... және ... ... ... ... болғанда ғана
мүмкiн, керiсiнше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ұлттық валютаға деген
сенiмнiң ... ... ақша ... ... ақша ... өсуiмен,
ұзақ мерзiмдi жинақтардың төменгi үлес ... ... ... ... ... ... аударумен бiрге жүредi.
Қазақстан Республикасының қаржы жүйесіндегі ... ... ... бұл 2006 жылы 15 ... бастап (яғни 1993 жылғы ... ... ... ... ... елде ... жаңа ... болып табылады. Бұл жаңа теңгелердің ... шығу ... ... сенімді болуы, халықаралық ақша стандарттарына
сәйкес болуы есебінен деп түсінсек ... Жаңа ... ... ... ... яғни 2007 ... 15 ... дейін ескі және жаңа
теңгелерде бірдей айналымда болады.
Жаңа теңгелерде негізінен ... ... ... мен ... ... орын алған. Ақшаның формалары да ескі ақшаларға қарағанда
әлемдік стандарттарға сәйкес өзгертілген. Жалпы бұл жаңа теңгенің айналымға
шығуы ... ақша ... ... ... ... келе ... көрінісін көрсетеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, елiмiзде ұлттық деңгейде ақша реформасы 1993 жылы
15 қарашадан бастап ... ... ... ... ... ... ... етуде. Бүгiнгi таңда теңгемiз халықаралық экономикада ашық
айналысқа шығып, елiмiзде ... ... ... ... ... ... берiп үлгердi. Оған дәлел ретiнде бүгiнде елiмiз ТМД ... ... ... ... ең ... ... және ... қызмет етiп отырған сала
болып табылады. Сондықтан еліміздің қаржы секторы және Ұлттық Банк ұсынысы
бойынша бәрімізге ... 2006 жылы 15 ... яғни ... ... ... ... күніне орай айналысқа жаңа теңгелердің енгізілуі
еліміздің ақша реформасын одан әрі дамытып келе ... ... ... Бұл жаңа ... ... атап ... әлемдік стандарттарға сай
етіп жасалған.
Сонымен ақша ... – бұл ... ... қалыптасқан және ұлттық
заңдылықтармен бекiтiлген ақша айналысын ... ... ... Ақша ... ... ... негізінде оның негізгі типтері
мен бақылауға алатын элементтері қалыптасқан. Қазақстан Республикасында
ақша жүйесінің ... 1995 жылы ... ... Ұлттық банкі
туралы» заңы шыққан күннен бастап іске ... өз ... ... Ол ең ... елдің ақша бірлігін қалыптастырып, оның айналысын
реттеу, 1999 ... ... ... ... ... ... және ... бүгінгі таңдағы ақша жүйесін ретеудегі саясаттарының дамыған елдер
стандарттарына өтуімен байланысты.
1993 ақша реформасы Қазақстан Республикасы үшін ... өте ... ... Осы ... ... ... ... Республикасы өзінің
толық егемендігіне, экономикалық-қаржылық тәуелсіздігіне қол жеткізді.
Бүгінгі таңда ұлттық ... және ... ... ... ... ... реформаларын одан ары қарай жүргізуде. Оны Ұлттық банктің, ... ... және ... ... ... жылдары экономикасы
дамыған шетелдік елдердің стандарттарына өте бастауын көре аламыз.
Соңғы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық саясаттардың нәтижесiнде бүгiнде елiмiзде
инфляция қарқыны бiршама тұрақтанып, ұлттық экономиканың ... ... ... ... ... ... ... активтi
кәсiпкерлердiң көбеюiне және экономикада ... ... ... ... ... отыр.
Осыған байланысты еліміз 2003-2006 жылдарға Ұлттық банк инфляциялық
саясатты жүзеге асырып, еліміздің ... ... ... ... алып шығатын индустриялық-инновациялық саясатты ... ... ... ... ... ... ... дамуының
негізі бастамасы сонау 1992-1993 жылдардан басталған ақша ... ... алып ... ... ... ... ... енгiзу туралы” Қ.Р. Президентiнiң заң күшi ... // ... ... ақша ... ... ... Заңы // ... “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.
4. С.Б. ... Оқу ... / ... ... және ... – Алматы, Қазақ
университетi, 2004 ж. – 248 ... Баян ... , Оқу ... / ... ... ... валюта
қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
6. «Ақша, несие, ... ... / Ғ.С. ...... 2001ж. - 466 ... «О ... ... и денежной базе» // (Национальный Банк РК
Пресс-релиз №33 от 17 октября 2005 года) ... ... 2005 ... ... ... О ... ... и регулирование инфляционного
процесса» // Банки Казахстана, №9, - 2005 г. 41-44 стр.
9. Сайденов А.Г. «О ... ... ... ... ... ... ... Национального Банка» // Банки
Қазахстана, №10, - 2005 г. 2-4 стр.
10. «О текущей ... на ... ... // ... Казахстана, №10, -
2006 г. 2-4 стр.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасының экономикалық мазмұны мен нәтижелері18 бет
Қазақстандағы 1993 жылғы ақша реформасы23 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет
Ақша реформасы15 бет
Ақша реформасы жайлы мәлімет15 бет
Ақша реформасы: ұлттық экономиканың дамуындағы қажеттігі мен маңызы24 бет
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.5 бет
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1916 жылғы ұлт азаттық көтеріліс44 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь