Нарықтық экономика жағдайындағы жұмыссыздық

Кіріспе
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА ЖҰМЫССЫЗДЫҚДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Жұмыссыздық түсінігі және оның түрлері
1.2 Жұмыссыздықтың әлеуметтiк.экономикалық салдары және оны
төмендету жолдары
1.3 Қазақстандағы әлеуметтік саясатты іске асыру формалары

2 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА ЖҰМЫССЫЗДЫҚ ДЕҢГЕЙІН БАҒАЛАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың жалпы сипаттамасы
2.2 Жұмыссыздықтың экономикаға тигiзер әсерлерiн бағалау

2.3 Жұмыссыздық деңгейін бағалаудың көрсеткіштері және оның есептеу әдістері

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖҰМЫССЫЗДЫҚ ПРОБЛЕМАСЫН ШЕШУ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Жұмыссыздық деңгейін бағалаудың тиімді экономикалық тетіктері
3.2 Жұмыспен қамту шараларының тиімділігін арттыру жолдары
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Тақырыптың өзектілігі: Қазіргі кездегі нағыз пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты жұмыспен тұрлаулы қамту саясаты болып келеді және болып қала береді. Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету саясаты әлеуметтік топтардың мұқтаждықтарымен айқындалуға тиіс емес, қайта еңбекке қабілетті азаматтарды жұмысшылар санына қосуға даярлау міндеті ауқымында шоғырландырылуға тиіс. Азаматтарға қолдау көрсетудің мемлекеттік жүйесі олардың қайта оқып үйренуі мен жаңа кәсіпті меңгеруіне ынталандыру бағытында құрылуы керек. Бүгінгі күнде елімізде еңбек нарығы экономикалық жүйенің ерекше инфрақұрылымына айналып отыр. Бұл нарықта, басқа нарықтағыдай, біріншіден, сұраныс және ұсыныс заңдары, жұмыс күшін сату – сатып алу жетілген бәсеке нарығы жағдайында жүріп отыратын болса, екіншіден, жетілмеген бәсеке нарығының ерекше ықпалы да байқалып отырады.
Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымына кіру отандық өнімдірушілердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруды талап етеді. Өндірістердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жоғары білікті және кәсіпқой мамандарға сұраныс арта түсуде. Сондықтан білікті ұлттық кадрларды кәсіби жағынан даярлау және қайта даярлау бүгінгі күннің талабы.
Дамыған және дамушы елдердің тәжірибесін үйренуде жүйелік және нақты тарихи көзқарас халық шаруашылығындағы жұмыссыздық деңгейін бағалаудың әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық-инфрақұрылымдық қызмет ету тетіктерін жетілдіру, облыс тұрғындарын жұмыспен қамту, әлеуметтік қорғаудың белсенді формасы ретінде жұмыссыздарды кәсіби даярлау және қайта даярлау, қоғамдық бағдарлама жасау негізгі өзекті мәселелердің бірі болып отыр, ғылыми тұрғыдан зерттеуді талап етеді.
Әлемдегі көптеген экономист ғалымдардың еңбектерінде жұмыссыздық деңгейін бағалау тақырыбы, оның маңыздылығы, қоғамның дамуындағы рөлі, экономикадағы алатын орны зерттелген. К.Маркс- өз еңбегінде еңбек нарығы туралы теориялық-әдістемелік негізін зерттесе, Д.Ж.Кейнс пен М.Фридман еңбек нарығы мен жұмыспен қамтуды бағалауде мемлекеттің жүргізу саясатының қажеттілігінің маңыздылығын қарастырған. Сонымен бірге тәжірибеде теориялық жағынан қамтылған және Батыс елдердің үлкен тәжірибесіне негіз болған ғылыми зерттеулер жарияланып жүр. Дамыған елдердің тәжірибесін үйрену еліміздің жұмыссыздық деңгейін бағалау мен халықты жұмыспен қамтудың үлгісін жасауға негіз болады..
Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық деңгейін бағалау мен халықты жұмыспен қамту деңгейін көтеру, облыстың экономкалық және т.б. ерекшеліктеріне байланысты ауқымды және күрделі мәселелердің бірі болып отыр. Бұл мәселелерді облыстық экономика мен жұмыссыздық деңгейіның байланыстылығын жүйелі түрде зерттеп, тиімді саясат арқылы шешу теориялық және тәжірибелік зерттеу жұмыстарын қажет етеді.
1. «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» Қазақстан Республикасының Президентінің халықққа жолдауы, 28 ақпан 2012ж
2.А. Байболова, «Халықты жұмыспен қамту», Саясат №4, 2006ж.
3. К.Маркс. Капитал Т1- Маркс К., Энгельс Ф.шығ.жин.,23т.189 б.
4. Курс экономики: Учебник – 3-е изд. доп./ Под ред. Б.А.Райзберга. – М.: Инфра-М, 2001 - 716с.
5.Социология. Лекциялар курсы. Жалпы ред. Басқарған профессор Ә.Х.Тұрғынбаев – Алматы.: «Білім», 2002. –160 б.
6. Курс экономической теории: Учебник/Под ред. Чепурина М.Н., Киров, 1995г., с. 233-248
7. Заславский И. К новой парадигме рынка труда// Вопросы экономики-1999, №2, С.83-91.
8. Курс экономики // Под ред. Б.А. Райзберга.- М.: 1998 , -720 с.
9. Долан Э.Дж. Микроэкономика-СПб, 1995
10. Экономика /Под.ред. Буланова А.С. –М, 1995
11. Маркс К., Энгельс Ф.Соч.2-е изд.- Т. 23.-М.,Политиздат,1976.-907
12. Мамыров Н.К. и др. Формирование рынка труда в малых и средних городах Казахстана: Учебное пособие/ -Алматы: Экономика,2001.-223с.
13. Марцинкевич В.И., Соболева И.В. Экономика человека: Учебное пособие для высш.учеб. заведений.-М.: Аспект Пресс,1996- 286 с.
14. Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Коллягин Б.И., Нысанбеков М.Ә. Жалпы экономикалық теория . Алматы- Ақтөбе, 2003 жыл, 365 б.
15.Саткина М.А., Гибриков Г.Г. Основы экономической теории: Учебное пособие для не әкон. спец. вузов.-М.:Экономика,1996- 367 с.
16.Экономика труда и социально-трудовые отношения (под.ред. Г.Г.Мелекьяна, Р.П. Колосовой) -М.1998-623с.
17.Сосновская Л.И. Основы теории рынка труда- СПб, 1993- 124 с
І8.Человеческое развитие в Казахстане. Материалы для учебного пособия-Алматы,2003-247с.
19. Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, процента и денег.- М.,"Прогресс" 1978,-494 с.
20. Маслова И.С. Особенности Российского рынка труда/ Человек и труд.М.,1994,№3,С.24-29.
21. Маршалл А. Принципы экономической науки .М.,"Прогресс",
"Универс" 1994,-415 с.
22. Кенжалина Ж.Ш. Оплата труда на промышленных предприятиях. Учебное пособие.-Алматы: Экономика, 2003-166с.
23. Омаров Н.А., Бойко А.В. Формирование рынка труда и его влияние на занятость сельского населения/ Проблемы агрорынка-1999,№4 С.41-45.
24. Экономика. Учебник/ под ред.А.С.Булатова-2-е изд, М.,2000,816с.
25. Антология экономической классики.Т.1,-М:МП"Эконов", 1994,486
26.Макконнелл К.Р., Брю С.Л. Экономикс. Принципы, проблемы и политика
Т. 1, Таллин, 1994,- 399 с.
27.Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Коллягин Б.И., Нысанбеков М.Ә. Жалпы экономикалық теория Алматы- Ақтөбе, 2003 жыл, 365 б.
28.Конвенция MOT №122 Конвенция о политике в области занятости. Рекомендация MOT № 122 Рекомендация о политике в области занятости/Человек и труд, 1995 №10, С.37-46.
29.Кауш И. Стратегия занятости/ Труд в Казахстане.2003,-№5,С.4-6.
30.Самуэльсон П.А.Экономика: Вводный курс: Пер.с англ.-М, 1964.605 с.
31.Дадашев А. Занятость населения и безработица в России: проблемы регулирования / Вопросы экономики, 1997, №1, С.78-82.
32. Методика определения экономической әффективности мероприятий по НОТ / Под.общ.Ред. А.П.Голова –М., Экономика, 1978.-С,.134
33. Назарбаев Н.А. Қазақстан халқына жолдауынан «Қазақстан -2030: » Каз.правдва , 12 желтоқсан 2003 ж.
34. Корицкий А.В. Введение в теорию человеческого капитала: Учебное пособие –Новосибирск: СпБУПК,2001
35. Логинова Н.Н., Семина И.А., Носонов А.М. Занятость населения и формирование рынка труда Республики Мордовия //Структурно–экономические проблемы занятости и безработицы: Международная россиско–германская научно–практическая конференция 22–23 сентября 2004 г. – Самара: Изд–во самар.гос.әкон.академ.,2004. С48–51
36. Кулекеев Ж., Катарбаева А. Трудовые ресурсы республики Казахстан–отдел методологии статистики труда и занятости Нацстатагенства РК./Деловая неделя, 1997
37. Ядгаров Я.С. «История экономических учений» учебник для вузов, 4-е переработ.и доп. – М.:ИНФРА–М 2002,
38. Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Комягин Б.И., «Жалпы экономикалық теория» –Ақтөбе-2005 ж. 7 тарау
39. Оучи У.Г. Методы организаций и американский подходы. – М.: Экономика, – 1994. с.275
40. Волков А.М. Швеция: социально–экономическая модель. –М.,1991г.
41.Ванин Н. Японский опыт, который стоит изучать и разумно заимствовать./Человек и труд.-1998,№6.С.50-53.
42.Силин А.А. Правовые аспекты сокращения численности или штата работников на предприятиях Запада и России в условиях рыночной экономики(сравнительный анализ)/Труд зарубежом.-1996.№3. С.40-55.
        
        Мазмұны
| |Кіріспе | |
|1 ... ... ... жұмыссыздықДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ | |
|1.1 |Жұмыссыздық түсінігі және оның ... | ... ... ... ... және оны | |
| ... ... | ... ... ... ... іске ... формалары | |
|2 ... ... ... ... ... бағалау | ... ... ... еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың | |
| ... ... | ... ... ... ... әсерлерiн бағалау | |
| ... ... ... ... және оның | ... |есептеу әдістері | |
|3 | ... ... ... ПРОБЛЕМАСЫН ШЕШУ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ | |
| |ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ... | ... ... ... бағалаудың тиімді экономикалық тетіктері | ... ... ... ... тиімділігін арттыру жолдары | |
| ... | |
| ... ... тізімі | ... ... ... ... ... пәрменді әлеуметтік саясат
– ол халықты жұмыспен тұрлаулы қамту саясаты болып келеді және ... ... ... орай ... көмек көрсету саясаты әлеуметтік топтардың
мұқтаждықтарымен айқындалуға тиіс емес, қайта еңбекке қабілетті азаматтарды
жұмысшылар санына қосуға даярлау ... ... ... ... ... көрсетудің мемлекеттік жүйесі олардың қайта оқып үйренуі
мен жаңа кәсіпті меңгеруіне ынталандыру бағытында құрылуы ... ... ... ... ... ... жүйенің ерекше инфрақұрылымына
айналып отыр. Бұл нарықта, басқа нарықтағыдай, біріншіден, ... ... ... ... күшін сату – сатып алу жетілген ... ... ... отыратын болса, екіншіден, жетілмеген ... ... ... да ... ... ... ұйымына кіру отандық өнімдірушілердің бәсекеге
қабілеттілігін арттыруды талап етеді. Өндірістердің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін жоғары білікті және ... ... ... арта ... білікті ұлттық кадрларды кәсіби жағынан даярлау және қайта
даярлау бүгінгі күннің талабы.
Дамыған және ... ... ... ... ... және ... көзқарас халық шаруашылығындағы жұмыссыздық деңгейін бағалаудың
әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық-инфрақұрылымдық ... ... ... ... тұрғындарын жұмыспен ... ... ... ... ... жұмыссыздарды кәсіби даярлау және қайта
даярлау, ... ... ... ... ... ... бірі ... ғылыми тұрғыдан зерттеуді талап етеді.
Әлемдегі көптеген экономист ғалымдардың еңбектерінде ... ... ... оның ... қоғамның дамуындағы рөлі,
экономикадағы алатын орны зерттелген. К.Маркс- өз еңбегінде еңбек нарығы
туралы теориялық-әдістемелік ... ... ... пен ... ... мен ... қамтуды бағалауде мемлекеттің жүргізу саясатының
қажеттілігінің маңыздылығын қарастырған. ... ... ... ... қамтылған және Батыс елдердің үлкен ... ... ... ... ... жүр. Дамыған елдердің тәжірибесін
үйрену еліміздің жұмыссыздық деңгейін бағалау мен халықты жұмыспен қамтудың
үлгісін жасауға негіз ... ... ... ... ... мен ... ... деңгейін көтеру, облыстың ... және ... ... ... және күрделі мәселелердің бірі ... Бұл ... ... ... мен ... деңгейіның
байланыстылығын жүйелі түрде зерттеп, тиімді саясат арқылы шешу теориялық
және ... ... ... ... етеді.
Еңбек нарығы туралы теориялық-әдістемелік және жинақталған тәжірибелік
материалдар өзіндік ғылыми зерттеу жұмысын іске асыруға ықпал етті.
Дипломдық ... ... ... деңгейін бағалау және халықты
жұмыспен қамтудың жетілдіру жолдарын анықтады.
Олар ... ... мен ... ... ... ... ... негіздері
қарастырылып, авторлық анықтамасы нақтыланды;
- еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың қызмет ету ... ...... ... мен ... ... ... мен жұмыспен қамтудың ұлттық экономикадағы жалпы
сипаттамасы ... ... ... жұмыссыздық деңгейін қазіргі жағдайына
талдау жасалып, жұмыссыздық деңгейіне әсер ететін факторлары айқындалды;
-облыстағы халықты жұмыспен қамтудың облыстық ... ... ... ... үлгі ... арқылы жұмыссыздыққа ықпал
ететін факторларға талдау жасалып, анықталды;
1. Нарықтық ... ... ... ... АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Жұмыссыздық түсінігі және оның түрлері
Еңбек рыногында сауда-саттық объектісі болып ... ... ... күші ... ... ... жағдайыеда бұл тауар сатылуы
мүмкін, бірақ, белгілі бір себептерге байланысты сатып алушы табылмауы да
мүмкін, ... оның ... яғни ... ... ... ... жұмыс табуы да мүмкін, таппауы да мүмкін, немесе жұмыссыз
болуы мүмкін [7,12].
Жұмыссыздық ... ... ... “жұмыссыз” түсінігін
қарастырамыз.
Халықаралық ұйымдардың анықтамасына сәйкес жұмыссыздар – бұл ... ... ... ... және ... төрт апта ... ... іздеп
жүргендер, немесе жұмысқа орналасып, бірақ әлі жұмысқа ... ... заң ... ... деп: ... аптасы ішінде жұмыс
істемегендер, алдыңғы төрт апта ішінде ... ... ... ... ... мемлекеттік жұмыспен қамту органдарына барғандар, болмаса
достарына барғандар); тексеру ... ... ... ... ... 30 ... жұмысқа кірісуі қажет уақытша жұмыстан босатылғандар немесе жаңа
жұмысқа ... ... деп ... аптасы ішінде бір сағат ... ...... аптасы ішінде жұмысы жоқтар, осы
апта ішінде жұмыс іздегендер немесе ... ... ... іздей
алмайтындар немесе жұмысқа орналасу туралы ... ... ... [11,65].
Қазақстанның жұмыспен қамту туралы заңына сәйкес жұмыссыздар ... ... жоқ, ... іздеп жүргендер және жұмыс іздеуге дайын еңбекке
қабілетті жастағы азаматтарды айтады.
Статистикалық жинақтарда ... ... ... ... болмаған
(табысы бар жұмыс), жұмыспен қамту орталығы көмегімен немесе өз ... ... және ... ... белгіленген уақыт ішінде жұмыс ... ... ... 16 ... ... және одан жоғары жастағы адамдарды
жатқызады. Адамдарды жұмыссыз ... ... осы ... ... ... ... [17,55].
Жұмыссыздық – бұл еңбек етуге мүмкіндігі бар және еңбек еткісі ... ... ... бір ... ... экономикалық себептерге
байланысты жұмысының болмауы. Жұмыссыздықтың теориялық негізі бұл жұмыскер
мен жұмыс беруші арасында адамның ... ... ... ... асыру
себебі бойынша – еңбекке, еңбекке деген қабілетін жүзеге асыру ... ... тек ... ... ... және ұдайы өндіруге қажетті емес,
және де ... жеке ... ... адам ... мен ... ... ... тіршілік формасы ретінде табиғаттан еңбекке деген қажеттіліктердің бар
екенін сипаттайтын категория ретінде қарастырылады.
Жұмыссыздық ... ... ... ... ... жағдайларға
байланысты өзін көрсететін көптүрлі формалары бар. Жұмыссыздық жұмыс күші
сұранысының ұсынысқа сәйкессіздігінен шығатын болса да, оны ... ... ... деп ... ... ... ... еңбек рыногындағы нарықтық
жүйелер шаруашылығының айрылмас атрибуты болып табылады дегенді ... ... - әр ... нарықтық процесс категориясы, еңбек рыногы
қызмет етуінің және дамуының объективті салдары. ... ең ... ... ... ... ... өндірістік
күштердің дамуымен байланысты [8,78].
Жұмыссыздық түрлерін қарастырайық. Экономикалық ... ... ... байланысты жұмыссыздықтың келесі түрлері белгіленген:
фрикциондық, ... ... ... ... және жасырын
жұмыссыздық.
Фрикциондық жұмыссыздыққа өз еркімен жұмыс іздеп ... ... шығу ... ... өз ... ... қолдану мақсатында
жұмыссыз жүрген адамдар жатады. Оның себебі өз ... ... ... өз ... кеткен жұмыскерге жаңа жұмыс орнын табу үшін уақыт ... ... оған ... жағынан да, ақысы жағынан да ... ... ... ... ... бола ... оларды бірден таба алмайды.
Кейбір адамдар қиын және ... ... ... ... алатынын біліп
сондай жұмыс іздейді, басқалары өз жұмыс орнындағы талаптарға ... көзі ... ... жалақысы бар жұмыс іздеу ... ... ... ... қоғамда түрлі себептер бойынша өзіне сай ... ... ... ... бір адамдар саны бар.
Бұдан басқа еңбек рыногында ... рет ... ... ... ... ... ... бала баққандар, және т.б). мұндай ... ... ... анықтағанда есепке алынады. Бұл процестер
еңбек ресурстарын қолданудың тиімділігін жоғарылатуға, ... ... ... әсер етеді.
Экономикалық ғылым фрикциондық жұмыссыздық ... ... ... ... деп ... Ол ... мерзімді сипат алады, оның
ұзақтылығы ... ... ... ... ... ... байланысты.
Құрылымдық жұмыссыздық технологиялардағы өзгерістермен, сонымен бірге
жаңа тауар мен қызмет көрсетудің үнемі өзгеріп ... ... жоқ ... ығыстыратын жаңа тауарлар пайда болады) байланысты. Осыған ... өз ... ... ... ... және еңбек
ресурстарын да. Жаңа технологияларды енгізу жұмыс күшінің бір ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Құрылымдық жұмыссыздық елге жалпы бос орындар саны басқа ... тұра ... ... ... адамдар санынан кем ... ... Егер ... орны өте аз ... онда бұл елде жұмыссыздықтың ең
жағымсыз ... ... ... ... дегенді білдіреді [11,26].
Технологиялық жұмыссыздық жұмыс күшін өндірістен ... мен ... ... ... ... ығыстыру салдарынан пайда
болады.
Циклдық жұмыссыздық – бұл өндірістің құлдырауынан ... ... ... ... ... ... циклдық дамуы
жұмысбастылықтың ... және ... ... әкеледі. Циклдық
жұмыссыздыққа қарсы әсер ететін факторлар бар. Олардың ең ... ... ... ... ... ... жолымен
іскерлік белсенділікті ынталандыру; шағын және орта кәсіпкерліктің өсуі;
экономиканың сала және ... ... ... әсер ... ... ... ... жандану және көтерілу фазаларында жаңа жұмыс
орындары пайда болып, жұмыссыздық азаяды.
Тағы кейбір салаларда әртүрлі уақыт ... ... ... ... ... ... (яғни кейбір айларда бұл салаларда жұмыс
күшіне сұраныс көбейеді (жұмыссыздық ... ...... ... ... ... айтуға болады. Бұл
салаларға негізінен ауыл шаруашылығы мен құрылыс жатады.
Сондықтан, кейде ... ... ... ... да
жатқызады. Олар кейбір қызмет түрлері тек жылдың белгілі бір мезгілінде
орындалғандықтан ... ... ... ... бұл әр ... ... психикалық құрылымы немесе
басқа да себептерге байланысты жұмыс ... ... ... ... ... сипатталады. Сонымен бірге, егер жұмыскер жалақы деңгейіне, жұмыс
жағдайларына немесе басқа да ... ... ... ол ... ... ... шығуына байланысты ерікті жұмыссыздық пайда болады.
Отандық экономикаға тән жұмыссыздықтың тағы бір ... ... ... мәні ... ... ... кәсіпорын ресурстарын толық
пайдаланбаған жағдайда, жұмыскерлерді ... ... ... ... уақыты режиміне ауыстырады (толық емес ... ... ... ... немесе мәжбүрлі ақысыз демалысқа жібереді. Ресми ... ... ... деп ... ... ... шындығында
олар жұмыссыз болып табылады.
Толық емес жұмыс уақытысында мәжбүрлі түрде жұмыс істейтіндер санының
пайда ... және ... әсер ... ... ... ... болады:
жалғасын тауып жатқан инфляциялық процестер, өндірістің құлдырауы, сонымен
бірге кәсіпорындардың өзара қарыз болуы.
Әдебиеттерде ... ... және ... арылмаушылық"
деген түсініктер кездеседі. Біріншісі ... ... ... ... ал ... - бұл жұмыссыздықтың табиғатын, оның ... және ... ... ... қарамастан, нарықтық
экономикада пайда болуының және дамуының себептерін ашатын негізгі түсінік.
Жұмыссыздықтан арылмаушылық - бұл ... ... ... ... ... байланысты категориялар одан туындайды.
"Жұмыссыздықтан арылмаушылық" түсінігі барлық мектеп және бағыттағы
экономистердің еңбектерінде ... ... ... ... мазмұнында. Мысалы, Кейнстің айтуынша, тұтынушылық және
инвестициялық тауарларға ... ... ... ... ... ... алмаймыз. Монетаристерде еңбек рыногы
бірқалыпты ... ... ... ... ... ... табиғи қозғалысы
болып тұратындықтан жұмыссыздық та сөззсіз болады [8,95].
Жұмыссыздықты жан-жақты зерттеу жұмыссыздықтың болуын ғана емес, қоғам
өмірінен ... ... ... ... ... объективті
себептерін анықтауды талап етеді. Жұмыссыздық себептерін талдауды ... ... ... Олардың негізгілеріне тоқталайық.
Жұмыссыздық түсінігіне ағылшын экономисті Т.Мальтус өзінің "Халық саны
туралы заңның тәжірибесі" (XVIII ғ. ... ... ... ... ... ... ... санының өсу қарқыны өндірістің өндірістің
өсу қарқынынан асып кету нәтижесінде жұмыссыздық ... ... деп ... ... ... теориясын "өрескел" және жалған деген
тұрақты дәстүр қалыптасты. Сонымен бұл өмір сүруге құқы бар және ... және ... туу ... бар ... ... саясат
үшін демеу болды. Демек, жұмыссыздықтың туындау себебін ... ... тыс ... ... іздеу қажет.
К.Маркс "Капиталда" (XIX ғ. екінші жартысы) ... ... Ол ... ... бірге бір жұмыскерге келетін өндіріс
құралдарының массасы және құны да өседі дегенді ... Бұл ... ... ... ... ... ... қорлану қарқынынан еңбекке
деген сұраныстың салыстырмалы түрде артта қалуына әкеледі дегенге көндірді
[25,56].
Батыстың экономикалық ... ... ... ... ... ... зерттеледі. Сонымен, жұмыссыздық жалпы жұмыс
күші жеткіліксіз қолданылмай қалған макроэкономикалық мәселе ... ... ... ... теңсіздікпен немесе осы
рыноктағы қолайсыз өзгерістермен жиі түсіндіріледі.
30-шы жылдардың ... ... ... (А.Смит, А.Маршалл), жұмыссыздық себептерін жалақының ... ... ... ... бірі Дж.М.Кейнстің теориясы
болды. Кейнстің айтуынша жұмыссыздық жалпы ... ... ... "Жұмыс
көлемі тиімді сұраныс шамасымен байланысты", - деп жазды Кейнс. Тиімді
сұраныстың жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың өсуіне әкелетін жұмысбастылықты
қамтамасыз ету мүмкіндігі болмайды. Бұл жағдайдан шығудың амалын Кейнс ... ... ... ... ... ... есебінен,
мемлекет ролінің жоғарылауымен және жалпы сұраныстың қалыптасуынан көрді.
Кейнстің сыншылары, неоклассикалық мектептің өкілдері, жұмыссыздық
себептерін ... ... ... ... ... ... ... көрді. Мысалы, Ф.Хайек жұмыссыздықтың "бұл соңғы ... бес ... ... ... ... ... ... нәтижесі" деп
есептеді. Хайектің ойынша, бұл бірінші ... ... ... ... ... ... ... табуға, инфляциялық
емес әдістермен жоғары және тұрақты деңгейдегі жұмысбастылықты қамтамасыз
етуге мүмкіндік береді.
М.Фридмен бастаған монетаристер ... ... ... оған ... және құрылымдық жұмыссыздықты жатқызды. Бұл
концепция барлық экономистердің, оның ішінде неокейнсианстардың да ... ... ... ... ... ... өсуі ... - жалпы сұраныстың жеткіліксіздігінен бе әлде ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
бағалауші саясатынан ба - міне осы туралы.
Сонымен, ... ... ... - бұл ... ... ... ... одан арылу мүмкін емес, ал өзінің "табиғи"
байқалуында еңбек рыногының қажетті ... ... етуі ... осы ... ... ... ілімдердің біреуі де жұмыссыздық
немесе жұмысбастылық себептерін ... ... ... ... емес. Жұмыссыздық себептеріне айтылған көзқарастарды келесідегідей
топтастыруға болады.
Біріншіден, жұмыссыздық себебі халық санының артықтығы, яғни ... ... ... ... Жұмыссыздықтың бұл факторы
дамушы елдерде қатты білінеді. Екіншіден, ... ... оның ... технологияның (құрылымдық жұмыссыздық) өзгеру
нәтижесі болуы мүмкін. Үшіншіден, жұмыссыздық адамдардың еңбек жағдайы және
жалақысы жақсы ... ... ... табу ... байланысты, уақытша көбеюі
мүмкін (фрикциондық жұмыссыздық). Төртіншіден, жұмыссыздық деңгейінің тым
жоғары көтерілуі экономикадағы циклдық құлдырау нәтижесінен ... ... ... бұл ... ... ... тұйық оқшауланған
орта құрумен байланысты: өндірістің құлдырауы - жұмыссыздық - жалпы табыс
деңгейінің төмендеуі - жалпы сұраныстың ... - ... ... -
жұмыссыздық және т.с.с. Бесіншіден, кейбір ... ... ... ... ... икемсіздігіне және кәсіпкерлердің
жоғары пайдаға жету міндетін -жұмысбастылықты ... ... ... ... ... ... мен жұмыс беруші қарым-қатынасына
мемлекет пен кәсіподақтардың белсенді түрде ... ... ... бұл ... ... ... және динамикасына
әсер ететін факторлар ретінде сипат алады. Жұмыссыздықтың негізгі ... ... ... ... ... ... емес ... және
жағдайлар табылады, себебі еңбек рыногы тек жұмыс күші сұранысы мен ұсынысы
арасындағы бар пропорцияларды қамтиды, ... ... ... ... ... ... тек ... да, оны қоғам үшін көрсетеді.
Соңғы жылдары жұмыссыздық халықтың қалың топтарын қамтуда және барған
сайын ұлғайып ... Оның ... ... ... және ... (ЭЫДҰ –ОЭСР) кіретін елдердің барлығында дерлік өсу үстінде. ... ... ... қарқындары белгіленген дамушы елдердің көпшілігі
халық санының өсуінен қалып ... үшін ... ... қарқындармен
жұмыспен қамтуды ұлғайту мәселесін әрең игеріп отыр.
Шығыс Еуропа және ТМД елдерінде ... және ... ... ұзақ ... бойы ... ... адамдар, кенеттен мемлекеттік
секторды қайта құру мен жеке ... ... ... ... ... ... ... қамтылу кепілдігінен айырылып, жұмыссыздықтың
өсу проблемасын бастан кешірді. Тіпті экономикасы өрлеу үстіндегі елдерде
де жалақы ... ... ... – экономикалық өсу жетістіктерінің адам дамуына ықпалын
азайтатын құбылыс.
Біріншіден, ол адамдар мен үй шаруашылықтарының ... бір ... ... ... ... әрекет жағдай жасайтын мүмкіндіктерге
қол жеткізуден ... Олар үшін адам даму ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді, тоқыраулы) еңбек дағдыларын
жоғалтуға, яғни ... адам ... ... ... ... ол адам дамуына теріс ықпалын тигізеді. Үшіншіден, жұмыссыздық
тек жеке адамдардың ғана ... ... ... ... әл–ауқатының
деңгейін қолдауға, мемлекетердің жұмыспен қамту жөніндегі ... іске ... ... ... ... шығындарға
ұшыратады, ал мұндай жағдай адам дамуына анағұрлым тиімді бағытталуы мүмкін
ресурстарды қоғамнан оқшауландырады.
Жұмыссыздық нарықты қатынастардан туады, ... ол ... ... ... ... экономист А.Оукеннің есептеуі
бойынша, егер ұлттық ішкі өнім (ҰІӨ) 2,7%-ке өссе, жұмыссыздық ... ал ҰІӨ ... тағы 2 %-ке өсуі ... деңгейін бір
пайызға азайтады және ... ... ... ... көтереді.
1.2 Жұмыссыздықтың әлеуметтiк-экономикалық салдары және ... ... 80-ші ... ... ... және қазіргі уақытқа
дейін жалғасын тауып жатқан әлеуметтік-экономикалық қайта құрулар ... ... ... ... Бұл ... ... мен
көптүрлілігін есепке ала отырып олардың ішінен бір мәселені жұмыссыздықтың
экономикалық және әлеуметтік салдарын анықтау және ... ... ... ... ... мәселе ме? Әрине, сөзсіз. Жұмыссыздықтың
әлеуметтік-экономикалық салдары кедейшілік және әлеуметтік ... ... ... ... және ... ... бірі.
Шынында, өтпелі кезеңде көпшілік адамдарды рационалды жұмысбастылық
құрылымды қалыптастыру мақсатында түрткі болудың ... ... ... ығыстыру болып табылады. Осымен қатар өте ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік
дүмпуге әкеліп соғатын жұмыссыздықтың пайда болуына ... ... ... ... ... сақтау қажет.
Әлбетте, жұмыстан босап қалған жұмыскерлер саны мен төленетін төлем ... ... тек ... экономикалық эффекті ғана ... ал ... ... ... ... ... елдегі
жағдайына теріс әсер ... ... ... ... жағдайдың
параметрлеріне тәуелді. Қазақстан ... ... ... ... ... ... қатар қоғамдағы жоғары әлеуметтік
шиеленістердің салдарынан әлеуметтік күйзеліс туғызатын жұмыссыздық деңгейі
жоғары. Осыған байланысты жұмыссыздықтың ... және ... ... ... ... ... ... маңызды деген жұмыссыздықтың экономикалық және
әлеуметтік салдарының жүйеге оң және теріс ... ... ... ... ... ... болады.
Жұмыссыздықтың теріс әлеуметтік салдары болып қылмыстың ... ... ... ... және ... ... ... өсуі,
әлеуметтік теңсіздіктің көбеюі, еңбек белсенділігінің төмендеуі табылады.
Оң ... ... ... ... құндылығының жоғарылауы, жеке бос
уақыттың көбеюі, жұмыс орнын таңдау бостандығының өсуі, еңбектің ... мен ... ... экономикалық салдарына оқудың құнсыздануы, өндірістің қысқаруы,
жұмыссыздарға көмек шығындары, мамандықты ... өмір ... ... ... ... ... ... азаюы жатады.
Оң экономикалық салдары: экономиканы құрылымдық қайта құру үшін ... ... ... ... ... ... ... ретінде
жұмыскерлер арасындағы бәсекелестік, білім деңгейін жоғарылату және қайта
оқыту үшін жұмысбастылықтағы үзіліс, еңбек қарқынын және ... ... ... теріс әлеуметтік-экономикалық салдарын жою немесе
жеңілдету үшін ... ... ... жасауы қажет.
Жұмыссыздық деңгейін төмендету үшін мемлекет қандай қадамдар қолдануы
қажет? Жұмыссыздық ... оны ... ... ... соқтырады.
Жұмыссыздықпен күресудің бірыңғай жолы болмағандықтан, әр елде бұл мәселені
шешу үшін түрлі әдістер ... тура ... ... ... 3 негізгі әдісі қалыптасты: пассивті, орташа
пассивті, белсенді. Пассивті саясат жұмыссыздарға жәрдемақы төлеу және
оларға ... ... ... қызметін көрсету мекемелері арқылы жұмыс
орныны таңдауды қамтиды.
Орташа пассивті жұмысбастылық саясаты да ... ... ... ... ... әр ... қызмет көретумен күшейтілген. Бұл екі
нұсқа да ... ... ... ... ... ... қатар
экономикалық дамудың пассивті жағынан күтілуі еңбек ... мен ... тек ... ... өздігінше жұмысқа орналасу мүмкіндігі
жоғары позитивті экономикалық ... ... ... ... пассивті саясаттың бағалаушілері әлсіз болып ... ... ... Ал ... саясаттың болмауы жұмысбастылық
қызмет орындары ... ... ... ... үшін ... бар ... шығаруды ынталандыру,
қоғамның экономикалық өркендеуіне жағдай ... ... ... ... жұмысбастылығын және жұмыс күшінің сапасын қамтамасыз
ете алатын белсенді саясат тиімді болып ... ... ... өту ... барлық айтылған міндеттерге тағы
бір міндет қосылады – экономиканың құрылымдық ... ... ... тұрғындарды әлеуметтік қорғау [24,78].
Қазақстанда тиімді жұмысбастылық жүргізу механизмінің негізгі тетігі
болып “Халықты ... ... ...... ... мемлекеттік
жұмысбастылық қызметі табылады. Ол жергілікті әкімшілік және ... ... ... және әлеуметтік қорғау министрлігі нұсқауымен
құрылған және отандық, қала, облыс және ... ... ... және ... ... ... қоры есбінен
қаржыландырылады.
Жұмысбастылық қызмет көрсету орны ... ... ... ... Ол бұл міндетті рынок жағдайы туралы ақпараттарды ... ... ... зонасын анықтай отырып орындайды. Жұмысбастылық қызмет
орны мүмкін ... ... ... ... жеке ... мен
органдарға көрсете отырып, жұмыс күші сұранысы мен ... ... ... ... ... ... ... Республикасының “Халықты жұмыспен қамту туралы” Заңы
тұрғындарды жұмыспен қамту мәселелерін реттейтін негізгі заң ... ... ... ... ... ... ... жағдайлары,
жұмысбастылықты бағалаудың негізгі бағыттары, Қазақстан Республикасы
азаматтарының еңбек ... ... ... ... материалдық және
әлеуметтік көмек, жұмысын жоғалтқан жағдайда мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... ... қамту саясатын жасағанда және ... ... және ... шараларға сүйенеді.
Жұмысбастылықты мемлекеттік бағалаудың негізгі әкімшілік әдістеріне
келесілерді жатқызуға болады:
- азаматтарды жұмыссыз деп тану тәртібін белгілеу;
- ... ... ... орнында азаматтардың жұмысқа орналасу
құқығын жариялау, тегін консультация, кәсіби ... ... ... түрлі ақпараттарды алу;
- еңбекті орындауға кепілдік беру, жұмысты өздігінше таңдау құқығын
сақтау, жұмыссыз азаматтарды материалдық және ... ... ... әсер ... ... ... экономиканың жеке салаларын тікелей ... ... ... ... және дамыту, жұмысбастылықты ... ... жеке ... ... ... ... белгілеу;
- жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік туғызатын жаңа технологияларды
шығаруды ынталандыру;
- жеке өндірісті кеңейтуге бағытталған экспорт пен ... ... ... ... ... ... жұмысбастылықты қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... бизнес пен тұрғындардың өздігінше жұмысқа орналасуын дамытуды
қолдау;
- мамандарды кәсіби қайта даярлау ... ... ... ... ... ... ... қолдау,
қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру.
Жұмысбастылықты бағалаудың басты құралы ... ... ... ... ... ... қорғау ретінде
мемлекеттік биліктің әр түрлі деңгейінде қабылданатын ... ... ... ... Президентінің тапсырмасы бойынша 2004 жылы
үкімет 2004-2007 жылдарға ... ... және ... күрес
бойынша мемлекеттік бағдарлама қабылданды. Ол негізінен, отбасының кем
дегенде бір мүшесін жұмыспен қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... жағымсыз құбылыстардың азаюына байланысты нақты
шараларды қамтыған. ... ... ... ... ... ... көмегімен азайту – бұл бағдарламаның негізгі мақсаттарының
бірі ... ... ... кедейшілікті азайту бойынша 2006-2009
жылдарға концепция жасалған. Халықты жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету ... ... бұл ... ... ... мәселесін шешу
әдісінің негізі ретінде қарастырылған.
Үкімет басты назарын жұмыссыздарды ... ... ... ... жұмысқа орналасу мәселесі бойынша консультациялар жүргізуге, шетел
жұмыс күшінің келу тәртібін бағалауге аударып ... ... ... ресми түрде 10 мыңға жуығы тіркелген, ал жасырын келгендер
бұдан бірнеше есе ... Бір ... ... ... ... түрде
жұмыс күшін шетелге жұмысқа орналастыру тәжірибесін қолданбақ.
Мысалы, министрліктің алдына қойылған міндеттердің ойдағыдай жүзеге
асырылуы ... ... ... бірқатар нормативті-құқықтық
актілердің қабылдануына мүмкіндік туғызды.
Қазақстан Республикасы үкіметі шағын бизнестің дамуына жете ... ... ... ... бір жағынан, әлеуметтік, технологиялық, ұдайы
өндіріс қатынасында өзгеріс ... ... ... жағынан,
әрқкшан глобальды әлемдік шаруашылық процестерінің әсерін бастан кешіреді.
Тұрғындарды әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... табысын индексациялауды жатқызады. Оның мәнісі: инфляция
келтірген ... ... ... ... етеді. Тұрғындардың табысын
индексациялау өзінің экономикалық мазмұны бойынша - тұрғындардың ақшалай
табыс ... ... ... Инфляцияның әсерінен болған тұтыну
тауарлары мен қызмет көрсетудің қымбаттауын сол механизм ... ... ... ... ... Нарықтық экономика жағдайында тұрғындарды
әлеуметтік қорғаудың ... ... ... ... ... ... қолданылады. Ол тұрғындардың ақшалай табысы мен ... ... ... ... ... ... алатын ақшалай табысы да жатады (жәрдем ақы, ... ... ... және т.б.).
Индексацияны мынадай түрлерге жіктейд:
- ақшалай табыс индексациясы;
- ... ... ... және өмір сүру ... ... ақшалай табысты индексациялау механизмы төмендегідей
түсіндіріледі. Мемлекеттік статистикалық агенстволар органдары тауар мен
қызмет ... ... ... ... ... Осы ... тұтыну
бағасы индексін есептеуге мүмкіндік береді. Осылар тұрғындардың жоғалтқан
(бағаның көтерілуі т.б.) нәрсесі ... ... ... ... ... ... ретроспективті немесе күтетіндей болуы ықтимал. Әлеуметтік
қорғаудың басты бағыты кедейленген ... ... ... ... өмір сүру ... арқылы өлшенеді.
Күн көру деңгейі дегеніміз не және қалай өлшенеді? Өмір сүру минимумы
деп адамның өмір сүруін және оның ... ... ... ... ... ... қаржы деңгейін айтамыз. Қоғам дамуы
жағдайындағы күн көру ... өмір ... ... қажетті төменгі
шекарасын анықтайды. ... күн көру ... екі ... ... Бірінші тәсіл минималды тұтыну бюджетіне негшізделген.
Ол отбасы табысының балансы мен шығындарынан (отбасы ... ... ... ... ... және ... ... тұтынысы
бірқалыпты қанағаттандыру тілге тиек етілген. Бұл бір ... ... ... ... ... бағалау әрекеті. Жұмыс күшін ... ... ... ... мен қызмет жасаудың сандық құрамына кеткен
шығындарды минималды тұтыну бюджеті дейміз. ... ... ... құны мен ... арнайы басылымдарда үнемі шығып тұрады.
Күн көру деңгейін анықтаудың екінші тәсіліне кедей отбасы өз табысының
1/3 бөлігін ... ... ... ескеріледі.
Күн көру деңгейін бюджеттің рационалды тұтыну бюджетінен айырмашылығы
сол барлық ұдайы тұтынуды ... ... ... ... ... пен ... ... қалыпты ұдайы өндіруді қажетті көлемді
қамтамасыз етуі болмақ.
Әлемдік тәжірибеде тұрғындар ... ... екі ... ... а) ... б) ... ... кейде келісімді дейді.
Бірінші түрде, жалақы баға индексінің ... ... ... ... шығынды толық қайырады. Жалақының осындай жүйе бойынша
есептелуі оны ... ... кері ... ... Себебі еңбек
ақыны көтеру оның нәтиже ... ... ... ... түрі ... ... ... елдерінде кеңінен
қолданылады. Оның мәнісі мынады: жалақының баға ... ... ... жайы ... екі ... ... жасалып шешіледі. Мұндай
келісім кәсіподақ, жұмыс беруші және мемлекеттің қатысуы арқылы ... ... ... ... Сосын кәсіпорын өзінің шамасына
қарай өткереді, көбіне ұжымдық келісім жасау арқылы жүзеге асады. Мұндай
тәртіп ... ... ... жағдайға, қаржы мүмкіндігіне және
еңбек қатынастарына бейімдейді.
Тұтыну бағасы индексін анықтау үшін «тұтыну ... ... ... Ол әдетте ең қажетті тауарлардан тұрады. ... ...... мен қызметінің жиынтығы және ... ... ... ... ... ... етуді айтамыз. Оған жататындар:
тағам-тамақтар, киім, аяқ киім, іш киім, гигиена мен санитария ... ... ... мәдени ағарту шаралары мен ... ... ... ... байланыс, мектепке дейінгі мекемелерде
балаларды тәрбиелеу және әлеуметтік басқа да қажеттіліктер. Бұларсыз адам
өмірін елестетоу қиын.
Әртүрлі ... ... ... ... ... көрсетілуге тұтыныс біркелкі емес, сондықтан тұтыну қоржыны олардың
әрқайсысына бөлек есептеледі – балаларға, жұмыс істегендерге, зейнеткерге,
қала және ауыл ... ... ... қоржыны құрамы және құрылымына тауар
мен қызмет көрсету тізбесі енген. Дамыған елдерде минималды тұтыну бюджетін
кедейліктің шегі ретінде қарап, ... өмір ... ... ... ... көрсетудің 300-ден астамын тізбесін қосады.
Дамыған елдер тәжірибесінің негізінде айтар болсақ, егер өмір құны жыл
бойы + - 5% ... онда ол ... ... болғаны. Жыл бойы өмір деңгейі
көрсетілсе – онда ол жақсы көрсеткіш; ал 5% ... онда ол ... ... Егер өмір ... ... аса ... (немесе өмір деңгейі
төмендесе), ондай құбылысты нарықтық экономикасы дамыған елдерде қолайсыз
деп есептеледі. Мұндай жағдайда ... мына ... ... ... ... ақыны көбейтеді немесе салықтарды төмендетеді. Біздің еліміздің
үкіметі барлық жұмыскерге минимальды жалақыны көтере бермейді. Себебі оның
көтерумен ... ... ақы, ... ... ... және басқа да
әлеуметтік төлемдерді өсіруге тура ... Ол үшін ... ... ... ол бюджеттен болмақ. Бюджеттің мүмкіндігі шектеулі және ... ... ... ... ... ... ақыны көтере беру инфляцияның
күшеюіне алып келеді. Қазақстан Республикасы әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... ... шығудың
бірден бір жолы «адрестік» әлеуметтік қорғауға көшу (яғни ... ... ... ... адамды қорғауға көшу. Олардың
табыстары минималды жалақыны орташа жан ... ... ... ... ... олар орташа табысы қалыпты деңгейден жоғары отбасының ... ... ... жәрдем ақы алып тастауды ұсынады. Мысалы, АҚШ-да
жылына табысы 15 мың доллар құрайтындардан, ол ... ... ... онда ... ... үшін, аяғы ауыр болғанында ешқандай
әлеуметтік сақтандыру ... ... ақы ... ... ... азық-түлік тауарларынан қосылған құнға салықты алу. Себебі тауар
мен тағам тұтыну ... ... ... ... бюджеттен екендігі мөрленген.
Тұрақты даму тұжырымдамасын жүзеге асырудың маңызды жағдайы әлеуметтік
бағдарланған рыноктік ... құру ... ... ... ... ... ... жұмыспен тұрақты түрде қамтылумен, еңбек саласындағы әр алуан
қисылтаяң ахуалдар көрінісінің алдын ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықпен күресу мәселесі жұмыс
орындарын құрумен, жұмыспен ... ... ... жүргізумен
жұмыссыздықтан қорғаумен біртұтас түрде қаралуға ... ... ... бола бастаған кезде мемлекеттің әлеуметтік ... ең ... бірі – ... ... әлеуметтік қорғау
жүйесін жасау болып табылады. ... ... ... ... елдерде қазіргі ғасырдың басынан-ақ ... ... ... ... ... бойынша әлеуметтік қорғау жүйесін дамыту
үшін ... ... ... жасаудан басқа, оның мәнін, ... және оның ... ... ... ... қажет.
Жұмыссыздық бойынша қоғау жүйесі үш негізгі көзден қаржыландырылады –
жұмыс берушілер, жұмыскерлер және мемлекет. Егер ... ... ... ... ... ... үш ... есебінен қолдау тапса,
екіншісі негізінен жұмыс берушілер есебінен алады. Рыноктік экономикасы бар
елдерде жұмыссыздық жөніндегі ... ... құру ... ... екі себепке байланысты:
• Өндірістің рыноктік тәсілі үшін жұмыссыздық ... ... ... және барлық жалдамалы жұмыскерлер
жұмыссыз қалу қатеріне ұшырайды. Оның бола қалуы нақтылы ... ... ... ... Көптеген жағдайда ол сыртқы
әлемдік-экономикалық факторларға бағынышты.
• Мемлекеттік органдардың өз азаматтарына ... ... ... ... міндеті болып саналады.
Еңбек нарқы, жұмыссыздық тек бір саланы ғана қамтитын саясат емес, ол
барлық салаларды , ... ... ... ... ... ... жағдайы мемлекеттің ұстанған саясатына және жүргізіліп жатқан
реформаларына, саяси-экономикалық ... ... ... ... ... қалыптасуы және дамуы азаматтарды қорғау, оларды
әлеуметтік тұрғыдан қолдау бойынша экономикалық, құқылық және ... ... ... ... ... ... оның ... жұмыссыздық
деңгейіның институттары мен ұйымдары, жеткілікті дамымағандықтан мемлекет
әлі де зор роль ... ... ... нарығы толық құнды бәсекелесті болған
сайын қызметкерлер де, кәсіпкерлер де елдің ... ... ... ... ... ... Жеке ... сектордың даму дәрежесі өскен
сайын, жұмыссыздық деңгейіның ... ... ... сайын мемлекет
әлеуметті қатынастарына өзінің рөлін, кірісу ... мен ... ... ... баға ... өсуімен байланысты, оған
экономикалық энергетикалық жағдайда еңбекшілер жалақыларын көбейтуін талап
етеді. Өндірушілер өз өнімдерін өте жоғарғы бағаға ... ... ... ... ... қосалқы бөлшектер қымбаттайды. Инфляцияның
жоғарғы қарқыны тұсында өндірушілер өздерін жабдықтаушылардың бағаны көтеру
мүмкіндігінен сақтап, алдын – ала өз ... ... ... өсудің қарқыны пайызбен өлшенетін белгілі бір мерзімді
міндетті, нақты ... ... ... ... өсу қарқыны пайызбен өлшенетін белгілі-бір ... ... ... ... мен ... арақатынасының себебін былай
түсіндіруге ... ... ... сол ... баға ... саны көбейеді.
1.3 Қазақстандағы әлеуметтік саясатты іске асыру формалары
Әлеуметтік топтық қоғам ... өмір сүру ... бір ... жат тіршілік болып табылмайды. Себебі қоғамның саяси саласында
мемлекеттің даму ... ... ете ... ... қатынасы негізінде
мүмкіндіктерді анықтау және сол арқылы қоғамның даму ... ... шешу ... істердің бірі болмақ.
Осы орайда егемендік жылдарынан бастау алып, жүргізіліп және атқарылып
жатқан әлеуметтік іс-шаралар аухымы халықтың игілігіне ... ... ... көріністері болып отыр. Әлеуметтік мүмкіндіктері
шектелген тар ауқымды қоғамда күй ... ... ... ... ... ... ... өрге басулары екіталай.
Үкімет тарапынан бюджеттен бөлініп жатқан қаржылар желісі – ... ... ... ... ... болмысынан қарттығы мен жетімділігіне
байланысты қалып қойғандарға жәрдемақылар, әлеуметтік көмектер, ... ... ... ... ... ... өзінің даму мүмкіндіктеріне орай қабілетті азаматтарды жұмыспен
қамти отырып, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... еңбек қатынастарының ... ... орай ... ... ... бір мөлшерде жұмыстарын
ұйымдастыра отырып, олардың күн ... ... ... ... Күн
санап өсіп келе жатқан мүгедектер саны қоғамға өзінің тәуелділігін ... ... ... тек ... ... ... проблема болып отыр.
Ал, републикада ... ... ... проблемасы осыған келіп ... орай ... ... ... ... ... және ... байланысты берілетін әлеуметтік жәрдемақылар туралы
заң жарық көрген ... Бұл заң ... ... ... және
төлеу тәртіптері, мүгедектік санаттары, асыраушысынан айырылу жағдайы
бойынша жәрдемақы ... ... ... ... төлемдерін
жүргізудегі жалпы ережелер мен құқықтарын қарастыра отырып, ... ... осы ... ... ... ... де ... құқықтық актілерінде көзделген негіздерде және
тәртіппен мүгедектігі бойынша, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар алуға құқы бар
– деп айтылған. Сондықтан да мемлекет осы тұрпаттағы саяси өмір сүру ... ... ... мүмкіндігі шектелген жандардың тұрмысына қажетті ... ... ... және ... бойынша таратылуы
материалдық ахуалды оңалту жолындағы жүргізіліп жатқан іс-шаралар болып
табылады.
Бұл заң республикада тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... көріністерінің бірі ретінде негіз юолды.
Қоғамда жәрдемақы алатын әлеуметтік топ ... бірі – ... да ... ... мен ... ... ... қарастьырылып, шешілуі тиіс. Ел болып, елдік еркіндігін орнатып
тәуелсіздік ұғымын сіңдіруді ... ... 1991 ж. ... ... ... қорғау туралы» заң қабылдады. Бұл заң ... ... ... қажеттіліктерін ескеру, сондай-ақ
жәрдемақылар тағайындау тарифтері сияқты тұстары ескерілді. Қабылданған
заң ... ... ... ... ... ... ... мен ҚР Үкіметінің актілер жинағы, 244 бап) бірқатар мәселелерді
шешу көзделген:
- мемлекеттік зейнетақымен, жәрдемақымен және ... да ... ... ... зейнеткерлер мен мүгедектерге ... ... ... ... мүгедектерді кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... мұқтаж басқа да
топтарын қолдау ... ... және ... ... ... ... ... өзара іс-қимыл
жасау;
- медициналық қызмет көрсету, емдеулер мен демалысорталықтарында
демалту бағдарламаларын іске қосу ... ... ... ... ие ... әлеуметтік
Жыл санап өсіп келе жатқан экономиканың даму желісінің мүмкіндігі
бюджет ... ... мен ... көмектер, төлемдер,
жеңілдіктер және төлемақылар өтеуге ... ... ... ... ... халық игілігінде жүзеге асыру қоғам ағымынан әртүрлі
себептерге байланысты ... ... ... үшін ... ... іс-
қимылдар болып табылады. Экономикалық даму мейлінше тұрақталып, ... ... ... ... ... ... ахуал назардан тыс
қалмайды, қайсы бір мемлекет болмасын, оның даму ... ... ... ... ... анықталады.
Халқының өткендегісіне ұлық ретінде қарау, оның саяси тәрбиелік мәнін
ұлықты іс ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Себебі республикада күні бүгінде дүниеге келер жас сәби ...... ... ... ... мемлекет тарапынан
бөлінетін әлеуметтік жәрдемақылар бар. Әлеуметтік қолдау негізінде халықтың
игілігінен шыққан бұл ... іс күні ... ... ... ... мүкіс жандар, қарттар, жас сәбилерге әлеуметтік жәрдемақылар
тағайындалып, ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Тек осы проблема толық күйде шешілгенде ғана қоғам тұрақтанып, мемлекет
әрі қарай ... ... ... ... ... бері ... саяси мағыналы тұстарымыз халықтың тұрмыс-тіршілігі, ахуалы мен
оңалту жұмыстарын жүргізіп, бірқатар жетістікке жеткен тұстары бар.
Мемлекет тарапынан әлеуметтік ... осы және өзге де ... ... ... мен ... ... отырса, әлеуметтік басты
буынды мемлекеттер қатарынан әлеуметтік толықтырулар жүргізудегі ... ... ... Ол үшін ... ... ретінде
жәрдемақылар алушылар әлеуетін әрдайым бақылауда ұстаған жөн. Күн ... ... ... ... ... ... ортақ жүйеге енгізу
керек. Себебі жәрдемақы алушы әлсіз топтар өзінің күнделікті ... ... етуі ... республикасы Үкіметі тұрмысы төмен азаматтарды қолдау
жөнінде ... ... қор құру ... оның ... ... бағыттарын
яғни тұрмысы төмен азаматтарға материалдық, қаржылық ресурстарды беру,
қызметтер көрсету, әлеуметтік бағдарламалардың іске ... ... ... ... аз ... әлеуметтік қорғау жөніндегі
аймақтық қайырымдылық ... ... ... тиіс және ... көшу ... және ... ... Республикада экономиканың
тұрақталып қалуына байланысты жетім ... ... ... қатар
тұрмыс жағдайы нашар азаматтарды әлеуметтік, ... және ... ... алу ... ... үшін ... сипат алып, оларды
үкімет тарапынан дер кезінде шешу табанды түрде міндеттейді.
Республика бойынша қаланың ... ... мен ... ... ... ... мен әлеметтік көмектер ретінде жұмсалып, ... ... ... ... тарапынан экономикалық, әлеуметтік
және саяси қолдауға ие болған халықтың мұң-мұқтажын өтеу ... ... ... ... ... бір ... ретінде танылды.
Әлеуметтік тұрғыды жан-жақты қамтамасыз етілген халықтың ... ... ... көтеруде болған өзгерістермен кезек күтіп
тұрған толықтырулар күн ... ... ... жаңа даму ... ... ... әлеуметтік қолдау жөніндегі республикамыздың заңының ... 1 ... ... орай ... ... ... ... реттер бойынша мүгедек немесе асыраушы деп танылған
адамдардың жұмыс стажына қарамастан, егер ... ... ... ... ... зейнетақы тағайындалады» - деп қарастырылған.
Президенттің әлеуметтік жағдайды түзеуге белсенді түрде ат салысуы
қоғам өмірінің әртүрлі ... ... ... ... ... халықтың әлеуметтік-тұрмыстық хал-
ахуалы жыл өткен сайын жақсаруы ... ... ... ... ... өтемақылар мен жәрдемақылар, әлеуметтік көмектер мен
төлемдер, ... ... ... ... игілік жұмыстардың өзекті
тұстарының бірі болып табылады.
Экономиканың қай уақытта ... ... ... ... экономикалық саясаттың негізгі мәселесі болып табылады.
Жұмыссыздықтың табиғи ... мен ... ... ... ... ... ... болып табылады. Жұмыссыздықтың табиғи жағдайын
анықтаушы ... ... ... және ... ... табуы мүмкін. Жұмыссыздықтың жағасуы циклдік факторларға байланысты
болады.
|2 |Нарықтық экономика жағдайында жұмыссыздық деңгейін бағалау ... ... ... еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың
жалпы сипаттамасы
Жұмыспен қамту бөлімі /бұдан әрі бөлім/ өз қызметін ... ... ... ... мен ... облыс Әкімінің шешімдері мен ... ... ... және халықты әлеуметтік қорғау министірлігінің,
облыстық басқарманың нұсқаулары мен ... ... да ... және осы ережеге сәйкес ... ... ... ... ... және ... басқарма бастығы мен тиісті
орынбасарының басқаруымен өз міндеттерін атқарады.
Бөлім өзінің күнделікті жұмысын ... ... ... жұмыс жоспарына, регламентіне, іс-шараларға және осы ережеге
сәйкес байланыстырып отырады.
1. Жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясатын іске асыруды және еңбек
ресурстарын пайдалануды арттыруды ... ... ... ... қамтуды арттыруға бағытталған Іс-шараларды
жергілікті атқарушы органдармен бірігіп жасайды және жүзеге асырады.
3. Өз ... ... ... ... қарамастан, ұйымдарда
«Халықты жұмыспен қамту туралы» Қазақстан Республикасы Заңының сақталуына
ықпал жасайды және осы бағыттағы жұмыстарды ... ... ... жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі уәкілетті
органдардың ... ... ... ... бөлім құзырына
кіретін мәселелер бойынша оларға әдістемелік және ... ... ... ... Жұмыспен қамтуға бағытталған шараларды іске ... ... ... халықты жұмыспен қамтуды арттыруға бағытталған
бағдарламалардың ... ... ... туралы ақпараттарды ... ... ... ... жинақтайды, талдайды және қорытындыларын
облыс Әкімінің қарауына ұсынады.
6. Жұмыссыздық ... ... ... және болжауды
жүргізеді, халықты жұмыспен қамту саласындағы іс-шараларды ... ... ... ... ... ... игерілуін талдайды.
7. Жұмыссыздық деңгейінда кәсіптер (мамандықтар) бойынша жұмыс
күшіне сұраныс және ... ... ... ... атқарушы
органдармен бірігіп жұмыспен қамту және жұмыссыздарды ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық бағдарламалар бойынша статистикалық
ақпараттарды жинап, өңдейді және Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... орталығына
электронды пошта арқылы жібереді.
9. ... ... ... ... ... ... ... үшін әлеуметтік-экономикалық пайдалылығы бойынша
жұмыс ... ... ... ... жұмыстарға бюджеттен
бөлінетін қаржыларды тиімді пайдалануды талдайды.
10. Жұмыссыздарды жұмыссыздық деңгейіндағы ... ... мен ... ... кәсіби оқытуды ұйымдастыруды
үйлестіреді, ... ... ... тиімді пайданалылуын талдайды.
11. Жұмыссыздық деңгейінда азаматтарды жұмыспен қамту мен
әлеуметтік қолдауға ... ... ... және бағдарламаларды,
сонымен қатар бос жұмыс ... ... ... ұйымдастырады
және жүргізеді.
12. Тиісті жоғары органдарға ведомствалық және статистикалық
есептерді, ақпараттарды уақтылы, сапалы тапсырады.
13. «Халықты ... ... ... ... ... ... ... және халықты жұмыспен қамтуға ықпал ... ... ... ... берушілерімен, қоғамдық және басқа
ұйымдарымен өзара қарым-қатынаста болуды жүзеге асырады.
14. Жұмыспен қамту бойынша ... ... ... ... ... ... бойынша ұсыныстарды жасайды және
олар бойынша ... ... үшін ... ... ... ... ... азаматтарды есепке қою және ... ... ... беру» мемлекеттік қызмет ... ...   ... және ... қаласы уәкілетті органдардың ... және ... ... ... келе ... ... және ... кезеңдегі елдердің
көбінде сегментацияның жеке факторлары үймеленуімен жиі ... ... ... ... ... сегменттері орын табады.
Сегментация байқалуының екі орталық нысаны бар: біріншіден, әйелдерді
кемсітушіліктен, екіншіден, экономиканың ... және ... ... ... тұрады. Әсіресе әйелдерді ... ... ... ... тек ... салаларына қол жеткізе
алатыны, төлем ... ... ... ... міндеттеріне
байланысты жұмыс орнында кепілдігі бар, ұзақ мерзімді болашағының жоқтығы
көрінеді. Экономиканың формальды өнеркәсіптері ... емес ... ... ... ... ... ... қажет етпейді
[44, 85 б.].
Жоғарыда аталған көрсеткіштерге байланысты Қазақстан Республикасындағы
жұмыссыздық деңгейіндағы ахуалға талдау жасап көрейік.
Жалпы еңбек ... саны 2006 - 2010 ... ... ... ... 11694 мың ... ... өскен , яғни 759 мың адамға немесе 7 %
-ға өскен(1-ші кестеде).
Кесте 1
Қазақстан ... ... ... және ... ... ... көрсеткіштері
(мың адам)
|Р/с|Көрсеткіштер |15 жас және одан ... жас ... |
| | ... ... ... |у, ... | ... ... емес ... | |ы, |
| | | |(+,-)|% |
| ... 2007 жылы 329,5 мың ... ... ал 2010 жылы 543,2 ... өсті. Яғни, жоспарлы 2011 жылдық көрсеткішті, өткен 2007 ... ... 213,7 мың ... ... 65 % - ға ... – ақ ... ... тұрмыстық бұйымдарды және жеке
пайдалану ... ... ... ... ... ... санын 2007 –
2011 жылдар аралығын салыстыратын болсақ, 71,2 мың ... ... 7 % - ... ... ... ... үйлер мен мейрамханаларда 2010 жылдық
көрсеткішін, 2007 жылдық көрсеткішпен салыстыратын ... 21,8 мың ... 31,8 % - ға ... көреміз. Көлік және байланыс ... ... 503,9 мың адам ... ... ал 2011 жылы 558,2 мың ... ... 2011 ... көрсеткішін, өткен 2007 жылдық көрсеткішімен салыстырсақ,
54,3 мың адамға немесе 1 % - ға ... ... ... ... 2007 – 2011 ... аралығын салыстыратын болсақ, 33,9 мың адамға
немесе 63,9 % - ға өскенін көреміз. Жылжымайтын мүлікпен ... ... және ... ... көрсету бойынша 2007 жылы 207,1 мың адамды
құраса, ал 2011 жылы 374,3 мың ... ... ... 2010 ... 2006 ... ... 167,2 мың адамға немесе 81 % - ға көбейгенін
байқаймыз. Мемлекеттік басқару аппаратында жұмыспен қамтылған санын 2007 ... ... ... ... ... 24,1 мың ... немесе 8 % - ға
көбейген. Сондай – ақ ... беру ... осы ... арасынан
жұмыспен қамтылған халық санының жоғары екендігін көреміз. Яғни 2011 жылдық
көрсеткішті, өткен 2007 жылдық көрсеткішпен салыстыратын болсақ, 100,6 ... ... 6 % - ға ... ... Денсаулық сақтау және әлеуметтік
қызмет көрсету бойынша 2007 жылы 299,7 мың ... ... ал 2011 ... мың ... ... 2007 – 2011 жылдар аралығын ... ... мың ... немесе 13 % - ға көбегендігін байқаймыз. Коммуналдық,
әлеуметтік және дербес ... ... ... ... қамтылған
халық саны 2007 жылы 196,3 мың адам болса, 2008 жылы 195,8 мың ... ... Яғни 2011 ... ... ... 2006 жылмен салыстыратын болсақ,
-0,5 мың адамға немесе 0,3 % - ға ... және ... да үй – ... ... ... саласы бойынша да 2006 – 2010 жылдар аралығымен
салыстыратын болсақ, -20,9 мың ... ... 49,2 % - ға ... ең ... салалар бойынша жұмыспен қамтылған халық саны
өнеркәсіпте, құрылыста, жылжымайтын мүлікпен операциялар, ... беру ... ... ... ... беру және ... ... саласында,
мемлекеттік басқару аппараттарында көбейгендігін көреміз. Мұның ... ... өсіп - ... ... ... ... ... болған кәсіпорындарымыздың қайтадан қалпына келтіріліп
жұмыс ... ... және ... ... жатқан кәсіпорындарымызда қазірді
аз емес олардың да санының өсуінде. Осыған ... ... ... мекемелерде жоғары екендігін ... ... ... ... да ірі ... инвестиция құйып жұмыс істеуде,
осыған байланысты ірі кәсіпорындар болған сайын, біраз жұмысшыларды жұмыс
орындарымен қамтамасыз ... ... – ақ ... бойынша да, білім беру
және денсаулық сақтау салаларында жұмыспен қамтылған халық ... ... ... ... ...... жүзеге асып келуіне
байланысты. Өйткені, әлеуметтік саясатымыз жақсы ... ... ... ... ... дамиды.
Бұл бөлімде көріп отырғанымыздай Қазақстан Республикасындағы ... ... ... экономикалық тұрғыдан белсенді халықтың да
саны 8 % - ға, ... ... ... емес халықтың үлесі 5 %-ға
өскен, демек, әлеуметтік-экономикалық ахуалдың ... ... ... мен ... қатары өсуі мүмкін.
Сонымен қатар жұмыспен қамтылған халықтың саны 2007 – 2011 ... 695,2 мың ... ... 10 % - ға ... ... ... жалданған қызметкерлер осы уақыт аралығында 806,2 мың адамға ... % - ға ... ... ... өз ... ... айналысатын
халықтың саны жылдан жылға азайып 111 мың адамға немесе 4 % - ... ... ... экономикаға тигiзер әсерлерiн бағалау
Жұмыссыздық әлемдегі орталық проблемалардың бірі болып табылады.
Және де ол бір ... ... ... ... кең ... ... процесс еліміз Қазақстан Республикасында жүріп жатыр. Ол ... ... жаңа ... алып ... ... ... жұмыссыздық
проблемасы адамдармен тығыз байланысты және оларға тікелей әсер ... ... ... табысының азаюына, өмір сүру деңгейінің
төмендеуіне, сонымен қатар ... ... алып ... Осы ... ... ... ірі ... жұмыс орындарын жасауға көп
көңіл бөледі.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... тыс факторлардың әсерінен болатын ... ... ... ... өз ... де ... ... жұмыс орны
болса да жұмысшыға жалақы деңгейі ұнамайды немесе еңбек сипаты көңілдегідей
емес (ауыр, қызықты ... ... ... ... төмен.
Амалсыздан, болатын жұмыссыздық жалақы белгілеудегі нарықтық тепе-теңдіктің
сатысын ... ... ... ... ... ... ... пен
ұсыныстың арасында алшақтық болады.
Жұмыссыздықты зерттеу олардың пайда болу себептерін анықтайды. ... ... ... экономистердің ойынша жұмыссыздыққа қажет нәрсе, оны
зұлымдық ... ... ... Өйткені жұмыссыздықтың ең маңызды
пайдалы жақтарына оның сапалы еңбекті және бәсекені тудыратыны болса керек.
Жалпы жұмыссыздықтың пайда ... ... ... ... ... ... және орта бизнес кәсіпорындарының банкроттығы,
басқа да жұмыс ... ... ... және ... ... ... болып тпбылады. Елде жұмыссыздықтың туындауы ол ... ... кері ... тигізеді. Егер, жұмысбастылық толық
болған жағдайда жұмыссыздық деңгейі «Жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... Құрама Штатында ХХ ғасырдың 90-жылдарында
6-7% болса, ... ... ... деңгейі, ал басқа ... ... ол ... ... әлеуметтік-экономикалық салдары. Көбіне жұмыссыздықтың
экономикалық әсері сипатталады да, кумуллятивті мінез-құлыққа ие әлеуметтік
әсері ескерусіз ... ... та ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдаймен өлшенеді.Енді сол-салдарларға тоқталсақ.
Кері әсерлер:
Крименогенді жағдайдың ... ... ... және ... ... ... ... өсуі
Еңбек белсенділігінің төмеңдеуі
Пайдалы әсері:
Жұмыс орнының әлеуметтік маңызының артуы
• Өз бос уақытының ... ... ... таңдаудағы еркіндік
Экономикадағы жаппай жұмыссыздықтың орын алуы әлеуметтiк-экономикалық
мәселелердiң ең ауыр ... ... ... Ол ... өмiрi мен ... өркениеттiк қатынастар формаларына нақты қауiп тудырады. ... ... орын ... ... қоғамда ұрлық, адам өлтiру, ... ... жиi ... Бұл дегенiмiз экономикалық құылыс
болып табылатын жұмыссыздықтың өршуi қоғамдық, адамзаттық ... ... ... ... ... да ... болмасын, жұмыссыздықтың әлеуметтiк және экономикалық
шығындарымен байланысты болады. ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттiк бюджетке түсетiн салық
түсiмдерiнiң азаюымен, жұмыссыздық бойынша төленетiн ... ... ... ... қамту және әлеуметтiк ... ... ... ... өз ... ... процестердi күшейтедi.
Қоғамдағы әлеуметтiк қайшылықтарды шиеленiстiредi. Сондықтан барлық елдер
жұмыссыздық мәселесiн басты ... ... ... күрес жүргiзедi. Бұл
мәселе ... ... үшiн де ... ... ... ... ... егемендiгiн алғаннан кейiн жаппай жұмыссыздық орын алып, ... ... ... ғана шешiмiн тауа бастады.
Қазақстан Республикасында жұмыссыздыққа қарсы ... ... ... қойылған міндеттерді ескере отырып, елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев
жолдауында көрсеткендей бірнеше бағытты атады.
Қазір бүкіл әлем ... ... ... қиындықтарын
бастан өткеруде. Жаһандық дағдарыс дауылы алпауыт мемлекеттерді де шайқалта
бастағаныны мәлім. Қазіргі әлемдік дағдарыс ... ... ... ... ... бірден-бір себепкер болып ... ... ... ... ... шараларын жасауда. Ұлттық қордан
бөлінген ауқымды қаражат қазір отандық экономиканың кідіріссіз ... ... ете ... ... болып жатқан үдерістерге елбасымыз
Н.Ә.Назарбаевтың “Дағдарыстан шығу ... атты ... ... ... “қолмен басқару” қажеттігіне келіп отыр, ал реттеу осы
дағдарыстан шығудың аса маңызды ... ... ... ... ... ету үшін ... банктерге қосымша өтіиділік
берді. Бұл шағын ... ірі ... ... ... ету үшін жасалды. Елде іскерлік белсенділігін сақтау үшін ... орта ... ... 275 ... ... ... бұрын-соңды
болмаған қаржылық қолдау жасалды. Негізгі ... ... ... ... жаңа ... кодексі іске қосылды. Өткен жылмен
салыстырғанда, корпоративтік табыс салығы биылғы жылдың ... ... ... 20 ... ... ал 2011 жылы 15 ... болады. ҚҚС
ставкасы 12 пайызға дейін ... ... ... ... ... орнына 11 пайыз көлеміндегі бірыңғай ставка енгізілді.
Инвестицияларды жүзеге асыратын кәсіпорындар үшін ... ... ... бәрі ... ... емес ... ... және
орта кәсіпкерлікті дамытудың аса маңызды ынталандырғышының біріне айналды.
Мемлекеттік сатып алулар туралы Заң ... ... ... мұның өзі де шағын және орта бизнеске қолдау білдіруге бағытталған.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға 280 миллиард теңге, инфрақұрылымдық
жобаларды іске асыруға 120 ... ... ... ... ел ... дағдарысқа қарсы мақсаттарда қосымша
2 триллион 700 миллиард теңгеден астам жұмсалды.
Өңірлік жұмыспен қамтылуды және кадрлардың қайта ... ... үшін ... кем ... 140 ... ... бөлу ... 2009
жылғы Елбасымыздың Жолдауында. Жергілікті бюджеттерден де жұмыспен ... ... ... ресурстар бөлінілген. Елбасымыз
Жолдауында жұмысынан айырылғандар үшін жаңа жұмыс орындарын ... ... 350 мың ... ... ... ете ... деп ... Жаңа мектеп, ауруханалар, жаңа ... ... ашу ... ... ... ... қамту туралы қолданыстағы Заң бюджет қаражатын осы
мақсатқа пайдалануға мүмкіндік береді. 2008 жылы 13 мыңнан ... адам ... ... өз ... іске ... ... ...
қазіргі бар бағдарламалардың аясын ... Осы ... ... ... ... ... Сол арқылы 96 мыңға жуық адам жұмыспен қамтамасыз
етіледі.
Әлемдік дағдарыс жағдайында ... ... ... ... ... үйрету және қайта даярлау жөніндегі толық ауқымды жұмысқа
бағытталған.
Қазіргі таңда елімізде ... ... ... және іске ... ... ... бұл мұнай өңдеу ... ... ... магистралдық газ құбырын салу, “Батыс ... ... ... дәлізін қайта жарақтандыру бар. Биыл ... ... ... ... ... Онда 5 мың адам жұмыс істейтін ... ... ... 50 мың ... дейін жетеді.
Елімізде электровоздар, жолаушы және жүк ... жол ... ... өнеркәсібін ұйымдастыру қолға алынды. .
Агроөнеркәсіптік кешен туралы ... оның ... ... біз ... еліміз үшін аса маңызды екі міндетті – ... ... ... және ... ... ... ... да
тауарлы-сүт фермаларын, құс ... мал ... ... мен ... тамшылап суаруды қолдану арқылы жеміс-көкөніс
дақылдары өндірісін ұйымдастыру, ауылшаруашылық ... ... ... ... ет ... ... ... биязы жүнді қайта
өңдеу, қазақстандық астық экспортының инфрақұрылымы және оны ... ... ... ... бағдарланған өндірістерді дамыту жөніндегі
инвестициялық ... ... ... ... қабылданды.
Экспорттық мамандандыру перспективада 500 мыңнан астам жаңа жұмыс ... ... ... ... бес ... ... ... өсімінің 8
пайызға жуығын қамтамасыз етеді.
Жұмыссыздыққа қарсы ... ... ... «Бес ... ... атты
бағдарлама аясында қарастырылған.
Бағдарламаның мақсаты Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық жағдайға
ғаламдық дағдарыстың теріс жолдарын жұмсарту және ... ... өсу үшін ... негіздерді қамтамасыз ету болып табылады.
Мақсатқа жету үшін ... ... Банк пен ... ... мынадай бес бағытта шоғырланатын болады:
1. Қаржы секторын тұрақтандыру;
2. Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемалард шешу;
3. ... және орта ... ... ... ... ... ... индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске
асыру.
Жобаны қаржылық қамтамасыз ету үшін ... ... ... 10 ... АҚШ ... (1 200 ... теңге) көлеміндегі қаражат
пайдаланылатын болады. Олар мыналарға бағытталатын ... ... ... ... – 4 ... АҚШ ... (480 ... теңге);
2) тұрғын үй секторын дамытуға – 3 млрд. АҚШ доллары (360 млрд. теңге);
3) ... және орта ... ... – 1 ... АҚШ ... (120 ... агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға – 1 млрд. АҚШ доллары (120 млрд.
теңге);
5) инновациялық, индустриялық және ... ... іске ... ... ... АҚШ ... (120 млрд. теңге).
Үкімет, Ұлттық Банк, Қаржылық қадағалау ... ... ... қоры ... әрі – ... ... және ... ұлттық
холдингі (бұдан әрі – «ҚазАгро» холдингі) осы қаражаттың нысаналы және
тиімді жұмсалуына ... ... пен ... қамтамасыз етеді.
Жоспарды іске асыру бойынша Үкіметтен негізгі оператор болып «Самұрық-
Қазына» қоры шығатын болады. Ол үшін ... ... ... 607,5
млрд. теңгеге қосымша капиталдандыруды жүзеге асырды.
«Самұрық-Қазына» қоры мен «ҚазАгро» холдингі ... 4 ... АҚШ ... 1 ... АҚШ ... ... ... шығару жолымен Ұлттық қордан
қарыз алуды жүзеге асырады. Бұл үшін Ұлттық қордың инвестициялық ... ... ... өсу ... төмендеуі жағдайында Үкімет контрциклдық бюджет
саясатын, ал Ұлттық Банк - жағымды ... ... ... асыратын
болады. Алайда экономика мен қаржы секторын тұрақтандыру шамасына қарай
ақша-кредит және ... ... ... ... ету, оның ... ... төмен қарқынын ұстап тұру
мақсатында қаталдандыратын болады.
Экономикада жинақталған салалық теңгерімсіздіктердің ішкі және ... ... ... отырып, Үкімет 2009 жылы Қазақстанның 2020
жылға дейінгі ... даму ... ... ... күштерге тұрақтылығын арттыруды;
-елде инвестициялық климатты жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... кезекте, агроөнеркәсіптік секторды дамыту ... ... ... ... ... сыртқы борышын тиімді басқаруды ескере отырып, таяудағы он
жылға арналған нақты ... мен даму ... ... ... ... ... жаңа ... ескеретін елдің
бірінші ұлттық стратегиялық даму бағдарламасы болады.
Қаржы секторын тұрақтандыру
Отандық банк жүйесін қолдау ... оның ... ... ... ... ... ... Тәуелсіздік жылдарында отандық
банктер отандық экономикалық жүйенің ажырамас ... ... оның ... ... ететін және оның нарық жағдайында дамуын ынталандыратын
жетілдірілген қаржы жүйесін қалыптастырды.
Отандық банктерге қолдау жасай отырып, мемлекет олардың ішкі ... ... ... ... ... ... атап айтқанда, шағын
және орта бизнес субъектілерін қаржыландыруларына және ипотекалық кредиттеу
бойынша қолайлы жағдайды ... ... ... ... – жалпы жүйе тұрақтылығын қолдау және сақтау.
Жылжымайтын мүлік ... ... ... ... үй ... шешу және Астана мен ... ... ... ... ... үшін ... ... ипотекалық кредит берудің және тұрғын үй секторын дамытудың арнайы
бағдарламасы іске ... ... Осы ... ... ... қордың және жинақтаушы зейнетақы қорларының қарыз ... ... ... 5 ... АҚШ ... (600 ... ... мөлшерінде
сома беретін болады. Осы бағдарламаның қаражаты есебінен ... ... ... Алматы және Астана қалаларында құрылысы аяқталмаған тұрғын
үй кешендерін аяқтауға қарыздар беру қамтамасыз етілетін ... ... ... мен ... үйді әділ ... бойынша сатуға дайын
құрылыс салушы компаниялар осы бағдарламаға қатысушылар болады.
Жылжымайтын мүлік ... ... ... ... бағдарламаның
негізгі параметрлері:
1) «Самұрық-Қазына» қоры екінші деңгейдегі банктерде жеңілдікті ... 15 ... ... ... ... ... болады. Өз кезегінде
екінші деңгейдегі банктер қарыз алушылардың әр түрлі топтарына ипотекалық
кредиттерді мерзімінен бұрын өтеу ... 10,5 % -12,5 %-бен 15 ... ... ... болады.
2) қаражаттың бір бөлігі жаңа қарыз алушылар үшін түпкілікті ставканың ... ... ... және 2009 жыл бойы іске ... ... жаңа
ипотекалық бағдарламаға жіберілетін болады. Осы бағдарлама халыққа ипотека
бойынша жеңілдікті ставкалармен және ... ... қол ... ... ... үй ... ... береді. Екінші деңгейдегі банктер
құрылысы аяқталмаған объектілерде пәтерлер сатып алуға ипотекалық қарыздар
беру жолымен ... ... ... ... ... ... ... сапасын елеулі дәрежеде жақсартуға мүмкіндік алады.
3) екінші деңгейдегі банктер ... ... ... алаңы 120 шаршы
метрден аспайтын тұрғын үй алуға ипотекалық қарыз алған және осы ипотекалық
қарызға қызмет көрсету ... өз ... адал ... ... ипотекалық қарыз алуды қамтамасыз ететін тұрғын үйді қоспағанда,
басқа тұрғын үйі болмаған жағдайда ... ... бір ... қарыз
алушылар үшін ипотекалық қарыз бойынша пайыздық ставкаларды 10,5 % – 12,5 ... ... ... ... ... өз ... ... ұлттық компаниялардың және мемлекет қатысатын
акционерлік қоғамдардың тұлғасында Астана және Алматы қалаларының нарығынан
әділ ... жаңа ... ... ... ... ... сондай-ақ тұрғын үйге қол ... ... ету ... ... болады. Бұл үшін қолданыстағы тұрғын үй құрылысын
дамыту бағдарламасына өзгерістер ... ... ... ... объектілерде және дайындығы
жоғары дәрежедегі объектілерде жеке құрылыс ... ... ... ... алу ... ... болады. Бұл тұрғын үй бағдарламасын іске
асыруды жеделдетуге ... ... ... ... қамтамасыз етуді ұлғайту мақсатында жалгерлік
тұрғын үй құрылысына 15 млрд. теңге ... ... Бұл ... 265 ... метр ... тұрғын үйді пайдалануға беруге мүмкіндік береді.
Шағын және орта бизнесті қолдау
Экономиканы отандық қаржы институттары тарапынан қаржыландырудың ... ... және орта ... ... ... ... ... қолдау олардың салалық тиістілігіне қарамастан, шағын және ... ... ... ... ... осы мақсаттарға «Самұрық-Қазына» қоры 2009 жылы қосымша 1 млрд.
АҚШ ... (120 ... ... бөледі. Бөлінетін қаражат шеңберінде 70%
ағымдағы жобаларды ... ... және 30% жаңа ... ... бағытталатын болады.
Екінші деңгейдегі банктер шағын және орта бизнеске кредит беру ... ... ... ... ... қоры ... ... бір жобаны қаржыландыруға арналған лимит 3-тен 5 ... ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес үшін сыйақы
ставкасын тұрақтандыру бойынша ... ... ... ... ... шара ... ... тиімді ставканы тіркей отырып, шағын
және орта ... ... ... ... ... ... ... болады.
«Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры шағын және орта ... ... ... беру тетігін енгізетін болады.
Екіншіден, «Самұрық-Қазына» қоры ауылдық жерде шағын ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасын әзірлейді.
Үшіншіден, шағын және орта бизнес субъектілерін ... ... ету ... ... ... сатып алу туралы» жаңа заңның
қолданылуы шеңберінде мемлекеттік органдардың, ... ... ... ... ... ... қол жеткізуі ұсынылатын
болады.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту
Агроөнеркәсіптік кешенді дамуға ... ... ... ... ... экономиканы тұрақтандыру мен сауықтыру бағыттарының
бірі ретінде белгілеуге мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... қамтылған халықтың жалпы санының 30%-ын
шоғырландырады. Сондықтан ол ... ... ... деңгейін қолдауға
бағытталған шаралардың орталық буыны болып табылады.
2. Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... үрдістің
әсеріне ұшырау деңгейі барынша аз.
3. Агроөнеркәсіптік кешен елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету
жөніндегі ... ... ... ... ... ... бәсеке қабілеттілігін қамтамасыз ету
үшін жеткілікті түрде салыстырмалы артықшылықтарға ие болып отыр.
Көрсетілген себептерге қарай агроөнеркәсіп секторындағы өндірісті ... ... ... экономикалық белсенділіктің және халықтың жұмыспен
қамтылуының артуына, ал орта ... ...... мен экономикалық дамудың орнықтылығын қамтамасыз ... ... оң ... ... ... ... ... республикалық бюджеттен шығыстар
2009 – 2011 жылдары 350 ... ... ... ... ... ... «ҚазАгро» холдингінен қосымша 1 млрд. АҚШ
доллары (120 ... ... ... ... ... болады. Жобалар
әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялармен бірлесіп іске асырылатын болады.
Инвестициялар, ең ... ... ... ет және сүт өнімдерін қайта өңдеу
және жеміс-көкөніс дақылдарын өндіру сияқты ... ... және жаңа ... ... секторларды дамытуға бағытталатын
болады. Дамыған экспорттық инфрақұрылымдары бар жылыжай шаруашылықтарының,
көкөніс қоймаларының, құс ... ... ... ... мен ... ... ... құрылатын болады. Қазіргі заманғы
ет өңдеу кешендерін ... ... ... технологияларын
қолданып жеміс-көкөніс дақылдарын өндіруді және жіңішке жүн ... ... ... ... ... ... ... дамыту,
аграрлық техникалық маркеттерді құру және дамыту, ... ... ... ... ... жобалар іске асырылатын болады.
Инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру
Экономикалық дамудың ... ... шешу және ... ... қамту
деңгейін қолдау үшін ауқымды құрылыс жүргізу және ... ... ... ... ... өсуді қолдау мақсатында
«Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшысы» бағдарламасын іске асыру ... ... ... ... ... ... ... секторына инвестициялар ұзақ
мерзімді кезеңде ... ... ... ету үшін маңызы зор болады.
Инвестицияларды, ең алдымен, экономиканың ... емес ... одан ... ... ... ... ... болады.
Үздік әлемдік практика инфрақұрылымды дамыту экономикалық белсенділікті
қолдау және дағдарыс кезінде халықты ... ... ... ... ... ... ... бірі болып табылатындығын көрсетіп
отыр.
Инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске ... қоры ... 1 ... АҚШ долларын (120 млрд. теңге) бөледі
және 2009 жылы 3 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... басқа, «Самұрық-Қазына» қорының
жобаларын қаржыландыруға зейнетақы қорларының қаражаты тартылатын болады.
Электр энергетикасы саласының ... ... ... ... келесі жылдан бастап әр жылдарға бөле отырып кемінде жеті жыл
мерзімге ... ... ... ... тобы бойынша шектеулі
тарифтерді бекітеді және оны ... ... ... ... ... отырып
жыл сайын түзететін болады. Электр энергиясына арналған шекті тарифтер жаңа
активтерді ... ... ... ... ... ... кеңейтуге, жаңартуға, қайта жаңалауға және ... ... ... ... ... ... болады..
Үкімет халықтың нақты табыстарының сақталуы жөніндегі барлық шараларды
қабылдайды және ... ... 2009 – 2011 ... ... ... және ... ... қызметкерлеріне жалақыны
арттыру жөніндегі тапсырмаларын іске асыруды қамтамасыз етеді.
Атап ... 2009 және 2010 ... ... жалақы мен
стипендиялардың мөлшері 25%-ға ұлғаятын болады. 2011 жылға ... ... ... ... ең ... ... деңгейінен 50%-ға дейін
ұлғайтылатын болады.
Мемлекеттік әлеуметтік ... және ... ... ... жыл ... 9%-ға ұлғайып отырады.
2010 жылдан бастап, сондай-ақ 4-ші және одан көп бала ... ... ... ... 50 айлық есептік көрсеткішке дейін және бал
бір жасқа толғанға дейін күтімі бойынша ай ... ... 2007 ... ... 2,5 есе ұлғаятын болады.
Кәсіпорындарда өндіріс көлемі төмендеген жағдайда Үкімет ірі ... ... ... ... ету бойынша жұмыс істейтін
болады.
Қажет болған кезде Үкімет облыстардың, ... және ... ... ... ... жұмыстардың белсенді түрлерін қолданып және
өңірлерде жаңа жұмыс орындардың ... оның ... ... ... объектілердің ауқымды құрылысы арқылы, оның ішінде «100 мектеп,
100 аурухана» жобасы шеңберінде халықтың ... ... ... ... ... іс-шаралар көздейтін болады.
Ішкі нарықта тауарлардың тапшылығына және ... ... жол ... Үкімет бірінші кезекте қажетті тауарлардың - ет, ... ... ... қант және ... тұрақтандыру қорларын қалыптастыру
жөніндегі жұмысты жалғастырады.
Тұтастай алғанда тұрақтандыру шараларын іске асырудан Қазақстан экономикасы
қосымша 2 172 ... ... ... ... қолдау алады, олардың
ішінде, мыналардың есебінен:
Ұлттық қор қаражаты – 1 200 ... ... Банк ... – 350 ... теңге;
жаңа Салық кодексін қолдану шеңберінде салықтық жүктемені ...... ... ... ... құру – 122 ... теңге.
2007 – 2008 жылдары қабылданған шаралардың және Жоспарды іске ... ... 2009 – 2010 ... ЖІӨ-нің нақты өсімі жылына 1 –
3 % деңгейінде күтіледі. Инфляция деңгейі 2009 және 2010 ... ... 7 – 9 % ... ... ... ... Алдағы екі жыл ішінде
жұмыссыздық деңгейі 8%-дан аспайды.
Нарықтық қатынастар негізінен пайда ... ... ... құрылымдық
барлық аясында және экономика салаларында қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... құруды қарастырады, сонымен қатар
мемлекеттің басты қызметі ... ... ... және ... қамтамасыз етуге бағытталған. Мемлекеттің экономикалық жүйесі
экономикалық қауіпсіздіктің обьектісі ... ... ал заң ... және сот билігі экономикалық қауіпсіздіктің субьектісі болып
табылады. Экономикалық қауіпсіздіктің ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін бөліп көрсетсек:
- өмір сүру сапасы мен деңгейі;
- инфляция қалпы;
- ... ... ... ... ... дефициті;
- мемлекеттік қарыз көлемі;
- алтын-валюта резервінің жағдайы;
- көлеңкелі экономика қызметі;
- экологиялық ... ... жүйе ... және ішкі ... ... ... ... жоқ ішкі нарық импортының
өсуі оның сыртқы қарыздарының өсіне әкеліп соқтырады. ... ... ... ... ... экспорттың шикізаттық бағытталуы;
- сыртқы сауда ... ... ... ... ... – бұл ... ... көзқарасы
тұрғысынан жұмыс күшіне ... мен ... ... ... қолдау. Бұл қатынастар еңбекақысы еңбекке жеткілікті тартуға қызмет
ететін экономиканың білікті және тәртіпті қызметкерлерге ... ... ... ... ... пен ... арасындағы қатынастар
ұлттық бәсекелестік қабілетке кері әсер ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің қажетсіздігі және ... ... ... ... ... сұранысының, салық
түсімінің төмендеуіне, жәрдемақыға салықтың өсуіне және ... ... ... айналымын реттеуде ерекше назар аударылатын негізгі ... ... ... төлемінің жағдайына әсер ету, ұлттық валюта
бағамының ... мен ... ... ... ... ... ... жыл сайынғы халыққа жолдауында
барлық қазақстандықтардың өмірін жақсартуға, ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты қазіргі
негізгі мәселе еңбек ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде Қазақстан экономикасында іс
жүзінде асып жатқан жұмыспен қамтудың белсенді көмек көрсету бағыттарына
мыналар жатады:
... ... ... және ... ... арқылы қызмет
көрсету;
• Кадрларды қайта даярлау және біліктілікті жоғарлату;
• Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру;
• Жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... көрсету;
• өзін-өзі жұмыспен қамтуға микрокредиттер беру ... ... құру және ... ... ... ... көрсеткіштер және оның
есептеу әдістері
Адамзат тарихының тәжірибесі, адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы
яғни, ... тек ... оның ... ... нарығы жағдайында ғана іске
асатындығын көрсетті. Еңбек нарығы дегеніміз - бұл ең алдымен жұмыс күшіне
сұраным мен ... ... бұл тым ... ... нарық. Жұмыс күшін
реттеуде оны ... ... ... әдіс деп ... ... ... - бұл тиімді экономиканың негізі.
Әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесі жағдайында мемлекет, жұмыспен
толық қамту мәселесін өндіргіш күштерді ... ... ... ... ... өндіріс салалары мен аймақтарына бөлу ... ... Жаңа ... ... ... ... ... қабілеті бар
тұрғындардың санына асып ... ... ал ол, өз ... ... күшінің
тапшылығын тудырды, және де, бұл қардарлық экстенсивті типтегі шаруашылық
механизмінен қолдау тауып отырды: касіпорынның ... қоры ... ... ... ... ... өзгеріп отыруы еңбек өнімділігінің
төмендігінің және жұмыскерлерді өндірістегі негізгі жұмыстарынан ауыл
шаруашылық және ... ... ... ... ... ... түрдегі жұмыспен қамту жолы еңбек нарығында жатқаны айқын бола
түсті. Еңбек нарығы - бұл жұмыс күшін ... ... ету ... ... ... алуға байланысты болатын экономикалық қатынастар жүйесі.
Еңбек нарығы жоғары ... ... ... ... ... ... ... арқасында әрбір жұмыс орнының бағасы артады, жұмыскерлерге
және олардың еңбегінің сапасына ... ... ... ... әсер ... ... жоғарғы біліктілікті еңбектің
дәрежесі көтеріледі, әрбір жұмыс орынының бағасы өседі, жұмыскерге және
оның еңбегіне талап ... ... ... өте ... және ... ... әрі қатал таңдау ... ... ... ... әлсіздерді ешқашан аямайды. Ол еңбектің жоғары
шапшандығын ... ... ... пеи бастамашылдыкты ынталандырады.
Еңбек нарығына барынша қабілетті және іскер жұмыскерлерді қатал, аяусыз
түрде іріктеу тән. Ол ... ... және ... ... ... Еңбек нарығы жұмыс күшін толық бағалауды
қамтамасыз етеді, оның ... ... ... ... болады, іскерлік пен белсенділікке ынталандырады. Нарықта ... ... мен ... заңы ... ... ол ... ... ақының
шамасын белгілейді. Бұл жерде жұмыс күшін сатушылар мен сатып алушылар
кездеседі. Өзінің жұмыс ... яғни ... ету ... ... ... ... ... Еңбек ұжымдары мен ... ... ... ... ... Бір сөзбен айтқанда, еңбек нарығын мойындау жұмыс
күшінің әлеуметтік-экономикалық табиғатын және оның ... ... ... ... ... ... ... біздің
қоғамымызда жұмыс күшінің тауар табиғаты ... ... дау ... ... ... ... ... әрекет ету жағдайында жұмыс күші
тауарға айналады, ал оны ... ... қосу ... ... ... алу ... жүзеге асады.
Егер де жұмыс күші тауар болса, онда оның құны туралы сұрақ ... ... ... және ... ... оның ... қандай? Жұмыс күшінің
құны, оны қайта өндіруге қажетті өмір сүру құралдарының құнымен ... ... ... көптеген елдеріне қарағанда біздің елімізде адамның
еңбегі, оның жұмыс күші төмен бағаланады. Мысалы, ... бір ... - 30, ... -28, ... - 22, ... -15 ... ... есебіміз бойынша бұл көрсеткіш, қазіргі таңда ... ... 0,10 ... ... бұл арада инфляцияның деңгейін ескеру қажет)
құрады [20,85б.].
Енбек рыногы нарық түрлерінің ішіндегі ең жетілмегсні болып ... ... ... ... ... ... ... еңбегіне
сұранымның бар немесе жоқтығы туралы мәліметтермен ... ... ... ... ... бос жұмыс орнының барлығын ... Ал ... ... ... ... ... ... тіпті хабарсыз. Рынок
жағдайында экономикалық еңбекті ауыстыру заңы жұмыс атқарады. Оның мәнісі
мынада: өзінің ... ... ... үшін ... ... ... ол ... тұрақты жетілдіруді қажет етеді және бүкіл өмір бойы ... ... ... сапасы түрін өзгерткені абзал.
Қазақстан Республикасындағы қалыптасып отырған еңбек рыногы нақты еңбек
нарығынан өзгешелеу. Мұнда әзірше жұмыс күшін еркін сату ... ... ... оның ... әкімшілік құқықтық және ... ... әлі де ... ... ... режим сақталуда, жұмыс күшінің
еркін аумақтық құйылуын тоқтататын нақты тұрған жай нарығы болмай ... ... ... ... мен ... көмегімен бекітіледі.
Рынокта сұраным мен ұсыным заңы жұмыс жасайды және ол ... ... ... ... ... күшін сатушылар мен сатып ... ... ... күшін ұсынатын жұмыскерлер, яғни жұмысқа кабілеттілігін сатушылар
болып табылады. Еңбекке деген ... ... ... мөлшерінен кері
пропорционалды байланыстылықта болады. Жалақы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күшіне сұранымды
төмендетуі қажет, ал ... ... ... еңбекке сұраным артады.
Жұмыс күшіне деген ұсыным нақты ... ... ... елімізде еңбек рыногын мойындау үшін жұмыс күшінін әлеуметтік-
экономикалық ... мен оның ... ... қосылу әдісін
түбегейлі өзгерту керек. Жұмыс күшінің өндіріс кұрал-жабдығымен қосылуы
рыноктық әдіспен - ... ... жолы ... ... ... ... деген сұраңым мен ұсыным қисығы және жалакы денгейінің
тепе-тендігі көрсетілген. "Е" нүктесінде жұмыс ... ... ... күші ... тең, яғни ... ... тепе-теңдік жағдайда болады.
Бұл дегеніміз барлық фирмалар "Е" жалақысын төлеуге келіседі, ... ... ... ... ... ... ... және оның еңбекке деген төлем
қаблеттілігі сұранымы толық канағаттандырылған. Рыноктық ... ... ... ... еңбекпен қамтылған және жалақынын "Е"
нүктесі кезінде өзінін кызмет ... ... ... ... ... ... жұмыстылық жағдайын көрсетеді [10,115б.].
W D ... ... ... ... ... L
Сурет 3. еңбекке деген сұраныс пен ... ... ... *
* ... ... ... енді ... еңбекпен қамту дегенді калай түсінеміз. Толық
еңбекпен қамту дегеніміз ... ... ... ... ... ... орынымсн камтамасыз ету.Тиімді ... ... ... ... өте аз еңбек шығынымен канағаттандыра білу.
Қазақстандағы қазіргі рыноктық экономикада жұмыскерлердің ... ... ... ... ... сөйтіп жұмыссыздыктың табиғи мөлшері
сақталады. Оған тең дәрежеде арифметикалық ... ... және ... ... керіғар екендігі белгілі. Бірінші жағдайда экономикаға
- сұраным инфляциясы, өндірістің төменгі тиімділігі, сала мен ... ... ... ... ... ... және ... ірі
келеңсіздіктер әсер етеді. Екінщі жағдайда - ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық құқының жаппай бұзылуында,
көптеген жұмыссыздарды қажеттілікпен сақтауға ... ... ... қысымдауда және т.б. ... тұр. ... ... ... ... саны бірнеше мыңға дейін ұлғаюы мүмкін. Бұл
процеске мемлекет дайындалғаны жөн және ... ... ... ... реттеуді үйренген дұрыс-ақ. Тұрғындарды енбекпен қамтудың мемлекеттік
реттеу механизмі құқықтық ... ... ... ... тетіктер жүйесін өндіреді. Осы жағдайда мемлекет әлеуметтік
саясатында міндетті шараларды жүргізуге міндетті: ... ... ... ... ... мен жаңа жұмыс орнын құру және
әлеуметтік саясат және т.б.
Қазакстан Республикасы "Тұрғындарды жұмыспен ... ... ... ... 50%-нан төмен емес мөлшерде кепелдікпен
акы белгіленеді. Ол төлем республикадағы ... ... күн ... ... болмауы қажет. Салыстыру үшін жұмыссыздық ... ... ... ... ... 50%-ын ... Жапонияда
жұмыссыздардың жас ерекшілігі мен басқада көрсеткішіне байланысты 3-12
айдың жалакысының - 60-80% құрайды, ... - 1-2,5 ... ... ... ... ... ... 40 франк төленеді, ал 3 жыл бойы ерскшс ... ... 52 апта бойы 28,5 фунт ... ... ... ... ... сол жиналған сомалардан арнайы
қор құрылады.
Бүгінгі қалыптасқан шындық ... ... ... ... ... болу ... алға ... Қазақстанда тұрғындарды жаппай
жұмыспен қамту орталығы 1991-ші жылы 1 ... ... ... ... ... ... мұндай биржалар орны өсіп ... ... ... ... еңбек биржасы алғашқыда гуманитарлық институт ретінде пайда
болып, оның ... ... ... ... еді. ... өте келе және
бұл елдегі еңбек қатынастарының дамуына сай олардың ... ... ... ... жылдары еңбек биржасы еңбек нарғын реттеудің
маңызды инструменті ... ... ... ... ... әрі оны ... ... биржалардың бүгінгі кездегі негізгі кызметі мынау ... ... ... ... мен ... зерттей білу, жұмыссыздар
санын есепке алу, бос жұмыс орнын тіркеу, жұмысты ауыстыратын және жұмысқа
тұрғысы ... ... ... ... жұмыс іздеген мамандарды оқытуды
ұйымдастыру және жаңа дайындықтан өткізу, жастар арасында ... ... ... адамдардың жұмысқа орналастыру кезінде делдалдық іс атқару
және жұмыссыздарға жәрдем ақы төлеу болмақ. Мемлекет кәсіпорын және ... ... ... ... ... еңбек нарығына әсер етеді. Еңбек
биржасы берген жұмысқа жолдама-кәсіпкер үшін ұсыныс ... ... ... кімді аламын десе де таңдау еркіне құқылы және өзінің ... ... ... ... ... бар. ... ... елдер
кәсіпорын компанияларында жұмыс күшін жалдау екі жағдайды ескере ... ... ... ... ... оның ... ... және фирманың өз ... ... ... ... ... ... ... күшінің ұлттық нарығының жағдайын ескеру керек;
Жұмыс күшін жалдау кезінде төмендегідей тәсілдер қолданылады:
- жоғарғы және орта оқу ... ... ... жұмыспен қамту (биржа) орталығы арқылы кадрларды ... ... ... мен ... ... құралдар көмегімен
кадрларды тарту;
- орналасатындарды ... ... ... ... ... бір ... ... бірнеше орналасатындарды тарта білу. Талдау іс-
әрекеті мұқият талқыланып, онда ... ... ... ... ... ... таласатын іздемпаздың лауазымды қызметіне байланысты
әртүрлі болып құрылады. Тесті ... ... ... ... ... ... ... байқататын, жалпы және өндірістік сипатты
көрсететін сауалдарға, оның ... ... ... ... мамандығы
бойынша сұрақтарға негізделіп жасалады.
Енді жұмыссыздықты сипаттайтын кейбір қосымша ... ... ... ... ... ... және оны ... мемлекеттік саясаттың шараларын бағалауға көмектеседі.
Айталық, сіз жұмысты жоғалттыңыз деп ... ... ұзақ ... ... ... ... қанша? Жауабы өте маңызды, өйткені ол
жұмыссыздық ... және ... ... ... ... Бір жағынан, егер жұмыссыздық қысқа мерзімді сипатта болса, оның
уақытша және мүмкін шарасыз болуын болжауға болады. Адамдарға ... ... ... ... сай ... жаңа жұмысты табу үшін уақыт
керек етеді. ... ... ұзақ ... ... ... ...... себебі лайықты жұмыс табу үрдісі ұзаққа созылмауы керек еді. Ұзақ
мерзімді жұмыссыздық көбінесе ... күту ... ... ... туралы мәліметтер біздің оның ... ... ... етуі ... ... сұрақтың жауабы оңай емес. Мәліметтер бойынша, көп
адамдарға жұмыссыз ... ... ... ... ... сол ... ... ұзақтылығына ең үлкен үлесті ұзақ ... ... ... ... ... 1974 жылы жұмыссыздық ... ... ... ... 60%-ы 1 ай ... өздеріне жұмыс тапты. Сол
жылы жұмыссыздықтың жинақталған ұзақтылығынан 69%-ы 2 немесе одан көп ... ... ... ... ... ... осы фактілер бір-біріне қайшы келетінін түсіну үшін, келесі
мысалды қарастырайық. Айталық, 14 адам ... ... ... ... ... Оның ... 12-сі бір ай ... жұмыс табады, ал екеуі жыл
бойы жұмыс істемейді. Сонда, осы ... ... ... 36 ай ... ... шығады. Берілген мысалда жұмыссыздардың көп бөлігі қысқа
мерзім ішінде жұмыссыз жүрді. 14 ... ... 12-сі ... 86% ... бір ай шамасына созылады. Дегенмен, жұмыссыздықтың жиынтық
ұзақтылығының көп ... ұзақ ... бойы 36 ай ... 24 ай ... ... жыл бойы жұмыс істемеген екі адамға кетті. Талқылау заты не ...... ... жеке ... мен ... ... жиынтық
ұзақтылығы ма, жұмыссыздық не қысқа мерзімді, не ұзақ мерзімді болады.
Жұмыссыздықтың ұзақтығы туралы ... ... ... үшін ... мәні бар. Егер ... ... ... қысқарту
болса, онда ұзақ мерзімді жұмыссыздық жалпы жұмыссыздық ұзақтылығына ... ... ... ... ... өте дәл бағытталған, өйткені ұзақ
мерзім бойы жұмыссыз отыратындар барлық жұмыссыздар ... ... ... ... ... көп ... ... жеткілікті түрде тез
табады.
Жұмыссыздық пен нақты ЖҰӨ көлемі арасында ... ... бар? ... ... тауарлары мен көрсетілген қызмет түрлеріне байланысты
жұмыстарды атқарады, ал ...... ... байланысты
жұмыссыздық деңгейінің жоғарылауы нақты ЖҰӨ көлемінің ... ... Бұл ... ... мен ЖҰӨ ... ... жағымсыз
тәуелділік.
Сурет пиктограмма болып табылады, мұнда горизонталь ось ... ... ... ... ал вертикаль ось ... ... ЖҰӨ ... ... ... түрінде көрсетілген (4 сурет). Әрбір
нүкте белгілі бір жылға сәйкес. Осы екі ... ... ... әр түрлі бағытты көрсетеді, ол әрбір жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... ... ... ...... 4
- 3 • 1982
0 -2 -1 0 1 2 ... 5. ... ... *
* Дерек көзі: [10, 95б.]
Жұмыссыздықтың өзгермейтін деңгейіңде заң өлшемділігі болады, ... ... ЖҰӨ ... өсім ... тұрғын халықтың есімімен, капиталдың
жиналуымен және ғылыми-техникалық прогрестің өсімімен белгіленіп, 30%-ды
құрайды. ... ... ... ... ... жоғарылауын 1%-ға,
нақты ЖҰӨ көлемінің өсім қарқынын 2%-ға ... Сол ... ... 6 және 8%-ға өсімі нақты ЖҰӨ көлемінің өсімін былай
құрайды: 3 — 2 х (8 — 6) = ... ... ... ... ... ... ... нарығының өзгеруінің заңдылықтарын білдіреді. Қайта құру барысында
экономиканы трансформациясының бірінші және екінші кезеңінде өзін байқатқан
жұмыссыздық пен ... ... ... ... ... ... алды.
Жұмыспен қамту нысандарының кәсіпкерлік қызметпен байланысты жедел
дамуы. ... ... ... кәсіпкерліктің жаңа ... ... ... ... жұмыспен қамтудың құрылымында да
нарық жүйесі қалыптаса бастады. ... ... ... ... ... жеке меншік секторында жұмыс істейтіндердің артуы. Егер 1994
жылы жеке ... ... ... ... ... саны 18,8 % ... ... - 61,8 –ды құраса, 2011 жылы мемлекеттік секторда ... ал жеке ... ... енді 74,0% -ды және ... ... меншігінде, олардың азаматтары мен заңды тұлғалары мен азматтарында –
2,5%-ды құрады. ... ... ... жеке ... ... мен
кәсіпкерлерлік қызметке қарай ойысуы жалпы экономикадағы әлеуметтік –еңбек
қатынастарының сипатының өзгеруіне септігін тигізді [19,83б.].
Қазірде жұмыспен қамту саласында, ... ... ... күші мен
олардың жұмыстың жағдайына қоятын талабы арасында елеулі қайшылықтар бар.
Оның ... - ... ... ... Миллиондаған
адамдар, өздерінің экономикалық және ... ... ... ... ... ... деп ... уақыт жұмыссыз қалады. Ол
көбінесе 2 айдан 6 айға дейін созылады. Сонымен бірге ... ... ... да ... ... ... ... етпейтін қызметтерде жұмыс
жасады, ал бұл құрылымдық, яки салалық жұмыссыздықтың орын алып ... ... ... ... ... өту ... ... кешіріп
жатқан біздің елімізге де тән бола бастады. Атап өту керек - бұл ... ... ... ... ... мен ... көп ... экономика орнығуда, ал ол, өз кезегінде мемлекеттік
секторда жұмыспен тұрақты түрде ... ... ... ... және ... да ... ... баяу
қалыптасуы, жұмыстан босап қалған жұмыскерлерді жұмыспен ... ... ... ... ... ... үзілуі, соның салдарынан
шикізаттың және жабдықтардың қардарлығы ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтамасыз ету шамасы
қандай? Біздің елде еңбек ресурстары 1992 жылы 9,4 ... ... ... ... ... санының (17 млн. адам) 55 процентін құрады. ... ... ... ... 7,4 ... адам ... Олардың 6 миллионға таяуы ... 81 ... ... ... жұмыс істейді [15,115б.]. Бұл мемлекеттік
кәсіпорындардың әлі де ... ... яғни ... ... тән ... қатынастарының қалыптасуы өте баяу жүріп жатқандығын көрсетеді.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қатынастарының терең дағдарысын
көрсетіп отыр. Біздің қоғам әкімшілдік ... ... ... ... ... ... ... қамту мәселесін шеше алмады. Бұл ұғымдар
туралы біз нені ... ... ... ... ол халық шаруашылығы көлемінде
еңбекке деген қабілеті бар халықты жұмыс ... ... ету. ... ... ... ... - ... қажеттіліктерді минималды еңбек
шығындарымен қанағаттандыру.
Өндірісі дамыған батыс елдерінің тәжірибесі, тиімді еңбекпен қамту ... ... өмір ... ... ғана ... ... 4.
| ... ... ... құрылымының өзгеруі *
Жұмыспен қамтудың салалық құрылымының өзгеруі Қазақстанның ... тән ... ... ... мен ... ортада
бірінші кезеңде орын алған өндірістің түсуі жұмыс ... ... ... әсер ... ... ... 90- ... жұмыспен
қамту салалық құрылымы сауданың, тұрғын үй ... ... ... ... ... ... және ... басқару органдары мен
нарықтық экономиканы қалыптастыру және оған қызмет көрсетумен байланысты
кейбір салалардың жағына өзгерді. ... ... ... ... 12,9 % -дан (1997ж.), 22,9% -ға (2000ж.) дейін өсті.
Атап ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
өндіріс өсіп, жұмыс істейтіндердің саны да артты. Сонымен бірге, ... ... ... ... саны айтарлықтай азайып, 2000 жылы
олардың саны 18,3 % -ды құрады. ... ... ... ... ... ... 2003- 2009 жылдар аралығында құрылыс пен өнеркәсіпте
жұмыс ... саны ... ... (18,9% ... ... ... ... болмайды. Қызмет көрсету
саласында жұмыспен қамтудың өсуі мен индустриялық секторда оның қысқаруы
жалпыәлемдік ... ... және ... экономиканың
жаңғыртылуы мен төлемге қабілетті сұраныстың өнеркәсіптен ... ... ... ... ... ... ... нашарлап, жоғары
технологиялық өндірісте, ғылым саласында ... ... ... оң ... ... Әсіресе, бұрын техникалық прогресті
қамтамасыз ететін ірі және орта ... ... ... ... қысқарды.
Экономикалық өсуге көшу үшін бұрын қалыптасқан тенденцияларды ескеру
қажет. Қазіргі уақытта осындай іс-шараларды ... ... ... қатынастарының қарама- қайшылығы мен ... ... ... өте ... ... ... ... тоқыраулы дағдарыстық құбылыстардың орын алуы - осы және басқа
да ... ... ... ... қауіп
төндіретіні белгілі. Мәжбүрлі жұмыссыздықты өтейтін мемлекеттік механизм
мен ресурстарының ... ... ... ... ... ... барлық
қарама-қайшылықтарға шиеленістіреді. Жұмыссыздық саласындағы ... ... ... ... ... жағдайға бейімделудің әр
түрлі нысандары қарастырылады.
Бүкіл қайта құру кезеңінде қазақстандық еңбек нарығында экономиканың
терең ... ... ... халықты жұмыспен қамтудың
біршама жоғары әрі тұрақты деңгейі сақталып ... ал ... ... тереңдігімен салыстырғанда біршама шамалы деңгейден аспады,
сондай-ақ, ресми тіркелетін жұмысссыздықтың деңгейі де ... ... ... трансфоромация жағдайына бірінші кезеңдегі
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Осы ... нысандары (механизмдері) қазіргі кезеңде ... бір ... ... ... игіліктің осы мөлшерін өндіру үшін ... ... ... ... ... ... емес жұмыс уақытын
пайдалану кең таралған. Трансформацияның бірінші ... осы ... ... ... үйлестіріліп кең пайдаланылады. Жұмыспен толық
қамтылмаудың кәсіпорын әкімшілігінің бастамасымен мәжбүрлі, төленбейтін
(немесе ішінара ... ... мен ... емес ... уақыты режимін
қолдану сияқты екі нысаны өте дамыды. ... ... ... ... ... ... салдарынан кәсіпорындардың банкрот
болып, қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... қамтуды қамтамасыз ететін тиімділігі шамалы өндірістерге
қолдау көрсетілді.
Жұмыссыздың мәртебесі тіршілік етудің қажетті ... ... ... ... ... ... ал ресми жұмыспен
үйлестірілетін екінші және үшінші жұмыс бірқатар жағдайда ақшалай ... ... ... ... ... ... қамтудың осы нысаны әлі де сақталып отыр.
Жалпы жұмыспен толықтай қамтылмау ... ... ... ... ... ... және ... жұмыс орындарының
сақталуына, ресми жұмыспен қамтылған халықтың нақты табысының ... ... ... ... ... ... нұсқан келтіруге, сондай-ақ
өндірісте құрылымды ... ... ... ... ... ... ... көтермелеуге әсер етеді. Сондықтан егер
бірінші кезеңдегі жұмыспен ... ... ... еңбек
әлеуетінің сақталуына ықпал ететін ... ... ... ... ... сондай-ақ тұрақсыздық
жағдайында өндірістік қуаттады ... ... ... ... қазіргі
кезеңде жұмыспен қамту факторы- тұрақсыздындыратын ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрақтылыққа
көшудің маңызды бағыты.
Екіншіден, жұмыспен қайталама қамтылу да кең ... ... ... ... екі немесе одан да көп жұмыс орнында немесе ... ... қос ... ... ... Өмір ... төмен деңгейі мен оған
ықпал ететін жұмыспен толық ... ... адам ... деңгейінен
сақтау мақсатында екінші жұмыс орнын іздестіреді. Халықтың қосымша жұмыс
орнын іздеу қызықты жұмыс, кепілдігі ... ... ... ... орнының
сенімсіз сипаттамаларымен байланысты.
Қосымша жұмыс нысанындағы қызмет түрлері ... ... ... ... атқару, халыққа келісімшарт бойынша құрылыс салу, жөндеу, тігін
тігу, кәсіби қызмет бойынша ... ... ... ... кең
таралған. Жүргізілген зерттеулер білім деңгейі неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Негізгі
жұмыс орнында еңбекақы неғұрлым жоғары болса, қосымша ақы да ... ... және ... негізгі жұмыс орнындағы қызметкерлердің
бәсекеге жоғары қабілеттілігі қосымша жұмыс ... да ... ... ал ... әлеуеті төмен адамдардың қосымша жұмыс табу мүмкіндігі
шектеулі.
Демек, егер жұмыспен ... ... ... өсуі мен ... ... ... жеңілдетсе, қайталама жұмыспен қамтылу жұмыс
күшінің өсіп-өнуін қамтамасыз ... ... ... ... ... екінші кезеңіндегі қайталама ... ... ... ... ... ... ... гөрі басқаша
сипатталады. Халықтың нақты табысының өсуіне қарамастан 2005-2011 жылдар
аралығында қайталама ... ... өсуі ... Бұл жағдай
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... құнының, сонымен бірге тұрғын үй құнының өсуінің нәтижесінде
халықтың бұдан да жоғары табыс алуға тырысуын білдіреді. Осының нәтижесінде
негізгі жұмыс ... ... ... еңбек өнімділігімен қоса өсу
проблемасы өте сезілді.
Үшіншіден, ресми жұмыспен қамтудың кең ... ... ... ... бірі ... ... емес, яғни заң жүзінде
ресімделмеген ... ... ... ... кәсіпорында жұмыс
істеу немесе заң жүзінде ресімделмеген дербес экономикалық жұмыспен қамтуды
атауға болады. Жұмыспен ресми емес қамту ... ... ... ... ... қызмет түрлері арасында таралған. Жұмыс ... ... ... емес ... ... ал қызметкерлер
мен басшылар ең аз тартылған.
Жұмыспен ресми емес қамту бір жағынан, халықтың өмір сүру ... ... және ... ... жұмыспен қамту саласындағы
институттарды ... ... ... рөлін атқарады. Екінші
жағынан, жұмыспен ресми емес қамту қазақстандық экономикадағы ... ... ... ... ... кеңейтіп, қылмыстық құбылыстар
көбейіп, таралатын тұрақты базаға айналды. Ресми емес экономикалық қызмет
табысты жасыруға әкеп ... ... ... ... ... ... алмайды. Ол көбінесе экономиканың ашық секторынан тыс
тіршілік етсе де осы сектормен тығыз ... ... ... ... ... заңнамасы тұрғысынан алып қарағанда ешкім бақыламайтын
нарықтағы деңгейден біршама асатын еңбекақы ... ... ... ... ... «қаралай қолма-қол ақша» еңбек қатынастарының ... ... ал осы ... өзі сол ... ... ... Жалпы алғанда ресми емес жұмыс халықтың табысының деңгейі мен
жұмыспен қамтудың жай-күйіне әсер ететін елеулі фактор болып қала ... ... осы ... жою ... ... ... де, сондай-ақ қызметкерге қатысты көптеген факторлармен
байланысты. Іс ... ... ... ... ... ... ... осы нысанын біршама қысқарту керек. Осы орайда ресми емес
жұмыспен қамтуды, ... ... ... ... ортаны құрү үшін тиімді ... ... ... ұстану қажет.
Төртіншіден, еңбек нарығы жұмыс күшінің икемділігі жеткіліксіз жағдайда
қалыптасып отыр. Еңбек нарығындағы көп процестер қызметкерлердің өндірістің
өзгермелі жағдайына, еңбек ... ... ... істейтін жерге,
біліктілікті арттыруға даярлыққа, жаңа кәсіпті игеруге бейімделу қабілеті,
сондай-ақ еңбек ресурстарының экономикалық және ... ... ... процестерінің жиынтығы [9,130б.].
Халықтың нарықтық экономикадағы икемділігінің деңгейі экономиканың
дамуының динамикасымен және ... ... ... көтерілген
кезеңде қызметкерлер қозғала алатын ықтимал кеңістік кеңейіп, олардың
икемділігін арттырады. Сонымен ... ... ... ... ... ... Экономика саласында бір сектор мен салалардың ... оның ... ... салалардағы өндірістің түсуі жұмыс күшіне сұранысты
өзгертіп, жұмыс күшінің ... ... ... ... ... ... ... болатын факторларға еңбекақы ... ең ... ... ... ... өмір сүру мен ... ... алу мен арнайы даярлық алу ... ... ... ... ... ... орналаспауы да
жатады.
Сырттай қарағанда икемділік адамның жұмыс орнын өзгерту мен өмір сүру
жағдайын ... ... ... шын ... ... өзінің нысаны
мен байқалу механизмі бойынша біркелкі емес ... ... ... мен ... күрделі кешені болып табылады.
Экономикалық икемділіктің келесі бірнеше түрі болады:
- секторалдық икемділік, оған халықтың ... ... ... емес секторларының кәсіпорындарының арасындағы
қозғалысы кіреді;
- салалық икемділік – қызметкерлердің бір немесе бірнеше салалардың
кәсіпорындары арасында қозғалыстың ... мен ... ... ... ... осы кәсіпорында да,
сондай-ақ басқа жұмыс ... ... ... лауазымын,
біліктілігін өзгертумен байланысты;
- аумақтық икемділік жаңа ... ... ... ... ... бір ... ... жұмыстан кетіп, басқа жерге жалданғанда
кәсіпорындардың, салалардың, өңірлердің арасындағы қозғалысы, яғни ... ... ... ... икемділікті білдіреді.
Ішкі немесе фирма арасындағы икемділік ішкі ... ... ... кәсіпорынның ішінде біліктілігі әр түрлі орындардың
құрылымдық ... ... ... ... ... ... қозғалысы.
Икемділіктің барлық осы түрлері мен нысандары өзара байланысты. Олардың
арасындағы шекаралар да өзгереді, кейде шартты болып оның барлығы ... ... тән ... ... ... сан ... түрлері әр түрлі меншік
нысанындағы кәсіпорындардың арасындағы, жалдамалы еңбек ... ... пен ... ... ... ... және ... емес
жұмыспен қамтудың арасындағы қозғалыста да байқалады.
Қызметкерлерді ... мен ... ... кету ... ... ... жұмыс күшінің айналымының коэффициенті еңбекке
икемділіктің негізгі көрсеткіші ... ... ... күші ... ... жалғыз еңбек шартындағы
прогрессивтік өзгерістерді нақты ... ... ... ... ... ... әлі де ... Еңбек нарығы өте көп
сегменттерден ( өңірлер, кәсіптер, біліктілік ... ... ... ... ... ... олардың арасындағы байланыс өте күрделі, ... ... ... ... ... да жоқ ... ... қол жеткізімді тұрғын үйдің болмауымен, жоғары
көлік шығындарымен, қала ... ... бар елді ... ... ... ... ... бөлінбеуімен және т.б. байланысты.
Трансформацияның қазіргі ... ... ...... ... келе ... ... көші-қонын көтермелейтін жүйенің негіздерін құру.
Сөйтіп, әлеуметтік тұрақтылықты қалыптастыру үшін еңбеақы төлеу де,
сонымен бірге халықты ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының барлық жақтарына ықпал
ету, сонымен бірге кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрақтылықты кешенді мәселелерін
мемлекеттік реттеу шараларын әзірлеуге қатысты ... ... ... байланысты еңбек нарығы мен әлеуметтік әріптестікке мемлекеттік
ықпал етудің әдістері ... | ... ... ... ... ШЕШУ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫ |
| |ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ғылыми өндірістер еңбек ресурсына жаңа көзқараспен қарауды
талап етуде. Бұл арақатынастар макро ... ... ... ... ... ... ... саясатын білдіреді. Аралық деңгейде жұмыс
ету жағдайлары шартты, ақысы төмен ... ... ... ... арттыру. Микро деңгейде ресурстар сапасын білімді жоғарылату
жұмыстарын жүргізу керек. Халықаралық ... ... ... мен ... бір ... орнында жұмыс ету ұзақтығымен тығыз
байланыста екендігін көрсетеді. Арнайы зерттеулер менеджер–маманның бір
орында ... ... ету ... – 4 жыл болатынына ккәгер бола алады.
Психология осы уақытта ... ... ... және ... ... ... ... жинақталатындығын көрсетті, алайда әрі қарай
ізденісі кемігендіктен бұл білімдер көрсетілген мерзімнен бастап ... ... ... ... өсу, карьерлік ауысу) немесе
көлденеңі бойынша ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Дамыған мемлекеттерде, оның ішінде АҚШ-та 20 жыл ... ... ... ... 20 жыл ... 4 ... ... инженер аса құнды болып табылады.
Қазақстандағы еңбек ресурстары нарығы көптеген өзгерістерге ... ... ... ... ... ... көптеген
өзгерістерге ұшыраса, әлеуметтік құрылымдада сондай жағдайға тап болды.
Еңбекпен қамту ... ... ... ... ... ... қозғалысы ешқашан экономикалық дұрыс ... ... ... ... ... ... мамандарының потенциалы (инженер, технолог, мұғалім,
құрастырушы) белгісіз қызметтердің жетегінде кете барды. Олар ... ... кіші ... ... ... ... мен ... көздердің өсіміне сәйкес
қарама-қайшылығын көрсететін тенденциялар бар. Осыған байланысты еңбек
ресурстарын дұрыс ... ... ... ... ... ... пайдалануды жақсартудың негізгі
шаралары:
- облыс тұрғындары үшін жалпы ұлттық деңейдегі бос ... ... мен ... қойылатын талаптар жөнінде ақпараттық жүйені
қалыптастыру;
- болашақта жұмыссыздық деңгейіның тапсырысына еңбек ресурстарын қайта
дайындау;
- ... ... ... оның ... ... ... еңбекке
сұраныс пен ұсыныс бойынша инфрақұрылымды дамыту;
- жаңа жұмыс орындарын ашылуына ... ... ... және ... ... ресурстарын, еңбектің көші-қонын
реттеп қайта орналастыруға өз үлесін қосатын іс-шараларын жасап қабылдау;
- мамандық, тұрақты ... және ... ... ... ... ... жұмысшыны қайта дайындау жүйесін және кәсіптік білім беру
мониторингін жасау.
Бұл мәселелер кәсіптік білім алу ... ... ... құру бағдарламасында, жұмыспен қамтудың салалық және облыстық
бағдарламасында негізгі ... алу ... ... легін бағалау механизмін салық жүйесінің іс-шаралары мен
жеңілдіктер көмегімен жасау маңызды мәнге ие ... ... ... кейін жастардың барлық ... үшін ... ... Сол ... ... бар ... еңбек тәжірибесі жоқ маманды
жұмысқа алуда кәсіпорын иесіне қызығушылық ... ... ... ... үшін ... орнын бөлу арнайы ұйымның есебінде тұруы мүмкін.
Өте ... ... ... ... ... мысалы, орта кәсіптік оқу
орнын бітірушілер үшін салықтық қызығушылық бойынша ... ... ... бұл ... ... орнын сақтап қалуды жою үшін сайлау әдісі қажет.
Еңбек ресурсын қолдануда жаңалық ашу ... ... ... болады.
Еңбек ресурстарын пайдаланудың жаңашылдығының күтілетін бірден-бір
жолы әлемдік экономика ... ... ... ... ағымдарын
белсендіру болып табылады. Жаһандық даму идеясы XVI ғ. пайда болып, ... XX ғ. ... ... ... нарыққа біріктіру мемлекеттерді
интеграциялаудың негізгі себебі болды, ... ... ... ... сауда-экономикалық операциялар болды. Бірыңғай ... ... ... ... және коммуникациялық қызметтердің,
тауарларды тасымалдаудың мемлекеттік, саяси, ... ... жою, ... , ... және еңбек ресурстардың құнының
төмендеуіне әкеледі деп ... [66.52 б.] ... ... ... ... мен қызметтер құны және наклодной
шығыны төмендейді. Бұның барлығы жаһандану факторлары. Сонымен бірге
жаһандану көп ... ... ... де аз емес. Мысалы, «үшінші
әлем» мемлекеттері, яғни ... ОША ... ... ... ... және биржалық тоқыраудан қорқуда [67, 31 б.].
Әлемдік шаруашылықтың қозғаушысы ... ... ... ... ... ... индустралды өндірісі азиаттық–тынық
мұхит аймағына өтеді, бірақ ... ... көзі ... қала ... ... көп ... алып ... кедейшіліктегі тұрғындарға
«дамыған» мемлекеттер жарты ғасыр ... ... ... Қанша
декларация қабылданғанмен жылдан–жылға ол мәселенің көлеміде үлкеюде және
шиеленісуде. 1900 ... 2001 жыл ... ... ҰЖТ ... ... есе, ал ... 4 есе (1,6 дан 6,3 ... адам). өсті. Алайда 1990
жылы Африка мемлекетінің ҰЖТ жан басына шаққанда 1/9 құраса, сол ... ... мен ... 1/20 ... ... және ... ... кіріс ғылыми техниканың прогресіне пропорционалды дамып отырды.
1965 жылы айырмашылық 30 есе ... XX ғ. ... 60 ... жетті.
Әкімшіліктік, әскери, ғылыми – техникалық, әлеуметтік және электронды
– өнеркәсіптік инфрақұрылымның дамуына арқа сүйеп, ол ... ... ... ... ... ... Оның бір бөлігі кейін
планетаның басқа аймақтарына экспортталады.
Индустралды қоғамға өту ... ... ... ... ... орай ... ... әлемдік көлемде келесідей тенденциялар кездеседі, олар өндірісті
кеңейту кезеңінде және ... ... ... ... мен ... пайдалану деңгейінің төмендеуі, мемлекеттің әлеуметтік қолдауын
қажет ететін ... ... ... ... ... табысының төмендеуі,
«экономикалық прогрестен зардап шеккен» адамдар тобының көбеюі, көп ... ... пен ... ұшырағандар. Жалпы келесідей жағдай
кездеседі: кейбіреулер жұмысты табады, кейбіреулер жұмысты ... ... ... ... қай жағында адамдар көп болады және
басқаларға белгіленген ... ... ... ... ... ... болашағына қоғам төлейтін баға мәселесі, әрқашанда
оның жаңа жолдарын іздеуге тура ... ... ... ... пайдалануды жақсартудың маңызды
бағыты еңбекпен қамту ... ... құру ... ... ... ... ... яғни нақты жұмыссыз топтар бойынша өтініш жасаған
жұмысшыларды мамандандыруды ... алу мен ... ... ... ... бос ... ... жұмыс берушілердің жауапкершілігін арттыру,
қоғамдық құрылымдармен, кәсіпорындармен және ... ... ... ... ... ұйымы кәсіпорын, ұйымдар топтарымен және ... ... ... ... ... ... ... мен назар
аудару қажет.
Еңбек ресурстарын қолдану мен оның ... әсер ... ... ... ... ... ... экономикалық дағдарыс, жұмыс
орнын ашу үшін ресурс тапшылығы, ... ... ... ... ... ... өсу ... өндірістің салалық құрылымының
қозғалысы. Сондықтан елдің әлеуметтік-экономикалық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейінда белгіленген тепе-
тең
дікті ұзақ уақыт қолдап отыруда, еңбек ресурсының
тапшылығы мен оны басқа елдерден ... ... ... шешу ... ... ... ... болсада, бұл атап өткен немесе айтылмаған
факторлардың әрқайсысы бойынша жұмыссыздық ... ... ... ол ... ... азба ... ... тапшылығы бар болады, олар
мамандар, мүмкін төмен дәрежедегі жұмысшылар.
Бүгінгі таңда еңбек ресурстарының ... әлі де ... ... ... ... ... шыға алмауда. Ол
«синдром Диснея» атауына ие болады оның ... ... ... ... қоры» жинақталынды, яғни жасырын жұмыссыздық. Бұл топтар еңбек
ресурстарын тез арада қате пікірмен өткен ... ... ... алу керек.
Өйткені 90-жылдарға дейін кәсіпорын деңгейінде және ... ... ... ... ... ... ... Әрине әрбір мемлекеттің
өзінің ерекшеліктері болды. Мысалыға: тұрғындар саны көп және ... ... ҚХР ... күресуде, тіпті баланың туылуын ... ... ... ... ... ... ... үстінде, 90-шы
жылдарға тән ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюда. Бұл «жұмыс күшінің ішкі өндіріс қорын»
сақтау ... ... мен ... ... жетіспеушілігін
кәсіпорындағы кадрларды қайта дайындау мен мамандануды жоғарылату қажеттігі
туды.
Нарықтық экономикаға ... соң ... ... ... ... және ... ... қамту саясатына жаңа талаптар
қоюда. Алайда берілген мәселенің күрделілігі қоғамның ... ... ... ... ... ... айрықша белгісін жаһандану
көрінісінде индустралды қоғамның қалыптасуы, дамыған мемлекеттердегі тән
инновациялар ... ... ... ... ... саяси
және мәдени дамуларының өзара байланысы көрінуде. Қазіргі ... ... ... ... ... және жаңа кең ... күрделілері пайда
болды .
Экономиканың қызметі, технологиясы салалық ... ... ... өзгеруде, осының нәтижесінде қоғамның әлеуметтік-
экономикалық құрылымы басқаша болуда, дәстүрлі индустралды ... ... ... ... ... ... жаңа ... салалар, әр түрлі бағыттағы
маркетингтік, нашар типтік өндірістер, тұрғындарға тұрмыстық қызмет ... ... ... ... ... ... қайтадан оқып
өздерінің жұмыстарын ашып немесе созылмалы жұмыссызға айналуда.
Қазіргі ... тән ... ... ... ... ... қатар жүреді. Ол тек ... ... ... ... ... ... ... кетуі көрініс беруде. Мұндай
кетулер республиканың көптеген облыстарында тұрақты және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... жасқа жетпей
өтуде мәселе тудыруда. Жұмыссыздардың саны көп ахуалынан ... ... ... ... ... деңгейінда жұмысты қамту ескі жүйе шеңберінде шешу мүмкін
емес, өндірістегі босатылған адамдар осы мамандық ... ... ... ... ... ... жаңа ... келуі.
Кейбір салалар жабылып қалуда, экономикада жылдам өзгеріп отырған
мамандық бойынша жұмыс табу ... ... ... мен ... сай
жұмыстары бар жұмысшылар жетіспейді, оның себебі мынада:
- уақытқа сай өмір сүру үшін ... ... өмір бойы ... ... біліктілік деңгейінің жалпы жетіспеушілігі.
Жұмыссыздық деңгейіндағы сұраныстың ... яғни ... ... ... ... аздығы, еңбекақының төмендігі өзіне көп
көңіл аудартады. Маусымдық түрдегі еңбек ... көп емес ... ... ... ... азаматтардың кірісін қолдау мақсатында
құрылады) сонымен қатар төмен еңбекақылы ... ... өсуі ... ... күнелту минимумы мөлшерінде жұмысшыларға камтамасыз
етпейтіндер) бос жұмысшы орындарының санының ... ... ... ... ... орныққан қазақстандықтың көнбіс, шыдамды, сондай-
ақ жаңа ... ... өте ... емес болуы, көбінесе ... толу ... ... табылады. Жұмысқа орналастыру мәселесінің
қамтылуы ... ... ... ... ақылы жұмыс орындарының
болмағандығында. Сондықтан республикадағы көп ... ... ... еңбек ақының әділетсіздігі көбірек мазалайды, аймақ, сала,
бөлек кәсіпорындар және жұмысшылардың ... ... ... ... ... Төмен деңгейдегі салаларға қарағанда
жоғары деңгейдегі салалар жылдам қарқынмен өсетінін айту керек.
Келесі бір мәселе ... және ... ... ... маңызды және ұлғайған дисбаланстың қолданылуы болады.
Сурет 6- Өнеркәсіптің еңбек ресурстарын тиімді қолдану механизмі
Сондықтан экономика аумағында құрылымдық ... ... ... ... ең басты мыналарға бағытталады.
- шикізат саласындағы өндірістің төмендеуі және соңғы өнімнің
өндірісінің ... ... ... ... ... ... өнім ... эксперттік бағдарланған өндірістің ... ... ... ... ... ... ... қызметтің дамуына жағдай жасау;
- шағын және орта бизнестің ары қарай ... ... ... технологиялар базасындағы импорттың орнын басу өндірісінің даму
шегі де жеткіліксіз. ... даму ... ... ... ... ... нығайту саласын бағдарлау қажет. Қазірдің өзінде
алғы шарт өндіріс өнеркәсібі көлемнің өсуі, материалдық та, ... те ... ... ... ... ... ... сферасындағы орындардың да ... ... ... ... ... дамуына әкеледі.
Бұл орайда шындығында ғылыми-техникалық кадрлық потенциал cұранысқа ие
емес, өйткені бірде-бір өнеркәсіп ... ... ... ... уақытта ғылыми өнеркәсіптік база және аса білікті кадрлар да ... ... ... және технологиялық іс-шаралар жетіспеуде. Ғылыми
техникалық кадрлар өзінің өзгешілігі ... ... ... сәйкес
келетін технологияны шығаруға қабілетті. ... ... ... отандық ғылымның дамуына, ғылыми және экспорт ... мен ... ... және ... ... ... ... үнемі жетіспеушілігі кәсіпорындарда
инновациялық қызмет үшін ... ... ... ... ... ішкі қажеттіліктерді қанағаттандырытын инновациялық
белсенділік саласының өзгеше төмен деңгейі ерекшеленеді. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ҒЗИ саласындағы құрастырушылардың және т.б. ғылыми
орталықтардың ... ... ... ... бойынша ғылымды меңгеру және өңдеу, ... ... ... (венчурлық фирма), әдейі бөлінген территориялық
кешендерді – технопарктерде ... ... ҒЗИ ... зерттеу
қорытындысына сүйенетін облыстық және университеттер және ... ... және ... ... ... ... қолдау, Қытайлық
тәжірибе бойынша бәріне тез шығарылым ... ... ... ұзақ және орта жеке ... ... пайда болатындығын
көрсетті.
Басым көп жағдайларда әлемдік нарыққа шығатын өзіндік тұрақты жол,
еркін нарықтық ... бар ... де, ұзақ ... және ... ірі ... салуды қажет етеді, ол өте қиын немесе тіпті мүмкін
емес.
Қазіргі уақытта кәсіпорынның даму бағыты ... ... ... ... ... ... өздерін әлемдік нарықта ... ... ... ... –ақ ... ... технологиясын және т.б.
қолданатын) шетелдік серіктестер мен біріккен ұйым (лицензиялық ... ... ... ... ... ... –ақ ... шығаратын
өнімдерінде халықаралық стандартқа бағдарлау жоспарланған экономика
кезеңінде қажетті әлемдік нарықта ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы және қайта құрылуы;
- ғылыми саладағы эксклюзивті өнімнің шығарылуы (шетелде ұқсастыққа ... жаңа ... ... өңдеу базасы).
-кластерлік өндіріс.
Батыс Европаның көп елдерінде соңғы жүз жыл бойы ... ... ... мемлекеттік тенденцияның төмендеуі болды. Бұл
«бәсекелес капитализм» немесе еркін жеке кәсіпкерлік жүйесінің ... ... ... XIX ... соңынан бастап сапалық жаңа ... ... ... ... ... кері процесс
күшіне ене бастады. Қазіргі уақытта қоғамдық жағынан да және ... ... да ... ... ... кәсіпкерліктің
«аралас» жүйесі пайда болды. Бірнеше елдермен осы бағыттағы ... ... ... ... ... ... ол ... шығыннан
құтқарады.
Қазақстан Республикасындағы экономикалық жағдай ... ... ... ... ... ... ... және аралас
жұмыссыздықтың (ерікті де, еріксіз де) ... ... ... ... еңбек ресурстарының ... ... ... ... ... қайталама және бейресми нысанын
белгілейді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... үрдіс бойынша қарастырылады:
1.Еңбек биржасында тіркелген жұмыссыздар үлесінің ... ... ие ... ... өсу ... ... ғылым, қызмет сферасы салаларындағы
жұмысшылардың санағының азаюы.
4.Қайталама жұмыс бастылықтың ... ... ... ... ... ... қосымша жұмыс іздеуге мәжбүр етеді.
5.Жасырын жұмыссыздықтың өсуі. Жасырын жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... ірі ... мысалға,
ЖЖФЗ, Казфосфат және т.б ірі кәсіпорындарда болады .
6.Шағын және орта бизнес ушін жаңа ... ... ... ... Көп жұмыссыздар қажетті ... ... ... ала ... ... ... ... босатылған
жұмысшылардың ақша қаражатының жоқтығынан алдын-ала кадрларды дайындау
жүйесімен оқыта алмайды. Жаңа ... ... ... әсер ... ... инвестиция әкеле алады. Сондықтан
іскерлік ... ... ... зардапқа және шығынға айналуы мүмкін
.
7.Әлеуметтік құрылымдар жұмыс бастылықтың өзгеруі. Жеке ... ... және ... Қазақстанда болатын
мейрамдар жұмыс ... ... ... өзгертті. Мемлекеттік
өзіндік формадағы басымдылық шарты бойынша, егер жұмысшылардың негізгі
бөлігі мемлекеттік бөлімдерді жұмыста ... онда ... жаңа ... ... ... ... ... мүмкіншілік болады. Қазіргі
уақытта кәсіпорындардың салыстырмалы салмағы ... 80 ... ... ары ... түрде санау керек: Ауылдардағы жұмыссыздардың
санын көп ... ... ... ... ... иммиграциясы
бағдарламаны дамыту және АӨК қосымша қаражаттардың ... ... ... ... бойынша бағытты ұтымды негізгі шегі болып
табылады:
- бос жұмыс орындары жалпы ұлттық масштаб ... ... ... ... қылып қарау;
- ауылдағы фирмаларды инфрақұрылымдық дамыту, ол жұмысшы орындарының
санын көп ... және ... ... ... сондай –ақ еңбек ресурстар нарығындағы қажеттілікке қол жеткізу үшін
басқару және қаржыландыру жүйесін жетілдіру қажет;
- тұрақты -әлеуметтік экономикалық дамудың ... ... ... ... орындарының көбеюі толық жұмыс бастылықтан асып ... ... жөн. ... –ақ ... ...... күні ... маңызды басымдылығының бірі, яғни, еңбек нарығы бағалаушілікті
және ең алдымен, халықтың жұмыс бастылығын қажет етеді, ... ... ... ... республиканың барлық жеріне шағын несие ... ... ... ... ол көп емес ... және уақытша артық
жұмысшы күштерін ... ... ... ... ... ... сондықтан экономикалық әр түрлі
бөлімдерде жұмыс бастылыққа ... ... ... болу ... ... көлемінің бөлінуі жеткілікті түрде қамтамасыз етілмеген жанұяларға
, оның мүшелерін ... ... ... ... ету үшін және сондай-
ақ болашақта кедей жанұялар санын азайту үшін ... ... көп ... ... ... аз ... ... тұрмыстық қажеттілікке қолданылған
жоқ, сондықтан қойылған мақсатты толық түрде орындаған жөн. Келесіде
бағытталған ... және тек қана ... ... құру ... ... және ... дамыту үшін, ең алдымен экономикалық артта қалған салалары және
ерекше АӨК бойынша лайықты ... ... үшін ... деңгейдегі жұмыс бастылықты
сақтауды қамтамасыз ететін шетел инвестициясы негізінде және ... және ... ... ... ... ... қолдау керек.
Сонымен қатар инвестициялардан ғылыми ... ... ... ... қорытынды инвестицялауды жүзеге асыруды күту. Шағын және орта
кәсіпорындардың жылдам өсуіне ... ... ... ... жұмыс
бастылықты жоғарлату үшін әдейі нормитивтік базалар құру қажет. Шағын
кәсіпкерлікті ... ... ... және ... ... бекітуді қолдау кепілі бар. ... ... ... ... ... қысқартылуына және ... ... ... атап өту ... Басқа елдердің тәжірибесі
дәл осы шағын бизнестің бекітілуі қосымша ... ... ... ... ете алатындығына және миллиондаған адамдар үшін
қайнар көзінің кірісін толтыруына ... ... ... ... ... Республикасындағы шағын және орта
кәсіпкерлік алдына оның әсерлігін және бәсекеге қабілеттілігін жоғарылату
үшін осы ... ... ... ізденіс жолдарының міндетін ... ... ... ... ... ... және құрылуы
басты рөл атқарады, ол тек қана табыстың өсуіне емес сонымен ... ... сүру ... ... үшін осы ... ... ... болуы
керек.
Бекітілген жүйе шарасы тамыр -таныстық түрде осы саланың ... ... ... жағдай жасау, басты мақсаттағы салалардағы жұмысты
орындардың құрылуы және алдын-ала дайындалуы, саясаттан ... ... ... ... ... және ... ... Қазақстан
Республикасындағы қайта құру ... ... ... ... ... ресурстар қатарын бағалауге қосылуды қажет етеді. ... ... ... ... ... ... және ... білім және ғылым министірлігі)
Осы үшін салық және несие құру тиімділігі кісіпорындарына жаңа ... ... жүйе ... ... ... бағдарланған өнеркәсіптер,
салалар шара қолдану керек. Жұмысшы күшін сала аралық және ... ... ... ... ... ... дамыту және
жұмысшылардың мамандығы мен кәсіби тұрақтылығымен болашақтық ... ... ... ... ... ... ... ететендіктен бұл
мәселелер экономиканың қайта құру ... ... ... ... ... орын алу керек. ... ... ... ... бағалаумен айналысатын тереңдетілген өңделу ерекше ... жаңа ... ... мен байланысты кәсіпорындардың
барлық шығымдары үшін ... ... ... ... ... емес ... кәсіпорындардың, соның ішінде шағын
кәсіпорындардың дамуы арқасында жұмысқа орыналастырудың ... ... ... ... етуі ... ... дәл осы сферада
жаңа жұмысшы орындарын құруға ... ... ... қолдану қажет деп
санаймыз.
Келесі тәртіптегі ұсыныс болу мүмкін: егер ... ... ... ұлғайса және толық жұмыс күні өткен жылға орта жылдық санақ пен
салыстырған да, ... ... ... берілген сомманың ... ... ... ... ... осы ... жалақы
қорының өсу біліктілігімен жұмыспен қамтылған ... ... ... төлемінің әрекетіне босатылады.
Сурет 7 - Еңбек ресурстарының тиімділігін қолдану шаралары
Жеке ... іс және ... ... ... салықтық
ынталандыруы маңызды рөл атқарады. Мүмкін болатын шаралардың бірі – ... ... ... іс ... ... ... ... бірге
кепілдендірілуі. Мұндай несиелерде коммерциялық банктердің қызығушылығы
салықтық жәрдемақының ... ... ... ... ... осы
азаматтармен (1-2 жылдық мерзімімен) өзінің дербес ісінен ... ... ... ... салыққа байланысты орналасуы мүмкін. ... ... мен ... ... ... ... басқа да
факторларға байланысты.
Жұмыспен қамтылғандардың салалық бағдарламасын құру қазіргі уақытта
мынадай сылтау күші; оның ішінде ... мен ... ... ... ... ... қызмет территориялық органдар арасында
жеткіліксіз әрекеттестік сақталады. ... ... ... мен ... шарт ... ... ... алдын -ала
дайындық және кадрлар біліктілігін ... үшін ... күш, ... салааралық орналастыру сұрақтарын кіргізіп, салааралық кординациялық
кеңестің ұйымдастырылған жүйесі.
Қазақстан Республикасындағы бойынша ... ... ... ... ... ... болуы керек:
- облыс тұрғындары үшін жалпы ұлттық деңейдегі бос тұрған жұмыс
орындары мен жұмысшыларға қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстарын қайта
дайындау;
- елдің барлық аймақтарында оның ішінде ауылдық жерлерде еңбекке
сұраныс пен ұсыныс бойынша ... ... жаңа ... орындарын ашылуына қолдау көрсету;
- салааралық және кәсіпкерлік еңбек ресурстарын, еңбектің көші-қонын
реттеп қайта орналастыруға өз үлесін қосатын ... ... ... ... ... ... және алдын-ала сұраныс ... ... ... ... ... ... жүйесін және кәсіптік ... ... ... ... ... дамыту, ол жұмысшы орындарының
санын көп ұлғайтады және ... ... ... ... ... құрылу ісін қолдау;
-еңбек ресурстар нарығындағы қажеттілікке қол жеткізу үшін басқару және
қаржыландыру жүйесін жетілдіру қажет;
3.2 Жұмыспен қамту ... ... ... жолдары
Еңбек нарығы және халықты жұмыспен қамту саласындағы үдерістер әрқашан
әлеуметтік – экономикалық даму ... ... ... ... ... ... тұрақты дамуы тікелей тұрақты жұмыспен қамтылу және
еңбек нарығы саласындағы әртүрлі қолайсыз ... ... ... ... қатынастарға көшу мен экономикалық реформалауға
байланысты жаңа тәуелсіз елдерде ... ... ... ... ... Еліміздегі нарықтық экономикаға әсер ететін қаржылық және
экономикалық тұтқалардың, нарықтық ... ... ... ... ... еңбек және жұмыспен қамтылу саласындағы
мәселелерді өте маңызды болып табылды. Жаңадан ... келе ... ... ... ... ... ... қарама –
қайшылықтарын бойына жинақтаған. Сондықтанда жұмыс күші мен жұмыссыздық
деңгейін саралау үшін және сол ... ... ... стратегия
құру үшін облыстардағы жұмыспен қамту мәселесіне толық ... ... ... – ақ бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейіндағы жастардың жағдайын талдау екі
түрлі маңызды ... ... ... ... халық құрылымындағы 15–24 жас
аралығындағы азаматтар үлесі 26,3 пайыз болса, 25–29 аралығындағы ... ... ... ең ... – ел болашағы. Жастар қоғамның саяси
экономикалық және ... ... ... сол ... ... елде олар ең ... ... бірі болып табылады. аталған
мәселелердің өзектілігіне қарамастан, ғылыми зерттеулерде оларға өте ... ... ... Жас ерекшеліктеріне қарай талдайтын болсақ, 18 –
24 жас аралығындағы жастар – негізінен кәсіби ... өтіп ... ... ... мен жас ... ... ... жұмыссыздық
деңгейіне аяқ басқан ең қорғансыз топ ... ... ... ... және әлеуметтік тәжірибесі жеткіліксіз, осыған ... ... де ... болып табылады. Жұмыссыздық деңгейіндағы
жағдайды бағалайтын маңызды көрсеткіштер – ... ... ... ... сыйымдылығы мен конънктурасы, сұраныс
пен ұсыныстың ... және оның ... ... ... ... оның ... ... қатысты жағдайды толық көрсетпейді.
Жастар егде адамдарға ... ... ... ... ... ашық ... ... тек қана ресми бөлігінің даму
тенденциясын, мемлекеттік ... ... ... ... бере алады.
Жұмыспен қамту қызметі еңбекке сұраныс пен жұмыс күшінің ұсынысының бір
бөлігін ғана ... ... ... ... ... ... қамту саласындағы көптеген жаңа құбылыстар, оның ішінде жасырын
жұмыссыздық ескерілмей қалады. Жастар үшін ... ... ... ... ... аз ... көп ... Өйткені
кәсіпорындар сыртында қалу қаупі де ... ... ... ... көбі өзінің еңбек мәртебесін тұрақтандыруға тырысатыны түсінікті,
олар табыстан айырылмаудың әртүрлі амалдарын іздестіреді.
Жыл ... ... оқу ... ... ... жұмыс күшінің
ұсынысы өсе түсуде. Мысалы 2005 – 2006 оқу жылында Қазақстанның жоғарғы оқу
орындары түлектерінің саны 123,9 мың ... ... Оқу ... ... кәсіби оқу орындарының түлектерінің жұмысқа орналасудың реттейтін
механизмінің ... ... ... ... ... ... жете ... алаңдатады. Қазіргі кезде көптеген жастардың
арасындағы ... ... ...... ... болса да, ақша табу
болып отыр.
Әйтсе де жастар дүние жүзіндегі жұмыссыздық деңгейіндағы ең әлсіз
топтардың бірі ... ... ... арасындағы жастардың үлесі еңбекке
қабілетті тұрғындар арасындағы бұл әлеуметтік – ... ... де көп. ... 20 – 29 жас ... ... мен ... ... жуығында тұрақты жұмыс орны жоқ.
Жылдан – жылға оқу – ағарту, экономика және құқық салаларында мамандық
алғысы ... саны өсіп ... Ең ... бұл ... ... ... ... отырған техникалық мамандықтарға деген
қажеттілікті арттырып отыр. Уақыт өте келе, ... жоқ ... ... алған білімдерін ұмыта бастайды және сұраныс жоқ маманға
айналып шыға келеді. ... ... ... ... даярлау да аз
шығынды қажет етпейді. Сондай – ақ ... ... ... ... қауіп
тудырып отыр. Олай болса, уақыт өте келе экономикалық өсу жағдайында ... ... әкеп ... ... ... ... халық шаруашылығының әртүрлі
салалары бойынша бөлу міндетін мемлекет өз мойнына ... Ол ... ... ... ... ... ... болған жоқ. Еңбек және
жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... үшін ... орындарын міндетті түрде дайындаудан
босатылды, соның салдарынан жұмыссыздық деңгейіне алғашқы рет ... ... ... жоқ ... ... ... ... кезде сенімсіздік
пайда болды және жұмыссыздық деңгейінда әлеуметтік жағынан қорғансыз болып
қалды. Жұмыссыздық ... ... ... ... ... қамту
орталықтарына барады, ал онда бүгінде ... қызу ... кең етек ... ... ... ... және әлі ... дейін есепке тұрмаған жеке ... ... ... ... тек қана тіркеу үшін алатын ең аз ставкасы
500 теңге, ... ... ... ... ... ... бере ... үкіметі жастар мәселесінің, оның ішінде жұмыспен қамтудың
қиындығын ескере отырып, ... ... ... қалыптасуына және
әлеуметтік жағынан өз мүмкіндіктерін жүзеге асыруына бағытталған жастар
саясатын жүргізуге ерекше ... ... ... ... ... ... ... айналысатын жергілікті органдар жастарға жұмыс таңдауға және
жұмысқа орналастыруға ықпал етеді. Жұмыспен ... ... ... ... ... ... жастағы жастар олардың келісімімен
қоғамдық жұмыстарға жіберіледі немесе кәсіби дайындықтан және ... ... ал ... топтарға кіретіндер, яғни 21 жасқа дейінгі
жастар, 23 жасқа дейінгі балалар үйінде тәрбиеленушілер, ата ... ... ... ... ... қоғамдық жұмыстарға
қатысуға немесе кәсіби дайындық және қайта дайындықтан өтуге ... пен ... ... жұмыссыздық деңгейіның өздігінен жол
табуын ғана күтіп ... ... ... ... бағалаудың іргелі
саясатын жүргізіп, оның тиімділігіне қол жеткізуге тиіс. Жастарды жұмыспен
қамту ... қол ... ... ...... ... ... жағдайын жеңілдететін немесе оған кедергі ... ... ... жастардың жұмыссыздық деңгейіның кешенді
мониторингін жүргізу қажет. Негізінен, бұл ... ... ... ... негізделген әлеуметтік психологиялық сипаттамалар
болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... түрінде зерттеу жүргіздік. Респонденттерге толтыруға
ұсынылған сауалнама сұрақтары студент ... ... ... ... себептерін көрсететіндей етіп дайындалды.
Еңбек өнімділігінің төмендеуіне байланысты ... ... тән ... ... ... ... қалыптасуда. Олар әлемдік
стандарт деңгейіне сәйкес, өз ... сай ақы ... ... ... ... ... ... Еңбек мотивациясы
түбірімен өзгеруде. Білікті жас кадрлар өз мамандықтарын жиі ... бұл ... ... кәсіби құрылымында теңсіздікке әкеліп соғуы ... ... ... ... ... кез келген жолмен айтарлық көп
материалдық табысқа алуға бағытталған, қарқындылығы төмен ... ... ... ... Бұған сауалнама берілген жауаптар толық дәлел бола
алады. Сауалнама нәтижелеріне сәйкес оқу орнын бітіргеннен ... ... оқу ... ... мамандыққа оқығысы келетіндер үлесі ... ... оның ... ... ... оқу ... ... бұл көрсеткіш 20,4 пайыз болса, мемлекеттік емес ... ... ... арасында 15,6 пайызға тең.
Өндірістің құлдырауы ... ... ... ... ... үлес ... өсіп отыр. Осы орайда өндірістік емес ... ... өсіп келе ... атап ... жөн. ... ... консалтингтік, аудиторлық қызмет және инвестициялық компаниялар
сияқты жаңа ... ... ... ... ... ... соның
ішінде жастар саны жедел қарқынмен өсіп келеді. Егер қазір білікті ... ... келе ... ... ... ... ... жоқ тұрғындар арасында, ең әуелі жастар, ары қарай оқуын
жалғастырмайтын және мамандығы мен ... ... жоқ ... ... ... арта түсуі мүмкін.
Сондықтан ұлттық экономиканың дамуына да, ... ... ... да сай ... деңгейде жастарға жалпы және кәсіптік
білім ... ... ... ... ... ... жастар толыққанды білім алуды ойдағыдай
әлеуметтік ... және ... ... ... қол ... алғы
шарты, жұмыссыздықтан сақтандырудың кепілі деп біледі.
Кәсіби оқу еңбектің тепе – тең сұранысы мен ұсынысын ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін
анықтайтын, жұмыссыздық деңгейіның инфрақұрылымының маңызды элементі болып
қалыптасуда. Міне, сондықтанда колледждер мен орта ... оқу ... ... ... қысқарттқанның өзінде жоғарғы оқу орындарында
студенттерді қабылдау жылдан – ... өсіп ... Осы ... ... ... ... келе ... жұмыспен қамтылмаған халықты кәсіби
дайындықтан және қайта дайындықтан өткізудің ... зор ... айта ... ол жұмыстан шыққан мен ... ... ... түрде бейімдеуге
мүмкіндік береді. Жұмыссыздарды кәсіби оқыту үш жолмен жүзеге асырылады:
-алғашқы білім беру;
-біліктілікті көтеру;
-кадрларды қайта дайындықтан өткізу.
Кәсіби білім алу, ... пен ... ... ... 18 – 20 ... кезеңде белсенді жүргізіледі. Кәсіби оқудың ... ... ... өмір сүру ... ... білімнің түрі мен білім
алу формасына сай ... ... ... ... ... мінез –
құлықтарына сай бұл топ 21 – 24 жас ... ... Осы ... ... ... оқуды аяқтап, тұрақты жұмысқа орналасуға ... ... ... ... ... орынға жұмыспен қамтудағы
кепілдік, кәсіби даму және лауазымдағы өсім ... ... ... ... ... ... алу және ... жинақтауға тырысады.
Жауап бергендер арасында сырттай оқу ... ... ... ... ... 4,3 ... ал 11,2 ... оқуларын магистратурада немесе
аспирантурада жалғастырғысы келетінін білдірді.
15 – 29 жас аралығындағы ... ... ... ... және ... ... ... Олар өздеріне не керек екенін
түсінеді, көбінің отбасы бар және ұсынылған ... ... ... ... түседі. Өзін көрсетуге, табысқа ... ... ... ие ... 25 – 29 жас ... жұмысшыларға тән қасиет. Бұл кезеңде
мамандықты меңгеру ... ... ... маманның немесе басшының
қалыптасу процесі жүреді, ... ... ... ... ... ... ... деген қажеттілік шығады, адам өз әрекеттерінде тәуелсіздікке
қол жеткізуге тырысады. Жақсылыққа талпынудағы табысты карьера ... ... ... ... ... ... ... өзін білімді
маман ретінде көрсете алды ма, жоқ па).
Жастардың жұмысқа орналасу мәселесін шешу үшін толық емес ... ... ... ... амалы қолданылады. Сондай – ақ толық емес
жұмыс күні ... ... ... ... ... ... жастары
келісетінін айта кеткен жөн, өйткені ауылды жерлерде толық ... ... ... табу өте ... ... оқытатын шаралар негізінен уақытша жүргізіледі.
Олар жастардың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қамту және әлеуметтік қорғау басқармасы жұмыссыз ... және ... ... ... ... ... ... оқыту, қайта даярлау, қоғамдық жұмыстарға тарту, әлеуметтік жұмыс
орындарын ... ... ... жастардың жұмыссыздық деңгейінда
қалыптасып отырған жағдай бұл ... әлі де ... ... өткізілуі
керек екенін меңзейді. Жастарды жұмыспен қамту мәселесін тек ... ... ... ... шеше ... ... ... нақты дәлел бола алады деп ойлаймын. Сондықтанда жастарды ... шешу ... ... ... ... ... ... арттыру
үшін барлық қоғамдық ұйымдар да атсалысу керек. Сонда ғана еліміздегі
жастардың ... ... ... ел ертеңін сеніп тапсырар жастардың
өмірден өз орнын табуына нақты көмек жасалады деп сенемін.
Жастар алғашқы ... ... ... ... үшін ұйым
төмендегідей шаралар қолдануына болады:
-үміткерге жалданып жұмыс істемей тұрғанда–ақ, ... ... ... ең көп ... ... ... беру;
-жаңа келген жұмысшыға өзінің кәсіби ... ... ... бере ... ... бастамасын қолдау;
-жаңа келген жұмысшының кәсіби талпынысына бағыт беретін тәлімгер
жетекші таңдау;
-әлеуметтік сауалнама жастар ... ... жас ... ... онша ... ... деп санайтынын көрсетіп ... 2,7 ... ғана жас ... ... ... жұмыс
берушінің оны жұмысқа қабылдаудан бас тартуына себеп болуы мүмкін деп
санайды. ... ... бұл ... ... ... ... жастардың толық білмейтінін көрсетеді. жұмыс орнын таңдау
жөніндегі сұраққа жауап беру ... ... 39,4 ... ... ... ... деңгейін қойған. Кадрлар орталығы өткізген
сауалнама нәтижелеріне ... ... ... жоқ ... өзі ең ... ... 20 мың ... болуы керек деп санайтындықтарын көрсетті.
Егер жұмыссыздық деңгейіның тар сегментінде жұмыспен қамтылғандар
бизнестің өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... олардың өндірістік тәжірибесінің жоқтығына назар
аудармайды. Әйтсе де, ұйым қызметіне ... ... ... ... ғана жаңалық әкелетінін естен шығармау керек. Жас маманның теориялық
білімі қанша терең, дүниетанымы қанша кең болса да, ... ... ... ... ... да, сауалнамаға жауап берушілердің 80,8 пайызы жас
маманның жұмысқа орналасуына тәжірибесінің ... ... ... ... ... себеппен көптеген жастар жұмысқа ... ... ... олар ... ... ... тәжірибе жинақтауға
асықпайды.
Жұмыс беруші жұмыссыздық деңгейіне келетін жастардың ерекшеліктерін
үнемі ... ... Бұл ... ... ары ... ... орналасуда
жастарға қиындық тудырады. Айталық, бүгінгі таңда Қазақстанда білім беру
мекемесінің беделі туралы сұрақ жас ... ... ... ... ... жұмысқа орналасу келешегімен үнемі байланысты бола ... ... ... айқын дәлел бола алады, респонденттердің 54,3
пайызы бітірген жоғарғы оқу ... ... ... орналасуға орташа
дәрежеде ықпал етеді деп санайды. Берілген ... ... ... ... ... жастардың болашақ мамандығын таңдауынан бастау қажет
сияқты. Абитуриенттің келешекте оқитын бағыты немесе ... ... ... ... талдау нәтижесінде емес, болашақ жұмысы туралы
идеал түсініктеріне негізделіп таңдалады. Мұндай ... ... ... ... ... жастарға ықпал ететін экономикалық факторларға
ғана емес, әлеуметтік – экономикалық факторларға кездеседі
Қазіргі заманға сай жұмысшы үшін өзін ... ... ... ... ... мамандықты таңдау арқылы жас азаматтың жұмыссыздық деңгейінда
өз орнын анықтай бастағанда ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне ескерілмейді, ары қарай өз орнын табуға
деген ... ... ... ... адам жас ... алдыңғы орынға
жоғарғы дәрежедегі қажеттілігін қанағаттандыруды қояды. Бірақ ... ... ... өзін - өзі ... ... тұрғыдан
қарайтынын көрсетіп отыр, жауап бергендердің 8,5 пайызы ғана аталмыш
көрсеткішті бірінші ... ... ... ... берушілердің көбі өзін
көрсетуді нешінші орынға қоятындықтарында анықтай алмады. Демек, жастар ... ... ... не ... ... ойланбайды деген сөз.
Жастардың өзін - өзі жұмыспен қамту мәселелерін шешу әдістері олардың
жұмыссыздық деңгейіның ... ... ... ... жоғарғы
дәрежеде бейімделе бастағанын көрсетіп отыр. Респонденттердің 60,6 пайызы
кәсіпкерлік қызметпен айналысуды ... ... ... жағдайдағы
альтернативтік нұсқа ретінде бағаласа, 29,3 ... бұл ... ... ... ал 7,5 ... ... ... түрінен мүлдем бас тартқан.
Әйтсе де, жұмысқа орналасудың келешек бағасы оптимистік дәрежеде ... ... 48,4 ... ... ... ... ... сенсе, 48,4 пайызы нақты сенбейтіндіктерін білдірген, ал 1,6
пайызы өздері үшін жұмыссыздық ... ... ... жоқ ... ... ... білім беру жүйесі мен жұмысшы кадрларды кәсіби
дайындықтан өткізу жүйесінде оны ... ... ... сәйкестіруге
бағытталған қайта құру процесі ... ... ... ... ... жүйе ... көрінісі ретінде ... ... ... ... ... жағдайға назар аударылмай
отыр. Сонымен, кәсіби дайындық жүйесіндегі ... ... ... ретінде қарастыруға болмайды. Бұл оның әлеуметтік – демографиялық және
экономкалық жағдайдың обьектвті шарттарына бейімдеу процесі. ... ... ... сапалы өзгерістерге келсек, оқу ... ... ... ... ... ... тырысып бағуда.
Негізгі курсқа қосымша, болашақ ... ... ... немесе кәсіби техникалық, орташа мамандық және жоғарғы оқу
орындарының біріккен күшімен жүзеге асырылатын интеграциялық ... де ... беру ... ... құруға қарамастан , дайындықтан
өткен жұмысшылар мен мамандарға жұмыс берушілердің сұранысы ... ... ... ... оқу ... әлі күнге дейін еңбек нарығы
қажеттіліктерін толық меңгере ... ... олар ... ... жағдайларын жете зерттемейді. Нәтижесінде сұраныс пен ұсыныс
арасындағы ... ... ... ... беру деңгейі жұмыс ізтеу амалына ықпал етеді. ... ... бар ... жеке ... ... өз ... ... дайындық деңгейі төмен жұмыссыздар көбінесе ... ... ... ... ... ... және ... дайындау және оларды ары қарай жұмысқа
орналастыру төңірегінде қордаланған мәселелерді тек ... ... ... ... ... ... осы мақсатқа қаржы жинақталуы қажет.
Мемлекеттік жән облыстық бағдарламалар бюджеттік ... ... ... инвесторлардың қаражаттарын ... ... ... бар, ... ... ... орындарын ашуды және
қайта құруды ынталандырады. Сонымен қатар әлеуметтік сауалнама мәліметтері
негізінде ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін төмендегідей бағыттар ұсынылып отыр:
1 Жастарды жұмыссыздық деңгейіне дайындау. Кешенді зерттеу негізінде
жастарды жұмыспен қамту ... ... ... деңгейіның
жастар сегментіндегі диспропорционалдық, жұмыссыз ... ... ... оқып ... ... негізгі ағымының еңбек
саласындағы құндылықтарды ... ... ... ... ... ... мен кәсіби біліктілік дайындығы тұрғысынан алғаш
жұмыссыздық деңгейінен ... ... ... ... сәтті кәсіби
өсім факторлары, әлеуметтік дайындық қызметін үйлестіру мәселесі). ...... ... ... ... ... өзін - ... және жұмыспен қамту мәселесіін шешетін, ... ... ... ... мәселесін шешудің тиімді жолы – аймақта жаңа экономикалық
жағдайда бейімделген, психологиялық үгіттеу ... ... ... ... ... ... ... орналасу мәселесі жөнінде қайда
барып көмек ... да ... ... отыр. Бұған
респонденттердің 69,7 пайызы жұмысқа орналастыру жөнінде ешқандай агенттік,
облыстық бағдарламаны ... ... ... бола ... Осы ... жұмыспен қамту орталығы мен бос жұмыс орындарының жәрмеңкесін
атағандар ... 3,7 ... 2006 ... ... ... жұмыс істей бастады.
Мемлекеттік жұмыспен қамту ұйымдарының жұмысын жақсарту және жастарға
олардың тегін қызметін пайдалануға ... беру үшін ... ... тарату және облыстың жоғарғы орындары мен ... ... ... ... ... ... ... жастар қазіргі еңбек нарығы,
жұмыссыздық деңгейіндағы әрекет ережелері туралы, еңбек қатынастарындағы ... мен ... ... ... ... ала алмайды. Сонымен қатар
жұмыссыздық деңгейінда бәсекеге түсуге және ... ... ... ... ... ... деңгейіне алғаш келгенде жастарда болашақ
мамандықтары ... ... ... ... ... Сол ... ... алғашқы қадамынан бастап, жұмысқа орналасу ... ... ... – психологиялық жағдайға тап болады. ... ... ... ... ... ... ... саласындағы құндылықтарын
өзгертуге әкеп соғады. Сөйтіп, жұмыссыздық ... ... ... дамуына кері әсер етеді және көп жағдайда өзін дамыту туралы
ретіндегі еңбекке деген көзқарасы ... ... Оқу ... ... жұмыспен қамту мәселелері. Әлеуметтік
сауалнама нәтижелері жоғарғы оқу ... ... көп ... ... ... ... ... мақсат тұтатындарын көрсетіп отыр
(82,5 пайыз), оның ішінде облыстағы жоғарғы оқу орындары түлектерінің ... жуық ... ... ... жұмысқа орналастыруды көздейді.
Зерттеу нәтижелері мемлекеттік емес ... оқу ... ... ... ... келгенде, өздері білім алып ... ... ... ... ... ... және жұмысқа орналастыру
жөніндегі агенттіктерге мүлдем ... ... ... ... көрстті. Ал мемлекеттік жоғарғы оқу ... ... емес оқу ... түлектеріне қарағанда сенімділік ... ... оқу ... ... ... ... қиындылыққа кездеспейді деген қорытынды шығаруға болмайды. Осыған
байланысты аталмыш мәселені шешу мақсатында оқу орындарына жұмыспен қамтуды
мемлекеттік және ... ... мен ... ... ... ... оқу ... түлектері жұмыс іздеулеріне ... аясы ... кең ... ... табу (53,7 ... ... ... тәжірибе (29,3 пайыз); тұрақты жұмыс орны ... ... ... үшін әртүрлі жұмыстармен танысу (35,6 пайыз); ... ... ... ... ... (3,2 ... өмірді өзгерту (9,0
пайыз).
Еңбек мотивациясының басым типтері жұмыссыздық деңгейіндағы жас маман
әрекетіне типтік стратегиясының ... ... ... ақы ... алыс емес, еркін жұмыс режиміне негізделген ... ... және ... ... ... ... ... нәтижелеріне
жүгінетін болсақ, жауап беруге қатынасқандардың жартысынан ... ... өз ... мен ... ... ... ... үшін жұмыс
іздесе респонденттердің 50 пайызы материалдық жағдайларын жақсартуды артық
санамайды [76].
Сонымен, түлектерді ... ... жаңа ... бір ... ... ... ... және пайдалану мен байланысты мекеменің
әрекеттерін болжау, жоспарлау мен үлестіруді талап ... ... ... орындары қызметінде кадрларға нақты сұранысты, олардың түлектерінің
кәсіби сапасын ескере отырып толық себеп ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік саладағы облыстық ұйымдар
жастардың аяғынан тік тұруына және дамуына мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалары
жастар мәселесінің ерекшеліктерін ескереді. Бірақ жастар ... жасы ... ғана ... ... ... ... ... оларға
тән әлуметтік қызметтері де ерекшеленеді. ... ... ... ... әр жас азамат олардың таңдауына ықпал ететін көрсеткіштерін өзінше
бағалайды.
4 Жастардың кәсіби дайындығына ... ету. ... ... маслихат
шешімі бойынша мемлекеттік еңбек және әлеуметтік қорғау ғылымдары жастарға
арналған бағдарлама негізінде белсенді жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
бағыттарға жалпы білім беру және жастарды еңбекке кәсіби тұрғыдан ... ... ... ... ... ... төмендегілер жатады:
-жастар үшін жаңа жұмыс орындарын ашатын кәсіпорындарға ... ... ... ... ... екінші рет жұмыспен қамтуды ұйымдастыруға
мүмкіндіктер тудыру;
-жастарды жұмыспен қамтуға арналған мекемелер және ... ... де, ... ... ... ... қарамастан,
жастардың арасында жұмысқа орналасуда ... ... әлі ... ... ... ... ... 20,2 пайызы жас
маманның жұмыссыздығын себебі еңбек ету жағдайларының қанағаттандырмауымен
байланыстырса, 20,2 пайыз оны жастардың жұмыс беруші ... өз ... ... ... ... алмауымен байланыстырады. Осыған байланысты
бүгінгі таңдағы жоғарғы оқу орындарының оқу жоспарына белгілі ... ... яғни ... жас ... кәсіби, психологиялық және этикалық
жағынан дайындауға бағытталған арнайы курстар енгізілсе, біздің ойымызша,
жастардың ... ... ... ... кездесетін бірқатар
қиындықтарды жеңуге жол ашылар еді.
Қорытынды
Жұмыссыздық деңгейін бағалау мен халықты ... ... ... ... ... ... ... мен ұсыныстар жасауға
мүмкіндік берді:
1. Елімізде және ... ... ... ... ... ... ... мен жұмыс күшін пайдалану ... ... мен ... ... және ... ... ... да
қоғамдық, әлеуметтік институттар тұрақты ықпал етуіне байланысты болатын
әлеуметтік еңбек және экономикалық қатынас жүйесі.
2. Жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... кемшіліктері мен жетістіктерін айқындалып, ... ... ... ... ... ... ... қарастырылды.
3. Болжамды зерттеулер жүргізу келесідей шешім жасауға мүмкіндік
береді:
- өмірдің қазіргі жағдайдағы ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... мақсатында кадрларды дайындау мен
оларды жұмысқа орналастыру тиімділігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... талдау жасауды
талап етеді. Талдаудың тиімді әдістерінің бірі ... ... ... ... ... алынған сапасын тексеруден кейін
экономикалық динамиканы болжау үшін қолданылуы мүмкін.
- талдау барысында ... ... ... ... ... ... және ... Жиынтық өзара байланыс ... ... ... әсер ... ... ... ... бірінші кезекте экономикадағы еңбекпен қамтылғандар санын талдауға
мүмкіндік береді.
4. ... ... ... ... ресурстарын пайдалануды
жақсартудың негізгі шаралары келесідей болуы ... ... ... үшін ... ... ... бос тұрған жұмыс
орындары мен жұмысшыларға қойылатын талаптар жөнінде ақпараттық
жүйені ... ... ... ... ... ... ... қайта
дайындау;
- елдің барлық аймақтарында оның ішінде ауылдық жерлерде еңбекке
сұраныс пен ұсыныс бойынша инфрақұрылымды дамыту;
- жаңа жұмыс орындарын ... ... ... ... және ... ... ресурстарын, еңбектің көші-қонын
реттеп қайта орналастыруға өз үлесін қосатын іс-шараларын жасап қабылдау;
- мамандық, тұрақты кәсіп және алдын-ала ... ... ... қалған жұмысшыны қайта дайындау жүйесін және кәсіптік ... ... ... фирмаларды инфрақұрылымдық дамыту, ол жұмысшы ... көп ... және ... ... бәсеңдетеді;
-жаңа жұмыс орындарының құрылу ісін қолдау;
-еңбек ресурстар нарығындағы қажеттілікке қол жеткізу үшін басқару
және қаржыландыру жүйесін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... тетіктерін жетідіру үшін ... іске қосу ... ... ... ... ресурстарының ұдайы өсу процесінің
мониторингін құру ... ... ... ... санын, жұмыспен
қамтылғандарды, жұмыссыздарды есепке алу жүйесін жетілдіру;
- облыс ... ... ... қамтылғандарды, жасырын
жұмыссыздықты, өзіндік жұмыспен ... ... ... ... ... мәліметтерді анықтау;
- облыс бойынша шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту негізінде жаңа
жұмыс орындарын ашу;
- жұмыссыздардың бәсеке ... ... яғни ... бойынша мамандарды дайындау және қайта дайындау, ... ... ... ... жұмыссыздарды жұмыспен қамтудың жаңа икемді түрлеріне ынталандыру
қажет.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. «Жаңа онжылдық – жаңа ... ...... ... ... ... ... халықққа жолдауы,
28 ақпан 2012ж
2.А. Байболова, «Халықты жұмыспен қамту», Саясат №4, 2006ж.
3. К.Маркс. Капитал Т1- ... К., ... ... ... Курс ... ... – 3-е изд. доп./ Под ред. ... – М.:
Инфра-М, 2001 - 716с.
5.Социология. Лекциялар ... ... ред. ... профессор
Ә.Х.Тұрғынбаев – Алматы.: «Білім», 2002. –160 б.
6. Курс ... ... ... ред. ... М.Н., ... с. 233-248
7. Заславский И. К новой парадигме рынка ... ... ... ... Курс ... // Под ред. Б.А. ... М.: 1998 , -720 с.
9. Долан Э.Дж. Микроэкономика-СПб, ... ... ... ... А.С. –М, ... ... К., ... Ф.Соч.2-е изд.- Т. 23.-М.,Политиздат,1976.-907
12. Мамыров Н.К. и др. Формирование рынка труда в малых и ... ... ... ... -Алматы: Экономика,2001.-223с.
13. Марцинкевич В.И., Соболева И.В. Экономика человека: Учебное пособие для
высш.учеб. заведений.-М.: ... ... 286 ... ... Ө.Қ., ... Ү.С., ... Б.А., Коллягин Б.И., Нысанбеков
М.Ә. Жалпы экономикалық теория . ... ... 2003 жыл, 365 ... М.А., ... Г.Г. ... ... ... Учебное пособие
для не әкон. спец. вузов.-М.:Экономика,1996- 367 с.
16.Экономика труда и ... ... ... Р.П. ... -М.1998-623с.
17.Сосновская Л.И. Основы теории рынка труда- СПб, 1993- 124 с
І8.Человеческое развитие в ... ... для ... ... ... Дж. М. ... теория занятости, процента и денег.- М.,"Прогресс"
1978,-494 с.
20. Маслова И.С. ... ... ... ... ... ... Маршалл А. Принципы экономической науки .М.,"Прогресс",
"Универс" 1994,-415 с.
22. Кенжалина Ж.Ш. Оплата ... на ... ... ... ... ... Омаров Н.А., Бойко А.В. Формирование рынка ... и его ... ... ... ... Проблемы агрорынка-1999,№4 С.41-45.
24. Экономика. Учебник/ под ред.А.С.Булатова-2-е изд, ... ... ... ... ... К.Р., Брю С.Л. ... Принципы, проблемы и политика
Т. 1, Таллин, 1994,- 399 с.
27.Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., ... Б.А., ... Б.И., ... ... ... теория Алматы- Ақтөбе, 2003 жыл, 365 б.
28.Конвенция MOT №122 Конвенция о политике в ... ... MOT № 122 ... о ... в ... ... труд, 1995 №10, С.37-46.
29.Кауш И. Стратегия занятости/ Труд в ... ... ... ... Пер.с англ.-М, 1964.605 с.
31.Дадашев А. Занятость ... и ... в ... ... / ... ... 1997, №1, ... Методика определения экономической әффективности мероприятий по НОТ /
Под.общ.Ред. А.П.Голова –М., Экономика, ... ... Н.А. ... ... ... ... -2030: ... , 12 желтоқсан 2003 ж.
34. Корицкий А.В. Введение в теорию ... ... ... пособие
–Новосибирск: СпБУПК,2001
35. Логинова Н.Н., Семина И.А., Носонов А.М. ... ... ... ... ... ... ... //Структурно–экономические
проблемы занятости и безработицы: ... ... ... 22–23 ... 2004 г. – ... ... ... Кулекеев Ж., Катарбаева А. Трудовые ресурсы республики Казахстан–отдел
методологии статистики труда и занятости ... ... ... ... Я.С. ... ... учений» учебник для вузов, 4-е
переработ.и доп. – М.:ИНФРА–М ... ... Ө.Қ., ... Ү.С., ... Б.А., ... Б.И., ... ... –Ақтөбе-2005 ж. 7 тарау
39. Оучи У.Г. Методы организаций и американский ... – М.: ... ... ... ... А.М. ... социально–экономическая модель. –М.,1991г.
41.Ванин Н. Японский ... ... ... ... и ... и ... А.А. Правовые аспекты сокращения численности или штата работников
на ... ... и ... в условиях рыночной экономики(сравнительный
анализ)/Труд зарубежом.-1996.№3. С.40-55.
-----------------------
Өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... факторлар
Ірі кәсіпорындардағы ішкі венчурлы бөлімдердің жасалуы
Қайта оқу, біліктіліктің жоғарлауы салалық қызмет бойынша жасалуы
Демографиялық
Ұқсас ... ... ... ... құрылымдық интеграциясының жаңа реформасын қолдану
Саяси
Жұмысқа орналас
тыру қызметімен байланыс, өте жақсы мамандар үшін тиімді әдістің түзілуі
ПТГИ мен ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптің жасалуы
ҒТ мәселелерін бірге өңдеу үшін творчествалы ұжымдардың құрылуы
ЕО және т.б. елдермен интеграциялық байланыстың дамуы
Экологиялық
Еңбек ресурстарының қолдану реттілігі
Көптеген ... ... ... жаңа ... ... ... ... ұлғайтпай-ақ жұмыс бастылық, үшін мүмкіншілігін кеңейтуге
мүмкіндік береді, икемді жұмыс түрлерін және жұмыс уақытының тәртібін
қолдану
Алдын-ала дайындық және алдын-ала профильденген базалық училищелердің,
колледждердің ... ... ... ... жоғарлауы
Жұмысшы күшін ішкі салалар бойынша орналастыру арқылы ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық қатынастар жағдайындағы жұмыссыздық мәселесін шешу технологиясы56 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы мемлекеттің әлеуметтік саясаты30 бет
Нарық экономикасы жағдайындағы аудит39 бет
Нарықтық жағдайдағы негізгі қорлардың экономикалық мәні және мағынасы36 бет
Нарықтық экономика жағдайында тәуекел5 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы ипотекалық несиелендіру жүйесі73 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Марков құбылысы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь