Мен білетін тарихи қалалар құпиясы

ОТЫРАР ТАРИХЫ
ОТЫРАР ЖӘНЕ ЖІБЕК ЖОЛЫ
ОТЫРАР ОРНЫНЫҢ ҚАЗЫЛУЫ
Отырар — арғы тарихы екі мың жылдан асатын қа-зақ халқының ең кене қалаларының бірі. Кешегі Кеңес Одағының отыз томдың үлкен энциклопедиясында: «Отырар орның отырықшы оғыздар біздің дәуірімізге дейінгі төртінші ғасырда иемденіп, кент, қорғандар сала бастаған»,— деп жазады, «Отырар шығыстағы ортағасырлық керуен жолын иемденіп қана қойған жоқ, көшпелі халықтың отырыңшы кәсіпке ауысуының айқыц куәсі, бұл жерді қазақ халқының ежелгі тегі мекен еткен. Отырар ойпатының қазіргі тарихшылар үшін алтын кембе болатыны да осыдан»,— деп жазады А. Н. Бернштам («Древний Отырар», Известия АН Каз ССР. 1951, вып. 3). Әуел баста Отырар цаласының орнында Фараб, немесе Бәрәб атты үлкен қоныс, кент болған. «Бәрәб» ежелгі түркі сөзі, «сулы қоныс» деген мағнаны білдіреді. Сулы қоныс болатын себебі — шаһар Арыс өзені мен Сырдария өзенінің қосылған тұсына, соның күреңсе- топырақты, кең алқапты, қалың тоғайлы иін қолтығына орын тепкен. «Бәрәб, немесе Фараб ңаласы бұл заманда араб халифатының ең күшті жауларына айналды, қолөнермек айналысқан халық саныньің көбейіп, күрт өсуіне бір жағынан үлкен керуен жолыиың, екінші жағынан батыс пен шығыстың кіндік ортасында, аса шұрайлы, құнарлы жерде жатқандығынан»,— деп жазды академик В. В. Бартольд (В. В. Бартольд, Сочинение, т. I. М., 1963, стр. 236). Отырар ойпатының өзінде ғана қырыңқа жуық қала, қала серіктері, кент, рабат, сағын, қорған, елді мекен, құрылыс орындары ұшырасады, Бұл баға жетпес тарихи құрылыстар кейінгі дәуірдегі су жүйелері мен егіншілік кәсіптен мүлдем жойылып біткен. Жойылмаған үлкен құрылыстар: Оқсыз, Көкмардан, Жауһар, Ақтөбе, Абыз-төбе, Мейрамқала секілділері бұл күнде құм көрпесін жамылып, қарауытқан тебешіктерге айналған. Еуроазия кеңістігінде мекен еткен халықтың тарихы заманда, бейне — көгілдір мұхит үстімен бірде батыстан шығысқа, енді келесі ғасырда шығыстан батысқа дамыпсыз жөңкілген түйе толқын секілді елестейді. Сол толқынның жолында тұрған үлкен қаласы Отырар. Көне кез шежіре қарт секілді, тағдыры соған ұқсайды. Есте жоқ ескі мезгілде түрік қағанатының ержүрек қолбасшысы Күлтегін: «Ертіс өзенін кеше жорттық... Алып кісілер бізге шабуыл жасады»,— деп, тасқа ойып жазып қалдырған. Бірнеше ғасырды араға салып, әйгілі Тоныкөк: «Інжу өзенін кеше, Тінесі ұлының мекені — Мәңгікөк тауынан асырып, Темір қақпаға дейін қудық»,— деп, тасқа тағы қолтаңба қалдырады. Мұндағы Інжу — Сырдарияның кене түрікше аты, Темір қақпа — Самарқан, әрісі ғұн тайпалары, берісі түрік қағанаты, сосынғы оғыз, сақ, қыпшақ ұлыстары — бәрі-бәрі бірімен бірі тамырлас — біздің бұрыңғы ата тегіміз болады.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.И. СӘТБАЕВ атындағы ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Қазақ тілі» ... «Мен ... ... ... ... ... Б.Н.
Студент: Шин В.Д.
Мамандығы: 050704
Тобы: ВПб-05-06р
Алматы 2005
ОТЫРАР ТАРИХЫ
Отырар — арғы тарихы екі мың жылдан асатын қа-зақ ... ең ... ... ... ... Одағының отыз томдың үлкен
энциклопедиясында: «Отырар орның ... ... ... ... төртінші ғасырда иемденіп, кент, қорғандар сала бастаған»,— деп
жазады, «Отырар шығыстағы ортағасырлық ... ... ... қана ... ... ... отырыңшы кәсіпке ауысуының айқыц куәсі, бұл ... ... ... тегі ... еткен. Отырар ойпатының қазіргі тарихшылар
үшін алтын кембе болатыны да осыдан»,— деп жазады А. Н. ... ... ... АН Каз ССР. 1951, вып. 3). Әуел баста ... ... ... ... ... атты ... қоныс, кент болған. «Бәрәб» ежелгі
түркі ... ... ... ... ... білдіреді. Сулы қоныс болатын себебі
— шаһар Арыс өзені мен Сырдария өзенінің қосылған ... ... ... кең ... ... ... иін ... орын тепкен. «Бәрәб,
немесе Фараб ... бұл ... араб ... ең күшті жауларына
айналды, қолөнермек айналысқан халық саныньің көбейіп, күрт өсуіне ... ... ... ... ... ... батыс пен шығыстың кіндік
ортасында, аса шұрайлы, құнарлы жерде жатқандығынан»,— деп жазды академик
В. В. ... (В. В. ... ... т. I. М., 1963, стр. ... ойпатының өзінде ғана қырыңқа жуық қала, қала серіктері, кент,
рабат, ... ... елді ... ... ... ... Бұл баға
жетпес тарихи құрылыстар кейінгі дәуірдегі су жүйелері мен ... ... ... ... Жойылмаған үлкен құрылыстар: ... ... ... ... ... секілділері бұл күнде құм
көрпесін жамылып, қарауытқан тебешіктерге айналған. Еуроазия ... ... ... ... ... ... — көгілдір мұхит үстімен бірде
батыстан шығысқа, енді келесі ғасырда шығыстан батысқа ... ... ... ... ... Сол толқынның жолында тұрған үлкен қаласы
Отырар. Көне кез шежіре қарт ... ... ... ... Есте жоқ ... ... қағанатының ержүрек қолбасшысы Күлтегін: «Ертіс өзенін кеше
жорттық... Алып кісілер бізге шабуыл ... деп, ... ойып ... ... ... ... салып, әйгілі Тоныкөк: «Інжу өзенін кеше,
Тінесі ұлының мекені — Мәңгікөк ... ... ... ... ... деп, ... тағы ... қалдырады. Мұндағы Інжу — Сырдарияның
кене түрікше аты, Темір қақпа — Самарқан, әрісі ғұн ... ... ... ... оғыз, сақ, қыпшақ ұлыстары — бәрі-бәрі бірімен ...... ... ата ... ... бейне оқта-текте жеті ңат жер астынан жалын мен от өзен құсқан
жанартау секілді, сол жанартаудың етегінде жатқан қайсар қала осы ... ... ұлыс пен ... қайтсе де ұрпақ желісін үзіп алмауға
тырысып, бірде қолына кетпен алып, жерге дән ... ... ... киіп,
қылыш ұстап атқа қонды, керуен тартып, алыс пен жақынды кезді. Желдей ескен
тарих ... бас ... ... ... ... да жылдар жылжи, өмір өте
қайта айналып ... ... ... осы ... болған.
Отырар туралы орыс тарихшылары Бартольд, Гуми-лев, Кляшторный, парсы
тарихшысы Рашид ед-Дин, араб тарихшылары Несеви, Жүзжани, Ала аз-дин ... мен ... ... Ахмед ал-Катиб, қазақ тарих-шылары Марғұлан,
Ақышұлы, Байпақұлы ізгі ілтипатпен тебірене жазады. Баршасына ... ... ... басына түскен қандай-к;андай ғазауат ңиындықтар мен кезеңді
оқиғаларды ауызға алса да, ... ... өту ... ... ... — қазақ
тарихының айнасы, қанды көпірі секілді өз апдына ... ... ... ... түстік батысына сұғына енген темір жол
бойымен жүрсеңіз, .я болмаса баяғы ... ... ... ... ... Түркістан шойын жолындағы поезға отырып, Арыс қаласынан шығып, терістікте
жатқан Түркістан ... ... бет ...... жусанды, ебелекті
мидай жазық шалынады. Қай тұсқа қарасаңыз да мігірсіз ... ... ... ... ... ... шимайла-ған жалғызаяң сүрлеу, қос айыл ... Жол ... бұл ... ... ... әжім ... секілді. Оқтай
түзу темір жол бір мезгілде көлденең сұлап жатқан қүм шағылға сүғына ... ... ... ... ... бар. Бұл—Ақсақ Темір қытайға
жорышқа әзірленіп жатқан кезде, ат ойнатып, қол жинап ереуіл құрған шақта,
1405 ... ... ... ... ... ... мерт ... жер,
Ақсақ Темірдің атымен аталып кеткен киелі тұс. Енді осынау ... ... ұзақ ... ... ... шөгіп қалған аруанаға үқсап жатцан Отырар
орнына дейінгі жазыңтың топырағына көз салыңызшы. Көпсіген күлгін ... ... ... ... ... еспе құм манағы Темір қалашығының
тұсынан үзіліп қалған. Диқан күтіп мәпелейтін мәйегі майлы, ңұнарлы ... ... ... ... сор, ... ... Күлгін түсті көп-сіген
бірдеме. Дақыл ексе — шықпайды, шептің өзі әр жерде бір итсигек пен азған
ши. Жел үп етсе — бұрқ етіп ... күл ме ... ... ... ойпатының топырағы ат тұяғы көп таптаған, ... ғып ... ... кез ... ... кісі қаны ... сіңген сусыма күлгін
құм әншейін, қолға жұқпас қызыл топырақ.
Бабалар ... ... ... кешегі ізді, дүбірлі жорықтарды
елестеткіңіз келсе, Арыс пен Түркістан қаласының ... ... ... шойын жолдың сол қапталында жатқан жер түгіне назар ... ... ... ... дүрсілдеп келе жатып көз ұшында, қиырда
шөккен ... ... ... ... Отырар қаласынын, қираған орнын
шолыңыз. Ескі күндер жосқынын, бабалар ... ... ... ... иісі ... орнында бұл күндері басы бүтін жалғыз ...... ... көне дәуірдегі ескерткіш қирап құрыған соң, бұл ... ... орта ... әсем ... ғимарат. Арыс-танбаб — Қожа
Ахмет Иассауидің ұстазы, Баба атада жатқан Ысқақ ... ... ... ... Орта ... араб ... қазақ қалаларын жаулап алғаны
мәлім, пайғамбар әулетінен шыққан Нүх ... ... мен ... 840 жылы
басып алса, Исмаил ибн-Ахмед Тараз қаласын 893 жылы жаулады, ... ... жылы ... ... ... араб ... оғыз, қыпшақ
кенттерінде кеп табан тіреп қала алмаған. Өздерімен ілестіріп ала ... ... ... сопы, білімпаз адамдар жергілікті халыққа дін жолын
үйретіп, қалаларда мешіт, медіресе салдырумен ... ал әлгі ... ... карулы қол келген ізімен сағымға сіңіп, шөлге шығып, кері
жылжып еліне жөнелді. ... ... ... ... ... бірі — осы
Арыстанбаб. Арыстанбаб туралы жазылған нақтылай тарихи дерек жоқ. Әйтсе де
1900 жылы ... ... ... ... Түркістан археолог сүюшілер
үйірмесінің мәжіліс хаттамасының 12-ші томында «Арыстанбаб әрі ... ... ... ... болжайтын сәуегей болған... ол жылына бір ... ... ... ... ... қылған» даген деректі оқимыз.
Ғимаратқа енген кісі күмбездеп келтірген әсем ... гүл ... ... қыш ... ... ... ... бөл-... мелерге қызыға
қарайды. Арыстанбабтың сүйегі қойылған михрабтың кеңдігі, күмбезі, қыш өру
ернегі мен өнері ... орта ... ... баб, Баба ... ысқақ
баб ескерткіштеріне ұқсайды. Ойды ор-нықтырып, қиялға қанат бітірер сымбаты
қайран қалдырады. Жөкте құдай — жалғыз, желеп — ... ... ... ... деген пәлсапаны қышқа, тасқа түсіре білген ұсталардың
орнықты ойы, ... кезі ... ... — өз ... ... ... үш рет қирап, үш мәрте
қайта ... ... ... Біздің болжауымыз бойынша араб хаяифы ... ... ... орталығы қыштан салынған, тасболат тамдар, жәдігерлері
мол, көшелері кең қала ... Ибн ... мен ибн ... ... ... ... ... жататын бес қақпасы болған, олар:
Дарбаза қақпа, Алтын қақпа, Хансарай қақпа, Құл ... ... ... ... осы тұс. Әлде араб ... мен қыпшақ қолының ұрысынан, әлде басқадай
себептен осынау саңғыраған қыштан салынған Отырар орталығы ... ... ... ... орнына орта ғасыр ортасында қайтадан үйлер
салынып, адемі көшелер бой ... ... ... медіресе, базар, ас
ішетін орын — гүртхана, мәжіліс орындары — ... ... ... ... ... ... ... «Отырардың алтын ғасыры»
деген кезең. Кейінгі жылдары қазбагерлердің күл мен құм астынан ... ... ... ... атты үш ... кітапқа өзек болған ... осы. 1219 ... ... ... ... ... берген, кейінше
ертеніп, қирап, жермен жексен болған, екінші ... ... қала ... еді. ... ед-Диннің жылнамасында көп айтылады. Шыңғысханның екі ұлы
Шағатай мей Үкітай алты ай арпалысып әзер ... ... ... өрт ... халқын тонап, қан жоса ғып ... ... ... кейін Отырар бір ғасырға дейін түзеліп кете алмай, хансарайда ит
жортып, ... ... жер асты су ... ... бастан кеп
қиыншылықты кешіреді. Он төртінші ғасырда ... ... ... Ел ... ... ... там, қыш ... орнына қам
кесектен, қамыстан салынған үйлер бой көтереді. Жергілікті халықтың аузында
қалған Алтынтөбе тұсындағы «Қамыс қала» — осынау ... ... ... ... ... ... анық ... Жібек жолының керуендері сап
түзеп кіріп-шығып жататын барақатты дәурен басталған секілді. Әйтсе де ... ... ... Ақсақ Темір мен Тоқтамыстың сұрапыл ұрыстары
осынау Отырар даласында ... қала ... ... тағы да көп ... ... үздіксіз ұрыстан жүрекшайлы зәразап боп, қаланы тастап көшіп
кетуге ... ... ... ... ... ... Махмұт сұлтан билейді. Сұлтан көп
ұзамай Отырар, Сауран, Түркістан ... ... ханы ... ... ... ханы ... ... өзіне қайтарып алуға жанталаса
әрекет жасап, Шейбаниге қарсы екі мәрте сұрапыл жойқын ... ... ... билеушілерінің иелігіне алады. Көне қаланың екі мың жылдыц
тарихының үзын-ырғасы осы. Кене ... ... ... ... ... ... заманда қаланы 100 мыңнан астам халық ... ... ... ... ... атын ... ... әл-Фараби заманынан
қалған ең. бай кітапханаболды деседі тарихшылар. К. Ақышұлы, Қ. ... ... ... осы сөзімізді растап, көп-теген құнды зат,
көненің кезін тапты.
ОТЫРАР ЖӘНЕ ЖІБЕК ЖОЛЫ
Отырар ... ұлы ... ... ... әңгімелеу мүмкін
емес. Тарихтан мәлім: осыдан мың жьш бұрын Ұлы Жібек жолының бір ... ... ... ... ... ... жерін аралап, Киев Русін ... ... ... ... Осы ... ... кең сахарасын басып етіп,
Қаратау мен Алатауды жағалап, Балцаш ... ... ... ... ... жататын. Ұлы Жібек жолының келесі бір тармағы Таяу Шығыс дүниесінде
жатқан араб ... ... ... ... ... ... ... көне ауған
жерімен жылжып отырып, ол дағы Қытай жеріне жөнеліп ... XX ... мына көне ... ... жүзі ғалымдарын қайта елеңдетіп отыр. Батыс
пен Шығысты осынау ұлы шерумен қайта жалғастырып, осы ... ... ... ел мен ... дәстүріне, тарихына, жақсы салтына, этнографиясына
жаңаша көзбен қайта бір қарамаңшы. Қысқасы, мың жылдан бері ел мен ... ... келе ... ... ... осы жол арңылы қайта
жаңғыртпақпыз.
Орта ғасырда өмір сүрген Отырардан шыққан ... ... ... ... ... ... ... деп жазған еді: «Жібек жолының үлкен
тармағы ең әуелі Киев Русінен, Бұлғар жерінен өтіп, ... ... ... Жент қаласына жететін (Жент қаласын ... ... ... деп те ... Д. Д.). ... ... сауда керуені құс қанаты
талған шөлден, түйе табаны күйген ... ... ... әбден әлсірейді.
Көліктерінің жартысы орта жолда қаңқа боп қалады. Әйтсе де керуен көгілдір
Жент қаласына ... ... ... ... бәрі ... ... ұмыт болады!».
Әлгінде айттық, Жібек жолы ... пен ... ... екі мың ... ... ... ... жалғастырып жатты. Осынау ұлы сорап ұлт пен ... ... ... ... таныстыр-ған достық дәнекеріне айналды, Әрине баяғы
заманда ел мен елдің арасында қазіргідей қада қағылған шекара болмаған. ... езен мен көл, тау мен ... ара жігі ... ... ... патшалықтар билік құрып жататын.
Осынау жол арқылы қазақ ұлысы ... ... басу ... ... Киев Русінен асыл жиһаз бен әшекей заттар ... ал ... ... ... әйгілі шебер ұсталары келіп қазақ жерінде -қала ... ... ... ... ... ... ... өнерінің нешеме үлгілері Жібек жолының ұлы сорап
сүрлеуімен келіп жетті.
Жібек жолынын, Киев Русінен ... ... ... ... ... ... жатқан Еділ өзенінен өткен соң-ақ қазақ жеріне енеді. Ең ... ... ... ... ... бұрылып, көліктерінің белін суытып,
жол азық қамдап, жолбасіііы іздеп, ... ... ... ... ... сары ... бетінде ай жүріп, жыл жылжып жүргенде ... ... ... қала — Арал ... ... Жент ... болатын.
Содан кейінгі қорғаны биік, жиһазы мол, салтанаты ... Баба ... ... ... Баласағұн, Жаркент қалалары әлгі жол ... ... ... кез жауыгі алып жататын. Кезбелерді қайран қалдырды,
жиһанкездің басын айналдырды. Әйгілі кезбе Гильом Рубрук дәптеріне ... ... ... ... ... қалалары адамның көптігінен ортасы
шүңейттенген ығыжығы, етекжеңі айрықша мол, ... асыл ... ... еді, онда араб елінен, Мысыр қаласынан жеткен әшекей бұйымдар, ... әсем ... ... піл ... жасалған бұйым, алтынмен
аптап, күміспен күпте-ген қытай кітаптары мол ұшырасатын!.. «Ал екінші ... ... ... ... ... көз ... үш базарында жер
жүзі саудагерлерін түгел ұшыратуға болатын еді»,— деп таңдай қағып, тамсана
жазды. Ескеретін ... бұл ... тек қана ... атын ... ... ... ... қатар дамыды. Ойшылдар, ғалымдар ... ... ... ... арнап өлдлес мұра — кітаптар қалдырды. Жент қаласында
заманда әйгілі қобызшы, ... тірі ... ... ... баба өмір сүрді.
Отырар қаласында дүние жүзіне белгілі ... ... ... ... ... Түркістан қаласынан Жүсіп Жүгінеки, ... ... ... ... ... ... бай ғалымдар шықты, Баласағұн
қаласынан үйғыр, қазақ ... ... ... ... ... ақын Ахмет
Баласағұни дүниеге келді.
Жібек жолының бойында жатқан әрбір қоныс бекеттердің де ... ... ... ... ... кітап жазуға болар еді. Өкінішке орай, ... ... ... әлі ... ... жаза алмәй келеміз.
Қазақ халқының ел болып, етек жиған-наи ... үш мың ... ... ... ... сыры мол, ... шығар тарихы терең. Жібек
жолы туралы жазсақ — қазақ сахарасында екі мың ... ... ... ойдың, жазу үлгісінің, теңге соғу, ешкі терісінен кітап ... ... ... салу ... ... айна қатесіз көзге елестетер едік.
Тоқетері — Жібек жолы ңазақ ... ... ... ... ОРНЫНЫҢ ҚАЗЫЛУЫ
Мыңдаған жылдар бойына Дәшті-қыпшақ ұлысының ... ... ... ... берілмей, тіресіп келген Отырар қаласы әлденеше ... ... ... ... ... ... ... Міне төрт ғасыр-дан астам
уақыт құм мен күл ... ... ... ... жатыр. Алқапқа алғайы аяқ
басқан кісі төбе болып үйіліп қалған бекініс, ... ... ... ... ... ... ... қалады, Әрбір төбенің, өз аты
бар: Жалпақтөбе, Құйрықтөбе, Көкмардаи, Алтынтебе, Пышақшы болып ... ... ... ... осы ... үлкен қаланың зергерлері,
алтынмен сауда жасайтын алыпсатарлары ... ... ... ... соғушы ұсталар, Көкмарданда кітап ашып, жұлдыз санаған
ғұламалар орын тепкен.
1971 жьшдың маусымынан ... ... ... ... ғылым
Академмясының Кемал Ақышұлы бастаған ... бір ... тобы ... ... ... ... аудан орталығы мен көне қаланың орның
жалғастыратын он екі ... тас жол ... ... ... ... ірге ... Қазу жұмысы табандатқан он жылға созылады. Содан
кейін жұмыс сәл саябырсып, кейінгі толқын ... ... пен ... қала ... алдағы жылдарға ұлылап жеткізу, сақтау, ашыц аспан
астында ... ... ... ... ... үзбестен игі істер жүргізіп
келеді, Иә, сол он жыл ... ... ... ... не ... ... ашылды... әлі неге қолымыз жетпей жатыр... осы сауалдарға ... ... ... ... суретке түсіру ісі жүзеге асты. Төбенің жанжағынан
түсіріпген суреттердің кіндік орта-сында үш бүрышты күңгірт сызық ... ... Бұл ... ... ... ... ... орны. Орталыц
төбеге құрылысы ірі, қабырғалы бел-деулер ... Бул ... ... 150 ... ... созылады. Осынау аймақ ежелгі қала-ның орталығы,
яғни ... ... ... ... бұл ... ... ... Қала орта-лығында биіктігі 18 метр ... төбе ... ... Төбе ... ... түрады, ол қабаттың әрқайсысы ңаланың
белгілі бір тарихы мен ... ... ... көне ... ... тереңдеген сайын қыш, тас кебейе түседі, жоғарғы деңгейде өрт
шалған ағаш, камыс қалдықтары мол ... ... ... әр ... метр ... дейін қазған.
Он жеті — он сегізінші ғасыр қабаты 0,7—0,8 метр. Осы жоғарғы қабаттан
жақсы сақталған екі ... ... ... ... ... ... 30X18X9
сантиметр болып келеді, іргеде беті ... ... ... ... ... қыш ... ... тостаған сынығынан аяқ алып ... ... ... сан қилы ... әсем өрнектеп, түрлі цошцар мүйіз, арцар
мүйіз, қос құлақ, бес құлақ гүлдердің суретін түсіріп барып ... ашық кек, ... ... ... алкүрең болып алмасып келеді.
Ою мәнерінің өзі оннан асады. (К. ... ... ... ... «Қазақстан» 1976, 83-ші бет). Жоғарыда айтып өткен — Отырар
қаласының өлі ... үш ... ... ... ... ... ... аршығаннан кейін-ақ кезге айқын елестеп шыға келді. Ең ... ... ңыш ... ... қабаты ерте дүниеден бері орта
ғасырға дейінгі, дәлірек айтсақ ... ... ... ... екен.
Бұл қала қирағаннан кейін үстіне жаңа қабат қайта салынған. Бұл он үшінші —
он бесінші ғасырлар ... ... ... Темір, Тоқтамыс ұрыстарын артқа салған кезеңді
қамтитын он бесінші — он жетінші ... ... рет бой ... ... ... ағаш ... ерілген кейінгі дәуір қаласының қалдығы
жатыр. Ақышұлы мен ... ... ... ... ... ең ... ... қабаты еді.
Керамикалық ыдыстар екі түрлі бояумен боялған. Бірінші топқа ... ... ... ... ... жатады. Екінші топқа құман, жіңішке
ліойынды ... ... ... оюпап жасалған қыш дас-тарқан жатады.
Үлкен үйді аршып тазартқан кезде найзаның үш қырлы ұшы, ... ... ... ... ... сынығы, әрқилы моншақ қалдығы табылады. Шыны
бояумен боялған ыдыстың өрнегі, әсем ... ... бір метр ... ... ... ... күрегі қалың қыш, тас
қабатына кезікті. Бір замандағы қираған сарайдың қабырғасы болып шықты. Сол
қабьірғал ен ... үш ... ... сұлбасы ашылды. Белмелері күйген
қыштан салынған үйдің ... ... ... ... Бұл ... ... әрқилы, біріне астық қүйылса, келесісінде жеміс шарабы,
тұқымдық дән сақталғанға ұқсайды.
Терістік батыстан аршылған келесі ... үйде ... адам ... бар ... Онда екі ... етіп ... сөре орнатылған, оған қатар-
қатар 18 кісінің мәйіті қойылған. Кейбір қаңқаның бас сүйегінде ... ... ... қарап бұл мәйіттер сұрапыл ұрыста мерт болған сарбаздардың
денесі ме деп ... ... ... қатарластырып қойылған бас сүйектер шықты. Тегінде
ұрыстан кейін ... ... ... көп ... ... уақыт ете
шірігеннен кейін біреу бас сүйектерді алып, жиып ... ... ... ... ... ... осы ма деп ойлаймыз.
Ең қызығы: ңала шетінен үлкен бір ... ... еді. Әлгі ... шыны ... ... ... Әйнектер өте жұқа, ауа ... ... тұр, түсі ... ... көк, жасыл, сары, күлгін, қоңыр,
қара, бұл жерде есте жоқ ескі заманда шыны ... ... ... ... ба деп жорамалдаймыз.
Отырар орнынан табылған аса бағалы заттардың бірі — басы ... ... ... жері ... ... су ... нәзік құты.
Сосын қыштан күйдіріліп жасалған саз сырнай. Мұндай сырнайдың ... ... ... ... ... ... ұстазы,
профессор, марқұм Болат Сары-байұлы саз ... ... ... ... ... баяғы баба салған сарынын тауып, қайтадан үнін шығарып, шын
қуантты. Сосынғы бір аса бағалы зат: қыш дастарқан, ет салатын ойығы, ... ... ... ... ... бар әдемі өрнекті, асыл бұйым, Темір,
Орысхан заманында соғылған ... өзі ... ... орын ... асыл ... екені мәлім. Сақина, білезік, алңа, шолпьі секілді әсемдік
заттар күн көзіне шықса, көз жауын алады.
Дәшті-қыпшаққа кең тараған қару-жарақ ... өз ... бір ... ... бар ... ... ... тік семсер, үш қырлы найза,
садақ, жебе ... неше ... ... ... ... ... ... — бәрі ескі
заманның құмға сіңіп жоғалған ұрыс ұранын қайыра ... ... ... суық ... ... шежіресіндей елес береді.
Отырар дәуірлеп тұрған заманда маңайындағы Сайрам, Тараз қалаларында
тас ертеп, қорытпа ... ... ... ... ... (Ә.
Марғұлан. А. Н. Бернштам) әлденеше рет зерттеп, жазған болатын. Тау ішіне
түрлі пеш ... ... ... ... ... темір, жез айырып алу
әдісін бабаларымыз өте ескі ... ... ... ... от ... мың ... дейін көтеру тәсілін сол бабалар рум, эллада ... ... ... ... енді ... ... 17—18 ... кезеңінде ңала аумағында мынадай суық суретті
елестетер едіңіз. Қаланың бір жағы өмір сүріп, ... ... ... ... ... тұсы ңаңырап бос қала бастаған. Екі кезең — екі бөлек
өмір. Бірінші — қанат жайған қала өмірі, ...... тоза ... Бір ... ... ... ... ете күшті болған өрттің ізі
қалған. Барлық кварталдарды тазарту ... ... ... ... қамыстардың шала күйген қабаттары, кеше жақ қабырғалардың
ысталғаны және ... ... тұр. ... ... ... ізін
байқады. Тілсіз болса да, ол ... ... ... ... ... ... ... Ол ертедегі шежірелерді, маңғұл жоңғарлардың
шапқыны мен өзара тартысын суреттеп тұрғандай.
Табылған тиындар уақиғаның болған ... ... үшін ... ең ... ... ... Олар үйдің едендерінен, қабырғаларынан, көшелерден
теріп алынды, ... саны ... ... керамикаға қазақ дәстүріне сәйкес жасалған және өте ескірген
хумдар, құмыралар, тағорлар, табақтар жатады, Олар біздің ... ... ... тән ... керамика — жылтыр көз салынған оюлардың қосындысы болып, екі
топқа бөлІнеді. ... ... ... ... бояулары қою.
Екі топка да ьідыстардьің түряері қайталанып келеді. Табақтар, тарелкалар,
тағорлар, екі тұтқалы құмыралар ... ... мен ... ... оюларының әр түрлілігімен ерекше кезге түседі.
Керамикадан басца осы жолы табылған сердоликтен, ... және ... ... ... моншақтарды еске алмай кетуге
болмайды. ... ... ... ромб ... алқа ... ... таң ... оның жоғарғы жағы жыланның басы ... ... ... ... ... ... ... сақиналар аса мол
табылды.
Қазба жұмыстары кезінде табылған керамикадан жасалған заттар, әшекей
заттар, қару сынықтары, үй жабдығы, ат, түйе ... ... ... ... ... таңқалдырады. Ғасырлар бойы жер ... ... ... дағы бүлініп, шірімегені ғажайып нәрсе.
Отырардың қазба ... ... әр ... ... ... ... («Наука», Алматы, 1972 г,),
«Позднесредневековый Отрар (XVI—XVIII в.в.) — («Наука», Алматы, 1981 г), ... ... ... ... 1974 г,) «Археологические исследования в
Отраре («Наука», Алматы, 1977 г.). «Древности Казахстана» («Наука», Алматы,
1975 г,) ... ... ... ... ... ... ... зердесі мықты тарихшылардың ондаған мақалалары жазылды, ... осы ... ... «Құм ... ... ... ... атты зерттеу кітабы дүниеге ... ... ... ізін ... ... ... ... өшпес рухын қайыра көзге ... ... ... ... әңгіме деректемеміз осы әзірге.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есептің даму тарихына шолу21 бет
Өлім жазасы4 бет
Ізгілік.ұтымдылық менеджмент субъектісі қызметінің аналитикалық ұстанымдары5 бет
Журналистикадағы бұқаралық ақпарат ұғымы16 бет
Криптогафиялық кодтау мен шифрлік программаны жазудың тәсілдері6 бет
Отбасының және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы.10 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
6-12 ғасырдағы қалалар4 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
«Қалаларда қоршаған ортаны құқықтық қорғау»23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь