Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайы

Кіріспе
1 Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтардың халықаралық жеке құқықтағы құқықтық жағдайы
1.1 Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайының жалпы сипаттамасы
1.1 Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайының жалпы сипаттамасы
1.2 Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының азаматтық құқық қабілеттілігі
1.3 Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының азаматтық әрекет қабілеттілігі
2 Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтардың халықаралық жеке құқықтағы құқықтық қатынастардағы жағдайы
2.1 Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтарының құқықтық қатынастардағы жағдайының жалпы сипаттамасы
2.2 Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының еңбектік қатынастардағы жағдайы
2.3 Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының некелік және отбасылық қатынастардағы жағдайы
Қорытынды
Библиография
Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы мәселе өзектілік пен тәжірибелік маңызға XX ғасырда ие болды. Қазіргі заманғы мемлекеттердің барлығында дерлік шетелдіктердің келуі мен кетуі, құқықтары мен міндеттері туралы нормаларды кездестіруге болады. Бірақ әр түрлі мемлекеттердегі шетелдіктердің құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыру деңгейі бірдей емес. Бұл нақты елдегі әлеуметтік, экономикалық, саяси жағдайларға, оның ішкі және сыртқы саясатының сипатына, ондағы демократияның даму деңгейіне, тарихи және ұлттық дәстүрлерге байланысты.
Дегенмен нақты мемлекеттегі шетелдіктің құқықтық жағдайын анықтау сол мемлекеттің ұлттық құзыретіне жатады. Қазақстанда шетел азаматтарының құқықтық жағдайын реттеуде халықаралық жеке құқық нормалары ескерілген. Осыған сәйкес диплом жұмысының тақырыбы «Қазақстан Республикасындағы шетелдік азаматтардың халықаралық жеке құқық саласындағы құқықтық жағдайы» болып табылады.
Тақырыптың өзектілігі. Шетелдіктер қазіргі заманғы мемлекеттерде, көбінесе дамыған мемлекеттерде өте көп шоғырлануда. БҰҰ-ның 2003 жылы жүргізген есептеуі бойынша бүкіл әлемде тұратын адамдардың 3%, яғни 175 миллион адамы өздері азаматы болып табылатын мемлекеттен тыс жерде тұруда екен. Ол шетелдіктер басқа мемлекеттің аумағында тұрақты тұруының себептері өздері азамат болып табылатын мемлекеттің экономикалық саяси, әлеуметтік жағдайына байланысты болады.
Шетелдіктер әр мемлекетте әр түрлі мәртебеге ие болады. Ол мысалға тұра мемлекеттің басқару нысанына, саяси бағдарына, әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты болады. Мысалға алғанда, демократиялық мемлекеттердің көбінде шетелдіктердің құқықтары қорғалуы жағынан өз елдерінің азаматтарымен бірдей болады, ешқайсысы да ерекше мәртебеге ие болып, басымдылық танытпайды. Бірақ сол елдің заңына сәйкес мемлекеттің кейбір ішкі саяси өміріне қатыса алмайды. Ол дегеніміз сайлауға қатыса алмайды, кейбір мемлекеттік қызмет атқара алмайды, әскери қызметке шақыртылмайды деген сияқты қызметтер жүзеге аспайды. Ал қалған жағдайлардың барлығында шетелдіктер тұратын елдің азаматтарымен тең құқылы болады. Ал социалистік, монархиялық және тағы басқа мемлекеттерде шетелдіктерді өз елінің азаматтарына қарағанда құқығы жағынан, бостандығын жүріп тұруына дейін шектейді. Осы жағдайды реттеу үшін көптеген халықаралық конференциялар, жиналыстар шақыртылып, көптеген халықаралық ұйымдар мен органдар құрылды. Өйткені олардың негізгі мақсаты – адам құқықтары мен бостандықтарын, заңды мүдделерін қорғау болып табылады.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 12-бабы 4-тармағына сәйкес: «Конституцияда, заңдарда және халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар Республикада белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ міндеттерді атқарады». Осы ереженің іс жүзінде асырылуын бітіру жұмысының барысында зерделеуге тырыстым.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы (2007 жылғы 21 мамырдағы №254-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен) – Алматы: «Юрист» баспасы, 2007. – 40 бет
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдері). – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 296 бет
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі (2007 жылғы 15 мамырдағы №253-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен). – Алматы: ЮРИСТ, 2007. – 144 бет
4. «Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы» 1991 жылғы 20 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы (2002 жылғы 17 мамырда Қазақстан Республикасының №322 Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен) //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
5. «Шетелдіктердің құқықтық жағдай туралы» 1995 жылғы 19 маусымдағы №2337 Қазақстан Республикасының Заңы (2007 жылғы 1 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының №227 Заңымен енгізілген өзгірістер және толықтырулармен) //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
6. «Халықтың көшi-қоны туралы» 1997 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының №204 Заңы //Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1997, №24
7. «Неке және отбасы туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 17 желтоқсандағы №321-1 Заңы (2006 жылғы 10 қаңтардағы Қазақстан республикасының №116-ІІІ Заңымен енгізілген өзгертулер және толықтырулармен) – Алматы: ЮРИСТ, 2006
8. «Мемлекеттік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 23 шілдедегі №453-1 Заңы // Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
9. «Қазақстан Республикасындағы Еңбек туралы» 1999 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының №493-І Заңы //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
10. «Инвестициялар туралы» Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 8 қаңтардағы № 373-II Заңы //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
11. «Шетел жұмыс күшін тартумен Қазақстан Республикасының шетелге жұмыс күшін шығаруды лицензиялау сұрақтары бойынша ережелерді бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 25 маусымдағы №862 Қаулысы //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
12. «Қазақстан Республикасында шетел азаматтарының кіру мен орналасу және олардың Қазақстан Республикасынан шығу» 2000 жылғы 28 қаңтардағы Ережелері //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ

Халықаралық құқықтық актілер:
13. Международный пакт о гражданских и политических правах (Нью-Йорк, 16 декабря 1966 г.) // Источник: ИС ПАРАГРАФ
14. Международный пакт об экономических, социальных и культурных правах (Нью-Йорк, 16 декабря 1966 г.) // Источник: ИС ПАРАГРАФ
15. Всеобщая декларация прав человека (принята на третьей сессии Генеральной Ассамблеи ООН 10 декабря 1948 г.) //Источник: ИС ПАРАГРАФ, 16. Конвенция о правовой помощи и правовых отношениях по гражданским, семейным и уголовным делам (Кишинев, 7 октября 2002 года) //Источник: ИС ПАРАГРАФ
17. Договор между Республикой Казахстан и Республикой Узбекистан о правовой помощи и правовых отношениях по гражданским, семейным и уголовным делам //Бюллетень международных договоров РК, 1999, N 5. – 94 бет
18. Договор между Республикой Казахстан и Азербайджанской Республикой о правовой помощи и правовых отношениях по гражданским делам //Бюллетень международных договоров РК, 2001 г., N 4. – 33 бет

Ғылыми әдебиеттер:
19. Азаматтық құқық. І том. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық (академиялық курс). /Жауапты ред.: М.К. Сүлейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы: ҚазГЗУ, 2003. – 736 бет
20. Актуальные проблемы современного гражданского права. Том 2. Материалы Международной научно-практической конференции аспирантов и соискателей, посвященный 10-летию независимости Республики Казахстан. Алматы. 20-21 февраля 2001 года /Отв. ред. М.К. Сулейменов. – Алматы: КазГЮА, 2001. – 317 бет
21. Акылбекова Г.Б. Криминологическая харатеристика преступности иностранцев и в отношении иностранных граждан //Вестник КазНУ. Серия юридическая, №1(29). – 158-159 беттер
22. Ануфриева Л.П. Иностранные юридические лица: правовое положение в России //Российская юстиция, 1997, №2. – 44 бет
23. Ахметов А., Ахметова Г. Еңбек құқығы. Оқулық. – Алматы: Заң әдебиеті, 2006. – 405 бет
24. Базарбаев Б.Б., Басин Ю.Г. Беспалова А.И. Семейное право. – Алма-Ата: Мектеп, 1984. – 265 бет
25. Богуславский М.М. Международное частное право: Учебник. – М.: Юристъ, 1998. – 408 бет
26. Гаврилов В. В. Международное частное право. – М.: НОРМА–ИНФРА•М, 2000. – 466 бет
27. Гражданское право. Том 1. Учебник для вузов (академический курс). /Отв. ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы: КазГЮУ, 2000. – 704 бет
28. Гражданское право. Том III. Учебник для вузов (академический курс) /Отв. ред. М.К Сулейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы: КазГЮУ, 2004. – 522 бет
29. Гражданское и семейное право развивающихся стран: Учебное пособие /Под ред. В.К. Пучинского. – М.: изд-во УДН, 1989. – 412 бет
30. Гражданское и торговое право капиталистических государств: Учебник /Под ред. Е.А. Васильева. – М.: Международные отношения, 1993. – 571 бет
31. Довгерт А.С. Правовое регулирование международных трудовых отношений. – Киев, 1992. – 301 бет
32. Емельянова А. Правовое регулирование статуса иностранцев в Республике Казахстан //Фемида. – Алматы, 1998, №12 – 49-50 беттер
33. Звеков В.П. Международное частное право. Курс лекций. – М.: НОРМА–ИНФРА•М, 1999. – 686 бет
34. Закон РК «О браке и семье»: Учебное пособие – А.: Баспа, 1999. – 208 бет
35. Киселев И.Я. Международный труд. Практическое пособие. – М.: Юрист, 1997. – 304 бет
36. Лазарев Л.В. Иностранные граждане (правовое положение). – М.: Юристъ, 1992. – 285 бет
37. Л.Б. Нысанбекова. Халықаралық жеке құқық. Негізгі институттар: Оқу құралы. – Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 168 бет
38. Лунц Л.А. Курс международного частного права. Особенная часть. – М.: Юридическая литература, 1975. – 384 бет
39. Лунц Л.А., Марышева Н.И., Садиков О.Н. Международное частное право: учебник. – М.: Юридическая литература, 1984. – 366 бет
40. Марышева Н.И., Хлестова И.О. Правовое положение российских граждан за границей. – М.: Юрист, 1994. – 329 бет
41. Матузов Н.И., А.В.Малько. Теория государства и права. – М.: Юристъ, 1997. – 392 бет
42. Международное право в документах: Учебное пособие /Составит.: Н.Т. Блатова, Г.М. Мелков – М.: ИНФРА-М, 1997. – 375 бет
43. Международное частное право: иностранное законодательство /сост. и научн. ред. А.Н. Жильцов, А.Н. Муранов. – М.: Статут, 2000. – 514 бет
44. Международное частное право. Учебное пособие /Под ред. Г.К. Дмитриевой. – М.: Юрист, 1993. – 416 бет
45. Мусабаева А. Мнение по поводу "стальных " парней //Юридическая газета, 2007, 24 августа. – 1 бет
46. Нурабаева З.Т. Усыновление в брачно-семейном законодательстве: Проблема усыновленных детей. Материалы семинара //Юридическая газета. 2000, 12 апреля – 5 бет
47. Оралманы, иностранцы, мигранты: паспортный режим и вопросы гражданства: Материалы междунар. науч.-практ. конф., 1 июля 2002 г. //Акад. и ин-т междунар. права и междунар. бизнеса "Данекер". – Алматы: Данекер, 2002. – 287 бет
48. Сабитова А.А. Статус иностранных граждан: внутригосударственные и международно-правовые аспекты: Дисертация на соиск. учен. степ. канд. юрид. наук; [Науч. рук. С. Н. Сабикенов]. – Алматы: АГУ им. Абая, 2001. – 156 бет
49. Сабитова А. Права иностранцев в Республике Казахстан //Мысль. – Алматы, 2000, №7. – 36 бет
50. Сарсембаев М.А. Международное частное право. Учебное пособие. – Алматы: Ғылым, 1998. – 339 бет
51. Сафонова О.Н. Соотношение и взаимодействие национального права РК и международного права /автореферат диссертации на соискание ученой степени к.ю.н. – Усть-Каменогорск, 1999. – 24 бет
52. Синицкая С. Сиротство – не блаженство //Вечерний Алматы, 2003, 8 ноября – 5 бет
53. Скоробогатов С.В., Скоробогатова С. Законодательные акты, определяющие правовое положение иностранцев в Республике Казахстан. – Алматы: АБиО, 2004. – 328 бет
54. Сюкияйнен Л.Р. Мусульманское право. Вопросы теории и практики. – М.: Наука, 1986. – 294 бет
55. Төлеуғалиев Ғ.И. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы. – Алматы: ҚазМЗА, 2001. – 380 бет
56. Федосеева Г.Ю. Международное частное право. Учебник. – М.: Эксмо, 2007. – 432 бет
57. Черниченко С.В. Личность и международное право. – М.: Юридическая литература, 1974. – 354 бет
58. Шебанова Н.А. Семейные отношения в международном частном праве. – М.: Юрист, 1995. – 358 бет
        
        Кіріспе
Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы мәселе өзектілік пен
тәжірибелік ... XX ... ие ... ... ... ... дерлік шетелдіктердің келуі мен кетуі, құқықтары мен міндеттері
туралы ... ... ... ... әр ... ... ... мен бостандықтарын жүзеге асыру деңгейі бірдей
емес. Бұл нақты елдегі әлеуметтік, экономикалық, ... ... ... және ... ... ... ... демократияның даму деңгейіне,
тарихи және ұлттық дәстүрлерге байланысты.
Дегенмен нақты мемлекеттегі шетелдіктің ... ... ... ... ... құзыретіне жатады. Қазақстанда шетел азаматтарының
құқықтық жағдайын реттеуде халықаралық жеке құқық ... ... ... ... жұмысының тақырыбы «Қазақстан Республикасындағы
шетелдік азаматтардың халықаралық жеке құқық саласындағы құқықтық ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде,
көбінесе дамыған мемлекеттерде өте көп шоғырлануда. БҰҰ-ның 2003 жылы
жүргізген есептеуі бойынша бүкіл ... ... ... 3%, яғни ... ... ... ... болып табылатын мемлекеттен тыс жерде тұруда
екен. Ол шетелдіктер басқа мемлекеттің аумағында тұрақты тұруының ... ... ... табылатын мемлекеттің экономикалық саяси, әлеуметтік
жағдайына байланысты болады.
Шетелдіктер әр ... әр ... ... ие ... Ол ... ... ... нысанына, саяси бағдарына, әлеуметтік-экономикалық
жағдайына байланысты болады. Мысалға алғанда, ... ... ... ... қорғалуы жағынан өз ... ... ... ... да ... ... ие ... танытпайды. Бірақ сол елдің заңына сәйкес мемлекеттің кейбір
ішкі саяси өміріне қатыса ... Ол ... ... ... алмайды,
кейбір мемлекеттік қызмет атқара алмайды, әскери қызметке ... ... ... жүзеге аспайды. Ал қалған жағдайлардың барлығында
шетелдіктер тұратын елдің азаматтарымен тең құқылы болады. Ал ... және тағы ... ... ... өз ... ... ... жағынан, бостандығын жүріп тұруына дейін
шектейді. Осы жағдайды ... үшін ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдар мен органдар құрылды.
Өйткені ... ... ... – адам ... мен ... ... қорғау болып табылады.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 12-бабы 4-тармағына сәйкес:
«Конституцияда, заңдарда және ... ... ... ... мен ... жоқ ... ... белгіленген құқықтар
мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ міндеттерді ... ... іс ... ... ... ... ... зерделеуге
тырыстым.
Тақырыптың зерттелу жағдайы. Шетелдіктердің құқықтық ... ... ... ... ... бұл ... негізінен шетелдік
азаматтың халықаралық жария құқықтағы жағдайын ... ... ... шетел азаматтарының құқықтық ... ... ... ... ... М.М., ... В. В., Звеков В.П., Лунц
Л.А., Марышева Н.И., Нысанбекова Л.Б., Садиков О.Н., М.А. ... Г.Ю. және т.б. ... ... жеке ... ... ала ... Сонымен қатар осы салада Калиева А.М., Лазарев
Л.В., ... Н.И., ... А.А., ... С.В. ... ... ... ... аталған ғалымдардың және басқа да заңгер-зерттеушілердің осы
саладағы атқарған зор еңбектерінің ... ... ... құқық саласындағы құқықтық жағдайының құқықтық негізін қалыптастыруға
мүмкіндік ... ... ... таңда дәл біздің Республикамыздағы
шетелдіктердің азаматтық ... ... ... ... ... Яғни елімізге келіп жатқан көптеген шетелдіктердің ... ... мен ... ... реттелуі әлі де қарастырылуды
талап етіледі. Бұл мәселе ... ... ... ... ... ... мен міндеттері. Диплом ... ... ... Республикасындағы шетелдік азаматтардың халықаралық жеке ... ... ... ... ... ... зерттеу.
Қойылған мақсатқа жету үшін төмендегідей міндеттерді жүзеге асыру алға
қойылды:
• шетел азаматы ... ... және ... ... ... ... шетелдіктерге қолданылатын құқықтық
режимдерді анықтау;
• адам құқықтары аспектісінде шетелдіктердің құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... құқықтық жағдайын және олардың әрекет және
құқық қабілеттілігін анықтау;
• шетелдіктердің құқықтық қатынастардағы, оның ... ... ... ... ... мен ... көлемін зерделеу.
Зерттеудің объектісі – Қазақстан Республикасының заңнамасы ... жеке ... ... ... ... пәні болып Қазақстан Республикасының заңнамасы мен
халықаралық жеке құқық ... ... ... ... ... ... ... кешені, қарастырылатын тақырыптағы Қазақстан
Республикасының негізгі заңы мен негізгі халықаралық құжаттардың негізінде
осы саладағы ... ... және ішкі ... нормалардың
арақатынасы табылады.
Зерттеу әдістері. Диплом жұмысының тақырыбын зерттеудің әдістемелік
және теориялық негізі – жалпы ғылыми ... ... ... ... болып табылатын әдістер: логикалық, салыстырмалы ... ... ... Материалдық базаны Қазақстанның заңнамасы, оның
ішінде Қазақстан Республикасының Заңдары, Президенттің Жарлықтары, Үкімет
Қаулылары т.б., ... ... ... ... ... мен ... ... Әдістемелік қайнар көздер ретінде
қазақстандық, ресейлік және шетелдік ғалым-заңгерлердің ... ... ... ... ... ... және өзге де ... ... ... ... жазу барысында құқықтың әр түрлі
салаларындағы танымал заңгерлердің зерттеулері негізге алынды. Олар: Басин
Ю.Г., ... М.М., ... В.В., ... А.С., Звеков В.П., Калиева
А.М., Лунц Л.А., Марышева Н.И., Нысанбекова Л.Б., Сабитова А.А., ... ... М.А., ... М.К., Төлеуғалиев Ғ.И., Черниченко С.В.
және т.б.
Қорғауға шығарылатын ережелер:
1. Қазақстан ... ... ... ... ... ұлттық
режимді қолдану тиімсіз болып табылады. ... ... ... аса ... ... ... ... Көптеген
мемлекеттерде шетелдіктерге аса көп шектеулер қойылған. Мысалы,
Францияда ... ... ... common law ... cautio
judicatum solvi және т.б. ... ... ... ... ... қатысты ұлттық режимді тек қана өзаралық
негізінде қолдану керек деп есептеймін.
2. 1994 жылғы ... ... ... ... ... ... 1997 жылғы Қазақстан Республикасының «Тікелей ... ... ... ... ... инвесторларға отандық
инвесторларға қарағанда айтарлықтай артықшылықтар берілген болатын.
2003 жылғы Қазақстан Республикасының «Инвестициялар туралы» Заң отандық
және ... ... ... жағдайын теңестірді, алайда
еліміздің инвестициялық нарығындағы жағдайды ескере отырып, ... ... ... беру ... ... инвесторлар
құқықтарының көлемін азайту туралы норма енгізу қажет.
3. 1998 жылғы Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы туралы» Заңының
202-бабы ... ... ... ... ... тәртіпке қайшы
келетін салдарға әкеп соғуы мүмкін. Мысалы, ... ... мен ... ... ... некесіне lex loci celebrationis
коллизиялық нормасы қолданылады және ... тек ... ... ... ... есептеледі, яғни 9, 10-бабында көрсетілген неке
жасы және ерікті келісімі қажет емес. Соған қатысты, ... тек lex loci ... ... ... ... ... ... ескермеумен қатар, жақын туысқандар, әрекетке
қабілетсіз тұлғалар, тіпті бір жыныстылар арасындағы некелер танылуға
тиіс. Осыған орай, ... ... ... ... 9, 10, ... ал ... арасындағы некелерге 10, 11-бап ережелерін
императивті түрде қолдану тиіс деп ... ... және ... ... жайлы айтатын
болсақ, бұл бітіру жұмысында шетел азаматтарының жалпыға белгілі құқықтық
жағдай нормалары ғана ... ... ... ... құқықтық
қатынастарындағы жеке салаларына, атап кетететін болсақ, азаматтық құқықтық
жағдайы, еңбек пен некелік қатынастарға қатысты құқықтары мен ... ... ... ... ... коллизиялық нормалар да ішінара
зерттелген. Шетелдік ... ... ... аспектілері
жайлы мәселелердің халықаралық жеке құқық және ұлттық заңнаманы қолдану
тәжірибесінде маңызы зор, осы зерттеу ... ... ... институтын
жетілдіру жөніндегі ұсыныстар жасалатын нормативтік тұжырымдардың сонымен
қатар Қазақстан Республикасындағы ... іс ... ... үшін де ... болып табылады.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі. «Шетел азаматтарының ҚР-дағы құқықтық
жағдайы» атты ... ... ... негізгі бөлімнен, қорытынды мен
библиографиядан тұрады.
Кіріспеде аталған тақырыптың өзектілігі, проблеманың ... ... ... мен ... ... объектісі мен пәні, зерттеу
әдістемесі, қорғауға шығарылатын ... ... ... ... ... мен ... ... мәселелерінің қысқаша
сипаттамасы көрініс тапқан. Негізгі бөлім өз ... ... ... ... ... жеке ... құқықтық
жағдайы» және «Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтардың ... ... ... ... жағдайы» атты екі тараудан тұрады.
Қорытынды қарастырылған сұрақтар бойынша ... ... ... зерттеу
барысында көз жеткізілген негізгі қорытынды ережелер, туындаған ... сол ... ... ... ... арналған.
1. Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтардың халықаралық жеке
құқықтағы құқықтық жағдайы
1.1 Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың
құқықтық жағдайының жалпы ... ... ... алып келген халықаралық экономикалық
және мәдени байланыстардың кеңеюімен ... ... ... ... жағдайын реттеудің маңыздылығы өсуде.
ХІХ ғасырға дейін таптық құқықтар мен ... ... ... ... құқықсыз болды, ал кейіннен шектелген құқықтарға
ие бола бастады. Халықаралық байланыстардың дамуымен олар көптеген елдерде
құқықтық ... ... ... ... азаматтары азаматтық
құқықтарды қолдану аясында берілген мемлекеттің азаматтарына теңестіріле
бастады. Шектеулер ... да, олар ... ... ... ... ... ... көбінесе ең қолайлы жағдай қағидасы жиі
қолданылады. Ол бойынша шетел азаматтары сол елдің азаматтарына емес, ... ... ... ... шарттарда енгізілген
ережелер бойынша шетелдіктерге үшінші ... ... ... режим
кепілденеді. Осылайша шетел азаматтары халықаралық ... ... ... байланыс мәселелеріне қатысты өз ... ... ... ... ... ... халықаралық
құқықтың жалпы танылған қағидалары мен ... ... ... елінің немесе тұрғылықты тұратын жер елінің құқығы, келген елдің
құқығы ... ... ... жеке ... ... ... ... қатынастар аясындағы құқықтар мен міндеттер туралы
сөз болады.
Әкімшіліктік ... ... бір ... екінші тарапқа бағынуынан
туындайтын мүліктік қатынастар, оның ішінде салықтық және ... да ... ... ... азаматтық заңнама қолданылмайды. Халықаралық
жария ... ... ... ... ... ... ... көп жағдайда қарастырылған тақырып шегінен ... ... жеке ... пәні ... ... ... ... болғандығынан ғана аталып өтіледі. Ал халықаралық азаматтық іс
жүргізудегі шетелдіктердің құқықтық жағдайының мәселелері ... ... ... ... ... ... ұғымынан «құқықтық режим» ұғымын ... ... Ол ... ... ... ... мен ... жоқ
тұлғалардың құқыққабілеттігін анықтайтын бастаулар мен ... ... ... үш түрі бар: ұлттық режим, арнайы режим
және аса қолайлы жағдай режимі.
Профессор Сарсембаевтің айтуынша, шетел азаматтарының ... ... ... негізгі қағидалардың біріншісіне ұлттық
режим ... ... ... ... азаматтарының құқықтық мәртебесіне
сәйкестендіріледі. Бірақ қалай айтқанмен, олардың мәртебелері ... ... ... ... үшін ... ережелер көзделген. Арнайы
режимнің мәні тек шектеулер қою ғана ... ... ... ол ... көздеуі мүмкін.
Аса қолайлы жағдай режимі шетелдіктерге кез-келген үшінші мемлекеттің
азаматтары иеленетін немесе иелене алатын құқықтарды ұсынады.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... Ол
шетел азаматтарына, олардың мемлекеттерінде Қазақстандық ... ... ... қаралмай беріледі. Алайда, біздің ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандық
азаматтарға қатысты ашық дискриминация жүзеге асырылса, қолданылады.
Халықаралық жеке ... ... ... ... пен кемсітпеушілік
қағидалары саналады. Олар шетелдіктердің ... ... ... ... ...... ... мәнін құрайды. Халықаралық жеке
құқыққа танымал өзге құқықтық ... оның ... аса ... ... ... ... арнайы сипатта болады және ... бір ... ... белгілі бір тұлғалар тобына қолданылады.[3]
Қазақстан заңнамасы шетел ... ... ... ... ... алады:
1) шетел азаматтары Қазақстандық азаматтармен теңдей құқықтар мен
бостандықтарды иеленеді және ... ... ... ... ... ... қағидасы болып табылады;
2) шетел азаматтары тегіне, әлеуметтік және мүліктік жағдайына, нәсілі
мен ұлтына, жынысына, ... ... ... және өзге ... заң ... ... ... азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын арнайы
шектейтін ... ... ... ... шектеулер қойылу
мүмкін;
4) шетел азаматтарының өзінің құқықтары мен ... ... мен ... ... ... ... азаматтары мен
өзге тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделеріне зардап тигізбеуі тиіс.[4]
Шетелдіктің жеке мәртебесі ретінде жеке тұлғаның, азаматтың мәртебесі,
олардың құқықтары мен ... ... ... Жеке ... мен ... құқықтар мен міндеттер өзгермелі сипатта болады, яғни ... ... және ... ... ... ... отырады.
Халықаралық азаматтық айналымның қажетті шарты – оның қатысушыларының
теңдігі. Осы ... ... жеке ... ... ... ... болдырмау халықаралық жеке құқыққа
жүгінуді талап ... ... жеке ... ... шетелдіктердің мүліктік жеке мүліктік
емес, отбасы еңбек және іс ... ... ... кез ... мемлекеттегі құқықтық жағдайын анықтау үшін
негізгі мәнге адам құқықтары мен ... ... ... құқық
нормалары мен қағидалары ие. Олар Адам ... ... ... ... және саяси құқықтар туралы ... ... және ... ... ... ... ... тапқан.
Қазақстан Республикасындағы шетелдіктердің құқықтық жағдайын анықтау
мәселесі ХХ ... ... ... Бұл ... ... ... тұрып жатқан шетелдіктер санының күрт өсуімен сипатталады.
Ал ... ... өсуі ... ... ... ... ... шетелдіктердің келуі, жүріп-тұруына көптеген әкімшілік
шектеулер мен ... ... ... ... ... қызметінің
өзгеруімен, құрылысшылар, өзге де кәсіп жұмысшылар мен ... ... ... сонымен қатар туризмнің қарқынды ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы азаматтары болып табылмайтын және ... ... ... ... ... куәландыратын құжаттары бар тұлғалар
саналады. «Шетелдік» және ... ... ... бұл ... ... қолданылады.
Халықаралық құқықпен қарастырылған, өз елінен кету және оған ... ... ... аумағында кез келген адамның құқықтары мен
бостандықтарын тану секілді адам құқықтарын жүзеге асыру мен сақтау ... ... ... ... елдерде «шетелдіктердің құқығы» деген ұғым бар. Бұл негізінен
халықаралық жария құқықтағы шетелдіктерге берілетін ... ... ... ... ... және француз құқығының әсерімен құқықтық
жүйесі ... ... ... ... (la ... ... ... жеке құқық саласына енгізіледі. Бірақ көптеген
мемлекеттерде, оның ішінде бұл сала нақты реттелетін елдерде ... ... т.б.) ... ... ... ... салашасы ретінде
қарастырылады.[6] Сонымен, «шетелдіктердің ... ... ... ... ... ... нормалар кешені, ... ... ... ғана ... сонымен қатар сәйкес қатынастарды
мәні ... ... ... ... Әдетте
«шетелдіктердің» құқықтық жағдайын кең және тар ... ... ... бұл негізінен әкімшілік-құқықтық сипаттағы ... ... ... ... мен отандық азаматтардың құқықтық
жағдайының айырмашылықтарына ... Кең ... бұл – кез ... ... құқықтық мәртебесін анықтайтын барлық
нормалардың кешені: айырмашылықтарды ... ... ... ... ... және ... ... түбегелі демократиялық өзгерістер, ... ... ... ... ... ... ... мен
қоғамдық тәртіпке жетуді адамдар жиі құқық, ... ... ... ... ... елдердің құқықтық жүйесі екі түрден тұрады: жария және ... ... ... ... ... қылмыстық, әкімшілік,
сот сияқты құқық салалары жатады. Аталған салалармен мемлекеттік органдар
арасындағы, сонымен ... ... пен оның ... ... ... Бұл ... ... билік азаматтар бағынатын билік
ретінде көрініс табады. Бұл қатынастар «тікелей» қалыптасады.
Азаматтық, еңбек және отбасы қатынастары жеке ... ... ... ... жеке мүдделерін қорғайтын жекеленген тұлғалар әрекет етеді.
Жеке тұлғалар арасындағы ... ... ... және ... өз басымен бұндай қатынасқа түседі.[8]
Адамның жеке өмірі әр ... ... Әр адам бұл ... ... ойнайды: ата-ана, бала, жұмысшы мен кәсіпкер, мүліктің иесі, автор
мен оқушы т.б. Көрсетілген әлеуметтік ... ... ... ерлі-
зайыптылар мен балалардың қатынасы отбасы құқығымен, ал жұмысшы мен жұмыс
беруші арасындағы қатынас еңбек ... ... ... көру ... Жеке тұлғалардың арасындағы өзге ... ... ... Ең ... бұл ... ... қатысты, яғни мүліктің
белгілі бір тұлғаға тиесілі болуы немесе мүлікті сату мен ... ... ... ... болатын өзге де құндылықтарды қамтамасыз етумен
байланысты қатынастар. ... ... ... тек ... ... мен ... шектелмейді, сонымен қатар ... ... мен ... және өзге де ... ... емес ... қорғайды. Оларға адамның өмірі ... ... ... жеке ... қол ... жеке және
отбасы құпиясы, еркін жүріп ... ... ... ... т.б. ... ... – қатысушылары азаматтық құқықтар мен
міндеттерге ие, азаматтық құқықтық ... ... ... ... тұлғаның осындай қатынастардағы азаматтық ... оның ... ... ... Бұл ... ... шетелдіктердің азаматтық-құқықтық жағдайын анықтауға да
қатысты.
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарың азаматтық құқықтық
жағдайына қатысты ... ... ... ... ... Ұлттық режимді
шетелдіктерді жергілікті азаматтармен теңестіру ретінде қарастыру танылған.
Осы тұжырыммен келіспейтін А.И. Микульщинаның ойынша ұлттық режим ... ... ... ... экономикалық, процессуалды және
басқа да салаларды тең құқықтар беріледі деп қосады. ... ... ... ... ... ... өз азаматтарымен
құқықтың қай саласында болмасын теңестіру дегенді білдіреді. Осы мәртебе
түрінің аты ... ... ... ... ... шетелдіктер өз азаматтары
секілді құқықтар мен еркіндік көлеміне ешқашан бола ... Ол ... аз ... Л.Н. ... ... режим құқықтық реттеу жекелеген
саласында шетелдіктердің ... ... ... сипаттау үшін ұлттық
режим деген ұғым шартты түрде қолданылады.[9]
Қандай да ұлттық құқықтық жүйе болмасын, ... өз ... ... құқықтар бере алмайды. Ұлттық ... ... ... ... ие және ... режимді ұсыну шетелдіктерді ... ... ... ... тура ... ... ... қатысты түрлі алымдар шетелдіктердің құқықтар
мен ... ... ... тура емес көрінісін растайды.
Шетелдіктердің азаматтық-құқықтық мәртебесін зерттеу мәселелерінің
сөзсіз ғылыми және тәжірибелік құндылығына ... ... ... бұл түсінікке назар аударылған жоқ. Субъектілердің «азаматтық-
құқықтық мәртебесі» мен «азаматтық-құқықтық жағдай» түсініктерін тепе ... ... жөн, ... ... мен ... ... өзара
ауыстырылады, ал айырмашылықты бір субъекттің құқықтық мәртебесі ... ... ... ... ... жеке ... ... құқықтық мәртебесі (жағдайы) арасында өткізген жөн.
Субъектінің құқықтық мәртебесінің алғышарты ... ... ... ... ол ... ... құқық субъектісі бола алу мүмкіндігі
немесе қабілеттілігі ретінде анықталады.
Құқық субъектілік – субъектінің азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... ол ... және заңи ... қамтамасыз етілетін жалпы нысандағы
құқық болып табылады. Тұлғаға құқық субъектілікті қамтамасыз ету – ... ... ... ... ... ... ... құқық субъектілігі тұлғаға мораль нормалары мен заңдарын сақтау,
әлеуметтік мәніне қарай субъективті ... ... ... ... белгілі бір міндеттемелер жүктеледі.
Заңи ғылымда «құқық субъектілік», «құқық қабілеттілік» пен «әрекет
қабілеттілік» ұғымдарының ... ... ... ... ... ... ... солардың ішінде дәлірек көзқарастардың
бірі – ол «құқық қабілеттілік пен әрекет ... ... ... ... және ... ... деген көзқарас болып
табылады.
Құқық қабілеттілік – тұлғаның азаматтық ... мен ... ... ... ... табылса, әрекет қабілеттілік – сол ... ... ... ... ... деп саналады.[11] Сонымен қатар, әрекет
қабілеттілік деликт қабілеттілікті де ... яғни бұл ... ... ... ... үшін өз ... ... көтеру
мүмкіндігі.
Шетелдік заңи тұлғалар мен кәмелеттік жасқа толған азаматтар азаматтық
құқық субъектіліктің барлық ... ... Ал ... және ... қабілеттілігі жоқ деп танылған кәмелеттік жасқа
толған ... тек ... ... ... ... құқық пен
міндеттердің субъектісі бола алады. ... ... ... ... ала ... ... ... мүліктік құқығын іс жүзінде жүзеге асыруды
олардың ата-аналары немесе қамқоршылары орындайды.
Әлеуметтік-экономикалық өмірдегі тұлғалардың белсенді қызметі оларда
құқық ... ... ... болғанда ғана мүмкін. Бұл
Қазақстан Республикасының аумағындағы шетел азаматтарына да қатысты.
Нақты бір ... ... ... ... құқықтық
мәртебесінің сұрақтары бұрыннан бері ... жеке ... ... ... ... ... азаматы – бұл өзге ... ... ... өзге ... ... бар тұлға. Осыған байланысты өз ... ... ... кез ... ... ... кем ... екі
мемлекеттің заңнамасына әсер етеді: өзінің мемлекетінің және аумағында
жүрген елдің.
• Шетелдіктің өз ...... ... ... ... және тұрақты
тұратын мемлекет құқығы;
• Болушы мемлекеттің, яғни ... ... ... ... ... ... белгілі бір уақыт бұрын жекеленген мемлекет ... ... сот ... оның ... ... ... ... қазіргі
кезде жеке тұлғаның белгілі бір азаматтық – құқықтық мәртебесін танудан бас
тартуға жол берілмеушілік қағидасы ... ... ... ... ғана
деңгейде емес, сонымен қатар халықаралық шарттарда тапты. 1966 ... және ... ... ... ... 16-бабында былай
белгіленген: «Әр адам, қай жерде болмасын, оның құқық қабілеттілігін тануға
құқығы бар».
Қазақстан Республикасында шетелдіктердің ... ... ... ... ... жағдайы туралы» Қазақстан Республикасының
Заңымен қатар, әр ... ... ... ... ... ... шетел жеке тұлғаларының құқықтық мәртебесі
Конституция нормаларымен кепілденеді, яғни ... ... ... ... ... мен ... ... Республикасы
Конституциясына сәйкес танылады және кепілденеді.[13] Сонымен қатар, адам
мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... яғни ... ... мен бостандықтарды қорғау үшін тұлға сот
мекемесіне жүгіне алады, ал сот ... ... ... ... ... ... ... Конституциясы шетелдіктерге қатысты ұлттық
режимді ... ... ... ... ... және
халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ
адамдар Республикада ... үшін ... ... мен ... сондай-ақ міндеттер атқарады». Бұл жерде ескере кететін мәселе
– ұлттық режим шетел азаматтарына сөзсіз тәртіппен беріледі, яғни нақты ... ... ... дәл ... режимді қамтамасыз етуге
қатысты қарсы талап қоюсыз қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар, ... ... ... ... яғни ... Республикасының
азаматтары мен заңды тұлғаларының құқықтарына қатысты ... ... ... белгілеу мүмкін.
Сонымен, кез келген мемлекеттегі шетел азаматтардың азаматтық құқықтық
жағдайы олардың құқық қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... осы екі ... сараптамасына аударайық.
1.2 Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының
азаматтық құқық ... ... ... ... қабілеттілік дегеніміз – бұл тұлғаның
азаматтық құқықтарға ие болу мен ... ... ... Яғни ... сол ... мен ... ... болу қабілеттілігі,
заңмен қарастырылған немесе ... ... ... ... ... ие болу ... білдіреді. Бұл элементтің маңыздылығы –
құқық қабілеттілік болғанда ... ... ... мен ... ... ... ... – құқықтар мен міндеттердің туындау мен
кейіннен жүзеге асырылуының алғышарты болып табылады.[14]
Құқық қабілеттілік ... ... ... жеке ... ретінде
тиесілі және оның ойлау қабілеті мен денсаулығына байланысты емес. Ол нақты
жеке тұлғаның туылғанынан ... ... ... және ол ... ... ... ... мерзімде хабар-ошарсыз кетті деп жариялау
презумпциясы негізінде белгіленген тәртіпте сол адамды ... ... ... ... ... ... ... азаматтар үшін бірдей танылады. Ол азамат
туғанынан пайда ... ... ... тоқтатылады. Яғни құқық қабілеттілік
адамнан ажырамайды, адам өмір бойы оның жасы мен ... ... ... қабілетті болады. Бірақ бұдан құқық қабілеттілік адамның
көру, есту т.б. сияқты табиғи ерекшелігі деген қорытынды ... ... ... ... ... ... ... табиғаттан берілген
қасиет емес, ол заң негізінде туындайды, яғни қоғамдық заңи белгі, белгілі
бір заңи мүмкіндікті білдіреді. Заңи ... ... ... қабілеттілік
– азаматқа тиесілі белгілі бір айрықша белгі ... ... ... заң ... ... ... ... пен міндеттерге ие болу қабілеттігін
білдіреді. Ал қабілеттілік дегеніміз – заңи ... ... ... қамтамасыз етілетіндіктен, ол әрбір нақты тұлғаның белгілі ... ... ... құқық қабілеттілік, яғни азаматтық заңнамамен ... ... ... иелену мүмкіндігі ... ... мен ... ... ... ... ... Азаматтық кодексінің 1095-бап 1-тармағына
сәйкес: ... ... ... ... мен жоқ ... құқық қабілеттілігін, Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... ... Республикасының азаматтарымен бірдей пайдаланады».
Бұндай қағида көптеген басқа мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... Франция, Чехия,
Швейцария, Эстония). Сонымен қатар «шетел азаматының құқық қабілеттілігі
оның жеке ... ... ... ... да ... ... бар
(мысалы, Австрия, Венгрия, Германия, Польша, Румыния, Турция).
Бұл екі көзқарастың кемшілігі – ... ... ... ... ... ... қабілеттілік көлемін ескермесе,
екіншісі – шетелдіктердің барлығына қолданылуы ... ... ... ... ... ... азаматтығының елінің және
болатын елінің құқық қабілеттілігін ескеретін аралас көзқарас ... 1928 ... 25 ... ... ... ... 27-
бабында: «Жеке тұлғалардың құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігі,
қолданылуы осы ... ... ... ... ... жағдайларды
қаспағанда, олардың жеке заңымен анықталады» делінген.[16]
Осылайша, берілген ереже бойынша біздің елімізде шетелдік өз ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда шетелдіктерге
өз елінде берілетін кейбір құқықтар берілмеуі мүмкін.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің ... ... ... ие болу және ... ... қабілеті, яғни азаматтық құқық
қабілеттілігі барлық азаматтарға бірдей деп ... және ол ... ... ... ... соң ... құқық қабілеттіліктің мазмұны – азаматтардың қолданылып
жүрген заңға сәйкес азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілетін ұлттық
режим ережелері бойынша құқық қабілеттіліктің келесідей мазмұны болады:
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... валютасын
меншіктенуге; мүлікті мұраға алып, мұраға қалдыруға, Республика аумағында
еркін жүріп-тұруға және тұрғылықты жер ... заң ... ... ... қызметпен айналысуға, дербес өзі немесе басқа
азаматтармен және заңды тұлғалармен заңды тұлғалар ... заң ... ... ... мәміле жасап мідеттемелерге қатысуға;
өнертабыстарға, ғылым әдебиет және өнер ... ... өзге де ... ... ... құқығы болуға,
материалдық және моральдік зиянның орнын толтыруға және ... ... ... басқа да мүліктік және жеке құқықтары болады. Шетелдіктерге ұлттық
режимді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... де атқаратындығын білдіреді. Мысалы,
сәйкес жағдайларда моральдік және материалдық зиянның ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының
Заңы бойынша барлық шетелдіктер екі санатқа ... ... ... ... ... ... жүрген шетелдіктер.
Тұрақты тұруға Қазақстан Республикасы Үкіметі белгілеген тәртіппен
рұқсат құжатын ... ... ... ... ... ... ... Республикасында өзге де заңды негізде жүрген, сондай-ақ
оларға қатысты ... ... ... ... сәйкес ауыр
немесе аса ауыр ... деп ... ... ... салдарынан
жәбірленуші деп танылған шетелдіктер ... ... ... деп саналады. Олар белгіленген тәртіппен тіркелуге және өздеріне
белгіленген болу мерзімі өткен соң ... ... ... және ... ... шетел азаматтарының құқықтық
мәртебелерінде айырмашылықтар бар. Жұмысқа тұру, денсаулық ... ... ... ... мүше болу ... ... шешілмейді. Тек
тұрақты тұратын ... ... ... ... Қазақстандық
азаматтармен теңестіріледі, яғни тұрғылықты тұрушы ... ... ... ... ... ... ... көлемі беріледі.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының аумағында уақытша жүрген
шетелдіктердің құқық қабілеттілігі олардың келу ... ... ... виза ... ... Яғни ... немесе іс-сапарлық мақсатта
келген шетел азаматтары Қазақстан Республикасында оқуға түсуге немесе жұмыс
істеуге ... жоқ. ... ... бір ... ... олардың
Қазақстан Республикасының аумағында болу ... ... ... ... ... құқықтық байланысының тұрақтылық деңгейі және
Қазақстан Республикасы аумағында болу мақсаты мен сипатына байланысты. ... да бір ... елде ... тұруы оның құқықтық жағдайын анықтайды
деген негізден бастау алады. Сондықтан еңбек қызметі, ... ... ету, ... ... ... ... беру сияқты мәселелерде
Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын ... ... ... Республикасы азаматтарына теңестіріледі.[19]
«Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» ... ... ... ... ... аумағындағы шетел азаматтарына
төмендегідей құқықтар көлемі қаматамасыз етіледі:
1. Еңбек қызметi және ... ... ... ... ... мен халықаралық шарттары белгiлеген негiз бен
тәртiпте Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... азаматтарының еңбек ету бостандығына конституциялық
құқығын iске ... ... ету ... заң ... Қазақстан Республикасында еңбек қызметiн ... ... ... ... ... Шетелдiктер жекелеген қызмет орындарына тағайындала алмайды немесе
еңбек қызметiнiң ... бiр ... егер бұл ... ... ... осындай қызмет түрiмен шұғылдану Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... шұғылдана алмайды. 
      Қазақстан Республикасында тұрақты ... ... ... ... ... ... ... құқықтарды
пайдаланады және сол сияқты мiндеткерлiкте болады.
      Қазақстан Республикасында уақытша ... ... жеке ... бола ... Бұл ... ... тұлға құрмай шағын және орта
кәсiпкерлiк субъектiсi ретiнде ... ... ... ... ... ... Республикасында жүрген шетелдiктер Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... құқылы.
2. Қазақстан Республикасында жүрген шетелдiктер денсаулық сақтау
саласында Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтарын пайдаланады ... ... ... ... Қазақстан Республикасында уақытша жүрген ... ... ... ... ... белгiлеген тәртiппен дәрiгерлiк
көмек көрсетiледi. 
3. Тұрғын үй құқығы, өзге де мүлiктiк және жеке ... ... ... ... ... тұрақты тұратын шетелдiктер
тұрғын үй қатынастарында Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтарын
пайдаланады және солар сияқты ... ... ... ... шетелдiктер жеке меншiк құқығында тұрғын
үйге (уақытша жүрген шетелдiктердi қоспағанда) және басқа мүлiкке, ... пен өнер ... ... ... ... ... өнеркәсiптiк үлгiнiң авторлық құқығына, сондай-
ақ Қазақстан Республикасының заң актілерінде белгіленген жағдайларды
қоспағанда, өзге де ... және жеке ... емес ... ие ... ... ... ... тұратын шетелдiктер өздерiнiң
мүлiктiк және жеке мүлiктiк емес құқықтарын ... ... ... пайдаланады. 
      Қазақстан Республикасында уақытша жүрген шетелдiктер Қазақстан
Республикасының заңдары мен халықаралық ... ... ... тәртiпте мүлiктiк және жеке мүлiктiк емес ... ... ... ... ... ... ... және
азаматтығы жоқ адамдар Қазақстан ... ... беру ... ... тәртіппен Қазақстан Республикасының азаматтарымен
бірдей мектепалды, бастауыш, ... орта және ... орта ... ... ... Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын азаматтығы жоқ ... ... беру ... ... ... негізде тегін
техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және ... ... ... ... алуына, егер олар осындай деңгейдегі әрбір білімді
бірінші рет алып ... ... ... ... ... білім беру тапсырысына сәйкес конкурстық
негізде тегін техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және
жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... шарттарымен айқындалады.
      Білім беру ұйымдарына ... ... ... ... ... ... мен тәрбиеленушілердің
құқықтарына ие болады және міндеттерін мойнына алады.
5. Қазақстан Республикасындағы шетелдiктер ... ... ... ... ... ... ... Олар тарих
және мәдениет ескерткiштерiне, басқа ... ... ... қарауға
мiндеттi.
6. Қоғамдық бiрлестiктерге қатысу саласында Қазақстан ... ... ... ... мақсаттарды көздейтiн саяси партиялар мен
қоғамдық бiрлестiктерден басқа қоғамдық бiрлестiктерге, егер бұл ... ... ... ... болса, кiруге құқылы.
7. Қазақстан Республикасында жүрген шетелдiктерге ... ... ... ... ... ... Дiни ... байланысты дұшпандық пен өшпендiлiктi өршiтуге тыйым
салынады.
8. Некелiк және отбасылық ... ... ... ... ... Республикасының азаматтарымен және
басқа адамдармен некеге ... және оны бұза ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан
Республикасының азаматтарымен бiрдей некелiк және отбасылық қатынастардағы
құқықтарды пайдаланады және мiндеткерлiкте ... ... ... ... ... үйiне, жеке
басының ары мен намысына тиiспеуге кепiлдiк берiледi.
10. Қазақстан ... ... ... және ... жер
таңдау бойынша шетелдiктер Қазақстан Республикасының шетелдiктердiң болуына
рұқсат ... ... ... ... ... және ... ... белгiленген тәртiпке сәйкес тұрғылықты жер
таңдай алады. Жүріп-тұрудағы және тұрғылықты жер ... ... ... ... ... ету, ... тәртiптi, халықтың
денсаулығы мен адамгершiлiгiн сақтау, Қазақстан Республикасының азаматтары
мен басқа да ... ... мен ... мүдделерiн қорғау үшiн қажет
болғанда Қазақстан Республикасының бұған уәкiлеттiк берiлген ... ... Егер ... ... ... мен ... шарттарында
өзгеше көзделмеген болса, Қазақстан Республикасындағы шетелдiктерге
Қазақстан Республикасының азаматтарымен бiрдей негiзде ... мен ... ... ... ... ... мүлiктiк және
жеке мүлiктiк емес құқықтарын қорғау үшiн сотқа және ... ... ... жасауға құқылы. Шетелдiктер Қазақстан ... ... ... ... жағдайларда, сотта Қазақстан
Республикасының азаматтарымен ... ... ... ... ... шетелдіктердің құқықтық жағдайы Қазақстандық
азаматтардың құқықтық жағдайына ... де, осы екі топ ... ... ... бола алмайды. Сондықтан, Қазақстан
Республикасының Заңнамасы шетел азаматтарының ... ... ... ... жасайды. Яғни, шетел азаматтары жоғары мемлекеттік
лауазымға ие болу, биліктің ... ... ... мен ... ... ... қатысты шектеулер қойылған. Бұл шектеулер аталған
Заңның баптарында көрініс тапқан:
19-бап. Қазақстан Республикасындағы шетелдiктер ... және ... ... ... және ... ... да, сайлана да
алмайды, сондай-ақ республикалық референдумдарға қатыса алмайды.
20-бап. Әскери мiндеттiлiк Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... заңнамаларда шетелдіктерге белгілі бір қызмет
түрімен айналысуға байланысты шектеулер бар. ... ... ... ... ... талап қойылады: шетелдіктерге Қазақстан
Республикасында кәсіпкерлікпен ... ... олар өз ... ... ... айналысу үшін тіркелген болса беріледі. Жер туралы
заңдарға сәйкес, ... ... жеке ... ... ... жүргізу, бақ өсіру және саяжай ... үшін ... ... болмауы тиіс.[21]
«Мемлекеттік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 23
шілдедегі №453-1 Заңының 13-бап 1-тармағына ... ... ... ... ... ... азаматтығы болуы тиіс. Яғни
шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалар мемлекеттік қызметші бола ... ... ... ... ... келісімшерттармен
қарастырылуы мүмкін. Мысалы, «Азаматтардың құқықтық жағдайы ... ... мен ... ... арасындағы Келісімшарттың 4-
бабына сәйкес бір тараптың аумағында тұрақты тұратын ... ... ... құқықтарды пайдаланбайды:
а) тұрақты тұратын Тараптың мемлекеттік биліктің өкілетті органдарына
және жоғары мемлекеттік қызметтерге ... және ... ... ... ... ... ... халықтық референдумға қатысу;
в) тұрақты тұратын Тараптың дипломатиялық қызметінде, ... және ішкі ... ... ... ету;
г) тұрақты тұратын Тарапта атқарушы биліктің орталық ... ... ... мен ... ... ... ... қалалық, ауылдық әкімшіліктің құрылымдық
бөлімшесінің басшысы немесе басшының орынбасары болу (4-бап 2-тармақ).
Бір тараптың ... ... ... екінші тараптың азаматы
облыстық, аудандық, қалалық, ауылдық ... ... ... қатар атқарушы биліктің жергілікті органдар жүйесіне ... ... мен ... ... ... ... ... алады (4-бап 3-тармақ).
Көріп отырғанымыздай, бұл келісімшарт ережелері ... ... ... ... ... ... азаматтарына белгілі
бір мемлекеттік қызметте жұмыс ... ... ... Қазақстан
Республикасы Конституциясының 4-бап ... ... ... ... ... шарттары заңдардың алдында басым
күшке ие, сондықтан «Мемлекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметке түсуге толық тиым салу Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... азаматтарына таралмайды.[22]
Белгілі бір қызмет түрімен айналысуға ... өзге ... ... мүмкін. «Сауда мақсатында теңізде жүзу туралы»
Заңның ... ... ... мен ... жоқ ... ... ... аға көмекшісі, аға механик пен радиомаман қызметін
атқара алмайды. Дегенмен, ... ... ... ... көлік
және байланыс Министрлігі) бекіткен ... ... ... ... астында жүзіп жүрген кеме экипажының құрамында
шетелдіктер мен азаматтығы жоқ ... ... ... ... берілу
мүмкін.
Инвестициялар саласында да бұндай шектеулер қарастырылған: «Ұлттық
қауіпсіздікті ... ету ... ... ала ... Қазақстан
Республикасының заң актілерімен инвестициялық қызмет шектелетін немесе ... ... ... ... және аумақтар белгіленуі мүмкін».[23]
Сонымен қатар, шетелдіктердің кейбір құқытарына қатысты қорғалатын
құқықтың сипатымен ... ... ... ... ... Мысалы, зияткерлік меншік құқығының аумақтық сипатына байланысты
Қазақстан Республикасында жарияланған ... ... ... авторлық құқығының ұлттық режимі қарастырылған. 1996 жылы 10
маусымдағы «Авторлық және ... ... ... ... ... ... «Шетелдіктердің сабақтас құқықтары
Қазақстан Республикасының аумағында тек Қазақстан ... ... ... ... ... деп бекіткен.
1992 жылғы «Шаруашылық қызметті жүзеге асырумен ... ... ... ... ТМД ... келісімі: «Кәсіпкерлікпен айналысатын
жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... анықталады» деп бекіткен.
Қазақстан Республикасының аумағында жүрiп-тұру және ... ... ... ... ... ... ... жағдайлары да Қазақстан
Республикасы заңнамасымен қарастырылған. Мысалы, төменде келтірілген
жағдайларда ... ... ... ... қуылуы мүмкін:
1) егер оның әрекеті мемлекеттік қауіпсіздік немесе қоғамдық ... ... ... ... ... егер бұл шара ... ... мен өнегелігін сақтауға, Қазақстан
Республикасының азаматтары мен өзге тұлғалардың ... мен ... ... ... ... егер ол ... ... құқықтық мәртебесі туралы заңнаманы,
кедендік, валюталық және Қазақстан ... ... ... ... ... ... деп таныған жағдайда, егер Қазақстан Республикасы
азаматымен неке қиюы оның ... ... ... ... ... ... табылса.
Шетел азаматы Қазақстан Республикасынан белгіленген ... ... ... ... бас ... ... санкциясымен қамауға алынып,
мәжбүрлі түрде қуылып шығарылады.[24]
1.3 Қазақстан Республикасындағы шетел ... ... ... ... ... ... сияқты заңи табиғаты бойынша
азаматтың субъективті ... ... ... ... ... ... құқық қабілеттіліктің мазмұнымен тығыз байланысты.
Егер құқық қабілеттілік құқықтар мен міндеттерге ие болу ... ... ... сол ... мен ... өз ... ... мүмкіндігін білдіреді.
Әрекет қабілеттіліктің бірнеше түрі болады: 1) ... ... 2) 14-18 жас ... ... толмағандардың әрекет
қабілеттілігі; 3) 14 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандардың ... ... ... заң ... әрекет қабілеттілік толық,
ішінара (толық емес) және ... деп ... ... ... ... ... азаматтың табиғи
қасиеті ретінде қарастыруға болмайды. Бұл екі құқық субъектілік элементі
азаматқа ... ... заңи ... ... ... ... қабілеттілікке қатысты да оның айырмастылығы және азаматтың ниеті
бойынша шектелуінің мүмкінсіздігі орнатылады.[26] Қазақстан Республикасының
Азаматтық Кодексінің 18-бабы ... ... «Заң ... ... мен ... ... ... ешкімнің де құқық қабілеттілігі мен
әрекет қабілеттілігін шектеуге болмайды».
Әрекет қабілеттілік ... ... ... ... ... ... ... ол яғни өзінің әрекеттерінің мәнін түсіну,
оларды басқару, және ... ... ... ... Бұл ... ... ғана ... емес, сонымен қатар адамның түйсігіне де байланысты.
Сондықтан жүйке ауруы немесе ... ... ... ... ... ... алмайтын немесе не істегенін білмейтін азаматты
сот әрекетке қабілеттігі жоқ деп ... ... ... ... ... белгіленеді. Әрекетке қабілетсіз деп танылған адам сауығып
кеткенде, сот оны әрекетке қабілетті деп ... ... ... ... ... ... өз ... азаматтық құқықтарға ие болуға және оны
жүзеге асыруға, өзі үшін ... ... ... оларды орындауға
қабілеттілігі – кәмелетке толғанда, яғни он сегіз жасқа толғанынан ... ... ... ... делінген.
Әрекет қабілеттілік мәміле жасау қабілеттілік пен құқыққа ... ... ... ... ... ... ... қамтиды.
Әрекетке қабілетті болып саналу үшін адам құқықтық мәнге ие ... ... ... ... ... түсінуі қажет. Сондықтан жеке тұлғаның
бұл қасиеті құқық қабілеттілікке ... жеке ... ... ... ... ... ... заңнамасында азаматтар
кәмелеттік жасқа жеткен сәттен ... ... ... қабілеттілікке ие болады
деп анықталған. Мысалы, Ресей, Англия, Францияда толық әрекет қабілеттілік
18 жастан бастап, Швейцария мен Жапонияда 20 ... ... ... ... ... ... ... жас 18 немесе 21 жастан кейін болады.
Жекеленген мемлекеттердің ... ... ... ... шешетіндіктен (кәмелеттіке толу жасының әр түрлілігі, әрекет
қабілеттілікті шектеу негіздері мен ... әр ... ... ... ... мәселелер туындайды.
Әрекет қабілеттіліктің коллизиялық сұрақтары негізінен жеке тұлғаның
жеке заңы бойынша (яғни континенталдық ... ... және ... ... – бұл ... заңы – lex patriae, ал ... және өзге ... құқық елдерінде – тұрғылықты жер елінің
заңы - lex domicilii). Көптеген елдерде жеке ... ... ... оның ... елінің заңымен анықталады (мысалы, Австрия,
Венгрия, Египет, Испания, Куба, Литва, ... және т.б.). ... ... ... ... жер ... ... мемлекеттер де
бар (мысалы, Бразилия, Канада, Уругвай, Перу, Швейцария, Эстония).
Сондықтан, жеке заңы бойынша әрекетке қабілетті ... ... ... де
әрекетке қабілетті болып танылу керек және, керісінше, егер жеке ... ... ... ... ... болып танылса, басқа елдерде де ... ... ... ... заңнамада және сот тәжірибесінде аталған
ереженің бірінші бөлігі ғана сөзсіз орындалады. Жеке заңы бойынша ... ... ... ... міндетті түрде шетелде сондай түрде танылуы
мүмкін. Англо-американдық құқық ... өз ... ... ... ... ... ... шетел заңдарын ... заң ... ... ... барлық азаматтардың әрекет
қабілеттілігі тең болады.
Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың ... ... оның жеке ... ... яғни lex personalis арқылы. Бұл заң
екі түрлі ... ... ... заңы (lex patriae) ... ... заңы (lex ... Бір ... ие тұлғаның жеке
заңын анықтау онша қиын нәрсе емес, ал енді қос азаматтығы бар ... ... ... ... ... ... Республикасында қос азаматтық танылмайды. Коллизиялық мәселе
қос азаматтығы бар тұлғаның үшінші ... ... ... ... ... Бұл ... оған қай мемлекеттің заңы таралады деген сұрақ
туындайды. Бұл мәселе келесідей шешіледі: ... ... ... ... ... ... ... мемлекет заңы таралады. Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексінің 1094-бабына сәйкес, адамның екі ... да көп ... ... жағдайда адам неғұрлым тығыз байланысты елдің
құқығы (lex causae) оның жеке заңы болып саналады.[29]
Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... ... ... ... 1095-бабы 2-
тармағы бойынша ол ... ... ... ... ... (lex ... ... Қазақстан Республикасының азаматы шетелде 18 жастағы
шетел азаматымен сату-сатып алу шартын жасасса, және сол ... ... ... ... ... толса, бұл шетелдіктің шарт ... ... шет ... ... ... Қазақстан
Республикасында аталған шарт жарамсыз болып танылады.
Азаматтығы жоқ тұлғаларға lex patriae қолданылмайды. Сондықтан ... жер ... (lex ... ... ... ... тұрғылықты тұратын азаматтығы жоқ ... ... ... заңнамасымен анықталады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 1095-бабы 3-тармағы
бойынша жеке адамның мәмілелер мен зиян келтіру ... ... ... ... ... ... қабілеттілікке мәміле жасалған
жердің құқығы (lex loci actus, lex loci contractus) және зиян келтіруден
туындайтын ... ... ... ... ... ... (lex loci
delicti comissi) бойынша анықталады.[30]
Сонымен Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша шетелдіктің әрекет
қабілеттігін жеке заңы бойынша анықтау ... ... ... шектейді.
Біріншіден, шетелдіктермен Қазақстан Республикасы аумағында ... ... Жеке заңы ... ... ... ... жоқ
жеке тұлға әрекет қабілетсіздігіне жүгіне алмайды, егер ол мәміле жасалған
жердің құқығы бойынша әрекетке ... ... ... ... Қазақстан Республикасы аумағында айырбастау, жалға алу,
сатып алу-сату және т.б. мәмілесін жасаған шетел ... ... ... ... ... ... заңнамасы бекіткен жасқа толғанына жүгіне
отырып, мәміленің жарамдылығын даулай ... ... ... ... келтірілген зиян
салдарынан туындаған ... ... ... ... ... ... заңнамасымен анықталады.
Мысалы, 18 жастағы шетел азаматы көлік апатының нәтижесінде ... ... зиян ... ол өз ... ... ... ... салдарынан әрекетке қабілетсіз деп ... ... ... ... ... ... ... болып, зиянды теңдей өтейді. Бұл сонымен ... ... жері бар және ... ... ... ... азаматтығы
жоқ тұлғаларға да қатысты.
Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... ... жасаған шетел азаматтары Қазақстан Республикасының
азаматтарымен теңдей ... ... ... егер халықаралық шартпен
өзгеше көзделмесе. Қазақстан Республикасында мекендеу тәртібін ... ... ... ... ... немесе жалған құжаттар негізінде тұрып
жатса, белгіленген ... ... ... ... ... транзиттік өтудің ережелерін ұстанбаған шетел азаматы Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... мекендеу және Қазақстан Республикасының аумағынан
транзиттік өту ережелерін бұзған шетел азаматтары ... ... ... ... ... тартылады.[31]
Жеке адамның жеке кәсіпкер болуға және соған байланысты құқықтары мен
міндеттерінің ... ... жеке адам жеке ... ... ... құқығы бойынша анықталады. Яғни заңи тұлғалармен аналогия жүргізсек,
негізгі коллизиялық байлам ретінде ... ... ... ... ... ... ... қатар жеке кәсіпкердің әрекет қабілеттілігіне
қатысты ... ... ... ... ... ... елі
болмаған жағдайда, жеке кәсіпкерлік ... ... ... ... елдің құқығы қолданылады. Яғни бұл жерде де заңды ... ... бұл ... ... ... ... ... Республикасының жергілікті мемлекеттік органдары ... жеке ... ... ... ... бір ... бекітеді.
Мысалы, 2001 жылы 5 желтоқсанда Алматы қалалық ... XIII ... ... ... ... жүзеге асыратын шетел азаматтарын
есепке алу ... ... Бұл ... ... коммерциялық қызметті
жүзеге асыратын шетел азаматтарын есептік тіркеу Алматы ... ... ... ... ... ... кейін шетел азаматтары әр жыл ... ... ... өтуге
міндетті.
Шетел азаматын әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеттігі шектеулі
деп тану сот елінің құқығына (lex fori) ... ... ... ... ... мен одан ... сұрағында әр түрлі
мемлекеттердің материалдық құқықтарында айырмашылықтар ... ... ... пен ... ... ... әрекет қабілеттілікті
шектеудің негізгі ретінде саналмайды, әрекет қабілеттілігі жоқ деп ... де әр ... ... ... ... ... бірі – қай ... әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеттілігі шектеулі деп ... яғни қай сот ... ... ... бұл ... ... шешім
қабылдау керек деген сұрақ. Бұндай сұрақтарда тұрақтылықты ... ... ... ... ... жасасқан құқықтың
көмек туралы келісімшарттарда аталған сұрақтар халықаралық ... ... ... ... Республикасы мен Өзбекстан Республикасы
арасындағы азаматтық, отбасылық және қылмыстық істер бойынша құқықтық ... ... ... ... 1997 жыл 2 ... қол ... 1998 жыл 8
мамырда ратификацияланған келісімшартты қарастырайық.
Аталған Келісімшарттың 24-бабы бойынша тұлғаның ... ... мен оны ... қабілетсіз деп тану тіралы істер ... ... ... ... ... ... соты құзыретті. ... ... ... оның ... ... тұратын, бірақ басқа
келісуші тараптың азаматы болып табылатын ... ... ... немесе әрекетке қабілетсіз деп тануға ... ... ... екінші тараптың сотын бұл туралы мәлімдеу ... Егер ... ... соты үш ай ... іс ... өз шешімін айтпаса, тұлғаның
әрекет қабілеттілігін шектеулі немесе оны ... ... деп ... істі ... ... ... ... тараптың соты қарастырады.
Тұлғаның әрекет қабілеттілігі ... ... оны ... ... ... туралы шешім сол тұлға ... ... ... келісуші тараптың
құзыретті сотына жіберіледі. Азаматты ... ... ... ... әрекетке қабілетсіз деп тану туралы істерді ... ... ... ... ... ... қарастырады.[33]
Қамқоршылық пен қорғаншылық тағайындау шетелдерге қатысты Қазақстан
Республикасы Азаматтық кодексінің соңғы ... ... ... ... ... ... әрекетке
қабілетілігі шектеулі кәмелетке толған адамдарға ... ... ... Және ... күші ... ... ... пен
қамқоршылық белгіленетін немесе алып тасталатын адамның жеке заңы бойынша
жойылады.
Қорғаншының ... ... ... ... қорғаншы (қамқоршы) болып тағайындалатын адамның жеке заңы бойынша
белгіленеді.
Қорғаншы ... мен ... ... ... ... қатынастар мекемесі қамқоршыны (қорғаушыны)
тағайындаған елдің ... ... ... Алайда қорғаншылықтағы
(қамқоршылықтағы) осы адам Қазақстан Республикасында тұратын болса, ... адам үшін бұл ... ... ... ... ... ... Республикасының шегінен тыс тұратын Қазақстан Рспубликасының
азаматтарына белгеленген қорғаншылық (қамқоршылық), егер ... ... ... ... ... ... қарсы немесе оны тануға қарсы ... ... ... ... ... жарамды деп танылады.[34]
Сонымен, қорғаншылық пен қамқоршылықты орнатуға құзыретті мекемелер
болып қамқоршылық немесе қорғаншылық ... ... ... ал азаматтығы жоқ тұлғалардың тұрғылық жері елінің мекемесі табылады.
Бірақ егер ... ... ... қажет ететін шетел азаматының
басқа мемлекетте тұрғылықты жері, мүлкі болса, онда сол ... ... ... тұлғаның азаматтығы еліндегі мекемені хабарлап,
өз заңнамасына сәйкес ... ... ... Бұл ... ... ... шешім қабылдағанға дейін күшінде болады.
Қорғаншының (қамқоршының) қорғаншылықты (қамқоршылықты) қабылдау
міндеті қамқоршы (қорғаншы) ... ... ... жеке ... Қорғаншы (қамқоршы) ретінде шетел азаматы тағайындала алады.
Қорғаншы (қамқоршы) мен қорғаншылықтағы (қамқоршылықтағы) ... ... ... немесе қамқоршыны тағайындалған орган елінің құқығымен
реттеледі.
Шетел азаматын хабар-ошарсыз кетті деп тану және оны қайтыс болды ... ... әр ... әр ... ... ... мемлекеттерде бұл
мәселе хабар ошарсыз кеткен немесе қайтыс ... ... жеке ... ... ... шетел азаматының соңғы тұрғылықты жеріндегі
сот заңымен шешеді.
Біздің елімізде жеке адамды хабар-ошарсыз кетті деп тану мен ... деп ... сот ... ... ... Яғни егер соңғы тұрғылықты
жері Қазақстан Республикасы болып саналатын ... ... ... ... ... ... Республикасының сотына келіп
түссе, ол Қазақстан Республикасының негізінде ... ... ... ... кетті деп тану туралы сот шешімі оның мүлкіне
қамқоршы тағайындауына, ал ... ... деп ...... ... ... ... қайтыс болу туралы жазба ... ... жыл 10 ... «Азаматтық істер бойынша құқықтық көмек пен
құқықтық қатынастар туралы» ... ... мен ... ... ... және 1999 жылы 20 мамырда ... ... ... «Азаматты хабар-ошарсыз кетті деп тану
немесе оны қайтыс болды деп жариялау істер бойынша соңғы ... ... ... уақытта азаматы болып табылған Келісуші тараптың соты, ал басқа
тұлғаларға қатысты соңғы тұрғылықты жері бойынша соты құзыретті. ... ... ... ... ... ... немесе өзге де
тұлғаны оның аумағында ... ... ... ... ... ... ... немесе қайтыс болды деп тани алады. Тұлғаны ... деп тану ... ... ... деп ... туралы істі қараған кезде
келісуші тараптың соты өз мемлекетінің ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексінің 1097-бабына сәйкес: ... ... ... оны ... және ... құқығы, егер осы Кодекстің 15-бабының 5 және
7-тармақтарында, 1103 және ... ... ... ... оның жеке ... ... Яғни ... баптардағы
жағдайларда жеке тұлғаның жеке заңы емес, ... ... ... ... ... ... келтіріп өтейік:
15-бап 5-тармақ: «Азамат өзінің борышқорлары мен несие берушілеріне өз
есімін өзгерткені ... ... үшін ... ... қолдануға міндетті
және бұл адамдарда оның есімі ... ... ... ... ... зардаптарға тәуекел етеді».
15-бап 7-тармақ: «Басқа бір адамның ... ... мен ... жол берілмейді».
1103-бап: «Жеке мүліктік емес құқытарға мұндай ... ... ... ету үшін ... ... ... ... өзге де мән-жайлар орын
алған елдің құқығы қолданылады».
1120-бап: «Интеллектуалдық меншікке құқықтарға осы құқықтарды қорғай
сұралатын елдің ... ... ... меншікке құқық өз
нысанасы болатын шарттар осы ... ... ... ... ... анықталатын құқықпен реттеледі»[36].
Борышқорлар мен несие берушілерін есімін өзгерту туралы немесе басқа
тұлғаның есімін қолдану туралы ... және бұл ... ... ... байланысты болған жағдайда туындаған нақты ... ... ... ... ... ... ... құқығы қолданылуы мүмкін.
Есімнің жеке мүліктік емес құқығы ретінде қорғалуына азаматтығы елінің
құқығы емес, есімге құқықты қорғау туралы ... ... ... жағдайдың
орын алған елдің құқығы қолданыла алады.
Есімді қолдану зияткерлік меншік құқығымен байланысты болған жағдайда
осы құқықтардың қорғалуы талап ... ... ... қолданылады.[37]
2. Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтардың халықаралық жеке
құқықтағы құқықтық қатынастардағы жағдайы
2.1 Халықаралық жеке ... ... ... ... жағдайының жалпы сипаттамасы
XXI ғасырдың басында басқа елде ... және ... ... ... ... ... жеке ... нормалары шетелдіктердің мүліктік, жеке
мүліктік емес, отбасы, еңбек және процессуалдық құқықтарын ... ... екі ... ... ... ... ... мен өзі орналасқан
шетел елінің заңнамасына. Бұл жайт шетел азаматының ... ... ... ... ... ... мәселесі
адамдардың құқықтары мен бостандықтары туралы халықаралық құқықтың жалпы
танылған қағидалары мен нормаларында, Адам ... ... ... ... және ... құқықтары туралы Пактіде,
Экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... мемлекеттерде «шетелдіктер құқығы» ұғымы қолданылады,
ол жеке ... ... ... ... ... ... ... «шетелдіктер құқығы» қоныстану, жұмысқа тұру және т.б. ... ... ... ... ... ... шектейтін нормалардың жиынтығы деп түсіну қажет деген пікір де
бар. Негізінен, шектеулер орын ... ... бір ... ... ... ... алумен байланысты. Қазақстан Республикасында және
ТМД–ның басқа мемлекеттерінде «шетелдіктердің құқығы» құқық жүйесінде жеке
құқық саласы болып саналмайды. Реттеу пәні ... ... ... ... ... яғни мемлекеттік, азаматтық, әкімшілік, ... және т.б. ... ... ... бұл ... ... тиімділігін жоққа шығармайды. Осындай тиімділікті ... ... 1981 жылы ... ... ... құқықтық
мәртебесі туралы заң қабылданды.[38] Қазақстанда ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңы
әрекет етеді.
Шетелдіктер құқықтық қатынастардағы жағдайы – бұл ... ... ... ... ... ... бұл ... нормалар ғана емес, сонымен қатар тиісті ... ... ... ... ... болуының екі негізгі әдісі бар: заңмен
тікелей орнату және ... ... ... ... ... пайда болуы. Бұлардың екеуі де ... ... ... әсер ... және бұл ... ... ... – құқықтық мәртебенің, құқық пен ... ... ... және т.б. ... ... ... Бірақ егер де құқықтық мәртебе – бұл индивидтің жағдайы болса,
құқық ... – бұл ... ... және ... ... ... ... қатынас – субъектілер арасындағы заңды байланыс,
онда құқықтар мен міндеттер – ... және ... ... ... субъектіге заңмен тыйым салынатын және рұқсат ... ... ... және қажетті мінез-құлықтың нақты шамасымен мен
түрі. Құқық қатынастарының және ... ... ... ... ... ... азаматтық құқықтың рөлі
жалпыға белгілі. Бірақ құқықтық ғылымға жалпы құқықтар мен еркіндіктерден
субъектілердің сапасын ... ... ... ... ... индивидуалды
және бөлінбейтін деп танудан бас тартудың қажеттілігі жоқ.
Н.И. Матузов ... ... ... қоғамдағы заңдық жағынан
бекітілген дәрежесі ретінде түсінуді ұсынды, сонымен ... ... ... мен ... ... ... қатынастар мәртебесін соның
мағынасына қосамыз.[39]
Шетелдіктердің құқықтық ... ... ... ... мен
бостандықтары, сонымен қатар атқаратын міндеттері де алуан түрлі. Олар
заңнаманың барлық салаларымен ... ... ... ... және ... ... реттеледі. Ал
«шетелдіктердің құқықтық мәртебесі» институты ішкі және ... ... ... ... нормалар кешені болып табылады. Адам
құқықтарының Жалпыға ортақ Декларациясында да бұған қатысты норма көрініс
тапқан: «Әр адам ... ... ... ... ... және ... ... шығу тегіне байланысты қандай да бір кемсітушіліксіз
барлық құқықтар мен бостандықтарға ие болу керек».[40]
Қазақстан ... ... оның ... 1995 ... ... «Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» Қазақстан Республикасы
Заңының 2-бабы былай анықтайды: «Қазақстан Республикасында шетел азаматы
болып Қазақстан ... ... ... ... және басқа мемлекет
азаматы болып табылатындығы туралы дәлелі бар тұлғалар табылады».
«Шетелдік» түсінігінің анықтамасы оның кең құқықтық мәні мен ... ... ... болып тұрып жатқан елдің азаматы емес және басқа
елдің ... ... ... тұлғалар, жергілікті юрисдикциядан
иммунитетті пайдаланатын тұлғалар және азаматтығы жоқ ... ... жоқ ... мен ... ... бөлу заңи ... жағдайында олардың көптеген ұқсастығы бар, бірақ ... ... ... ... ... мен ... ... режим немесе мәртебе деп атайды. Шетелдіктердің құқықтық жағдайы,
жоғарыда ... ішкі ... қоса ... ... Адам ... ... ... Декларациясының 15-бабына
жүгінсек: «Әр адамның ... ... бар. ... өз еркінсіз
азаматтығынан немесе ... ... ... айырыла алмайды».[41]
Қазақстан Республикасындағы шетелдіктердің құқықтары мен міндеттері
1995 жылғы 19 маусымдағы «Шетелдіктердің ... ... ... ... Заңында көрініс тапқан. Қазақстан ... ... ... өзінің әлемдік қауымдастықтағы орнын нығайтып келеді.
Қазақстан Республикасы қалаларында ... ... ... біріккен
кәсіпорындар құрылуда. Көптеген мемлекеттермен дипломатиялық ... жаңа ... ... мен ... мекемелер құрылды.
Осының нәтижесінде біздің елімізге шетел азаматтарының ... ... Бұл өз ... шетел азаматтарының құқықтық жағдайын реттеуді,
халықаралық қатынастарды ... ... ... ... ... пен ... ... қамтамасыз ету үшін құқықтық
актіні қабылдауды талап етті. Бұндай акт ретінде 1995 ... 19 ... ... ... азаматтарының құқықтық жағдайы туралы»
Қазақстан Республика Президентінің Заң күші бар ... ... ... ... 2007 ... 12 ... ... Республикасының №227
Заңымен нысаны мен тақырыбы өзгертіліп, ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы деп аталды.
Аталған заң 5 тарау және 31 ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттеріне
арналған. Шетелдіктердің құқықтары мен ... ... ...... және қиын іс, ... бұл үшін тұлғаның құқықтық мәртебесі туралы
Қазақстан Республикасы заңнамасының ... ... ... ... ... ... шетел азаматтарының жалпы құқықтық
мәртебесін анықтауда шешуші мәнге ұлттық режим қағидасы ие. Заңның ... ... ... ... ... ... яғни ... Республикасында Қазақстандық азаматтарымен бірдей құқықтар
беріледі. Аталған заңның 4-бабына сәйкес Қазақстан ... ... ... ... 2 санаты бар: тұрақты тұратын және ... ... ... ... ... ... болып белгілі бір уақыт
мерзімінде Республика аумағына келген тұлғалар ... ... ... ... ... ... олардың тұрy мерзімінің ұзақтығына
байланысты емес, болатын елдің құзыретінің таралу ... ... ... ... ... ... ... өзі негізгі 2 топқа
бөлінеді: 1) болу елінің юрисдикциясынан иммунитеті бар ... ... ... мен ... ие шетелдіктер; 2) толық
емес дипломатиялық ... мен ... ие ... ... ... ... ... мен артықшылықтар дегеніміз –
болу мемлекетінің ... ... ... бойынша қорғауға ие тұлғалар
мен дипломатиялық өкілдік қызметкерлеріне берілетін ерекше жеңілдіктер,
құқықтар мен үстемдіктердің жиынтығы.[43]
Қазақстан ... ... ... шетелдіктер дегеніміз – Ішкі
істер органдарымен берілген тұрақты тұруға рұқсаты бар ... Ал ... ... ... ... ... шетелдіктер уақытша келгендер
болып есептеледі. Олар белгіленген тәртіпте өз рұқсаттарын ... ... бір ... ... ... ... Қазақстан Республикасынан кетуге
міндетті. Сонымен, Қазақстан ... ... екі ... ... ... ... ... емес, олардың Қазақстан
Республикасымен құқықтық байланысының ... мен ... ... келу себебінің сипатын ескереді.
Шетелдердің аталған ... ... ... ... мәні бар, ... ... жағдайда шетелдіктердің құқықтары
мен міндеттерінің көлемі олардың қай санатқа ... ... ... ... ... құқықтық жағдайы туралы»
Қазақстан Республикасының Заңының ... ... ... Қазақстан
Республикасы азаматтарымен және басқа тұлғалармен некені қиып, бұза ... ... ... ... мен ... ... неке
және отбасы қатынастарында Қазақстан Республикасы азаматтарымен бірдей
құқықтар ... ... ... Ал Адам ... Жалпыға
ортақ Декларацияның 16-бабында: «Кәмелеттік жасқа жеткен ерлер мен әйелдер
нәсіл сипаты бойынша ешбір кемсітушіліксіз отбасы құруға ... бар. ... қию, ... болу және ... бұзу ... бірдей құқықтарға ие
болады».[44]
Салыстырмалы түрде тұрақты тұратын ... мен ... ... арақатынасы – 4% және 96% құрайды. Яғни көптеген шетелдіктер
Қазақстан аумағына қызмет ... ... ... ... ... осы екі ... ... мәртебенің әртүрлілігімен
ерекшеленеді. Қазақстан Республикасында тұрақты ... ... ... қатынастарда кеңейтілген құқытарға ие. Ол ... ... ... алу мен ... неке ... қатысты болу
мүмкін. Ал уақытша келген шетелдіктер өз ... ... ... ... шектеулі болады.
Мысалы, Қазақстан аумағында ұзақ уақыт тұру үшін олардың белгілі бір
негіздері болу керек. Қазақстан аумағында компания ашу ... ... ... ... үшін ... ... ... азаматы сәйкес рұқсат алуы
керек. Және егер де ... ... ... ... немесе өзге де
жылжымайтын мүлікті (яғни жерді қоспағанда, өйткені шетелдіктерді жерді ... ала ... ... ала ... ... келген шетелдіктің заң бойынша
бұндай құқығы жоқ. Жылжымайтын мүлікке байлпнысты бұндай ережелер Қазақстан
Республикасына уақытша келген ... ... ... ... бір ... ... Өйткені жылжымайтын мүлікті меншікте иелену
оны жалға алуға қарағанда тиімдірек.[45]
Қазақстан заңнамасында шетел азаматтарына арналған нормалар ... ... ... ... ... ... ... зор маңызы бар. Сонымен қатар, олардың ішінде
Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңымен қарастырылған нормаларды негізгі
деп санауға болады. ... ... деп ... ... ... ... негіз қалаушы актілерінде бекітілуіне байланысты ... ... болу ... бұл актілердегі нормалар шетелдіктер ... ... ... ең ... қатынастарды реттеуі,
еліміздегі шетелдіктердің жүріс-тұрысының құқықтық бағыттарын көрсетуі және
шетелдіктердің өзге құқықтары мен міндеттерінің негізі ... ... аяда ... ... ... Республикасы азаматтары секілді
кейбір міндеттері болады: олар өзге азаматтардың абыройын құрметтеу ... ... ... ... бас ... міндетті. Мысалы,
демократиялық мемлекеттік және қоғамдық құрылымды ... мен ... ... жасауға шақыру, нәсілдік және ұлттық араздықты болдыруға
бағытталған ... ... ... және ... өмір ... ... құқықтар мен бостандықтарының көлемі
кең. Олар негізінен адамның табиғи ... ... ... ... ... ең ... өмір ... құқығы жатады. Адам
құқықтарының Жалпыға ортақ Декларациясының 3-бабына жүгінсек, онда былай
делінген: ... ... өмір ... ... пен жеке ... ... ... бар». Заң жүзінде бұл дегеніміз адам өмірінен тек
аса ауыр қылмысы үшін сот ... ... ... ... ... ... тіптен тиым салынған. Дегенмен өмірден айырудың айрықша
жағдайлары болады. ... өзін ... ... ... кезінде қаруды
қолдану; кейде эвтаназияға рұқсат етіледі, яғни ... дене ... ... жоқ, ... ары ... өмір сүруге қабілетсіз жаңа ... ... ... ... емес ... ... ... Жеке
тұлғаның тағы маңызды құқықтары – ... пен жеке ... ... Жеке ... қол ... тұлғаны тек Заңмен
көрсетілген тәртіп және негіздерде бас ... ... ... яғни тек ... ... бойынша және заңмен бекітілген
мерзімге ғана.[47]
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... Бұл дегеніміз әркім өзінің дінге қатыстылығын өзі ... басы ... өзге ... ... дін уағыздауға құқығы бар. Қазақстан
Республикасында дінге сенушілер мен сенбеушілер заң ... тең. ... ... ... ... ... қудаланады. Біздің
мемлекетімізде дінге табынушылық бостандығына қарсы заңи және өзге ... мен ... ... ... ... ... ... әдетте белгілі
бір мақсатпен байланысты. Бірақ бұған қатысты тағы бір құқықтық мәселе бар.
Бұл ... ... ... тұрақты тұруға рұқсат беру,
уақытша келген шетелдіктерге ... ... және ... ... ... ... ... Елдің аумағында
еркін қозғалуы мен тұрғылықты жерді таңдау – адамның ... ... ... ... үшін ... ... шектелуі мүмкін. Мысалы,
шетелдіктерге әскери қалашықтарда тұрақты ... ... ... ... әскери құпиялықты қамтамасыз ету мақсатында жекелеген азаматтардың
санаттарына да, оған қоса экологиялық апат аймақтарында, жаппай ауру таралу
ошақтарында ... ... ... ... ... «Шетелдіктердің
құқықтық жағдайы туралы» Қазақстан ... ... ... ... Республикасына келуі мен шығуына арналған. Аталған
Заңның 22-бабы шетелдіктердің Қазақстан ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасына ... келу ... бар болу ... ғана ... ... Шекарадан
өткеннен кейін шетелдіктер Қазақстан Республикасының ... ... ... тек ... ... заңнамасының
әрекетіне бағынады деп айтуға ... ... ... өзге ... өзі азаматы болып табылатын елмен құқықтық байланысын сақтайды.
Бұл байланыс, егер шетелдіктер біздің елімізде тұрақты тұрса, ... ... ... ... ... түседі. Яғни шетелдік өзі ... ... ... және ... немесе уақытша тұратын елдің ... ... ... ... ... ... ... олардың құқықтық
мәртебесі халықаралық міндеттемелерге ... ... ... анықталады. Шетелдіктердің құқықтары мен ... ... ... кепілдіктері Қазақстан Республикасының Конституциясында
бекітілген. Мысалы: 12-бап 4-тармағы бойынша «Конституцияда, заңдарда және
халықаралық шарттарда ... ... ... мен ... ... Республикада азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды
пайдаланады, сондай-ақ міндеттерді атқарады».
«Шетелдіктердің құқықтық ... ... ... ... ... сәйкес қылмыс, әкімшілік немесе өзге де құқықбұзушылық
жасаған шетел ... ... ... ... ... ... ... азаматтарымен бірдей негізде
жауапкершілікке тартылады. Мысалы: 1997 жылы 16 ... ... ... ... ... ... ... бойынша:
«Қазақстан Республикасының аумағында қылмыс жасаған адам осы Кодекс ... ... ... 6-бап ... «Шет ... дипломатиялық
өкілдерінің және иммунитетті пайдаланатын өзге де ... ... ... ... осы ... Қазақстан Республикасының аумағында
қылмыс жасаған жағдайда халықаралық ... ... ... шешіледі»; 7-
бап 4-тармақ: «Қазақстан Республикасының шегінен тыс ... ... ... ... ... Республикасының мүдделеріне қарсы
бағытталған ... және ... ... ... ... ... егер олар ... мемлекетте сотталмаған
болса және Қазақстан Республикасының аумағында қылмыстық жауапқа ... ... ... ... ... тартылуға тиіс»; 8-бап 2-тармақ:
«Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерде ... ... ... ... ... ... шетелдіктер мен азаматтығы жоқ
адамдар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... немесе жазасын өтеу үшін шет мемлекетке ... ... ... ... ... құрайтын мәліметтерді шетелдік
мемлекетке, шетелдік ... ... ... ... ... сол сияқты
оларға беру мақсатында жинау, ұрлау немесе сақтау, сондай-ақ шетелдік
барлаудың тапсырмасы ... өзге де ... ... ... ... мен ... зиян ... отырып пайдалану үшін
беру немесе жинау, егер осы әрекеттерді шетелдік азамат немесе азаматтығы
жоқ адам ...... ... ... одан ... он жылдан он бес
жылға ... ... бас ... ... жазаланады»; 337-бап 1-
тармақ: «Қоғамдық немесе діни бірлестікке ... өзге де ... ... ... жүзеге асыруына байланысты қызметіне тыйым салу немесе
тарату туралы ... ... ... сот ... бар ... ... қызметін
ұйымдастыру, – үш жүз айлық көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған
адамның бір жылға дейінгі ... ... ... өзге табысының
мөлшерінде айыппұл салуға, не бір жылдан бес жылға дейінгі мерзімге белгілі
бір ... ... ... ... бір қызметпен айналысу құқығынан
айыруға, не 6 айға дейінгі мерзімге қамауға, не үш жылға дейінгі ... ... ... ... ... шетелдіктердің құқықтарын іс жүргізу нысанында қорғау
бар. Халықаралық құқық нормаларымен қарастырылған шетелдіктердің құқығы
ішкі мемлекеттік ... ... ... ... 1985 ... ... ... «Тұрып жатқан елдің азаматы болып ... ... адам ... ... Декларацияның 5-бабы «с» тармағы
келесідей құқықты жария етеді: «... ... ... және ... ... сот ... мекемелерінің алдындағы теңдік құқығы және ... ... ... сот ... ... ... ... көмегін
пайдалану құқығы».[51] Сонымен қатар, сотқа жүгінудегі бірдей және тең
құқық Қазақстан ... ... ... 1-тармағымен және 13-
бап 2-тармағымен қамтамасыз етіледі: «... ... өз ... ... ... қорғалуына құқығы бар». Бұл Конституциядағы ... ... ... ... ... ... жағдайы туралы» Қазақстан Республикасының заңында нақтыланады. 3-
бапта шетелдіктер өз құқықтары мен ... ... үшін ... азаматтарына берілген құқықтарды пайдаланады. ... ... ... ... көзі ... ... ... табылады және ол шетел азаматтары туралы ... ... ... шет ... ... ... ... құқық тәртібіне
ғана бағынбайды, сонымен қатар, өзінің мемлекетіне қатысты құқықтар мен
міндеттерді сақтайды, ал ... жоқ ... ... ... пен ғана ... ... болады.
Аталып өткендей, шетел азаматтарының құқықтық қатынастары көптеген
өмір салаларын қамтиды. Солардың ең ...... мен ... және ... ... ... келесі бөлімдерде қарастырып
өтейік.
2.2 Қазақстан ... ... ... ... ... ... аяғында орын алған өндірісті интернализациялау ... ... ... ... ... мәліметтеріне жүгінетін
болсақ, 2004 жылы әр түрлі салаларда тартылған шетел мамандар саны 7 ... 2005 жылы ... 11 650 ... ... ал 2006 жылы шетел жұмыс
күшін тартуға 50 000 орын бөлінді. Сондықтан ... ... ... ... ... кең ... бірі
– еңбектік қатынастар деп көрсету асыра айтушылық деп саналмайтын шығар.
Шетел жұмыс күші ... да бір ... ... және бір мемлекет
мамандары мен жұмысшыларын шетелге жұмылдыру, шетелге білім алу мен ... бару ... ... ... ұлттық ерекшеліктерге
байланысты, әскери әрекеттер салдары нәтижесінде көшуден ерекшеленеді.[52]
Еңбек қатынастары мен азаматтық құқықтық қатынастары ... ... ... ... ... ... арақатынасына байланысты
түрлі көзқарастар мен ойлар бар. Менің ойымша ... ... бірі – ... ... ... ойы: ... еңбек құқықтарының арқатынасына әр түрлі көзқарастардың ішінара
сараптамасына кіріспей-ақ, ... және ... ... ... жеке құқықтық реттеудің жалпы қағидаларына
байланысты біріктіріледі. Олардың осы қасиеті шетел элементімен күрделенген
еңбек қатынастарына ... ... ... ... ... халықаралық жеке құқық ... ... ... ... ... ... өзге шарттық қатынастардан
ерекшеленеді. Бұл ... ... ... ... ... ... орын ... мүмкін, сондықтан халықаралық
жеке құқықта еңбектік қатынастарға түскен ... ... ... үшін міндетті нормалар бар. Барлық елдер бұл ... ... ... ... ... ... lex oci laboris нормасы
қолданылады. Lex loci laboris ... ... ... ... ... ... ... заң ретінде аумақтық сипатқа ие. Бұл норма еңбек
туралы ... ... ... де, ... ... ... ... актілерде аталып өтілу де мүмкін.[54]
Шетел азаматтарының кез-келген елдегі еңбектік қатынастары халықаралық
нормалармен де қаматамасыз ... ... ... ... ... ... мен оларға қатысты қолданылатын жалпы
танылған қағидалар 1948 ... Адам ... ... ... көрініс тапқан: «Әр адамның еңбек етуге, еңбек түрін еркін
таңдауға және жұмыстың қолайлы жағдайы мен жұмыссыздықтан ... ... Әр адам ... ... ... үшін тең ... ... құқығы бар.
Әр жұмысшы оның және жанұясының өмір сүруін қамтамасыз ете алатын әділ ... ... ... және оны ... ... өзге ... қамсыздандыру құралдарымен толықтыруға құқығы бар».[55]
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының еңбек етуге құқығы
туралы мәселенің ... ... ... ... ... жүйесіне қосылуымен байланысты.
1995 жылғы 19 маусымдағы ... ... ... ... ... Заңы ... ... етуі мен демалысының
үлкен көңіл бөлген. Аталған Заңның 6-бабына ... ... ... ... азаматтары сияқты еңбек етуге құқығы бар, кәсіп
түрін, өздері еркін таңдай алады. «Шетелдiктер Қазақстан ... мен ... ... ... ... бен ... ... еңбек қызметiмен шұғылдана алады. Қазақстан Республикасы
азаматтарының ... ету ... ... ... iске ... ету ... заң актiлерiмен шетелдiктердiң Қазақстан
Республикасында еңбек қызметiн жүзеге асыруы ... ... ... ... ... ... тағайындала алмайды немесе
еңбек қызметiнiң белгiлi бiр түрiмен, егер бұл қызмет орындарына ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарына
сәйкес Қазақстан Республикасының азаматтығына қатыстылығына ... ... ... ... ... ... ... азаматтары еңбек
қатынастарында Қазақстан Республикасының ... ... ... және олармен бірдей міндеттерді атқарады.
Қазақстан Республикасында уақытша жүрген шетелдiктер жеке кәсiпкерлiк
субъектiлерi бола алады. Бұл ретте, ... ... ... ... және ... ... ретiнде кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге ... ... ... жүрген шетелдiктер Қазақстан Республикасының
азаматтарымен ортақ ... ... ... ... ... ... жекеленген қызмет түрімен айналысуға қатысты
шектеулер қойылады. Еңбек қызметінің белгілі бір түрлерімен ... ... ... тоқталайық.
Белгілі бір қызмет түрімен ... ... ... заңнаманың әр түрлі салаларымен қарастырылған. Мысалы,
«Мемлекеттік қызмет ... ... ... 1999 ... ... №453-1 Заңының 13-бап 1-тармағына сәйкес мемлекеттік қызметке
тұратын тұлғалардың Қазақстан Республикасының азаматтығы болуы ... ... мен ... жоқ ... ... ... бола ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 6-бабы 1-
тармағында: «Нотариус қызметін тек қана ... ... ... ... делінген. Дәл осындай талаптар судья лауазымына, прокурорға
т.б. қойылған.
Сауда мақсатында теңізде жүзу ... ... ... сәйкес
шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалар кеме ... ... ... аға механик пен радиомаман қызметін атқара ... ... ... ... ... ... және байланыс Министрлігі)
бекіткен жағдайлар негізінде Қазақстан Республикасының туының астында ... кеме ... ... ... мен ... жоқ тұлғалардың
қызмет етуіне рұқсат берілу мүмкін.
Инвестициялар саласында да бұндай шектеулер ... ... ... ету қажеттігін негізге ала отырып, Қазақстан
Республикасының заң актілерімен инвестициялық қызмет шектелетін немесе оған
тыйым ... ... ... және ... белгіленуі мүмкін».[57]
ТМД шеңберінде 1993 жылы 24 ... ... ... ... ... ... ... қатынастары, соның
ішінде жұмысқа қабылдау мен шығару, еңбек режимі мен ... ... ... мен ... ... инвестициялары бар
кәсіпорындарда инвестициялауды жүзеге асыратын мемлекеттің заңының ... ... деп ... тұлғалары мен азаматтығы жоқ тұлғаларға байланысты еңбек
қатынастары ... ... ... бірі – ... ... күшін тартумен
Қазақстан Республикасының шетелге ... ... ... ... ... ... бекіту туралы» Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 1999 ... 25 ... №862 ... Оған ... ... ... ... шетелдіктер мен азаматтығы жоқ
тұлғалардың және ... ... ... ... еңбек және
кәсіби қызметін жүзеге асыру ережелері, Шетелге ... ... ... ... ... ... ... азаматтарының Қазақстан Республикасы аумағында еңбек ... бар, яғни ... ... ... ... ... ... Республикасы азаматтарымен бірдей, ол дегеніміз
шетелдіктердің ... 40 ... ... ... ... ... күндері,
жыл сайынғы демалысы болады, жеке немесе ұжымдық шартқа сәйкес жалақы алады
т.б.
Өз кезегінде ... ... ... ... еңбек функцияларымен
байланысты міндеттерді орындау, еңбек тәртібі ... ... ... ... ... ... болады: 1999 жылғы 10 желтоқсандағы
«Еңбек туралы» Қазақстан Республикасының Заңы азаматтығы, ... ... ... ... ... ... жасына және т.б.
қарамастан, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қорғалуын қамтамасыз етеді және еңбек
қатынастарын реттейді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 12, 13, ... ... адам ... ... ... мен ... жоқ ... оның құқық
қабілеттігін тануға құқылы және өз құқықтары мен бостандықтарын заңға қайшы
келмейтін ... ... ... ... ... ... ... адамдар
(оның ішінде жұмысшы және жұмыс беруші) заң алдында тең, ешкімді де қандай
да бір ... ... ... ... ... ... емес.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 34-бабына сәйкес бұл ... ... ... Конституциясы мен заңнамасын сақтауға
және өзге ... ... ... ... ... ... қойылады.
Нарықтық экономиканың дамуымен әр түрлі бірлескен кәсіпорындар пайда
болды. Бұл, өз ... ... ... ... ... ... байланысты емес қызметтерге де шетелдік азаматтардың
келу жиілігіне әсер ... ... ... ... ... жұмыс уақыты
және демалыс уақытын белгілеу және т.б. мәселелері жеке ... ... ... ... ... ... бекітілген
жұмысшылардың еңбек етуге құқығы сәйкес ұйымда жұмыс ету туралы ... ... ... ... ... Өзге ... еңбек шартын жасасу
азаматтың Конституциямен ... ... ... ... ... ... ... табылады. Жоғарыда аталған Заңның 1-бабы еңбек шартының ... ... ...... мен ... ... арасындағы жазбаша
келісім, оған сәйкес қызметкер белгілі бір жұмысты жеке өзі орындауға,
еңбек тәртібі ... ... ... ал ... ... ... еңбек функциясы бойынша жұмыс беруге, Қазақстан Республикасы
заңнамасында, ұжымдық ... ... ... ... көзделген еңбек
жағдайын қамтамасыз етуге, қызметкерге уақытылы және толық ... ... ... ... ... ... ... бойынша оның мазмұны
тараптардың құқықтары мен ... ... ... тұрады. Бұл
шарттар келісімнің тараптарымен жасалады, немесе заңнамамен бекітіледі және
ортақ ереже бойынша ... ... ... және қосымша.
Міндетті шарттарсыз еңбек шартын жасауға болмайды. Оларға ... ... ... ... мен ... тәртібі туралы және жұмыс орны
туралы келісімдер жатады.
Жұмысшыны жұмыстан шығару ... ... ... ... ... ... ... мерзімінің бітуінше немесе тараптардың
еркіне байланысты емес мән-жайлар бойынша.[60]
1999 жылғы 2 шілдедегі Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... ... ... тарту үшін жұмыс
берушіге рұқсат беру кезінде ішкі еңбек ... ... ... №135
Ережесінің негізінде жұмыс берушіге шетелден жұмыс күшін тартуға рұқсат
Республиканың ... ... ... және ... ... бекітілген жеңілдіктер шегінде жұмыс іздеп жүрген мамандардың
болуын есепке ... ... ... ... шетел жұмыс күшін тартуға рұқсат келесідей
жағдайларда ... ... ... ... ... ... жергілікті
жұмыс күшін тартуға мүмкін болмаса;
2) шетел мамандары мен ... ... ... ... ... ... күшін олармен кейіннен шетел мамандары мен
жұмысшыларын алмастыру үшін оқыту;
4) шетел мамандары мен ... ... ... ... ... күші Қазақстан Республикасының аумағындағы
ұйымдардағы бос ... ... тұру ... егер шетел азаматтарымен
бірдей дәреже мен мамандығы болса, басым құқыққа ие болады. ... ... ... ... жергілікті жұмыс күшін орналастыру үшін барлық шараларды
қолдануға міндетті. Бұл шартты орындау үшін жұмыс беруші шетел ... ... ... ... ... ... бұрын төмендегі әрекеттерді істеуге
міндетті:
1) бұқаралық ақпарат құралдары арқылы халықты бос жұмыс ... ... ... ... хабарлау;
2) шетел жұмыс күшін тарту орны бойынша жұмыспен қамтылу ісі ... ... бос ... орындары туралы бекітілген нысанда өтініш
беру;
3) жұмыссыз азаматтар үшін қосымша жұмыс ... ... ... ... ... және ... ... қабілетсіз санатын
жұмысқа орналастыруға жағдайлар жасау үшін шетел жұмысшылары мен ... ... ... ... ... ... тартылатын шетел азаматтарының жас мөлшері
кемінде 23 жас болу және ... алу ... ... ... ... ... ... жұмыс күшін тартуға Қазақстан Республикасы Үкіметімен
орнатылған жеңілдіктер шегінде ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңнамасы аяқталған және толық жүйені құрмайды, өйткені
қазіргі заманда оның еңбек ... ... ... реттеу
жүйесіне ену үрдісі жүріп жатыр және бұрынғы КСРО, қазіргі ТМД халқының
еңбек мақсатында көші-қоны ... ... жаңа ... ... орын
алды. Қорытындылай келе, қазіргі Қазақстан Республикасында шетелдіктерді
жұмысқа тарту, олардың ... ... және ақы ... ... т.б. ... бойынша кейде бір-біріне қарсы келетін заңдар,
жарлықтар, халықаралық келісімшарттар, Үкімет қаулылары бар. Сонымен қатар,
әртүрлі ... ... ... ... құқықтық
актілерді өзінше талқылауы фирмалар басшыларының заңдарды бұзуына, фирманың
қызметі мен ... ... әсер ... қате ... қабылдауына алып
келеді.[62]
Қазіргі Қазақстан Республикасының заңнамасында және бұрынғы Одақ
мемлекеттерінде халықаралық ... ... ... ... жоқ ... ... нормативтік актіде жинақталған коллизиялық
нормалар ... 1999 ... 10 ... ... еңбек туралы» Қазақстан Республикасының заңында,
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Ескерту ретінде, Азаматтық Кодексінің 1095-бабында, жеке тұлғаның
әрекет қабілеттілігі оның жеке ... ... Бұл ... ... ... жеке ... ... әрекет қабілеттілігін анықтағанда
қолданылуымыз мүмкін. Жалған ... ... ... ... бар. ... 1994 жыл 27 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының
«Шетел инвестициялары туралы» Заңында келесі 2 ... ... ...... заңды таңдайды (lex voluntatis) және
субсидарлы – ... ... заңы (lex loci ... ... ... мазмұнын өздері таңдаған ... ... ... ... ... ... немесе жұмысшының шығу ... ... ... ... ... ... алатын болған. 2003
жылы 8 қаңтарда жаңа «Инвестициялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
қабылданды. Осы ... ... 24, ... ... тасталынды, яғни lex
voluntatis және lex loci laboris туралы ештеңе айтылмайды, тек 1999 ... ... ... ... ... ... Заңының 3-бабына
сілтеме жасалған: «Осы заңның ... ... Осы Заң ... ... ... еңбек
қатынастарын реттейді.
2. Егер Конституцияда, заңдарда және Қазақстан Республикасы
бекіткен ... ... ... көзделмесе, осы Заңның
күші Қазақстан Республикасының аумағындағы ... ... ... ... мен азаматтығы жоқ адамдарға да
қолданылады».
Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан құрылтайшылары немесе
меншік иелері толығынан ... ... ... ... немесе жеке тұлғалар
болып табылатын ұйымдардың қызметкерлеріне Қазақстан Республикасының еңбек
туралы нормативтік-құқықтық актілері қолданылады.[63]
Демек, осы заң lex loci ... ... ... ... отыр.
Халықаралық жеке құқықтың қазақстандық доктринасында шартқа ішкі құқықты
емес, тараптар шетел құқығын ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының еңбек құқығында көрсетілген императивтік ... ... ... ішкі ... ... ... жағдайын
нашарлатпауға міндетті. Егер мұндай жағдай орын ... онда ... ... ... ... көші-қоны бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі. Әрбір
мемлекет осы ... ... және ... ... ең ... ... көші-қон саясатын анықтайды.[64]
Қазақстан Республикасының көші-қон саясаты өз ... ... ... ... Республикасы Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың «Сындарлы он жыл» кітабында көші-қон ... ... өз ... ... ... ... ... керек екені
айтылады.[65] Ұлттық еңбек нарығын, біздің азаматтардың экономикасын қорғау
жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасында, аймақтық саясат туралы тұжырымдамаларында
және өзге де нормативтік актілерде көрініс тапты.
Жоғарыда көрсетілгендей, шетелдіктердің еңбек ... ... ... ғана ... ... 1995 жылғы 19
маусымдағы «Шетелдіктердің құқықтық ... ... ... ... 1999 жылы 10 ... ... ... Республикасының Заңымен, 2003 жылғы 8 тамыздағы Қазақстан
Республикасының «Инвестициялар ... ... 2001 ... 23 ... ... қамту туралы» Заңымен және өзге де ... мен ... ... ... құқықтық жағдайы туралы» Қазақстан Республикасының
Заңында дипломатиялық пен ... ... ... ... ... мен иммунитеттері қарастырылмаған. Осы
заңға сәйкес, ... ... ... ... ... ... шарттары белгілеген негіз бен тәртіпте ... ... ... ... ... Шетел азаматтары
жекелеген қызмет органдарына тағайындала алмайды немесе еңбек қызметінің
белгілі бір ... егер бұл ... ... ... ... ... ... шұғылдану Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... ... ... болса, шұғылдана
алмайды.[66]
Шетел азаматтары еңбек қатынастарында ... ... ... құқықтарды пайдаланады және сол сияқты міндетті
кепілдікте болады.
Қазақстан ... ... ... азаматтары Қазақстан
Республикасының азаматтарымен ортақ негіздерде демалыс ... ... ... ... ... ... ... салық төлеу. Қазақстан Республикасында заңды түрде бекітілген
салықтарды, алымдарды, міндетті ... ... ... ... мен
борышы болып табылады. Жеке табыс салығын Қазақстан Республикасы азаматтары
мен шетел азаматтары және ... жоқ ... ... ... бар ... ... ... бақылау
кеңесінің мүшесіне дейін қызметті иемденеді. ... ақы ... ... ... ... жеке ... ... Олар жалақыны шетелдік валютада алады және тиісті салықтар ... ... ... соң ... ... ... жалқысын аударады.[67]
Қазақстан Республикасында тұрақты тұрмайтын ... ... ... ... егер ... осы қатынасты реттейтін
мемлекеттің заңын таңдамасы, онда ... ... ... ... Нақты еңбек қатынастары екіжақты ... ... ... бар ... ... ... кәсіпорындар өздері дербес
жұмысқа алу, еңбекке ақы төлеу, кепілдіктер мен өтемақылар ... ... ... ... ... ... ... қызметін
Қазақстан Республикасы аумағында бастау мақсатында Қазақстан ... үшін ... ала ... және шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат беру
үшін лицензияны алу қажет. Шетел мемлекетіне кіру ... осы ... ... ... ... ... кіруі жұмысқа
тұру жөніндегі рұқсат алуына ... ... ... ... ... 6-бабына сәйкес шетел азаматтары
мен азаматтығы жоқ тұлғалардың Қазақстан Республикасы аумағында еңбек және
кәсіби ... ... ... ... және ... ... шетелдегі тәртібі Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... рұқсаты
мен бақылауы арқылы іске асады.[68]
2000 жылдан бастап, шетел ... ... ... үшін квота белгіленді. Заң
шығарушылардың квота енгізуі біздің пікірімізше бұл қатынастар шеңберіндегі
ақаулықтарды жойды. Квотаны ... ... ... мемлекеттің еңбек,
халықты жұмыспен қамту, халықты әлеуметтік ... ... ... ... ... Осы ... басқа Қазақстандық кәсіпкерлер
мен шетел инвесторларының өкілдері жобаларға өз ... ... ... ... 2001 жылы 19 ... ... ... №836 Қаулысымен Қазақстан Республикасына шетелдік
жұмыс күшін тартуға квота белгілеу ережесі, жұмыс ... ... ... мен ... ... «Еңбек туралы» ... Заңы ... ... ... ... ... 3-бапта: «Егер Конституцияда, заңдарда ... ... ... ... шарттарда өзгеше көзделмесе,
осы заңның күші Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... және ... жоқ ... да ... яғни жұмыс беруші мемлекеттің заңы келген еңбекші-иммигранттарға
таралады.
Шетелдік жұмыс күшін тартуға және ... ... ... ... ... ... ... лицензиялар берудің
тәртібі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 25 маусымдағы №862
қаулысымен бекітілген. Заңды және жеке ... ... ... күшін
тартуға және жұмыс күшін Қазақстан Республикасынан шетелге шығаруға
байланысты қызметті ... ... үшін ... ... ... асыруға
арналған лицензиясы болуы тиіс. Шетелдік жұмыс күшін тартуға және ... ... ... ... ... байланысты қызметке
лицензия беруді Қазақстан Республикасының Еңбек және ... ... ... ... ... бойынша – Алматы қаласының органы)
жүргізеді.
Қазақстан Республикасы қатысушы болып табылатын халықаралық шарттарда
немесе келісімдерде ... ... ... ... ... ... халықаралық шарттың ережелері қолданылады.
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтарының еңбек ету саласына
қатысты негізгі халықаралық келісімшарттар ... ТМД ... ... атап ... ... ... Тәуелсіз Мемлекеттер
Достастығының Жарғысы (22.01.1993), «Азаматтық, отбасы және ... ... ... ... және құқықтық қатынас ... ... ... Одақ құру ... келісімшарт (24.09.1993),
«Еңбек көші-қоны мен еңбекші-мигранттарды қорғау саласындағы ынтымақтастық
туралы» Мәскеу Келісімі (15.04.1994), «Ресей Федерациясында тұрақты ... ... ... мен ... Республикасы аумағында
тұрақты тұратын Ресей Федерациясы азаматтарының құқықтық мәртебесі туралы»
Қазақстан Республикасы мен Ресей ... ... ... және ... көші-қонын реттеуде артықшылық ішкі, ... ... ... ... ... ... ... аумағына заңды түрде
келген еңбекші-мигранттарды еңбек нарығындағы жағдайға байланыстырып
шығаруға ... ... ... ... азаматтарының еңбек
қызметі Қазақстан Республикасы аумағында осы Заңға және ... ... ... ... ... реттеледі. Демек, ТМД-ға
қатысушы мемлекеттердің азаматтары үшін ... ... ... ... тұлғалардан басқа Қазақстан Республикасы азаматтары
шетел мемлекетінде еңбек ... ... ... ... бар. Бұл ... бойынша 1994 жылы 15 сәуірдегі «Еңбек көші-қоны және еңбекші-
мигранттарды әлеуметтік ... ... ... ... ... асыру болып табылады.
Шетел азаматтарын әлеуметтік ... ... ... ... ... оның ... ... айтып өтетін Ресей
Федерациясымен жасасқан келісімшарттар. Әдетте онда зейнетақы, әлеуметтік
төлемдер, еңбек ... ... ... ... Әлеуметтік төлемдерді
тағайындау мен төлеу тәртібі сол әлеуметтік ... ... ... ... жері ... ... ... ету стажын есептеу
кезінде келісуші мемлекеттер аумағындағы барлық еңбек қызметінің мерзімі
ескеріледі.[70]
2.3 ... ... ... ... және ... ... ... дегеніміз – отбасы құру мақсатында өмір бойына жасалатын ер мен
әйел арасындағы ... Бұл ... ... ... неке ... ... мен ... негізінде құрылады. Бұл байланыс әдетте
адамзаттың табиғи заңдарына сәйкес ... ... ... арасында
болады. Бірақ қазіргі уақытта бұл түсінікке байланысты толығымен ... жоқ. ... ... 1989 жылы тек сол ... ... ... ... бір жыныс жұптарына да таралды. Бірақ бұндай ... ... ал ... некеде тұрған тұлғалар баланы ... ... ... болу ... ... ... Сонымен қатар кейбір
мемлекеттерде некені қиюшы тұлғалар үшін ... да ... толу ... де ... ... Йеменнің заңнамасы бойынша ... ... жеке дара ... он жастағы ұл бала мен тоғыз жастағы ... олар ... ... ... ... толған деп танылып, некеге
тұруға құқылы болады.[71]
Біздің мемлекетімізге тек туристердің ғана ... ... ... ... адамдардың, әртүрлі саладағы мамандардың ағылып келуі
негізінде шекараның арғы жағындағы ... ... ... ... байланыстарын қалпына келтіруге мүмкіндік туды. Өз ... ... ... ... ... немесе тұрақты тұруға бару жағдайлары
сирек емес. ТМД-ның құрылуы және бұрынғы КСРО-ның одақтас республикалары
мен Қазақстан ... ... ... ... таяу жатқан
елдердің азаматтарының пайда болуына алып келді. Сол азаматтарымен әр ... оның ... жеке ... қатынастардың пайда болуы
Қазақстандық ... ... ... ... мен ... жоқ
тұлғалардың қатысуымен болатын отбасы қатынастарына қолдануына байланысты
көптеген мәселелер ... ... ... әртүрлі ұлт өкілдері арасында жасалатын
некелер кеңінен ... ... ... ... ... реттеу
маңызды болып табылады. Біздің елімізге келетін шетел азаматтары некелерін
қияды, некені бұзады, жеке және мүліктік ... ... ... ... ... шешеді, әкелікті анықтау туралы, өзінің ... ... ... туралы сұрайды, алименттерді төлеуді талап етеді
және баланы асырап алу ... ... ... ... ... ...... Республикасы азаматтары
мен өзге елдің азаматтары арасында туындауы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... отбасы
заңнамасын қолдану туралы айтқанда, азаматтық дегеніміз – адамның негізгі
құқықтары мен бостандықтарын тану мен ... ... ... мен ... мен жауапкершіліктің жиынтығында көрініс табатын
мемлекет пен азаматтардың арасындағы тұрақты ... ... ... ... Ал ... ... шетел азаматы болып Қазақстан
Республикасының азаматы болып табылмайтын және өзге мемлекеттің ... ... ... ... ... ... бар ... саналады.
Шетел азаматтары және азаматтығы жоқ тұлғалардың қатысуымен болатын
отбасы қатынастарын реттеудің ... ... ең ... ... ... ... Бұнда келесідей ережелер бекітілген:
отбасыға мемлекеттік қолдау көрсету және оны қорғауды қамтамасыз ету; адам
мен азаматтың құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... тану және т.б. отбасы ... мен ... жоқ ... ... ... ... саласы болмасын реттеу кезінде белгілі бір ережелерді сақтаумен
байланысты болады, оның ... ... ... табылатын елдің отбасы
заңнамасын қолдану.
1998 жылғы 17 ... ... және ... ... ... ... ... анықталғандай: «Неке және отбасы, ана, әке
және бала мемлекеттің қорғауында болады. Қазақстан Республикасының ... ... ... пен ... ... ... ... ерлі-
зайыптылардың отбасындағы құқықтарының теңдігі, отбасының ісіне кімнің
болса да өз ... ... жол ... ... тұру кезінде еркінің болуы қағидасы 1966 жылы 16
желтоқсандағы БҰҰ Бас ... 2200 А (ХХІ) ... ... және ... ... туралы Халықаралық Пактіде» де ... ... ... ... ... ... баптардан үзінді келтіру
қажет. 3-баптың 2-тармақшасы «Некелік жасқа жеткен ерлер мен әйелдердің
некеге тұруға және отбасы ... ... ... 3-тармақ: «Ешқандай
неке некеге тұрушылардың толық және ерікті келісімінсіз жасалына алмайды»;
4-тармақ: «Пактіге ... ... ... ... ... болу және
некені бұзу қатынастарында ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттерінің
теңдігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... Неке бұзылған
жағдайда барлық балардың қажетті қорғалуы ... ... ... және ... жоқ ... ... жасалатын
отбасы қатынастарына отбасы заңнамасын қолданудың тағы бір ерекшелігі – ... ... ... ... ... ... дегенмен бұл мемлекеттік
органдар (азаматтық хал-ахуал актілер жазбасы, ... пен ... ... қатар, Қазақстан Республикасында, өзге елдерде сияқты, кейбір
жағдайларда некені құру мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының дипломатиялық өкілдіктеріне Консулдық
мекемелері жүзеге асырады. ... ... ... «Қазақстан
Республикасының аумағынан тыс жерлерде тұратын Қазақстан Республикасының
азаматтары арасындағы неке ... ... ... ... ... ... аумағында шет ... ... ... мекемелерінде шетелдіктер арасында қиылған
некелер, егер бұл ... ... ... ... ... ... консулын тағайындаған шет мемлекеттің азаматтары болып
табылса, екі ... ... болу ... Қазақстан Республикасында заңды деп
танылады».
Осы бөлімдегі негізгі мақсаттардың бірі – Қазақстан Республикасындағы
неке ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ішкі мемлекеттік нормалары халықаралық
құқықтық нормаларға сай келеді деп айтуға болады. Ол дегеніміз ... ... екі ... ... ... діни ... мен ... қарамастан, бекітілген тәртіпке сәйкес неке қиюға
рұқсат етіледі, яғни отбасы-неке қатынастарына құқық шетел азаматтарына ... және неке ... ... құқықтық нормалары түрлі
мемлекеттерде үлкен алуандықпен көзге түсетіндіктен, бұл саладағы шетел
қатысуымен ... ... ... ... туындады. Бір
құқықтықтық жүйеге жүгінсек, неке қатынастарын реттеуде неке қиылған жердің
заңы lex loci ... ... Бұл ... ... ... ... Латын Америка елдеріне тән. Ал ... ... жеке ... жеке заңы lex ... көрсетіледі. Бұл заң
Дания, Норвегия және бірқатар Латын Америка мемлекеттерінде бар.[74]
Кейбір мемлекеттерде аталған екі ... ... ... етеді, яғни
неке қиылған жердің заңы және азаматтығы немесе тұрғылықты жерінің ... ... ... ... жатқызуға болады. Бұны төменде
көрсетілген мәліметтермен байланыстыра отыра дәлелдеуге тырысамын.
Некені қию қатынастарында ... ... ... ... ... ... шетел азаматтарының өздерінің арасында некелерін
бекітуі Қазақстан ... ... ... ... ... бұл ... ... отыру жер ... ... «lex ... ... коллизиялық қағида қолданылады. Неке біздің заңнамада
көзделген нысан бойынша жасалады, яғни ... хал ... ... осы ... ... ... ережелерін сақтай отырып
тіркеледі. Қазақстан Республикасында некені діни жолмен бекіту қандай да
бір құқықтық салдарға ... ... бұны ... өз ... тануы да
мүмкін.[75]
Шетелдіктердің де некеге тұруларының материалдық шарттарының олардың
ұлттық заңнамасымен емес, біздің заңнама ... ... ... неке және ... ... сәйкес некеге отыру үшін екіжақты
келісім, белгілі жасқа толу және басқа да талаптар қойылады.
«Неке және отбасы туралы» Заңның 11-бабында: ... ... ... ... тіркелген болса, онда ол жаңа некеге отыра ... ... егер ... өз заңы көп әйел ... жол ... онда ол ... ... отыра алмайды.
Шетелдіктер, сонымен қатар, біздің азаматтар некеге тұрған кезде,
некеге тұруға ешқандай ... жоқ ... ... және ... ең бастысы оның басқа некеде тұрған-тұрмағандығы анықталады.
Некеге тұруға кедергілердің бар екендігін айту міндеті ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейтін бірден-бір
дәлел оның басқа некесі туралы Азаматтық хал актілерін жазу ... ... ... ... болып табылады. Егер шетелдік біздің Республикада
некеге отыру ниетін ... ... ол ... ... ... өз мемлекетінде ешкіммен некеде тұрмайтындығын дәлелдейтін
анықтама қағазын алып келуге міндетті. Тәжірибеде әдетте ... ... ... ... ... ... ... немесе
консулдығымен беріледі.
«Қазақстан Республикасының азаматтығы ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматының шетел
азаматымен некеге ... ... ... ... ... ... алып келмейді деп көрсеткен. Бір некелесушінің өз ... ... ... ... ... алып келмейді.[76]
Қазақстан Республикасында қазақстандық азамат пен ... ... ... ... ... де ... бекітіле береді. Қазақстан
Республикасының заңнамасы шетел азаматтарының қатысуымен некенің бірыңғай
азаматтық нысанын ... Бұл ... неке ... ... ... мемлекеттік органдарында жасалу керек. Қазақстан
Республикасында шетел ... ... ... ... ... ... діни некелердің Қазақстан Республикасында заңи күші
болмайды.
Шетел азаматтары некені АХАЖ-да рәсімдеп, кейіннен діни ... ... ... қия алады. Некелерін қиғысы келетін тұлғалар
өздері бұл ... ... ... не ... ... жері
бойынша Азаматтық хал-ахуал актілерін жазу ... ... беру ... ... тұру үшін ... ... туралы, неке қиюшылардың
қандай тегіні алатыны туралы, олардың біреуі алдында некеде ... ма ... ... ... мәліметтерді көрсетеді. Жеке ... ... да беру ... ... органдары тараптардың келісімі
бойынша некені тіркеу күні мен ... ... ... ... ... некені қию АХАЖ органдарына өтініш
берілгеннен кейін бір айлық мерзім аяқталғанда жасалады. Бір ... ... ... ... тұлғалардың ниетінің адал екенін тексеру үшін
бекітілген.[77]
Консулдық ... де ... ... ... заңнама Қазақстан
Республикасының аумағында консулдық некелерді, яғни ... ... мен ... ... некені таниды.
Шетел азаматтарының арасында Қазақстан Республикасының аумағында
елшіліктер мен өкілдіктерде жасалатын некелер екіжақты ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... жатқан елдің Қазақстан
Республикасымен тиісті келісімі болуы ... ... қоса ... некелердің
жарамдылығына тағы бірқатар талаптар қойылады: а) екіжақты ... яғни ... ... ... ... некенің танылуы; ә)
некеге тұрушы екі тұлға да сол елшілік пен ... ... ... ... бұзу және ... деп тану ... ... болсақ. Заң неке
қиылғанда сақталуы тиіс ережелерді бекіткендіктен, олардың бұзу ... ... ... және ... ... ... Республикасының Заңының 24-
бабына сәйкес неке ... деп ... ... Неке тек сот ... деп ... Сот неке қиюдың барлық мән-жайларын мұқият тексеріп
некеге тұру шарттарының ... ... ... ... ... аса ... бөлу ... Яғни бұл жағдайда отбасы құру үшін емес, өзге
мақсатта жалған неке құру. Мысалы: ... ... қол ... тұрғылықты
орын алу, жұмысқа тұруда жеңілдікке ие болу және т.б.
Қазақстан Республикасының басқа елдермен ... ... ... ... келеді. Сондықтан Қазақстан Республикасының азаматтары
мен шетел азаматтары арасындағы ... ... ... да ... ... ... қатынастардан туындаған даулар сот қарауының
пәніне айналады
Ер мен әйелдің одағы ретінде, неке отбасы құру, ортақ өмір ... ... ... үшін ... Ол қандай да бір мезгілмен шектелмей, тұрақты
сипатта болады. Сондықтан заңнама некені тоқтату ... ... ... неке ... ... ... мүмкін, сонда ажырасу
міндетті болмаса да, неке қиындықтарын шешудің мүмкін жолы болып табылады.
«Неке және ... ... ... ... ... 15-бабына
сәйкес, неке ерлі-зайыптылардың біреуінің немесе екеуінің өтініші бойынша
тоқтатылады. Заңдар «ортақ немесе соңғы ... ... ... ... жиі ... әр ... ... түсініктің өзінің анықталған мәні
болады. Мысалы, 200-бап, 3-тармақ: «Азаматтығы жоқ адамның ... ... ... қию ... сол ... ... тұратын
жері бар мемлекеттің заңдарымен белгіленеді».[79]
Ерлі зайыптылардың құқықтары мен ... ... ... болсақ, Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы ... ... ... ... жеке ... ... тегін таңдау құқығы, қызмет түрін, мамандығын, тұрғылықты жерді
таңдау ... ... ... ... ... шешу ... жеке мүліктік емес және мүліктік құқықтары 205-
баппен кепілденеді: «Ерлі-зайыптылардың мүліктік емес және ... ... мен ... ... ... бірге тұратын жері бар
мемлекеттің заңдарымен, ал ... ... ... жері ... ... ... ... бірге тұрған соңғы жері болған мемлекеттің заңдарымен
белгіленеді. Бұрын бірге ... жері ... ... мүліктік
емес және мүліктік жеке құқықтары мен міндеттері Қазақстан Республикасының
заңдарымен белгіленеді».
Ерлі-зайыптылар өз құқықтары мен міндеттерін білуі – ... ... ... ... ... ... Осыны ескере отырып заң АХАЖ
органдарына некені тіркеу кезінде некені қиюшы ... ... ... мен ... ... мен ата-ана ретіндегі құқықтарымен
міндеттерімен ... ... ... ... ... ... жеріне, кәсібін таңдауға, отбасы мен балаларды
тәрбиелеу ... ... ... бар. Осы ... ... Қазақстан
Республикасы заңнамасының негізінде ер мен әйелдің толық ... ... Бұл ... ... ... оның ... Адам
құқықтарының Жалпыға ортақ декларациясы, Азаматтық және ... ... ... Пакт, Адам құқықтары туралы Еуропалық ... ... ... бар ... ... ... жиі кездеседі. Шетел заңын қолдану, шетел сот актілерінің
және азаматтық хал-ахуал жазбаларының актілерінің күшін жою туралы ... ... ... мүмкін, оның ішінде егер неке шет мемлекет
аумағында қиылып немесе ... егер неке ... ... әртүрлі
азаматтыққа ие болса, егер балаларды асырауға алименттерді өндіріп өндіріп
алу туралы сот шешімі, ... ... ... тыс ... ... ... және
т.б. Заң негізделген қағидалардың біркелкілігіне қарамастан, әр елдің заңы
өзге елдердің заңдарынан ... ... ... мен ... құқық
саласында әр елдің ұлттық, ... ... ... ... әсер етеді.
«Шетел элементімен» күрделенген некенің құқықтық салдарын анықтайтын
заңдар коллизиясы кей ... іске қай ... ... ... керектігі
туралы сұрақты соттар ұзақ шешеді.[80]
Шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ тұлғалардың ... ... ... ... ... құзыретті органның шешімді
орындауына қатысты кейбір мәселелермен байланысты, оның ... ... ... алу ... іс бойынша шешімі. Бірақ ... ... ... бар. Мысалы, 1994 жылы 9 қыркүйектегі «Балалары бар
отбасыға әлеуметтік, ... ... мен ... ... ... ... кепілдігі туралы» Келісім. Оған ТМД-
ға қатысушы-мемлекеттердің барлығы қолын қойды. Атап кететін жайт, өкінішке
орай, қиыр шетел мемлекеттерімен ... ... мен т.б. ... ... қол ... ... құқықтық механизм де жасалынған жоқ.
Осыған байланысты, Қазақстан Республикасының көптеген азаматтары осы ... өз ... ... ... қиын жағдайға ұшырайды.
Отбасының өмірлік мәселелерін бірлесіп шешу құқығы отбасының ... ... ... үй шаруашылығын жүргізуі, туған туысқандарымен
бірге немесе бөлек тұру шешілетінін білдіреді. Ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... танытуға құқылы емес. Егер ... ... ... келе ... онда олар өз ... шешу ... көрсетілген органдарға шағымдануға құқылы. Мәселен, ерлі-зайыптылар
арасында балалар тәрбиесі ме тек ... ... ... бұл ... және ... ... шеше алады.[81]
Қазақстан Республикасының аумағында тұратын ерлі-зайыптылардың
арасындағы мүліктік және жеке ... ... ... ... ... ... бекітілген ер адамдар мен әйел
адамдар арасындағы теңдік ерлі-зайыптылар арасындағы көптеген ... әйел адам ... ... кейін өзінің некеге дейінгі тегін
сақтап қалуға құқылы, ол өз азаматтығын ... ... ... пен ... таңдауда еркін болып табылады, өзінің мүліктік қатынастарын толығымен
сақтап қалады және ... ... ... ... ... ортақ меншікте
үлесін сақтайды және т.б. Біздің заңның талабы бойынша ортақ щаруашылықты
жүргізу ерлі-зайыптылардың өзара келісімі ... ... ... ... ... ... ... жерді таңдауда да
ерікті болып табылады. Сонымен қатар, ерлі-зайыптылар бірге де, бөлек ... ... Бір ... ... ... ... ... екінші тұлғаға
соның артынан ілесуді талап етпейді. Ерлі-зайыптылар бір-біріне ... ... ... ... Егер ... ... ... болып қалса, онда біздің заңнама бойынша екіншісі оған материалдық
көмек көрсетуге міндетті болып табылады.
Ерлі-зайыптылардың мүліктік қатынастары оларға тиесілі болған ... және ... ... ... ... көрсету міндеттерінен
туындайды. Құқықтық қатынастардың бірінші түрі ... ... ... мен ... деп ... ... нормалармен,
ал екіншісі – Заңның «Ерлі-зайыптылардың және бұрынғы ... ... деп ... ... ... және отбасы туралы» Заңның 32-бабына сәйкес ерлі-зайыптылардың
некеде тұрған кезде ... ... ... ... ... меншігі болып
табылады. Ерлі-зайыптылар мұндай меншікке тең құқықпен билік етеді және
пайдаланады. Бірақ сырт ... ... ... ... ... ... да ... екеуіне де бірдей болып саналады. Бірге
тұрған кезде жинаған мүліктен басқа, ерлі-зайыптылардың әрқайсысына ... ... ... және оған өздері дара билік етеді.
Ерлі-зайыптылардың әрқайсысы некені тоқтатқан сәтте де, ... ... ... де ... ортақ мүлікті бөлісуді талап етуге құқылы.
Ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... үлестері тең
болуы тиіс. Жоғарыда көрсетілгендей, отбасының ... ... ... әрқайсысының қосқан үлесінің көлемі жалпы ереже ... ... ... ... жағдайларда сотқа кәмелеттік жасқа
толмаған балалардың мүдделерін ... ... ... ... ... ... үлестерінің теңдігі негізін
ескермеу құқығы берілген.[82]
Ерлі-зайыптыларды тіркеу күнінен соң отбасындағы теңдігіне негізделген
неке қатынастары ... ... жеке ... ... және ... реттейтін заңнамалар бойынша ерлі-зайыптылар тең құқықтарды
пайдаланады және тең міндеттер атқарады. Ал ... ... ... де, мұсылмандық шариғат заңында да ер адамдарға басымдылық
берген. Адамдар қауымдасып жасайтын ... ... әрі ... болуы үшін
әйел мен еркектің өзара қарым-қатынасын неке арқылы шариғи ... ... ... ... осы ... рұқсат
береді.[83]
Өз мүлкіне келтірілген зиян үшін ерлі-зайыптылардың әрқайсысы өзі ... ... Егер ... ... ... ... нәтижесінде
басқаның мүлкін бүлдірсе, ол өзінің жеке мүлкімен жауап береді, ал егер ол
жетпесе, онда ... ... өз ... ... Егер ... ортақ мүлік
жасалған қылмыстың нәтижесінде пайда болса немесе көбейсе, онда екіншісіне
келтірілген зиянның орны ... ... ... толтырылады. Әрине бұл
мәселелердің бәрі осы іске қатысты барлық ... ... ... сот ... шешіледі.
Айтылғандардан көргендей, ерлі-зайыптылар арасындағы қатынас жалпыға
мәлім моральдық нормаларға ғана емес, заң нормаларына да орай ... ... ... ... ... сот ... сот ... олардың құқықтары
мен міндеттері, сондай-ақ жауаптылығы да бірдей болады.[84]
Ата-ана мен бала арасындағы құқықтық қатынастарда ... ... оның ... ... керек. Балалардың құқықтарын қорғауға
байланысты Қазақстан Республикасы үшін 1989 ... 20 ... ... құқықтары туралы» Конвенцияның күші тарайды.
Қазақстан Республикасының «Азаматтық туралы» Заңына сәйкес 14 жасқа
дейінгі балалардың азаматтығы ... ... ... 14 пен 18 жас ... ... азаматтығы олардың келісімі
болған жағдайда ғана өзгертілуге жатады.
Сонымен қатар, егер баланың ата-анасы белгісіз бола отырып, ол ... ... ... ... ... ол ... азаматы болып табылады.
Қазақстан Республикасы әкелікті тану ата-ана мен баланың азаматтығына
қарамастан біздің елдің құқығы бойынша жүргізіледі.
Қазақстан ... ... мен ... ... ... қарым-
қатынастар бала Қазақстан Республикасының азаматы болып табылады ма, әлде
жоқ па, оған ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесіне қарауға міндетті, өз кезегінде балалар ата-
аналардың жағдайына қарап, оған көмек көрсетуге міндетті.
Ата-аналық құқықтардың барлығы ... ... ... тиіс ... ... ... кәмелетке толмаған балаларын қамтамасыз
етуге міндетті, ... ... ... ... ... да асырауға
міндетті болып табылады. Егер отбасы ... ... ... ... ... ... алимент төлеу қарастырылған. Егер
тұлға Қазақстан Республикасы аумағынан тыс шығып кететін болса, Қазақстан
Республикасының ... ... өз ... ... ... ... ... төлеу міндеті Қазақстан Республикасының аумағынан тыс
тұратын балаға да төленуі тиіс ... ... ... ... ... қолданылуын анықтайтын коллизиялық нормалар біздің
заңнамада жоқ. Бірақ ... ... жеке ... ... ... ... заң ... деп шешілген болатын.
«Неке және отбасы туралы» ... ... ... ... ... бала ... ... сонымен қатар, шетелде жүрген
Қазақстан Республикасының азаматы Қазақстаннның азаматы болып ... ... ... мүмкін. Мұндай бала асырап алу Қазақстан
Республикасының заңнамасы ... ... ... ... ... ... үшін Қазақстан Республикасының тиісті органының рұқсатын алуы керек.
Қазақстан Республикасының азаматы болып табылатын ... ... ... ... ... мекемелері арқылы жүзеге асырылады. Бұл
жағдайда асырап алушылар Қазақстан Республикасының азаматы болып ... ... ... сұрауы тиіс болып табылады.[86]
Бала асырап алу үшін бала асырап ... ... ... ... ... алушы баланы өз мемлекетінде асырап алуға құқылы екендігін
куәландыратын құқықты көрсетуге міндетті.
Мысалы, «Неке мен отбасы ... ... ... Заңының 76-
бабы бойынша Қазақстан Республикасы аумағында Қазақстан Республикасы
азаматы болып ... ... ... ... мен азаматтығы жоқ
тұлғалардың асырап алуы ... ... ... ... ... жүргізіледі: «Қазақстан Республикасының азаматы болып табылатын ... ... ... аумағында тұрақты тұратын Қазақстан
Республикасының азаматтарына тәрбиелеуге беру мүмкін болмаған ... ... ... ... не ... туыстарына осы туыстарының
азаматтығы мен тұрғылықты жеріне ... ... ... ... ... ... аумағынан тыс жерде тұрақты
тұратын Қазақстан Республикасының азаматтарына, балалардың туысы ... ... ... осы ... ... ... ... есепке қойылған күннен үш ай өткеннен соң асырап алуға
берілуі мүмкін.
Бала асырап ... ... ... ... өзі жеке ... ... кемінде екі апта бойы тікелей жақын ... ... ... ... ... ... алғысы келетіні туралы жазбаша арыз, сондай-
ақ мемлекеттік лицензиялар негізінде осындай қызметті ... ... ... ... ... ... ... әл-ауқаты, отбасы
жағдайы, денсаулық жағдайы, жеке басының адамгершілік қасиеттері ... ... ... ... бірі – ... анықтау туралы мәселе кейбір
мемлекеттерде әкенің ... өз ... ... ... ғана ... мүмкін
(континентальды Еуропа мемлекеттерінде). Ал басқа ... ... және АҚШ тың ... ... ... ниетін білдіруі
жеткіліксіз, арнайы медициналық сараптама жүргізілуі немесе өзге ... ... ... ... ... ... ... қатынастары нормаларының
негізгі қайнар көзі болып мемлекеттер арасында жасалған құқықтық көмек
туралы келісімшарттар ... ... ... ... ... өте кең. Онда ... және отбасы құқығының көптеген ... ... ... ғана ... ... ... ... арасындағы әріптестік, азаматтардың мүдделерін құқықтық
қорғау, шетелдіктердің процессуалдық құқықтары, ... және ... ... сот шешімдерін тану мен орындау т.б. сұрақтар реттеледі.
Құқықтық ... ... ... ... ... неке
мен ажырасудың коллизиялық мәселелерін реттеу осы елдердің халықаралық
құқығының дамуына ... үлес ... ... Сонымен, Қазақстан
Республикасының аумағында «шетел ... ... ... ... нәсілі, азаматтығына қарамастан, бірақ ер әйелдің неке
құруға өздері шынайы еркіндігі мен тең ... ... ... ... ... ретінде 2002 жылы 7 қазанда қол қойылған «Азаматтық, отбасылық
және қылмыстық істер ... ... ... пен ... ... туралы»
Кишинев Конвенциясының ережелерін келтіріп өтейін. Бұл Конвенция 2004 ... ... ... ... ... ... ІІІ ... «Отбасылық істер» деп аталады. Конвенцияның 29-бабы
бойынша некені қию жағдайлары болашақ ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... ... ... ал азаматтығы жоқ
тұлғалар үшін – тұрақты тұрғылықты жері болып табылатын келісуші ... ... ... ... ... тұру кезіндегі кедергілерге
қатысты аумағында неке қиылған Келісуші ... ... ... ... ... ... қатынасына арналған. Ерлі-
зайыптылардың мүліктік және жеке қатынастары олардың ортақ тұрғылықты ... ... ... ... ... Егер ... әр
түрлі Келісуші тараптың аумағында тұрып, бірақ азаматтығы бірдей ... ... ... ... ... ... Келісуші тараптың
заңнамасымен анықталады. Егер ерлі-зайыптылар әр түрлі Келісуші ... ... ... әр ... азаматтығы болса, жеке және ... ... ... ... ... тұрғылықты жері болған Келісуші
тараптың заңнамасы бойынша анықталады. Қозғалмайтын ... ... ... ... ... ... сол ... орналасқан Келісуші
тараптың құқығымен анықталады.
Некені бұзу туралы істер 31-бапта қарастырылған. Бұндай істер ... ... ... ... болып табылған Келісуші тараптың
заңнамасы қолданылады. Ал егер ерлі-зайыптылар әр түрлі Келісуші ... ... ... ... жері бойынша Келісуші тараптың Әділет
мекемелері құзыретті болып танылады.
Некені ... деп тану ... ... бойынша неке қиылған кезде
қолданылған Келісуші тараптың заңнамасы қолданылады.
34-бапқа сәйкес әкелік ... ... ... ... ... бала
азаматы болып табылатын Келісуші тараптың ... ... ... ... ... ... туылуы бойынша азаматы болып
табылатын Келісуші тараптың заңнамасы ... мен ... ... ... ... ... ... мен балалрдың құқықтары мен міндеттері, оның ішінде ... ... ... ету ... ... олардың ортақ
тұрғылықты жері бар Келісуші тараптың заңнамасымен ... ал ... ... жері ... ... бала азаматы болып табылатын
Келісуші тараптың ... ... ... ... ... ... баланың
тұрғылықты жері орналасқан Келісуші тараптың заңнамасы ... ... пен ... ... арналған. Қорғаншылық
пен қамқоршылықты орнату немесе тоқтату қорғаншылық пен ... ... ... болып табылатын Келісуші тараптың ... ... ... (қамқоршы) және қорғаншылық немесе қамқоршылықтағы
тұлғаның құқықтық қатынасы қорғаншы, қамқоршыны таңдаған ... ... ... заңнамасымен реттеледі.
Некелік қатынастағы күрделі сұрақтардың бірі – баланы асырап ... ... ... ... ... ... асырап алуды
тағайындау немесе бас тарту, егер ... ... бала ... ... ... тараптың заңнамасында өзгеше көзділмесе, бала асырап
алушы өтінішті берген ... қай ... ... ... сол ... ... бойынша жүзеге асырылады. Егер бала ... ... ... болса, баланы асырап алу кезінде оның заңды ... ... ... органның келісімін, сонымен қатар, бала азаматы болып
табылатын Келісуші ... ... ... талап етілсе, баланың
келісімін алу керек.[91]
Қорытынды
ХХІ ғасырдың басы өзге мемлекетте ... ... ... тұратын
шетелдіктер санының күрт өсуімен сипатталады. Бұл ... ... ... процестердің дамуы, бұрынғы
кеңестік елдері қоғамының ... ... ... ... ... ... ... күшінің тартылуы) кеңеюі және тағы да басқа
себептерге байланысты.
Қазақстан Республикасының әлемдік қауымдастықтағы маңызды рөлі артуда.
Әртүрлі қалаларда шетел ... жаңа ... ... ... құрылып, туристердің ағымы өсуде. Халықаралық ынтымақтастықтың
арықарайғы дамуы, өзге ... ... және ... ... ... ... ... инвестицияларының құйылуының артуы
мен Қазақстан Республикасына келетін шетел азаматтары санының өсуі олардың
құқықтық жағдайының реттеу ... ... ... жағдайы ішкі заңнамамен және ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын және сәйкес қатынастарды мәні бойынша реттейтін
нормалар жиынтығы ... ... атты ... ... саласы
ретінде қарастырылады.
Сонымен, «шетелдіктердің құқығы» – бұл шетелдіктердің ерекше
мәртебесін анықтайтын ... ... бұл ғана ... сонымен қатар
шетелдіктердің азаматтық құқықтық жағдайы мен құқықтық ... ... ... ... ... деп те айту ... ... «шетелдіктер құқығы» шетелдіктердің құқықтық мәртебесін тар
және кең мағынада анықтайды. Тар ... бұл ... ... құқықтық
сипаттағы нормалар; олар шетелдіктердің құқықтық мәртебесінің ... ... ... ... ... Кең мағынада
– бұл барлық қатынастардағы шетелдіктердің мәртебесін анықтайтын нормалар
кешені.
Көптеген мемлекеттерде шетелдіктер ... ... ... бар. Ал тағы ... елдерде, мысалы ФРГ, шетелдіктердің құқығы
халықаралық жеке құқықтан шеттетіліп, ... ... ... ... ... ... ... құқығының әсерімен қалыптасқан ... бар ... бұл ... ... жеке ... ... ... нормалармен бірге қосылған.
Қазақстанда және өзге де ТМД елдерінде «шетелдіктердің ... ... өз алды сала ... ... Бұл ... пәні ... сәйкес
нормалар әртүрлі құқық салаларына жатқызылатындығымен ... ... ... ... ... ... қылмыстық, іс
жүргізу және т.б. Бірақ бұл кешендік сипаттағы арнайы заңнамалық реттеудегі
тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... құқықтық жағдайы туралы» ... Заңы ... ... ҚР ... ... ... ... жағдайларының
төмендегідей қағидаларына негізделген:
• шетел азаматтары отандық азаматтармен ... ... ... ие ... ... ... яғни ... бастау
ретінде ұлттық режим қағидасы танылады;
• шетел азаматтары олардың туы тегіне, ... және ... ... мен ұлтына, жыныс, білім деңгейі, дінге
қатыстылығы, айналысатын ісіне ... заң ... ... ... ... ... мен ... шектейтін
мемлекеттің азаматтарына қатысты жауапты шектеулер орнатылуы
мүмкін;
• шетел азаматтарының ҚР-да өз ... ... ... ... ҚР ... мен өзге ... құқықтары мен заңды
мүдделеріне зиян келтірмеуі тиіс. Азаматтық ... ... ... ... ҚР-да әрекет ететін заңдарды,
оның ішінде субъектілердің өз ... ... ... ... ... да, ... міндетті.
Жоғарыда қарастырылған шетел азаматының институты халықаралық құқық
тұрғысынан қаралып зерттелді. Ал халықаралық құқықта шетелдік ең ... ... ... Сол ... адамның халықаралық құқықтары мен
заңды ... ... ... ... Бұл ...... ұйымдар
көзқарасы. Ал мемлекет үшін адам азамат ретінде танылады және ол ... ... мен ... мүдделерін қорғайды. Яғни егер адам өз
мемлекетінің қорғауында болса, кейін ... ... тағы да ... ... қай шет елге ... да құқығы мен заңды ... ... және ... да ... ... азаматтырының жағдайы мемлекеттік заңымен
қарастырылған және мемлекеттік ... ... ... етілген.
Біздің елде шетелдіктерге қарым-қатынас өз еліміздің ... ... ... ... ... ең ... бөлімі «Адам және
азамат» деп аталады. Атауында айтылғандай, ... ... ...... ... азамат. Халықаралық құқықтағы адам – көбінесе жеке
тұлға немесе азамат және т.б. саяси рөл ... ... ... көрініс
тапқан. Бірақ адам қазіргі заманда қай мемлекетке тиісті ... өз ... мен ... ... ... ... ... етілген. Мысалы, көп мемлекеттер қазіргі ... ... өз ... тыс ... болса да, заңи қорғалуымен қамтамасыз
етеді. Ал кей адамдар егер өз мемлекеті ... ... ... өз ... ... ... халықаралық нормаларға сәйкес басқа мемлекеттен саяси
баспана сұрай алады.
Сонымен, бітіру жұмысының ... ... ... ... ... ... болады:
1. 19 маусым 1995 жылғы «Шетелдіктердің құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... ...... азаматтары болып табылмайтын және өзге мемлекеттің
азаматы екеніне ... бар ... ... ... болып табылмайтын және өзге мемлекет азаматтылығына
қатыстылығы ... ... жоқ ... ... жоқ ... танылады.
2. Аталған санаттағы тұлғаларға негінен ... ... ... ... ... ... жағдай қамтамасыз етіледі.
Бірақ барлық шетелдіктерге ... ... ... ... ... ... ... көптеген елдерінде шетелдіктерге қатысты
негізінен аса қолайлы жағдай режимі қолданылады. Осы ... ... ... ... оның ... ... ... көп шектеулер қойылған. Осыған ... ... ... ... ... режимді тек қана өзаралық
негізінде қолдану керек деп есептеймін. Ал қалған жағдайда аса қолайлы
режимді басшылыққа алу керек.
3. Шетелдіктердің негізгі құқықтық ... бірі – ... ... ... ... мәселесі анық емес. Бұл әсіресе
Қазақстан Республикасының аумағында еңбектенетін шетел инвесторларына
қатысты. 1994 ... ... ... ... инвестициялары
туралы» Заңы бойынша шетелдік инвесторларға отандық ... ... ... берілген болатын. 2003 жылғы
Қазақстан Республикасының «Инвестициялар туралы» Заң ... ... және ... ... ... жағдайы
теңестірілді, дегенмен Заңға отандық инвесторларға артықшылықтар беру
немесе шетелдік инвесторлар ... ... ... ... норма
енгізу қажет деп есептеймін.
4. Неке және отбасы ... ... ... ... ... пен біздің азаматтар арасындағы және
шетелдіктер арасындағы ... ... ... және ... ... ... елдің құқығы – lex loci ... ... Бұл ... 1998 ... ... Республикасының «Неке
және отбасы туралы» Заңының 202-бабы тәжірибеде ... ... ... әкеп соғуы мүмкін. Бұл бапқа сәйкес Қазақстан
Республикасының азаматтары мен ... ... ... жоқ
адамдардың арасында қиылған некелер олар ... неке ... ... ... ... жасалса және Заңның 11-бабында
көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасында заңды ден
танылады. Яғни 9, ... ... неке жасы және ... ... ... ... ... некелері тек lex
loci celebrationis-қа ... ... ... аталған
ережелерді ескермеумен қатар, жақын туысқандар, әрекетке ... ... бір ... ... ... ... ... осы екі ереже арасында айтарлықтай қайшылық ... ... ... шешу үшін Қазақстан азаматтары қатысатын некелерге Заңның
9, 10, 11-баптары, ал шетелдіктер арасындағы некелерге 10-11-бап
ережелерін ... ... ... ... ... деп ойлаймын.
5. Сонымен қатар, аталған азаматтық құқықтық мәселелер, яғни ... ... ... ... ... ... және
отбасы қатынастары ТМД шеңберінде және өзге мемлекетпен жасасқан
құқықтық көмек пен ... ... ... ... ... табады. Сондықтан ішкі заңнамаға қандай да бір ... ... ... ... ... ... ескерген
жөн.
Диплом жұмысын тұжырымдай келе, Қазақстан Республикасындағы шетел
азаматтарының халықаралық жария ... ... ... жағдайы
жеткілікті зерттелгенімен, халықаралық жеке құқықтағы құқықтық жағдайына
әлі де көңіл бөліп, жан-жақты ... ... ... Бұл ... ... ... және ... қабілеттілігін анықтау мен белгілеу, сондай-ақ
шетелдіктердің ... ... ... пен неке және ... ... қолданылатын режим түрлері, ережелер ... ... ... ... ... ... аса ... қатынастарда Қазақстан Республикасына көптеп келіп жатқан ... ... ... ... ... реттеу үшін ... жеке ... ... дау ... ... ... аса
көңіл бөлу керек.
Қазақстан Республикасына шетел азаматтарының көптеп келуі ... және ... ... ... ... отыр. Сол себептен, Қазақстанның
халықаралық жеке құқығында олардың құқықтық қатынастарына қатысты ғылыми-
теориялық базаны қалыптастырып, ... ат ... ... ... ... ... ... Республикасының шетел азаматарының
еңбек қызметі, отбасы қатынастары мен құқықтық жағдайы туралы коллизиялық
нормалары бар ... ... ... ... қабылдауына
негіз болады деп сенемін. Осы кезде ... ... ... ... мен мүдделері жоғары дәрежеде қорғалады, ал бұл өз ... ... ... ... ... мен
халықаралық аренада Республика беделінің өсуіне әкеледі.
Библиография
Нормативтік ... ... ... ... Конституциясы (2007 жылғы 21 мамырдағы №254-
ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен) – ... ... 2007. – 40 ... ... ... ... ... (Жалпы және ...... ... 2006. – 296 ... ... ... ... кодексі (2007 жылғы 15 мамырдағы
№253-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен). – ... 2007. – 144 ... ... ... ... туралы» 1991 жылғы 20
желтоқсандағы ... ... Заңы (2002 ... 17 ... ... №322 ... енгізілген өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... құқықтық жағдай туралы» 1995 жылғы 19 маусымдағы №2337
Қазақстан ... Заңы (2007 ... 1 ... Қазақстан
Республикасының №227 Заңымен енгізілген ... және ... ... ... ... ЮРИСТ
6. «Халықтың көшi-қоны туралы» 1997 ... 13 ... ... №204 Заңы ... ... ... Жаршысы,
1997, №24 
7. «Неке және отбасы туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 17
желтоқсандағы №321-1 Заңы (2006 ... 10 ... ... ... ... ... ... және
толықтырулармен) – Алматы: ЮРИСТ, 2006
8. «Мемлекеттік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 23
шілдедегі №453-1 Заңы // ... ... ... ... ЮРИСТ
9. «Қазақстан Республикасындағы Еңбек туралы» 1999 жылғы 10 желтоқсандағы
Қазақстан Республикасының №493-І Заңы //Источник: ... ... ... ... ... ... Республикасының 2003 жылғы 8
қаңтардағы № 373-II Заңы //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
11. «Шетел жұмыс күшін тартумен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... сұрақтары бойынша ережелерді бекіту туралы»
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 25 маусымдағы №862 ... ... ... ... ... ... Республикасында шетел азаматтарының кіру мен орналасу және
олардың Қазақстан Республикасынан ... 2000 ... 28 ... ... ... правовая система ЮРИСТ
Халықаралық құқықтық актілер:
13. Международный пакт о гражданских и политических правах (Нью-Йорк, 16
декабря 1966 г.) // ... ИС ... ... пакт об ... ... и ... правах
(Нью-Йорк, 16 декабря 1966 г.) // Источник: ИС ... ... ... прав ... (принята на третьей ... ... ООН 10 ... 1948 г.) ... ИС ПАРАГРАФ, 16.
Конвенция о правовой помощи и правовых отношениях по гражданским, семейным
и уголовным ... ... 7 ... 2002 года) //Источник: ИС ПАРАГРАФ
17. Договор между Республикой Казахстан и ... ... о ... и правовых отношениях по гражданским, семейным и уголовным делам
//Бюллетень международных договоров РК, 1999, N 5. – 94 ... ... ... ... Казахстан и Азербайджанской ... ... ... и ... ... по ... делам //Бюллетень
международных договоров РК, 2001 г., N 4. – 33 бет
Ғылыми әдебиеттер:
19. Азаматтық құқық. І том. ... оқу ... ... ... ... ... ред.: М.К. ... Ю.Г. Басин. – Алматы:
ҚазГЗУ, 2003. – 736 бет
20. Актуальные ... ... ... права. Том 2. Материалы
Международной научно-практической конференции аспирантов и ... ... ... ... ... ... 20-21
февраля 2001 года /Отв. ред. М.К. Сулейменов. – Алматы: КазГЮА, 2001. – 317
бет
21. Акылбекова Г.Б. ... ... ... и в ... ... ... //Вестник КазНУ. Серия
юридическая, №1(29). – 158-159 ... ... Л.П. ... юридические лица: правовое положение ... ... ... 1997, №2. – 44 ... ... А., ... Г. Еңбек құқығы. Оқулық. – Алматы: Заң ... – 405 ... ... Б.Б., ... Ю.Г. ... А.И. ... право. – Алма-Ата:
Мектеп, 1984. – 265 ... ... М.М. ... ... право: Учебник. – М.: ... – 408 ... ... В. В. ... ... ... – М.: НОРМА–ИНФРА•М, 2000.
– 466 бет
27. Гражданское право. Том 1. ... для ... ... ... ... М.К. ... Ю.Г. Басин. – Алматы: КазГЮУ, 2000. – 704 бет
28. ... ... Том III. ... для ... ... ... ред. М.К ... Ю.Г. Басин. – Алматы: КазГЮУ, 2004. – 522 бет
29. Гражданское и семейное право развивающихся стран: Учебное пособие ... В.К. ... – М.: ... УДН, 1989. – 412 ... ... и ... право капиталистических государств: Учебник /Под
ред. Е.А. Васильева. – М.: Международные отношения, 1993. – 571 бет
31. ... А.С. ... ... ... ... ... ... 1992. – 301 бет
32. Емельянова А. Правовое регулирование статуса иностранцев в Республике
Казахстан //Фемида. – Алматы, 1998, №12 – 49-50 ... ... В.П. ... ... ... Курс ... – М.:
НОРМА–ИНФРА•М, 1999. – 686 бет
34. Закон РК «О браке и семье»: ... ... – А.: ... 1999. – 208
бет
35. Киселев И.Я. Международный труд. Практическое пособие. – М.: ... – 304 ... ... Л.В. ... ... ... ... – М.: Юристъ,
1992. – 285 бет
37. Л.Б. Нысанбекова. Халықаралық жеке ... ... ... ...... Жеті ... 2006. – 168 бет
38. Лунц Л.А. Курс международного частного права. ... ...... ... 1975. – 384 ... Лунц Л.А., ... Н.И., Садиков О.Н. Международное частное право:
учебник. – М.: Юридическая литература, 1984. – 366 бет
40. Марышева Н.И., ... И.О. ... ... ... ... ... – М.: ... 1994. – 329 бет
41. Матузов Н.И., А.В.Малько. ... ... и ... – М.: ... – 392 ... ... ... в документах: Учебное ... ... ... Г.М. ... – М.: ... 1997. – 375 ... Международное частное право: иностранное законодательство /сост. и
научн. ред. А.Н. ... А.Н. ... – М.: ... 2000. – 514 бет
44. Международное частное право. Учебное пособие /Под ред. Г.К. ... М.: ... 1993. – 416 ... ... А. ... по ... "стальных " парней //Юридическая газета,
2007, 24 августа. – 1 ... ... З.Т. ... в ... ... ... детей. Материалы семинара //Юридическая газета. 2000, ... – 5 ... ... иностранцы, мигранты: паспортный режим и вопросы гражданства:
Материалы междунар. науч.-практ. конф., 1 июля 2002 г. ... и ... ... и ... ... ...... Данекер, 2002. –
287 бет
48. Сабитова А.А. Статус иностранных граждан: внутригосударственные ... ... ... на соиск. учен. степ. канд. юрид.
наук; [Науч. рук. С. Н. ...... АГУ им. ... 2001. – ... ... А. ... иностранцев в Республике Казахстан //Мысль. – Алматы,
2000, №7. – 36 ... ... М.А. ... ... ... Учебное пособие. – Алматы:
Ғылым, 1998. – 339 бет
51. Сафонова О.Н. Соотношение и ... ... ... РК ... ... ... ... на соискание ученой степени
к.ю.н. – ... 1999. – 24 ... ... С. Сиротство – не блаженство //Вечерний Алматы, 2003, 8 ... 5 ... ... С.В., ... С. ... ... определяющие
правовое положение иностранцев в ... ...... ... – 328 ... ... Л.Р. ... право. Вопросы теории и практики. – М.:
Наука, 1986. – 294 ... ... Ғ.И. ... ... ... ...... 2001. – 380 бет
56. Федосеева Г.Ю. Международное частное право. Учебник. – М.: Эксмо, ... 432 ... ... С.В. ... и международное право. – М.: ... 1974. – 354 ... ... Н.А. ... ... в ... ... праве. – М.:
Юрист, 1995. – 358 бет
Қосымша әдебиеттер:
59. Право собственности иностранных ... в РК ... ... ... мен мамалар: Қазақстандағы халықаралық бала асырап алу
қандай болмақ? ... Лунц Л.А., ... Н.И., ... О.Н. ... частное право:
учебник. – М.: Юридическая литература, 1984. – 81-82 беттер
[2] М.А. Сарсембаев. Международное ... ... ... ... ... Ғылым, 1998. – 99 бет
[3] Звеков В.П. Международное частное право. Курс лекций. – М.:
НОРМА–ИНФРА•М, 1999. – 178 бет
[4] ... М.М. ... ... право: Учебник. – М.: Юристъ,
1998. – 110-111 беттер
[5] Сабитова А. Права иностранцев в Республике Казахстан ...... №7. – 36 ... Лунц Л.А. Курс международного частного права. Особенная часть. – М.:
Юридическая литература, 1975. – 23-24 ... ... М.М. ... ... ... ... – М.: Юристъ,
1999. – 109 бет
[8] Гаврилов В. В. ... ... ... – М.: ... ... 102 ... ... С.В. Личность и международное право. – М.: Юридическая
литература, 1974. – 128 бет
[10] ... ... Том 1. ... для ... ... ... ред.: М.К. ... Ю.Г. Басин. – Алматы: КазГЮУ, 2000. – 91 бет
[11] Азаматтық құқық. І том. ... оқу ... ... ... ... /Жауапты ред.: М.К. Сүлейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы:
ҚазГЗУ, 2003. – 104 бет
[12] Ануфриева Л.П. ... ... ... ... положение в
России //Российская юстиция, 1997, №2. – 44 бет
[13] 1995 жылғы 30 тамыздағы Қазақстан ... ... ... 21 ... ... Заңымен енгізілген өзгерістер және
толықтырулармен), 12-бап 1-тармақ
[14] Гражданское права. Том 1. Учебник для вузов ... ... ред.: М.К. ... Ю.Г. ...... ... 2000. – 94 бет
[15] Гаврилов В.В. Международное ... ... М.: ... 2000. – ... ... ... ... иностранное законодательство /Предисл.
А.Л Маковского; сост. и научн. ред. А.Н. Жильцов, А.Н. Муранов. – ... 2000. – 752 ... ... Ғ.И. ... Республикасының азаматтық құқығы. – Алматы:
ҚазМЗА, 2001. – 94 бет
[18] Гражданское право. Том III. Учебник для вузов (академический ... ред. М.К ... Ю.Г. ...... ... 2004. – 416 ... Богуславский М.М. Междунардное частное право. – М.: Юристъ, 1999. ... ... ... ... жағдай туралы» 1995 жылғы 19 маусымдағы №2337
Қазақстан Республикасының Заңы ... ... ... ... 6-18 ... ... справочная правовая система
ЮРИСТ
[21] Азаматтық құқық. І том. ... оқу ... ... ... ... ... ред.: М.К. ... Ю.Г. Басин. – Алматы,
ҚазГЗУ, 2003. – 106 бет
[22] Гражданское право. Том III. Учебник для ... ... ... ред. М.К ... Ю.Г. ... – Алматы: КазГЮУ, 2004. – 417 бет
[23] ... ... ... Республикасының 2003 жылғы 8
қаңтардағы № 373-II Заңы, 3-бап 2-тармақ ... ... ... ... 2000 ... 28 ... «Қазақстан Республикасында шетел
азаматтарының кіру мен орналасу және олардың Қазақстан Республикасынан
шығу» Ережелері //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
[25] Төлеуғалиев Ғ.И. Қазақстан ... ... ... – Алматы:
ҚазМЗА, 2001. – 96 бет
[26] Гражданское ... Том 1. ... для ... ... ... ред.: М.К. ... Ю.Г. ... – Алматы: КазГЮУ, 2000. – 95 бет
[27] Азаматтық ... І том. ... оқу ... ... оқулық
(академиялық курс). /Жауапты ред.: М.К. Сүлейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы,
ҚазГЗУ, 2003. – 111 ... ... В. В. ... ... ... – М.: НОРМА – ИНФРА•М,
2000. – 99 бет
[29] Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 296 бет
[30] Гражданское право. Том III. ... для ... ... ... ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы, КазГЮУ, 2004. – 420 бет
[31] Г.Б. ... ... ... преступности
иностранцев и в отношении иностранных граждан //Вестник ... ... ... – 158-159 ... О правовом положении иностранных граждан в Республики Казахстан. /
Сост. В.А. Ермаков. – ... Учр. ... ... ... 2002. – 63-64 ... ... между Республикой Казахстан и Республикой Узбекистан о
правовой помощи и правовых отношениях по ... ... и ... ... ... ... РК, 1999, N 5. – 94 бет
[34] Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі ... және ... ... – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 303 бет
[35] Договор между Республикой Казахстан и Азербайджанской Республикой о
правовой ... и ... ... по ... делам //Бюллетень
международных договоров РК, 2001, N 4. – 33 бет
[36] Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... және ... – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 9, 298, 302 беттер
[37] Гражданское ... Том III. ... для ... ... ... ред. М.К. ... Ю.Г. ... – Алматы, КазГЮУ, 2004. – 422 бет
[38] Богуславский М.М. Международное частное право: Учебник. – М.: Юристъ,
1998. – 108-109 ... ... Н.И., ... ... ... и ... – М.: ... – 233 бет
[40] Всеобщая декларация прав человека (принята на ... ... ... ООН 10 ... 1948 г.) ... ИС ПАРАГРАФ
[41] Оралманы, иностранцы, мигранты: паспортный режим и ... ... ... ... конф., 1 июля 2002 г. //Акад.
и ин-т междунар. права и междунар. бизнеса "Данекер". – Алматы: ... – 32 ... С. В. ... С. ... ... ... правовое положение иностранцев в Республике Казахстан. –
Алматы: АБиО, 2004. – 46 бет
[43] А. Сабитова. Правовой статус иностранцев в ... ... ... – 44-45 беттер
[44] Всеобщая декларация прав человека (принята на ... ... ... ООН 10 декабря 1948 г.) //Источник: ИС ПАРАГРАФ
[45] ... ... ... ... в РК ... Л.В. ... ... граждане (правовое положение). – М.: Юристъ,
1992. – 42 бет
[47] А. Сабитова. Правовой статус ... в ... ... ... – 45 ... Л.В. ... Иностранные граждане (правовое положение). – М., 1992. –
44 бет
[49] Емельянова А. Правовое регулирование статуса иностранцев в ... ...... 1998, №12 – 49-50 ... 1997 ... 16 ... ... Республикасының қылмыстық кодексі
(2007 жылғы 15 мамырдағы ... ... ... ... ...... ЮРИСТ, 2007
[51] Декларация о правах человека в отношении лиц, не являющихся гражданами
страны, в которой они проживают, от 13 декабря 1985 года ... ... ... В.Е. ... ... ... стран. – М.: Юристъ,
1999. – 55 ... ... А.С. ... ... ... трудовых отношений.
– Киев, 1992. – 13 бет
[54] Сафонова О.Н. Соотношение и взаимодействие национального права РК ... ... ... ... на ... ученой степени
к.ю.н. – Усть-Каменогорск, 1999. – 7 бет
[55] ... ... прав ... ... на третьей сессии
Генеральной Ассамблеи ООН 10 декабря 1948 г.) ... ИС ... ... 1995 ... 19 ... ... ... жағдайы туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы (2007 жылғы 1 желтоқсандағы Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... //Источник: спровочная правовая система ЮРИСТ
[57] «Инвестициялар туралы» Қазақстан Республикасының 2003 ... ... № 373-II ... 3-бап 2-тармақ //Источник: справочная правовая
система ... ... А.М. О ... ... ... ... методическое
пособие. – А.: АГУ им. Абая. – 46 ... ... А., ... Г. Еңбек құқығы. Оқулық. – Алматы: Заң әдебиеті,
2006. – 43 бет
[60] 1999 жылғы 10 желтоқсандағы ... ... ... ... ... №493-І Заңы, 25-бап //Источник: справочная
правовая система ЮРИСТ
[61] Сабитова А.А. Статус ... ... ... и
международно-правовые аспекты: Дисертация на соиск. учен. степ. канд. юрид.
наук; [Науч. рук. С. Н. ...... АГУ им. ... 2001. – ... беттер
[62] Мусабаева А. Мнение по поводу "стальных " парней ... ... 24 ... – 1 ... Л.Б. Нысанбекова. Халықаралық жеке құқық. Негізгі институттар: Оқу
құралы. – ... Жеті ... 2006. – 133 ... ... частное право. Учебное пособие /Под ред. ... – М.: ... 1993. – 135 ... ... ... он жыл. – ... ... 2003. – 68 бет
[66] Л.Б. Нысанбекова. Халықаралық жеке құқық. Негізгі институттар: ...... Жеті ... 2006. – 134 ... ... И.Я. ... ... Практическое пособие. – М.: Юрист,
1997. – 109 бет
[68] 1997 жылғы 13 ... ... ... ... ... №204 Заңы ... ... Парламентiнiң Жаршысы,
1997, №24 
[69] Моисеев Е.Г. Правовой статус СНГ. – М.: Международные отношения, ... 212 ... ... Н.И., Хлестова И.О. Правовое положение российских граждан за
границей. – М.: Юрист, 1994. – 50 бет
[71] ... Л.Р. ... ... ... ... и практики. – М.:
Наука, 1986. – 164 бет
[72] Базарбаев Б.Б., Басин Ю.Г. ... А.И. ... ...... 1984. – 248 ... ... пакт о гражданских и политических правах (Нью-Йорк, 16
декабря 1966 г.) //Источник: ИС ... ... Н.А. ... ... в ... ... праве. – М.:
Юрист, 1995. – 4 бет
[75] Л.Б. Нысанбекова. Халықаралық жеке ... ... ... ...... Жеті ... 2006. – 58 бет
[76] 1991 жылғы 20 желтоқсандағы «Қазақстан Республикасының азаматтығы
туралы» Қазақстан Республикасының Заңы (2002 ... 17 ... ... №322 Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен), 7-
бап //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
[77] Сабитова, А.А. ... ... ... ... ... аспекты: Диссертация на соиск. ... ... ... ... ... рук. С. Н. Сабикенов]. – Алматы: АГУ им. ... 2001. ... ... Лунц Л.А., Марышева Н.И., Садиков О.Н. Международное частное право:
учебник. – М.: ... ... 1984. – 251-252 ... ... Н.А. Семейные отношения в международном частном праве. – ... 1995. – 18 ... ... И.В. Брачная правосубъектность в международном частном
праве //Правосубъектность по ... и ... ...... ... 1983. – 176-187 ... Джандарбеков Б.А. Актуальные проблемы современного гражданского права.
Том 2. ... ... ... ... ... ... посвященный 10-летию независимости Республики ... 20-21 ... 2001 года /Отв. ред. М.К. ... – Алматы:
КазГЮА, 2001. – 224-225 ... 1998 ... 17 ... ... және ... туралы» Қазақстан
Республикасының №321-1 Заңы (2006 ... 10 ... ... ... ... және ... 37-бап – Алматы: ЮРИСТ, 2006
[83] Нурабаева З.Т. Усыновление в брачно-семейном законодательстве:
Проблема усыновленных ... ... ... ... ... ... апреля – 5 бет
[84] Тусупбекова А.М. Актуалбные проблемы современного гражданского ... 2. ... ... ... конференции аспирантов
и соискателей, посвещенной 10 ... ... ... Казахстан.
Алматы 20-21 февраля 2001 //Отв редактор М.К.Сулейменов. – Алматы: КазГЮА,
2001. – 217-218 ... ... и ... право развивающихся стран: Учебное пособие /Под
ред. В.К. Пучинского. – М.: изд-во УДН, 1989. – 31-46 ... ... ... мен ... ... халықаралық бала асырап
алу қандай болмақ? ... ... РК «О ... и семье»: Учебное пособие – А.: Баспа, 1999. – 8-бет
[88] Синицкая С. Сиротство -не блаженство ... ... 2003, 8 ... 5 ... Гражданское и торговое право капиталистических государств: Учебник
/Под ред. Е.А. Васильева. – М.: Международные отношения, 1993. – 524 бет
[90] ... ... в ... ... ... /Составит.: Н.Т.
Блатова, Г.М. Мелков – М.: ИНФРА-М, 1997. – 179 бет
[91] ... о ... ... и ... ... по ... и ... делам (Кишинев, 7 октября 2002 года) //Источник: ИС
ПАРАГРАФ, 19.05.2009 12:54:37

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Қазақстан Республикасындағы шетелдік азаматтардың халықаралық жеке құқық саласындағы құқықтық жағдайы16 бет
Іс жүргізу құқығы5 бет
Адам және азаматтардың конституциялық міндеттері18 бет
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары82 бет
Адам және азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтары19 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ұғымы39 бет
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау28 бет
Адам мен азаматтардың конституциялық құқықтары, бостандықтарына және міндеттері38 бет
Адам мен азаматтардың саяси және экономиккалық құқықтары мен бостандықтары20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь