Компьютерлік неологизмдер

КІРІСПЕ

І. НЕОЛОГИЗМ ТҮСІНІГІ, МАҒЫНАСЫ, АУДАРЫЛУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 «Неологизм» термині мен түсінігінің мәні ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Компьютерлік неологизмдердің мағынасын аудармада анықтау әдістері
1.3 Неологизмдердің мағынасын сөздіктер көмегімен анықтау жолдары

ІІ. КОМПЬЮТЕРЛІК НЕОЛОГИЗМДЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ОЛАРДЫ ТАЛДАУ
2.1 Компьютерлік неологизмдерді қалыптастыру әдістері
2.2 Компьютерлік неологизмдерді гендерлік .лингвистикалық тұрғыдан зерттеудің нәтижелері
2.3 Компьютерлік неологизмдерді ағылшын тілінен қазақ тіліне аударудың өзекті мәселелері

3. КОМПЬЮТЕРЛІК НЕОЛОГИЗМДЕРДІҢ ЖАСАЛУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ АҒЫЛШЫН, ҚАЗАҚ АУДАРУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ


ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

ҚОСЫМША
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Жаһандану үрдісімен тілдер үнемі даму үстінде. Олардың түрлі құрылымдары, дыбыстық жүйесі, морфемдік құрамы, семантикалық өзгерістері жүруде. Анағұрлым өзгеріс ағымына сөздердің басқа тілдегі сөздерге бағыныңқы немесе семантикалық инновация арқылы мағынасының өзгеруін атар едік. Біздің жұмысымызда компьютерлік технология саласындағы неологизмдер қарастырылады. Бұл сала арқылы қазіргі таңдағы қазақ тілінің ғылыми-техника сферасындағы сөздік қорларын жаңа мәліметтермен толықтыруға негіз болады. Қазіргі қазақ тілінің жете шешілмеген мәселелерінің бірі – термин мәселесі. Мұның күнделікті тәжрибеде көптеген кедергіге душар етіп жүргені белгілі. Сонда да болса, бұл жөнінде осы күнге дейін жұртшылық пікірі ортаға салынған емес. Мемлекеттік терминологиялық комиссияның термин жөніндегі әр мезгілдегі шешімдері түгелдей ғылыми принцпке негізделген деп айтуға болмайды. Термин мәселесіндегі әртүрлі пікірдің, шалағай ұғымның кесірі газет-журнал тәжрибесінде де жиі көрініп жүр. Бұл халықтың сауатты жазуына әсте де пайда бермейтін құбылыс. Жасыратыны жоқ, қазіргі терминдердің көптігінен қай сөз ана тілімізде, қай термин интертерминдерге жататынын білмей дал болудамыз. Әсіресе, баспа ісіне қатысты аталымдардың күйі қуантарлық емес. Мұндай терминдерді баспагерлер, баспахана қызметкерлері мен осы пәнді қолға алып жүрген ұстаздармен, студенттер білмесе, ол аталымдар қарапайым жұртқа таңсық, тіпті беймәлім десе де болғандай.
Қандай да болсын ғылым саласымен тығыз байланысты ұғымдар жүйесі – термин проблемасына тоқталсақ: «Тілдің ілгері басып өсуі үшін оның емлесі мен термин мәселесі дұрыс шешеліме болмайды. Болмайтын себебі сол: өркендеп алға барған тілдің түрлі тарауының бәрі де сол емле, терминологиямен сабақтасады да отырады»[1,25]- дейді қазақ тіл білімінің ғылыми-теориялық негізін қалаушылардың бірі, профессор Қ. Жұбанов. Оның терминге берген анықтамасы: «Белгілі бір ұғымдарды білдіретін қарақшылы сөздер болады, ол сөздерді әлгіндей ұғымдарға – ғылым жолы қандай сатыда тұрса, міне осыны теліп отырады; сонымен қатар термин сөзінің терминдік ұғымы мен күнделік тіршілікте қолданылатын жай сөздік мағынасы басқа болуы мүмкін»[2,111]
Даму үрдісі бір орында тұрмайды, бұған компьютерлік қолданыс дәләл болып отыр. Компьютер құралы біздің ажырамас өміріміздің бір бөлшегіне айналып отыр. Қайда бара қалсаңыз да компьтерді және оған сәйкес құрал-жаьбдығын кезіктіресіз. Барлық қоғамдық орындарда осыдан он жыл бұрын тіпті магазиндерде қарапайым қолданыстағы отандық немесе сырттан келген кассалық аппараттар тұрды. Ал қазір кез-келген ірі болсын орташа деңгейдегі дүкендерде кассалық аппараттардың барлығы компьтерлік құрал-жабдықпен жүйелендірілген. Мұнан басқа кез-келген заманауи жұмыс орныны компьтерсіз еелстету мүмкін емес.
1. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. – Алматы: Ғылым, 1999, 335б
2. Бұл да сонда, 349 б
3. Әсілжанов С. Қазақ терминологиясы: теория және тәжірибе(оқу құралы) – Астана, 2005, 32б
4. Мұсабаев Ғ. Тағы да термин туралы// Қазақ әдебиеті, 1956. №48
5. Омашев Н. Ақпарат әлемі. – Алматы: Қазығұрт, 2006, 8б
6. Омарова А, Әбдиева Р, Толыбаева Ж. Ж. Баспа ісі және кітап басу. – Астана: Фолиант, 2004, 33б
7. Лотте Д. Вопросы заимствования и упорядочения иноязычных терминов и терминоэлементов. – М.: Наука, 1982. 149б
8. Ахмедов Ғ. Тіл қорымыз азайып, шұбарланып барады // Қазақ әдебиеті. 1999. №10
9. Жүнісов С. Басбұзарға сот бар, ал тілбұзарға ше?// Қазақ әдебиеті. 1994, № 20
10. Әміров Ә. Қазақ баспасөзінің 1990-2000 жылдар аралығында терминологияны қалыптастырудағы рөлі // Ана тілі. 2002 жыл. № 19
11. Айтбайұлы Ө. Қазақ терминологиясының қазіргі жайы және міндеттері //Ана тілі. 1991. № 45
12. Сыздықова Р. Тілдегі жаңалықтардың сыры неде? // Ана тілі. 1991.№ 50
13. Баялиева Д. Баспасөздегі термин мәселесі// Хабаршы. Журналистика сериясы. № 10.
14. Қайдров Ә. Қазақ терминологисына жаңаша көзқарас. Алматы. : Рауан 1993. – 44 бет
15. Қалиев Б. Қазақ тілінің көкейкесті мәселелері. – Алматы: Дайк-Пресс, 1997. – 150 б
16. Құрманбайұлы Ш. Қазақ лексикасының терминденуі. – Алматы: Ғылым, 1998. – 110 б
17. Қалиұлы Б. Қазақтың төл терминологиясы қашан жасалады?// Ана тілі, 17.09.92
18. Сауранбаев Н. Т. М. В. Ломоносов және орыс тілі, Алматы, 1948, 6-бет
19. XX ғасырдағы қазақ әдеби тілі. Ғылыми мақалалар жинағы. – Астана: Елорда, 2000, 117 б
20. Құрманбайұлы Ш. Бізде тіл, терминология 0001-мәселе болуы керек, әзірге олай болмай тұр. // Айқын. 2008. № 25
21. Жанұзақов Т. Терминдер жайында // Қазақ әдебиеті. 1956. № 39.
22. Байтұрсынұлы А. Көптомдық шығармалар жинағы. – Алматы: Алаш, 2006, 247 б
23. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. Алматы: Ғылым, 1999, 524 б
24. Сыздықова Р. Тілдегі жаңалықтардың сыры неде? // Ана тілі. 1991.№ 50
25. Нұсқабайұлы Ж, Тұрсын Қ. Тележурналист анықтамалығы. Алматы: Білім, 2001, 1б
26. Баялиева Д. Баспасөздегі термин мәселесі// Хабаршы. Журналистика сериясы. № 10.
27. Сыздықова Р. Тілдегі жаңалықтардың сыры неде? // Ана тілі. 1991.№ 50
28. Терминологиялық жабаршы. 2006, № 1 (15)
29. Ш. Құрманбайұлы. Терминқор қалыптастыру көздері мен терминжасам тәсілдері. – Астана: «Сөздік-Словарь», 2005
30. Сарыбаев Ш. Бұқаралық ақпарат құралдары тіліндегі жаңа қолданыстар // Мемлекеттік тіл: терминология, іс қағаздары мен бұқаралық ақпарат құралдарының тілі. Астана, 1999, 36 б
31. Тіл мәдениеті және баспасөз. – Алматы: Ғылым, 1972, 48б
32. Нұрғалиев А. А. Байтұрсынов. – Алматы: Рауан, 1990
33. Сыздықова Р. Тілдегі жаңалықтардың сыры неде? // Ана тілі. 1991.№ 50
34. Ақаев С. Өзгеге қарап өзімізді ұмытпайық // Ана тілі. 1994. №46
35. Әмірхамзин А., Жұмбергенов Ж. Терминдер мәселесі // Айқын. 2008. №16
36. Бұл да сонда
37. Құлмұхаммед М. Термин жайында // Егемен Қазақстан. 2006. №10
38.Царев П.В. Продуктивное именное словообразование в современном английском языке. М.: Изд.МГУ, 1984, 214 с.
39.Заботкина В.И. Новая лексика современного английского языка. М.: Высшая школа, 1989, 126 с.
40.Сепир Э. Лингвистическая относительность / Уорф. Б. ; М.1998 - 39с.
41.Сукаленко Н.И. Языковая картина мира.; М. 1987 – 126с.
42.Маслова В.А.Введение в когнитивную лингвистику – М.:УРСС, 2008 – 177с.
43.Гачев Г.Д. Европейские образы пространства и времени //Культура, человек и картина мира. (под ред. А.И.Арнодльдова и др.) – М.: Наука, 1987 – 31с.
44.Бархударов Л. С. Курс лекций по теории перевода. / Л. С. Бархударов, Я. И. Рецкер. – М., 22 с.
45.Бархударов Л. С. Язык и перевод: Вопросы общей и частной теории перевода. / Л. С. Бархударов. – М.: Международные отношения, 2005. – 17 с.
46.Борисова Л. И. Лексические трудности перевода научно-технической литературы с английского языка на русский. / Л. И. Борисова. – М.: ВЦП, 1999. – 34 с.
47.Бреус Е. В. Основы теории и практики перевода с русского языка на английский: Учебное пособие. / Е. В. Бреус. – М.: Изд-во УРАО, 2000. – 30 с.
48.Бреус Е. В. Теория и практика перевода с английского языка на русский: Учебное пособие. / Е. В. Бреус. – М.: Изд-во УРАО, 2001.– 47 с.
49.Бурак А. Л. Введение в практику письменного перевода с русского языка на английский. Этап 1: уровень слова. / А. Л. Бурак. – М.: МГУ им. М.В. Ломоносова, 2002. – 61 с.
50.Володина М. Н. Когнитивно-информационная природа термина и терминологическая номинация: Дисс. докт. филол. наук. / М. Н. Володина. – М., 1998. – 11 с.
51.Каде О. Проблемы перевода в свете теории коммуникации. Вопросы теории перевода в зарубежной лингвистике: Сборник статей. / О. Каде. — М.: Международные отношения, 2001. – 224 с.
52.Комиссаров В. Н. Теория перевода (лингвистические аспек ы): Учеб. для ин-тов и фак. ин. яз. /В. Н. Комиссаров. – М.: Высшая школа, 1999. – 108 с.
53.Комиссаров В. Н. Пособие по переводу с английского языка на русский. ч.II / В. Н. Комиссаров, Я. И. Рецкер, В. И. Тархов. – М.: Высшая школа, 2001. – 267 с.
54.Латышев Л. К. Курс перевода: Эквивалентность перевода и способы ее достижения. / Л. К. Латышев. – М., 2001. – 18 с.
55.Нелюбин Л. Л. Лингвостилистика современного английского языка (учебное пособие). / Л. Л. Нелюбина. – М.: МОПИ им. Н.К.Крупской, 2000. – 419 с.
56.Нелюбин Л. Л. Перевод и прикладная лингвистика. / Л. Л. Нелюбин. – М.: Высшая школа, 1998. – 147 с.
57.Нелюбин Л. Л. Толковый переводоведческий словарь. – М., 2001. – 147 с.
58.Новиков А. И. Семантика текста и ее формализация. / А. И. Новиков. – М.: Наука, 2003. – 56 с.
59.Пумпянский А. Л. Введение в практику перевода научной и технической литературы на английский язык. / А. Л. Пумпянский. – М.: Наука, 2006. – 25с.
60.Терминасова С. Г. Язык и межкультурная коммуникация. / С. Г. Терминасова – М., 2000. – 38 с.
61.Федоров А. В. Основы общей теории перевода (лингвистический очерк). / А. В. Федоров. – М., 1999 – 32 с.
62.Mathiot M. An approach to the cognitive study of language / M. Mathiot. – Bloomington: Indiane University, 1968. – XV – 47 с.
63.Урысон Е.В. Языковая картина мира VS. Обиходные представления (Модель восприятия в русском языке) / Е.В. Урысон // Вопросы языкознания. 1998. –№ 2. – 35с.
64.Булыгина // Аспекты семантических исследований. – М.: Наука, 1980. –23 с.
65.Бережан С.Г. Семантическая эквивалентность лексических единиц / С.Г. Бережан. – Кишинев: Штиинца, 1973.
66.Арнольд И.В. Семантическая структура слова в английском языке, методика ее исследования / И.Н.Арнольд. – Л.: Просвещение, 1966.
67.Арутюнова Н.Д. Язык и мир человека / Н.Д. Арутюнова. – М.: Школа “Языки русской культуры”, 1998..
68.Тюленев С.В. Теория перевода: Учеб. пособие. М.: Гардарики, 2004.
69.Мостицкий И.Л. Новейший англо-русский толковый словарь по современной электронной технике. М.: Лучшие книги, 2000, 530 с.
70.Крупнов В.Н. Курс перевода, Международные отношения, 1979, 231 с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І. Неологизм түсінігі, мағынасы, аударылуының теориялық аспектілері
1.1 «Неологизм» термині мен түсінігінің мәні.............................
1.2 Компьютерлік неологизмдердің мағынасын аудармада ... ... ... ... ... ... анықтау жолдары
ІІ. Компьютерлік неологизмдердің қалыптасуы мен оларды талдау
2.1 Компьютерлік неологизмдерді қалыптастыру әдістері
2.2 ... ... ... ... ... нәтижелері
2.3 Компьютерлік неологизмдерді ағылшын тілінен қазақ тіліне аударудың
өзекті мәселелері
3. КОМПЬЮТЕРЛІК НЕОЛОГИЗМДЕРДІҢ ЖАСАЛУ ... ЖӘНЕ ... ... ... ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ҚОСЫМША
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Жаһандану үрдісімен тілдер үнемі ... ... ... ... ... ... ... құрамы,
семантикалық өзгерістері жүруде. Анағұрлым өзгеріс ағымына сөздердің басқа
тілдегі сөздерге ... ... ... ... ... ... атар ... Біздің жұмысымызда компьютерлік технология саласындағы
неологизмдер қарастырылады. Бұл сала арқылы қазіргі таңдағы ... ... ... ... қорларын жаңа мәліметтермен толықтыруға
негіз болады. Қазіргі қазақ тілінің жете шешілмеген мәселелерінің бірі –
термин мәселесі. ... ... ... көптеген кедергіге душар етіп
жүргені белгілі. Сонда да болса, бұл ... осы ... ... ... ортаға салынған емес. Мемлекеттік терминологиялық комиссияның термин
жөніндегі әр мезгілдегі шешімдері түгелдей ғылыми принцпке негізделген деп
айтуға болмайды. Термин ... ... ... ... ұғымның
кесірі газет-журнал тәжрибесінде де жиі көрініп жүр. Бұл ... ... әсте де ... ... құбылыс. Жасыратыны жоқ, ... ... қай сөз ана ... қай ... интертерминдерге
жататынын білмей дал болудамыз. Әсіресе, баспа ісіне қатысты аталымдардың
күйі қуантарлық ... ... ... баспагерлер, баспахана
қызметкерлері мен осы ... ... алып ... ұстаздармен, студенттер
білмесе, ол аталымдар қарапайым жұртқа таңсық, ... ... десе ... да ... ... ... тығыз байланысты ұғымдар жүйесі –
термин проблемасына тоқталсақ: ... ... ... өсуі үшін оның ... ... ... ... шешеліме болмайды. Болмайтын себебі сол: өркендеп
алға барған тілдің түрлі тарауының бәрі де сол ... ... да ... дейді қазақ тіл білімінің ғылыми-теориялық
негізін қалаушылардың бірі, ... Қ. ... Оның ... берген
анықтамасы: «Белгілі бір ұғымдарды білдіретін қарақшылы сөздер ... ... ... ...... жолы ... ... тұрса, міне осыны
теліп отырады; сонымен қатар ... ... ... ... мен күнделік
тіршілікте қолданылатын жай сөздік мағынасы басқа болуы мүмкін»[2,111]
Даму үрдісі бір орында тұрмайды, ... ... ... ... ... Компьютер құралы біздің ажырамас өміріміздің бір бөлшегіне
айналып отыр. ... бара ... да ... және оған ... ... кезіктіресіз. Барлық қоғамдық орындарда осыдан он жыл ... ... ... ... отандық немесе сырттан ... ... ... Ал ... ... ірі болсын орташа деңгейдегі
дүкендерде кассалық аппараттардың барлығы компьтерлік ... ... ... ... ... ... ... компьтерсіз
еелстету мүмкін емес.
Компьютерлік техника және компьютерлік технология адам өмірінде
жай ... еніп ... ... даму ... есептеу
процестерінің көмегінсіз мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ... импульс болып
табылады (компьтерлер және электронды- ... ... Әрі ... ... ... компьтерлік технологиялар арқылы
автоматтандыруға деген ой пайда болды. Осы салада ... етіп ... ... ... ... ... қол жеткізгеннен соң
екінші қадам жасады, ол ... ... ... ... компьтерлік технологиялар мен ... ... ... ... және т.б ... ... ... компьтер өндірісінен түсетін қаражат көзі кибернитика
құралдарының интенсивті дамуына қабілетті бола ... ... ... ... ... даму ... ... Компьтерлік технология ... ... ... ... жасы жеткен қарт адамдарға арналған
еліктіргіштер түрлерін шығарды. Осының ... ... ала ... ... ... осы ... ... емес, ең көп таралған ... ... ... ... ойын автоматтары, компьютерлік ойындар,
Интернеттегі қызық ... ... ... телефондық байланыс
құралдары..
Компьютерлік технология тілге көп санды арнайы сөзді және ... ... бай ... енгізді. Мысалы, жүйелік карта,
микропроцессор, операциялық жүйе, ... ... ... ... ... нысан (нысан Delphi3.0) және т.б. Бұл сөздердің көбісі
ағылышн тілінен енгізілген және аз ... ... ... де бар.
Компьтерлік құрылғымен байланысты болып ... ... ... ... арасында кез-келген мамандандырылған тіл ... ... ... емес ... ... сол ... ... басқа мағынада "арго" (немесе
жаргон) деп аталады. ... ... тіл ... ... ... ... туындауы мүмкін. В Барлық сөздер әуел баста
жаргон ретінде пайда болып сосын компьтерлік ... ... ... ... Басқаша айтқанда, көптеген ойды білдіретін жаргондар таза
техникалық терминдердің қосындыларынан пайда болған.
Тілдердегі бір тілден екінші ... ... ... ... ... орын алып келе жатыр. Аударма жұмысының ... ... ... ... алынады, яғни, қоғамдық өмірдің дамуынан
және жаңа түсініктермен туындауынан, ... ... ... және
ғыылми-техникалық ақпараттың кеңістігінің өсуінен ... ... арта ... Жаһандық компьютерлендіру кезеңінде
компьютерлік технологияларды ағылшын ... ... ... мен
зерттеу әдістернің өзектілігі ешқандай күмән туғызбайды.
Зерттеу жұмысының нысаны: ағылшын тілінен ... ... ... ... ... мен ... қалыптасуы болып табылады.
Зерттеу жұмысының пәні: пән ретінде компьтерлік неологизм қолданылды.
Зерттеу жұмысының мақсаты-қазақ тіліндегі компьтерлік ... ... ... ... ... сәйкес аударманың
ерекшеліктерін ескере отырып, ... ... ... сөз ... ... аударманың әдістері қолданылады.
Мақсатқа жету үшін мынандай міндеттер алға ... ... ... ... ... ... қазақ тіліндегі компьтерлік неологизмнің қолданылуының әдістерні
қарастыру;
- компьтерлік неологизмдердің гендерлік-лингвистикалық ... ... ... ... ... ... тіліне аударудың
әдістерін қарстыру;
Қарастырылып отырған зерттеудің теоретиялық негізі ашық әлемдік
Интернет ... және ... ... ... ... ... деңгейі. Біз зерттеу жүргізген сала ... ... ... қатары бар. Олардың алдыңғы буынында Қ.
Жұбановтың «Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер» атты ... ... ... С. ... «Қазақ терминологиясы: теория және тәжірибе(оқу
құралы)» Астанада 2005 жылы ... ... Ғ. ... ... да ... ... мақласы өзінің мазмұынмен ерекше.
Н. Омашев «Ақпарат әлемі», А. Омарова мен Р. ... Ж. ... ... ісі және ... ... атты еңбектері жарыққа шығып жалпы
қолданылысқа ие болды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен нәтижелері. Зерттеудің ғылыми жаңалығы
ретінде қазақ тіліндегі ... ... ... ... өзіндік пікір тұрғысынан талданды деуге негіз бар.
Компьютерлік ... ... ... ... болған жаңа сөздер мен
терминдердің қазақша ... ... ... ... ... және ... негіздері. Кейінгі кезде тіл
білімінің шектес ... ... ... ... ... ... неологизмдерді өзіндік тұрғыдан сипаттау тіл дүниетанымның ... мен ... ... ... ... ... тұрғыдан алғанда, тіл ерекшеліктерінің неологизмдік тұрғыдан
талдау тіл мен технология өндірісі ... ... ... ... ... ... Зерттеудің нәтижелері мен пайымдаулары ... ... ... ... ... белгілерін нақтылай
түсуге, мәселелерін айқындауға өз деңгейіне ... ... ... ... ... тіл біліміндегі компьютер құрылығыларын
зерттеулердің ғылыми-теориялық негіздерін нақтылай түсуге ... ... өз ... ... Зерттеу барысында талдау жасалған тілдік
деректерді қазақ тілінің түсіндірме, ассоциативті ... ... ... ... ... ... қатынас пәндерінде де
қолдануға болады.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар.
- Тіл мәдениеттің ... деп ... ... ... этнолингвистикалық қарым-қатынас түзіліп,
тілдік қана емес, ұлтаралық мәдени-техникалық байланыс өсі ... ... ... ... өтуі мен ... ұсынылуы. Зерттеу жұмысы
өзінің жазылу барысында кафедраның ... ... ... ... ... ... ... жұмысының әдіс – тәсілдері. Зерттеу жұмысында аффиксация,
семантикалық және ... ... ... ... ... ... ... жүйелілік әдістері де көрініс
тапты.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... ... болуының әдістерін, қазақ тілі үшін
компьтерлік сленг мәнділігі мен қорытынды ... ... ... ... ... және ... ... Неологизм түсінігі, мағынасы, аударылуының теориялық аспектілері
1.1 «Неологизм» термині мен түсінігінің мәні
Неологизм түсінігінің дәлме-дәл ... мен ... бір ... ... ... қатысты мәселелер қазіргі күнге
дейін шешімін таппаған мәселе ... ... ... ... ... ... ... екі түрлі
көзқарастарды байқауға болады. Бірінші «неологизм» термині тілде ... тіл ... ... ... ... ... ... болмаған, белгісіз түсініктерді, ... ... ... ... ... ... ... biocide- биологиялық
соғыс және т.с.с.
Сондай-ақ неологизмдердің өздері де тілде белгілі бір ... жаңа ... ... ... бұл ... бояулар тән, яғни сөздерге жаңадан мән, сипат, маңыздылық
беретін семантикалық және ... сөз ... ... ... ... ... ... мақсаттарда құпия жұмыспен айналысатын ғалым) сөзі
scientist сөзіне ... ... ... ... ... ... ие.
Осы лексикалық инновациялардың пайда болуына, тіл ... ... ... ... ... Біреулері тілге енсе,
екінші біреулері қысқаша уақыт ішінде қолданудан шығып кетуі мүмкін. Көбіне
жаңа сөздердің пайда ... жаңа ... ... ... осы ... сөз ... сақталады, өйткені тіл және жалпы лексика
қарым-қатынас құралы ретінде өз қызметін атқарады, сөздерге қатысты ... ... ... өңдейді. Тілдік жүйеде жаңадан пайда ... ... ... дейін таралмай, тілдің құрылымдық талаптарына
жауап беретін ... ғана ... ... тілдік жүйенің орталығына
негізгі сөздік қорға ... ... ... тез арада орталыққа еніп, қажетті және
белсенді түрде ... ... ... ... ... ... ... техника, мәдениет, саясат салаларында пайда болса, ал ... ... ... ... ... мен ... уақытша белгілер объективті
анықтай алмағандықтан, субъективті белгілерді қолданудың мәні зор.
Енді ыңғайлылық үшін «неологизм» терминін, лексикалық жаңа қалыптасқан
сөздерді де, жеке ... де ... ... белгілейтін
боламыз.
«Баспа» деген сөз – кең мағыналы сөз. Әрине, баспа ісімен, соның
ішінде ... ... ... кез ... ... келе ... де қиын іс. Ол үшін ... бойында терең білімділік, өз ісіне
шығармашылық тұрғыдан қараушылық сияқты ... ... ... ... ... ... өнер ... бейімділік,
техникалық іске құмарлық сияқты қасиеттердің болуы шарт.
Демек, ... ... ісі ... ... де ... ... ... - жеңіл-желпі жұмыс та емес. Ол саясат ісімен тікелей ... ... ... ... шығару үшін ғажайып ... ... ... ... Ал еңбектің жемісті болуы тиімді
пайдаланылған амалдарға, әдістерге, тәсілдерге байланысты[6,55].
Баспа ісі ... өте кең ... ... ... саналады. Әуелі, оның
рухани асыл қазына – кітап болып шығарып, елге кең ... ... ... тиістіміз. Бұл функциясы қоғамдық қажетті ақпаратты іздеп
тауып, жинастырып, аудитория сұранысына сай ... ... ... ... ... қауышып жатқанына ерекше мән ... ... ... ... ... келетін болсақ, олардың дені
шет тілдерден келген кірме сөздер. Дегенмен, соңғы кездері бұл ... да ... ... ... Мәселен, түпнұсқа,
қолжазба, теру, түптеу сынды баспаға қатысты сөз тіркестері қазақ ... ... ... ... ... ... ... – баспа ісінің құрамдас бір бөлігі. Басқаша айтқанда,
баспаханасыз баспа ісінің ... көру ... ... ... баспа
өнімінсіз баспахана жұмысын да көзге елестету ... ... ... ... егіз ... ... авторлардан келіп түскен түпнұсқаларды
полииграфиялық құралдармен ... ... ... ... Қандайда
болмасын полиграфиялық дайын өнімдер немесе басылымдардың: кітап, газет,
журнал, атлас, карта, ... ... ... ... ... барлығы баспа ісіне қатысты аталымдар болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... алған
мәтіндер мен түрлі суреттердің негізінде жарық көреді.
Оқушы қауымға ұсынылған ... ... ... ... ... ... қай түрлі, қандай мәнді болмасын қолжазбалық
негізде жарық көреді. Ол сайып келгенде ... ... ... ... ... ... және ... құралдар мен ұдайы
өндіріле жататын түпнұсқалардың бәрі баспалық деп ... Одан ... ... ... ... да бірнеше жылдан бері қазақ
тілінде қолданылып келеді. Мәселен: ... ... ... ... сынды процесстердің аталымдары ана тілімізде.
Бір кемшілігі тіліміздің өзге ... ... ... ... көрсетілген аталымдардай таза қазақша ... ... ... ... Бар ... өзінде пайдаланылу аясы өте тар. ... айта кету ... адам ... маңызды рөл атқаратын бұқаралық
ақпарат құралдарында терминология мәселесі көтеріліп ... ... ... ... ... талқылануы, оларды оқырман қауымға ұсынуы
өте сирек ... ... ... қасы десе де ... ... жай, ... ... жүйе енді. Сырттан инвесторлар
тарту мәселесі де күннен-күнге ... алып ... ... ... яғни ... түрлі бағыттағы байланыс артып отырған уақытта сырттан
келіп, тілдік қорымызға ... ... ... ... күрт ... заңды
нәрсе.
Сонымен баспа ісіне қатысты аталымдарды талдауға ... ... ... ... ... ... ... алайық. Өйткені қазіргі кезде терминологияға қатысты ғалымдар
арасында екі ұдай пікірлер ... ... ... ... келген кірме
сөздерге қазақша балама табуды міндет етсе, енді бірі терминдерді сол
қалпында ... ... С. ... «Кірме терминдерді дайын күйінде қабылдау, әрине басқа
тәсілдермен салыстырғанда жеңіл екені белгілі. Осы жеңілдік орыс ... ... ... ... көптеген кірме терминдерді
енгізуге әкеліп тіреді»/7/ - деп атап көрсеткен болатын.
Ал, Ғ. ... «Тіл ... ... ... ... деп ... ... терминдерді қазақшалауға өз қарсылығын білдіреді.
Ол: «Әр тілдің өзінің заңы бар, құр босқа ... ... ... ... ... әр сөзіне балама іздеп, тілді шұбарлаудың қажеті жоқ. орыс
тілінің өзінде шет тілі ... ... ... жоқ па? ... ... ... ... мағынасын дәл түсіну үшін де ол өте
қажет» деген болатын. [8,55]
С. Жүнісовтың: «Шет ... ... ... ... орыс тілі ... сөздер. Оларды орыс сөздігінде қалай қолданса, солай қолданып
келдік... енді ... ... ... ... не ... халықаралық сөздердің бет-жүзіне қарамай, басқа-көзге
төпелеп шетінен қазақшалай бастадық»[9,14], - деп ... да ... ... ... ... пікірлерді байқаймыз.
Сондықтан, бүгінгі таңда шет тілі ... ...... ... де қиын ... бірі ... ... Барлық
халықаралық терминдерді сол күйінде қабылдасақ тіл шұбарлығына ... ... ... қазақ тілінде өркендете алмаймыз. Ал халықаралық
терминдерді сол ... ... ... ... дыбыстық
ерекшеліктерімізге бейімдесек, тіліміздің тарапымыздан балама тапсақ, онда
әлем халықтарына ортақ мұрадан, яғни ... ... ... ... ... қалмаймыз ба деген пікірлер айтылуда. Осы мәселе ... екі ... ... ... әлі ... шешемін таппаған күрделі мәселе, қалай болғандада осы
екі түрлі ... ... бір ... салу ... күн санап арта
түсуде. Себебі, тілімізде басқа тіл есебінен еніп отырған жаңа ... легі ... ... көп ... ... ... ... Қазір
қалай қабылдасақ келешек ұрпақ та сол ... ... ... ... ... терминология ғылымындағы аталмыш мәселелерді шешуге орасан зор
үлес қоспақ.
«Бүгін қабылдаған ... ... ... опық ... ... Сондықтан ғалымдар ... ... ... ... ... ... тұр. Термин қабылдауда ұлтын, тілін
сүю ... осы екен деп ... бәр ... ... ... ... ... не болмаса әлемдік мәдениеттен, ғылымнан ... деп шет ... ... сол ... қабылдау сыңаржақтылықты
білдірсе керек»[10,147].
Терминология ... ... ... ... келе, ҚР ҰҒА
корреспондент-мүшесі Ө. Айтбайұлы «Қазақ терминологиясының ... ... ... ... ... ... ... негізгі
мәселелеріне жан-жақты тоқтала келе, ұлттық терминді қалыптастыруға қажетті
принцптерді атап көрсетеді. ... ... ... ... ... ... керек.
Бірінші принцп: Термин жасау үшін қазақ тілі сөз ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілінің сөз байлығы жетпеген кезде
туыстас түркі тілдері сөз байлығын сарқа пайдалану принцпі.
Үшінші принцп: Интернационалды терминдерді қабылдау ... ... ... осы ... үш ... бөліп қарайды: а) Интертерминдердің
мағынасын дәл беретін тілімізден балама табу; ә) Оларды сөзбе-сөз ... б) ... ... ... ... ... ... тілінің заңдылығына бағындыра икемдей қабылдау.
Төртінші принцп: Қысқарған терминдер жасау принцпі. Мұнда да негізінен
сөз байлығымызды ... ... ... өзге ... өзіндік етіп
алудың жолдары қатты қарастырылып отыруы керек.
Бесінші принцп: ... ... ... ... ... ... түсіп, соны қатып ұстайтын ... ... ... ... да ... болмай тұрмайды. Бұған саналы түрде барып отыруға
тура келеді.
Осы ... бес ... атап ... отыра Ө. Айтбайұлы қосымша және
екі принцп ұсынады.
Алтыншы принцп: Терминдерді жазу принцпі.
Жетінші принцп: Термин мәселесі үнемі мемлекет тарапынан ... ... ... табылады[11,74].
Ал белгілі ғалым Р. Сыздықова «Ана тілі» газетінде жарияланған
«Тілдегі ... сыры ... атты ... «Көптеген
интернационалдық терминдердің беретін мағыналары біз жапатармағай ұсынып
жатқан баламалардан ... ... кең ... де ... ... ... ... хас мағыналық реңктер болатындығын ... ... ... аудармай, дәстүрлі ортақ элемент ретінде пайдаланып
отыр, әйтпесе олар ... ... ... ... ... ... да ... еді ғой»[12,23], - дейді. Ғалымның
бұл сөзін қазақстандық баспагерлер де қостайтын сияқты. Өйткені ... ... ... ... ... дені – ... баспаға кірсеңіз болғаны сіз ондағы қайнаған қызу жұмыспен
танысып қоймай, интертерминдерден көз ... ... ... ... ... жарыққа шығару үшін автор өз туындысын редакцияға әкеледі.
Осындағы ... сөзі ...... тудырушы, жаратушы. ... ... ... мәдени-әлеуметтік санат ретінде қарастырылатын ұғым.
Қазіргі өнертануда, әдебиеттануда қалыптасқан түсінік бойынша автор - ... ... ... өз ... ... өзінің дара, көркемдік
танымын әйгілейтін шығармашылық тұлға. Автор санаты шығармашылық ... ... дара ... ... эстетикалық принцп, өмір
тәжрибесі секілді ұғымдар ауқымында талданады. ... ... ... ... ... ... жоқ ... де ескеру қажет.
Ал баспада автордың орны ерекше, өйткені онсыз ешбір туынды жоқ. ... ... ... мен ... ... ... ... автордың өтініші,
автордың түзетуі, авторлық баспа табақ, авторлық тенденция, авторлық
қаламақы, авторлық ... ... ... және ... ... сынды
баспа процессі өз ретімен жүре береді.
Автордың қолжазбасы баспаға келіп түскен соң ... қызу ... ... ... шығу ... мен ... түпнұсқа макетін жасау
процессін дұрыс ұйымдастыруға байланысты. Авторлық түпнұсқа деген ... ... ... ... ... ... баспаға өткізген
басылымның алғашқы нұсқасы.
Бірінші процесс – редактура. Бұл ... ... ... ... ... ... стилистикалық кемшілігін түзету керек.
Автор түпнұсқасы ... ... ... оны ... ... ... нұсқаға жасайды.
Терім – егер түпнұсқа қолжазба түрде келсе, редакцияда мәтін беттеуге
ыңғайланып теріледі.
Корректура – негізгі мақсаты гранкалармен ... ... ... ... ... ... ... тұстарын түзетеді.
Негізінде бір корректор оқып тұрса, екіншісі тексеріп отырады. Бұл процесс
есептеу деп аталады. ... ... ... ... Мұнан кейін
қолжазбаны редактор қарап шығып, корректура сауалдарына жауап береді.
Келесі процесс қолжазбаны белгілеу ... ...... ... редактор, көркемдік және техникалық редакторлар қатысып,
мәтіннің барлық ... ... ... ... сілтемелер, иллюстрациялар т.б) тексереді.
Дайын болған материалды ... ... еді. Бұл ... ... ... ... яғни ... орналастырылады,
таблица, сілтеме формаларының орналасу ... ... ... ... келтіріледі. Мысалы, абзатц, абреже, акут, акцент, бордюр
сынды техникалық белгілердің ... және ... ... ... ... баспа аталымдарын да күнделікті жұмысымызда сөздік
қорымызда пайдаланып жүргенмен, олардың кірме сөздер ... ... ... оған мән ... Абреже (француз тілінен шыққан, «aberege» - қысқаша түсінік) –
тараудағы негізгі немесе қосымша тақырыптардың ... Ол ... ... ... ... – азат жол ... ... деген мағынада. Баспа туындысының
беттеріндегі немесе қолжазба мәтіннің сара ... ... ... сара жол ... жаңа жол деп те ... ... ... екі
шегініс аралығындағы мағыналық тұтастығы бар бөлігін де шегініс дейді. ... ... ... (abzetsen) аударғанда жылжыту дегенді білдіреді.
Акут – латынның аcutus сөзін аударғанда – әріпке ... ... ... сөздің логикалық немесе дұрыс айтылуына мән беруді нұсқайды. Акут
қойылған жерде оқырман сөздің ... ... ... ... ... бірден түсіне қояды. Ал, акцент (латыннан аударғанда «accentus»
– екпін) – бұл да ... ... ... ... қойылған белгі. Ол екі
бірдей қатар тұрған әріптің бір-бірінен еркешеленіп ... ... ... pagina – бет деген сөзінен шыққан. Кітап беттерін
немесе бағаналарға, колонкаларға цифр қою. Оның ... түрі ... ... ... жалпы, қарама қарсы деп бөлінеді.
Беттеу процессінде тағы бір жиі қолданылатын ...... ... ... ... аударғанда – жақындау дегенді
білдіреді. Сөздерді бір бірінен ажыратып тұратын ашық жер(пробел).
Кітап ... ... ... ... ... сол жақ не оң ... ... безендірулер немесе оюларды бордюр деп атайды. Бұл
француз тіліндегі «bordure» сөзінен ... шеті деп ... ... ... ... ... ... мәтіннің қандай қаріппен теріліп, яғни
оған қандай кегль сәйкес келетіні де ойластырылады. Жалпы, ... ... де ... ... Ол – ... ... ... Яғни
әріптің биіктігі мен енінің қаншалықты болуын көрсетеді. Оның да ... ... ... ... атты 3 п ... тең кегль, 4п (~1,5 )-
ке тең болатын диамант қаріпі және 7п (~ 2,63 ... ... атты ... ... ... ... ... енсе, 9п (~ 3,38 мм)-ке тең боргес
кеглі мен 14 (~5,26 мм)-ке тең ... ... ... ... тілінен
кірген сөздер.
Сонымен, кітап құрлысының, мәтін, сурет, безендіру сияқты барлық
элементтердің ... ... ... ұйымдастыратын – кітап
архитектоникасымен (грекше «architektonike» – ... ... де ... болдық. Жоғарыда көрсетілген процесстерден ... ... ... ... ... ... күйбелең тірлігі, яғни, қолжазба
автордан редакцияға ... ... ... соң ... ... ... ... өткізетін полиграфия сөзінің өзі кірме сөз.
Полиграфия – деген сөздің төркіні гректің ... (polus – ...... ... ... Бұл сөз ... тіліне он сегізінші
ғасырда Франциядан кірген.
Полиграфияда қызмет етем ... әр бір ... ... ол ... ... ... ... ма, бәрібір, өзі еңбек етуге бел байлаған
өндіріс саласын – полиграфияның не ... ... ... ...... ... Ол ғылым мен техниканың ең
үздік жаңа жетістіктерін пайдаланып, үнемі ... мен ... ... ... ... полиграфистерден өздерінің жалпы және арнайы
дайындық дәрежесін үнемі ... ... ... ... ... ... ... өнімі – адамдарға ұзақ уақыт бойында қызмет етуге жарайтын,
бұқаралық хабарлар мен насихаттың таптырмайтын негізгі көздерінің ... ... және ... ... ағарту ісінің, ғылыми білімді таратудың,
мәдеиетті дамытудың, ... ... ... ... ... ... ... шығаруды ойлап табуды компас ойлап табумен ... ... басу ... ... ... орта ... кезеңнен кейін
жер бетінде ғылымның дамуының шарықтатқан негізгі факторлардың бірі ... ... ... ... ... Иоганн Гутенберг шығыңқы баспа
тәсілін қағаз материалдың өзгешеліктеріне қарай ыңғайлап, жетілдіріп, ... ... ... Осы ... ... ... жұмысын жасау жұмысы
әлдеқайда жеңілдеді.
Полиграфия – техниканың бір саласы, баслым өнімдерін – ... және ... да ... ... ... қажетті
техникалық әдіспен өндіру, әлбетте бейненің ... ... ... қысым арқылы таңба түсірілетін материалға (қағаз не басқаға) қайта-
қайта ... ... ... ... ... ... ... табақтар алынады. Әр бір тираждық табақ – басылым
қалыбының оттискісі. Табақтардың тираждық деп ... ... ... ... жалпы саны тиражбен, яғни кітап, журнал, газет тағы
басқаларды ... үшін ... ... ... ... ... түскен түпнұсқа тағы бірнеше кезеңнен өтеді. «Кітапшалау-
түптеу процесі» – ... және ... ... – деген екі
терминнен тұрады.
«Кітапшалау» - деген термин – кітапша деген ... яғни ... ... ... ... ... ... деген сөз. Ал,
«түптеу» деген термин түптеме, түптелген қап, яғни ... ... ... қап ... ... ... ... мен технологиялардың даму барысында ... ... ... ... ... ... ... және тапсырыс берушінің сұранысына, экономикалық шығынды азайту
және т.б. себептерден) түптеу ... ... ... ... ... өзгерістер енуде.
Басылым блогын қалыптастыруға арналған, көптеген технологиялық
операциялардың ... мен ... ... ... (мысалы,
басылған оттистілерді екшелеу, оларды кесу машиналарында ... ... ... ... ... және ... аралық операциялар)
- осы технологиялық операциялардың ... да ... деп ... ... осы процестер мұқабамен де, ... ... ... ... орындалады.
Полиграфия өндірістеріндегі кәсіпорынның өндірістік қуатына қарай
технологиялық операцияларды әр ... ... ... ... ... цехы мен ... ... бір-бірінен бөлек, бірақ
қатарласа ... Бұл әр ... ... ... ... мен қуаттарына да байланысты болады.
Енді «кітапшалау» және ... ... ... ... ...... ... дәптерлерден блокты
жинақтау, нақты бір әдіспен блокты ... ... ... ... ... шыққан кітапшалардың сапасын тексеру және ... ... ... - ... ... ... ... (картон, түптеу
материалдарын кесіп, пішу). Осы түптеу қаптарына кітап блогын ... ... із салу ... ... лак ... инкрустациялау,
фольгамен престеп өңдеу, түптеу бояуларын ... ... ... және ... ... ... ... кітапшалар және тағы да басқа
полиграфия өнімдерін ... ... ... ... ... операциялар жатады.
Кітапшалау-түптеу өндірісі өз реттерімен ғана ... ... ... ... шығатын басылымдар мен өнімдер бірнеше түрге бөлінеді:
- ақпараттық (мәтіндік, ноталық, картографиялық және ИЗО басылымдар)
- ... ... ... ... емес ... ... ... басылым, газет басылымдары, буклет, карточкалық,
плакат, жиынтық басылымдар және балаларға ... ... ... ... ... ... брошюра, листовкалар)
- құрылысына қарай ... бір ... ... көп ... ... және ... шығармалар)
Баспа өнімдерінің ішіндегі ең күрделісі – кітап. Ол өзара әртүрлі
тәсілдермен біріктірілген, көптеген ... ... ... ... ... ... олардың бөліктері,
бейнесуреттер, форзацтар, мұқабалар, түптеу қаптары; кітаптың форматы,
көлемі т.б.) ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерін көрсетеді.
Қолжазба баспаға түскен соң, оның жоғарыда көрсетілген түрлеріне
қарай қағаз түрі таңдалынады. Қағаз дегеніміз жабысу күшетрінен жұқа ... ... ... ... арнайы өңделген негізінен өсімдік талшықтарынан
тұратын, тығыздалған түтікті кеуекті ... ... ... және
қағазды даярлау жүйесіне, басылым өнімнің сапасы мен оған әсер ... ... ... ... – басылым цехының атмосфералық
жағдайының әсеріне төзімділігі. Екінші – қағаздың ... ... ... – ішкі ... ... дәрежесі. Қағаз қысымы бірқалыпты дәрежеде
болу керек. Қағаз өндірудің негізгі шикі ... ... ... ... мақта, зығыр, сабан, кендір тағы басқа. Химиялық жолмен алынған
қағаздарды – синтетикалық қағаз деп ... Олар ... ... ... ... ...... – 250 гр. Дейін болу керек.
Одан жоғары болса – қатырма қағаздар деп ... ... бір, ... ... ... ... ылғалдығы аз болса, қағаз тез сынғыш болады.
Сондықтан қағаздың температурасымен басылым ... ... ... ... ... Бұл ...... прцессі деп аталады.
Баспада қолданылатын жоғарғы технологиялы сапалы қағаздардың
бірі – верже. Француздың «рapier verge» ... ... ...... ... білдіреді. Бұл көлденең немесе тігінен орналасқан жолақтары
бар сапалы қағаз.
Баспагерлердің қолынан тексеріліп шыққан ... ... ... қатарына қосылған соң, яғни кітап жарыққа шыққаннан кейін
оған патент беріледі. Патент – ... ... ... ... ... анық ... мағынада. Бұл авторға, өнертапқышқа өз туындысын
айғақтау және заң жүзінде пайдалану үшін ... ... ... ... бұл ... ... ... қысқаша мәлімет көрсетіледі.
Енді жарық көрген кітапты турату ісі ғана ... Бұл ... ... ... ... ... автордан кейін
маркетологтардың әсері мол. Ал, бестселлер термині біздің ... ... «best» - ... ең ... «sell» - ... сөздерінен енген.
Оқырмандар арасында ең танымал болған, үлкен сұранысқа ие, және өте ... ... ... ... ... ... қолданылып жүрген
бірнеше аталымдарды талдай отырып, атаулардың қай тілден ... ... ... ... ... ... ол газет, журнал, альманахтар
болсын, өз заманының талап-тілегінің ... ... ... кете ... хақ. ... ... әсіресе кітап әлемінде билік
құрса керек.
Бірсыпыра жұртшылыққа «кітап» деген ... ... ... ісі, оның
ішінде полиграфиялық «машақаттар» кейіпінде көз алдына келер. ... бұл ... ... ... ... жылдар бойы эволюциялық дамуды басынан
кешіргенде, өзара ... ... мен ... де ... қиянат істер
жасаумен бірге, адамзат өкілдері игілікті шарулар тындырғаны ... бірі – ... ... ... шығару ісі.
Қазақтың терминология мәселесі ресми түрде 1924 жылы ... ... ... ... және ... ... I құрылтайының күн
тәртібінде тұңғыш рет қаралды. Мәселенің маңыздылығына мән беріп, ... ... қызу да ... ... атсалысты.
Ал енді қазіргі қоғам өркениетті жолмен өрге ... ... ... ... ... заманда тілдің терминдік сұранысының арта түсуі заңды
құбылыс. Баспа ісіне қатысты аталымдар да дәл қазір осындай кезеңді басынан
кешіріп ... Бұл ... ... саласын тіл дамытудың күре тамыры
десек, артық айтқандық емес.
Қоғамдық өмірде болып ... ... ... нарықты
экономикалық қатынастарға көшу, ғылыми-техникалық прогресс ұлттық тілдің
даму қарқынын ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Егер осы іске саналы түрде ықпал жасап, күш жұмылдыра ... ... ... ... екіталай.
Бүгінгі баспасөз материалдарынан термин жасаудың әралуан ... ... ... ... жаңа ... ретінде әдеби тілімізге қайта
оралса, екінші тұста шетелдік сөздер сол қалпы, не ... ... ал ... бір ... ... терминдер қазақ тілінен ... ... ... ... ... орашолақ аударылған терминдердің
төркінін ажырата алмай, әуреге түсіп жатамыз. ... ... ... ... жаңа өріске шығар кезеңінде орын алуға тиісті құбылыстар.
Оған түсіністікпен қарап, қажет тұстарда түзетіп, дұрыстауымыз да ... ... әр ... әр ... әр ... тіпті жеке
адамдардың «төлтума» терминдерге автор бола бастағаны жиі ... ... де ... мәселесіне жоғары ғылыми сарапшылық қажет болды.
Үкіметтің арнайы комиссия құрып, ... ... да осы тіл ... ... ... ... Тілдің күштеуге келмейтіні де
ақиқат нәрсе. Солай екен деп ... ... тағы ... ... ... қалай болса солай қараушылықтың да соңғы кезде етек
жайып бара ... ... ... ... ... ... шарт емес. Әрине, баспа ісіне қатысты
аталымдардың түгелін дерлік ана ... ... шығу ... екі-үш
жылдың ғана еншісіндегі іс емес. Ол – қажырлы ... ... сыны мен ... ететін үздіксіз процесс. Сондықтан да бірінші ... ... ... ... ... мен атауларды бекітуді, сөйтіп қолданыста жиі
кездесетін ең қажетті жүйелік ... ... ... ... алу
керек. Терминкомдар міндетті түрде аталымдарды бекітер ... ... ... ... өткізіп» барып бекітсе, сын да, мін де аз болар
еді. Өйткені, бүгінгі ... ... ... иесі ... ... ... құралдары, оның ішінде газет-журналдардың адамзат өмірінде айтулы
орын алары сөзсіз.
Дипломдық жұмысыма арқау болған «баспа ... ... ... ... ... атты ... ... келе, баспа саласына қатысты
қазақ тіліндегі терминдерді қалыптастырудың негізгі жолдарын ұсынғым келіп
отыр:
а) ана тілімізге аударуға ... ... ... ... ... ... ... тілдерінде бар, бірақ бізде әлі қалыптаса қоймаған
аталымдарды басқа тілдерден ... гөрі ... ... ... ... әлем ... ... терминдерді сол күйінде қалдыру
(мәселен: полиграфия)
1.2 Компьютерлік неологизмдердің ... ... ... ... ... ... ... жаңа сөздің маңыздылығын
анықтау. Негізінен неологизмді аударудың маңыздылығын аудармашы білуі тиіс.
Аудармашының мақсаты неологизмнің қай сөздік типке ... ... ... қолдану болып табылады.
Егер жаңа сөз ағылшын-орыс сөздігінде болмаса, онда ол ... ... ... ... іздестіру қажет. Кең таралған сөздіктердің
көбінде «Жаңа сөздер» (New Words Section) атты бөлімдер бар. Сонымен қатар
ең ... ... ... ... ... ... Кіші және
орта көлемдегі сөздіктер көптеп дайындалып басып шығарылатынын есте ұстау
керек. ... ... ... ... болуына байланысты бұл сөздіктер
маманның қажеттілігін қанағаттандыра алмайды.
Сөздіктер объективті себептерге байланысты толық ... ... ... ... ... ... ... көпшілік лексикографтар
сөздіктеріне басқа жеке авторлар енгізген жаңа ... ... ... қосудан қорқады. Мұндай сөздер көбіне аз өмір
сүреді және тез жойылып кетеді.
Ғылым әлемінде неологизмнің алатын орны ... ... ... мен
техника саласындағы ұғымдарды білдіретін атаулар терминдік жүйеге түсу үшін
белгілі бір жағдай керек десек ең алдымен ғылым ... және сол ... ... ... ... ... Одан кейін әртүрлі ұғымды
білдіретін сөздер пайда болады, сол ... ... ... ... тауып, терминдік жүйе ретінде сараланады.
«Термин жөнінде ғылыми әдебиетте үш түрлі ұғым бар. Біріншіден, термин
бір мағыналы сөз болу керек, оның ... ... ... тиіс ... ... ... ... ие болса, ол терминологиядан жалпы лексикаға ауысады.
Термин белгілі бір ғылыми мамандықтың адамдары ... ... ... ... түсінікті сөз термин болып саналмайды.
Онан соң термин сөз дерексіз заттардың атауы екені мәлім. Ал деректі
заттардың атауы ғылыми ... ... ... олар көбінесе өздерінің
туған, пайда болған ортасында өзіне тән атауға ие болады да, ... ... ... ере ... ... ... терминологиядағы кемшіліктердің әсері қазіргі
қазақ тілінде осы салаға қатысты ғылыми ... жазу ... ... ... ... бері әртүрлі даму кезеңдерін басынан өткізіп келе
жатқан теринология ... ... күні де ... мәселелердің бірінен
саналады. Тілдің сөздік құрамына енетін күрделі салалардың бірі ... ... үшін ... зор. Жаңа ... мен терминдердің әдеби
тіл қорына енуі – белгілі бір кезеңдерден тұратын процесс. Термин ... ... мен ... ... бұл ... лексика
лексикамыздың бай саласына айналып отыр. Жалпы қазақ тілінің ... ... ... ... жасалу жолы мен қалыптасуына ғылыми-
теорилық негізде шолу ... ... ... баршылық, терминология
саласында қол жеткен табыстар да айтарлықтай. ... ... ... ... ... осыған мысал ретінде айтып өтуге
болады.
Жиырмасыншы ғасырдың басында ғылым-білім, мәдениеттің өркендеуіне ... Ә. ... Ш. ... М. Дулатов, Ж. Аймауытов, Е.
Омаров тағы басқалар сияқты қазақ ... ... ... ... ... ... білумен қатар тіл ... мен ... де ... мол ... ... ... Қоғам өмірінде туындап
жатқан жаңа сөздерді, ... ... ... ішкі ... арту тек ... ... ғана ... отырған жоқ. Бұл әрекет сонау А.
Байтұрсынұлы заманынан бері өз ... ... ... ... тіл ... ... ... ол үнемі өзгеріп, толығып, жаңарып отыратын жанды
дүние. Мысалы, А. ... «Біз ... ... ... жаңа ... ... жұрт өз ... жоқ мәдени жұрттың тіліндегі дара ... ... ... ана ... ... ... білмей,
айырылып қалуы ықтимал. Сондықтан, мәдени жұрттың тіліндегі әдебиеттерін,
ғылыми кітаптарын қазақ тіліне аударғанда, пән ... ... ана ... ... сөз ... ... ... біздің
әдебиетіміздің тілі таза болады»/22/. А. ... ... ... ... ... ... ... байлығын сарқа
пайдалануға шақырған термин жасаудағы ... күні ... ... ... ... тіл білімінің ғылыми-теориялық негізін қалаушылардың бірі,
профессор Қ. Жұбанов – ... мол ... мұра ... ... Қамшының
сабындай қысқа ғұмырында оның қаламынан шыққан қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... ... ғылымға қосқан зор үлесі болып табылады. 1933 жылы ... ... ... ... ғалым термин қалыптастыру
мәселесіне ғылыми тұрғыдан қарады. Қ. ... ... ... аударғанда термин емес, оның лексикалық мағынасы аударылады.
«Бір сөз белгілі бір ... ... ... ... ... әр ... тілінде қандай мағынада қолданылған түрінде қалып отырса,
ол термин ... ... ... ... Р. Сыздықова халықаралық терминдер жайлы өз ойын
былайша ... «... ... ... ... даму ... ... ... қатысты интернационалдық қор деп аталатын лексикалық қабаттың
болуы заңды. Бұл қор ... ... ... ... ... жұрттарымен мен орыс халқының тіліне де ортақ, көбінің түп-төркіні
латын сөздері, бір алуаны ... ... ... ... болып келетін
бірліктер. Олардың бәрін қазақшаға аударып, дәл ... ... ... де емес, қажет те емес».[24,99]
Бүгінде термин мәселесін айналып өту ... ... Ана ... ... ... ... дамытудың ғылыми кандидаттардың
қажеттігі сөзсіз. Ғылыми негізде жүргізілген ... ... ... ... ... бір ізге ... істерінің өз нәтижесін
берері сөзсіз.
Қазіргі таңда баспа ісіне қатысты аталымдар ғылыми оқулықтар да жиі
қолданылып жүр деп айту ... ... бұл ... ... жүргендер саны
аз. Бұл тақырыпта өзіміз білім нәрімен сусындап отырған Әл Фараби атындағы
Қазақ Ұлттық ... ... ... ... ... ... сериясының өзінде «Баспа ісі және редакциялау кафедрасының»
ұстаздары жариялаған бірен-саран мақала ғана бар.
Ең өкініштісі терминді ұлттық тіл ... ... бет ... соңғы 15
жылда ұзын саны 250-дей сөздік шыққанымен, оның біреуі де түбегейлі ... ... ... ... ... ісі және ... құрылғанына да он жылдан астам уақыт өтсе де ... ... ... ... ... ... ... осы салаға қатысты аталымдарды
талқылап, талдамаған. Зерттеу жұмысымды ... ... ... ... ... ... Осыдан бірер жыл бұрын ... мен ... ... ... ... көп томдық қазақша
орысша және орысша қазақша терминологиялық сөздіктердің шыққаны белгілі.
1.3 Неологизмдердің мағынасын сөздіктер көмегімен анықтау жолдары
«Неологизм» терминін анықтау барысында, ... ... ... тап болғанда неологизм түсінігін ... де ... ... ... ... контексттен анықтауға тура ... ... ... мағлұматқа толы болады.
Сөзді аудару процессінде негізінен 2 кезең ерекшеленеді:
контексттегі сөздердің мағынасын анықтау;
бұл мағыналарды тіл құралдары арқылы аудару.
Неологизмді аудару барысындағы ... ... ... ... ... ... ... кезең тек техникалық тұрғыдан қаралса ... тиіс ... ең ... ... шешу ... ... түсінігі шеңберінде тар ... ... және кең ... ... ... ... мағыналы контекст дегеніміз-сөйлем шеңберінен шықпай, аталған
бірліктерді құрайтын ... ... ... ... Кең
мағыналы контекст дегеніміз–сөйлем шеңберінен тыс тілдік бірліктердің
байланысын айтамыз. Кең ... ... ... шеңберін белгілеу
мүмкін емес, ол топтық сөйлемнің мәтіні, абзац, тарау немесе ... ... ... ... ... да ... ... Неологизмдердің
мағынасын анықтауда макроконтекстті ескеру қажет.
Тар мағыналы контекстті синтаксистік және лексикалық контексттер деп
ажыратуға болады.
Синтаксистік контекст-белгілі бір сөз ... ... ... ... ... ... Лексикалық контекст
лексикалық бірліктің, сөз және ... сөз ... ... ... ... ... ... болса неологизмнің
қай сөз табына ... ... ... ... ... ... ... шешуші роль атқарады.
Негізінен жаңа сөздер тілдегі бұрыннан бар сөздер мен мофемалар
барысында пайда болады. Осы ... мен ... ... ... ... ... ... көмегін тигізеді. Бұл үшін ағылшын
тіліндегі сөз құрауыштардың әдістерін жақсы білу қажет, мысалы,
-бұрыннан бар сөзге тағы бір ... ... call сөзі ... ... ... «шақырту», «шақыру»,
«сымтетік қоңырауы», «қоңырау» және тағы басқа ... ... ... ... ... ... дамуына байланысты бұл сөздердің жаңа
мағынасы пайда болды, ол «колл, опцион колл» ... ... ... уақыт ішінде келісілген беғеде құнды қағаздарды сатып алу құқығы); банк
ісінің дамуына байланысты бұл сөз ... ... ... ... несиесін төлеу жөніндегі алымшыға банк тарапынан қойылған талабы»
деген мағынаға ие болды.
-сөзқұрау.
Ағылшын тілінде сөз ... ең ... ... және ... ... бірі ... Сөзқұрау қазірге дейін өз белсенділігін
жағалтпаған. Қазіргі ағылшын тіліндегі ... жаңа сөз ... бірі ... сөздер.
Сөзқұрау процессі омонимдік сөздік форма ретінде екі ... ... ... Мысалы, carryback- «шығындардың алдыңғы «кезеңге
ауыстырылуы», citiplus- «Ситибанк» (АҚШ) банкінің өз клиенттеріне ... және ... ... ... сөздер мен құрмалас сөздерді ажыратудың бірнеше
қағидалары бар. Ағылшын тіліндегі неологизмдерді аударуда орфографиялық
қағидалары ерекше ... ... ... өте сезімтал «кибер-зорлау» ... ... отқа май ... ... жасар американдық студент Джеймс
Бейкердің іс-әрекеттеріне байланысты шыққан сөз).
Бірақ көп жағдайда тіпті бір ... ... ... атап ... ... ... заттармен жару кезінде жарықпен қамтамасыз ету
линиясы ... ... ... емханаларында тіршілік ету
жабдықтарының өшірілуіне себеп болды.
-түрлі өнімді ... ... қосу ... жаңа ... жол ... құрастырылған неологизмдерді дұрыс түсіну үшін
аудармашы қазіргі ағылшын тіліндегі өнімді аффикстерді ... тиіс және ... ... ... ... алуы ... вексель арқылы ақша алушы, жалған вексельді қолданушы».
Жоғарыда аталғандар мақаланың иесі ... ... ... тез ... оқырмандар назарына салады. Ондағы
өзіндік заңдарымен құбылыстары басқа елдерге де таралған.
... бұл тағамдардың дәмі ... ... ... ... ... ... осылайша «Макдональдс» әлемдік гамбургерномиканың негізін салды.
-конвенсия.
Конвенсия дегеніміз сөздің бір сөйлем мүшесінен екіншісіне өтуін, яғни
бір сөздің әр-түрлі сөйлем мүшесі ... ... ... ... кейбір
ғалымдар (А.И. Смирницкий, В. Н. ... ... сөз ... бір-біріне омонимді кездеседі және парадигмаларымен ерекшеленеді деп
есептейді. Мысалы, қазір Интернет желісінде ... ... ... ... қиынға соқпайды. Синтаксистік контекст
арқылы бұл сөздің ... ... ... ... ... ... пошта) сөзінің мағынасын біле отырып былайша аударамыз:
«Хаттарыңызды электронды пошта арқылы мына мекен-жайға жіберіңіз...
Кейіннен оның ... ... ... Италияның қай
бөлігінде жүрсеңіз де жабысқақ телефониолардан ... ... ... ... ... тек ... ғана ұялы ... көп
кездеседі.
Кеңестер Одағы «Спутникті» шығарса, американдықтар ашық үлгідегі
асхананы ... ... ... ... ... ... ... суффикстердің қысқарту жолымен
етістіктің пайда болуын айтамыз. Мысалы, ***** «теледидардан көрсету»,
***** «теледидар» ... ... ... ... сөздердің өзін біріктіру немесе қосу.
Сөз қалыптастыру әдістерінің ішіндегі бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... банк
интернешл» банкінің халықаралық ақша бірілігі, федеральды ... ... ... ... ... ... барысында неологизмдерді жеткізудің бірнеше
жолдары ойлап табылды.
Неологизмдерді жеткізудің квазиаударылымайтын ... ... ... бұл ... ... ... ... дыбыстық (тыныс белгілерінде)
немесе графикалық ... ... ... сөздің
құрылыс аударылып жатқан тілге өз ... ... ... ... ... ... деп аталғанымен шындығына ... ... ... ... ... ... ... жатқан тілдің өзіндік бөлігі болып
саналады. ... ... ... жазу ... ... байланыс дәуірінде
тарала бастады, қазір де өзіндік ролінен айырылмаған. ... ... ... ... ... ... ... (тілдік, саясат,
стилистикалық, түрлі әлеуметтік-лингвистикалық ұжымдардың дәстүрлері және
т.с.с.).
Транслитерация ... ... ... ... ... тілі ... айтамыз, мысалы, «пут» ... ... ... ... ... ... курсының индексі) және т.с.с. транслитерация
әдісін аудармашылар ХІХ ... ... ... кеңінен қолданды. Осы әдіс
үшін аудармашы ағылшын сөзінің айтылуын білуі шарт емес болатын.
Қазіргі таңда аударма тәжірибесінде көп ... ... ... ... орфографиялық емес фонетикалық формасы ескеріледі. № 6 ... ... орыс ... ... ... ... ... белгілері әдісін қолдануда транслитерация элементтерін әрдайым
кездесетіндігін есте ұстау қажет. Кестедегі мағлұматтарды нәтижелей келе
транскрибтеуде ... ... ... ... байқалады:
-айтылмайтын дыбыстардың транслитерациясында;
-ашық дауыстылардың транслитерациясында;
-жұп дыбыстарды белгілеуде.
Басқаша айтқанда ағылшын тіліндегі бейнелі ... ... ... ... Осы ... ... ... түсіндіруде
қолданумен қатар анық мәтінде неологизмдерді аударуда қолданылады.
Терминология мәселесі бүгінгі күні, яғни еліміз тәуелсіздігін ... ... ең бір ... ... ... ... отыратындығы
барша жұртшылыққа белгілі. Бұл мәселе төңірегінде бір-біріне қарам-қайшы
екі түрлі пікір туындап отырғандығы және ол ... ... ... ... жүргендігі де мәлім.
Оның бірі – орыс тілі не қазақ тілі арқылы келген шет тілі терминдерін
сол ... ... ... екіншісі – орысша қолданылып келген сөздерге
тіліміздің тарапынан ... табу не ... ... ... ... алу. Әрине бұл жерде бірінші пікірдің айтылуы
заңды деп қарауға да болады. Себебі, тіліміздің ... ... жыл ... тіл ... ... Яғни, термин қалыптастыруда қазақ
тілінің ықпалы үстемдік құрып келеді. Бұл ... ... ... соншалық әлі күнге дейін бұл тәсілді тіл байытудың ең оңай тәсілі
деп қарастырып жүрміз. Ал ... ... ... ... ... ... таныла бастаған уақытта терминологияға деген ... ... ... ... ұлт тілі ... ... және
қалыптастыруға болатындығына көзіміз жете бастады, әрі ... осы ... ... ... ... ... ... әрекеті ерекше қарқын алып
отырғанымен көптеген орыс сөзімен ... ... де ... ... қолданылып жүргенін айту орынды.
Академик Ә. Қайдаров: «Тіл-тілдердің ... ... ... немес аз болса ғылым дамымайды, ғылыми қарым-
қатынас үзіледі» дейді. Жер жүзіндегі терминдік ұғымдардың бәрін шет ... ... ... өз ... ... меңгеріп, ғылым мен техниканы
дамытып отырған қытай, жапон тағы басқа халықтарды біз жақсы ... ... ... ... ең алдымен елдің саяси-әлеуметтік
жағдайына, әр тілдің өз мүмкіншілігіне байланысты екен. [25,63]
Бұл жөнінде ғалым Б. Қалиұлы да ... ... ... ана ... ... оның өзіндік ерекшелігін келер ұрпаққа бұзбай
жеткізгіміз ... ... ... ... ... терминдерін де қазақша
жасағанымыз абзал. Осы жолда мүмкін болған жолдардың ... ... ... Ш. ... ... да ... ... тілін
термин жасауға мүмкіндігі жетпейтін тіл деуге болмайды. ... ұлт ... ... ... ... ... процессінде өз
тілімізді пайдаланбай өзге тілдерден дайын терминдерді өзгеріссіз қабылдай
берсек, онда әрине ... ... ... атау ... терминологиямыз
ұлт тілінде жасалынбайды»[16,75]
Термин түзу ісінде неғұрлым аз ... ... ... ... ... ... үшін тілдегі термин түзу тарихын, оның өз ... ... ... ... ... ұстап отыру шарт. Бұл реттегі әрекет
қандай да болмасын бөгеде. Тілден тыс себептер ... ... ... ... дәстүрі арқылы жасалып, олар уақытқа сай жетілдіріле алынуы және
алдыңғы тарихынан тым алыстап кетпеуі тиіс.
Тілдің, ... ... ... айналуы өмірге кеңестер одағы
әкелген жаңалық емес. Кезінде қазақ тілінің өзі ... ... оның ... ... және бұл саясат сонау XV-XVI ғасырлардан,
ғылым білімнің Батыс Еуропа елдеріне таралуы ... сол ел ... ... алады. Ғылымның отаны болған, ... ... - ... алғашқы ілімдік негіздері қаланған латын-грек
тілдерінде жаңа пайда болған ... ... ... ... ат ... ... ... ретінде тіркеле бастады. Ол кезде сөз бен ... ... ... ... деп ... ... қойған жоқ, және ол атаулар
жаңа ... туып ... ... ... сөздер негізінде
пайда болды. Кейінірек осы мектептерде дәріс ... ... ... ... ... білім алып, ғылым соңына түскен басқа еуропалықтар өз
еңбектерін қалыптасқан дәстүр бойынша латын ... ... ... ... олардың латын тіліндегі ғылым атауларын өз тілдеріне аудару ниеті
болмағаны ... ... ... тілі тарихи тұрғыда ғылым тілі ... оның бұл ... ... ... ... да, ... ... тілдерде ғана жазылуы тиістей көрінеді. ... ... ... тілін
жетік болмаса да, жасанды түрде меңгергендіктен, ол тілде жазу «жеңіл» әрі
жариялану-жарнамалану тұрғысында ұтымды болды. Ал ... ... ... оқуы неғайбыл еді. Екіншіден, ол кезедгі ұлт тілдері сөз қоры
тұрақталмаған, грамматикалық заңдылықтары ... ... ... ... латын тілінде қалып қоюы ел билеушілері, ақсүйектер және дін
иелері үшін де ... ... Олар бұл ... ... ... ... жай халықтан оқшаулығын қамтамасыз ету мақсатында пайдаланды.
Алайда латын тілінің алтын ... ... ... ... Он ... ... тілдері аз жақсылар сөйлейтін ... және ... ... ... тілі ... екіге бөлініп, қоғамда тілдік екі ... ... Бұл ... ... халықтарының ұлттық санасы өсіп, ... ұлт ... ... ... күрт ... еді. Осы ... үш ... астам уақытқа созылған және көп елдерде белгілі бір
деңгейде әлі де ... ... ... ... дәріптеу, мазмұндық дамыту,
латын тілін ... ... ... ... кетуіне себеп болды.
Мәселен, бұл науқан Францияда 1539-жылы О. ... ... ... елдегі
бірден-бір мемлекеттік тіл деп жариялануына ... ... ... ... ... және ... да ұлттар мен ұлыстар ғалымдары мен жазушылары
ұлт тілін «қорғау мен көркейту» туралы жар ... оны ... ... алуан
түрлі жобаларын ұсынды. Олардың дүмпуімен он ... ... ... тілі ... жасап, грамматикасын қалыптастыру мақсатында құрылған
тарихтағы алғашқы академия – Француз академиясының мақсаты мен міндеттері
тіл майданындағы күрестің етек ... ... ... ... ... ... Ұлттық тілдің шын мәніндегі мемлекеттілігін қамтамасыз етуді және
елде бөтен тілдердің таралуына тыйым тыйым салуд ... етіп ... ... ... ... ана ... толыққанды, өмірдің барлық саласын
қамтитын бай тіл болуы үшін аянбай тер төкті. Әрі олар бұл істі ... бойы ... ... ... алып, жалғастырып отырды.
Осындай ұзақ уақыттық күрестен соң ... ... ... ... ... ... еуропалық ұлтжандылар қанща жанталасқанымен, ... ... ... ... ... ... қоя ... оны
сіңіруге, бөтен де болса қабылдауға мәжбүр ... олар бұл ... ... алып, өздерінің өзге елдерді отарлау, өз
мәдениеттерін таңу ... ... ... ... ... ... Б.
Қалиұлы сөзімен айтсақ: «өндірісі, техникасы, мәдениеті дамыған ... ... ... ... ... ... төл ... ... тықпыштауға
тырысты»/17/. Соның нәтижесінде Батыс Еуропадағы іргелі елдер тілі ... ... ... ... ағылшын, француз, испан, португал тағы
басқа тілдерде сөйлейтін адамдар саны ... ... ... ... ... екі-үш есе артып отыр.
Ал терминдік сөздер болса ғылым жетістіктерінің «жетелеуімен» Еуропаға
отар емес елдердің ... де өте ... ... ... ... ... ... бәрін бойына сіңірген тіл – орыс ... ... ... ... кеңестік дәуірдегі ұлт тілдерінің орыстануындай
мемлекеттік тегеурінді саясат күшімен жүргізілген жоқ. ол ... ... ... ... ... жүргізілді. Мысалы, Ресейді билеп-
төстеушілер мен ғыллым-білім, ... ... ... ... бәрі
дерлік еуропалықтар болды. Олар қандай да саясатпен арнайы нұсқаусыз-ақ іс
қағаздарын өз ... өз ... ... ... ... ... Ол
кезде ғылым-білім ісі орыс тілінде жүрмейтін және Домоносовқа дейін орыс
тілінде дәріс ... ... ... ... жан болмағанда еді. Еуропа текті
орыс билеуші табы мен зиялы ... ... ... орыс ... тек ... ... өз ... сақтау ниетімен
ғана қарсы болып қойған жоқ. Ең ... олар үшін орыс ... ... дамытудың түкке керегі жоқ болатын. Олар орыс ... жат ... ... және ... ... тиіс те еді. Егер олардың орнында
Ломоносов, Даль сияқты орыс ұлтының ... ... ерте ме кеш пе ... ... ... ... еді. Мәселен жоғарыда келтірілгендей, он алтыншы
ғасырда дәл осы ғылым тілін ... ... ... ... басқа да
Еуропа елдері ғалымдары көп кідірмей-ақ ана ... ... ... ... ұлт ... ... және өз мүдделерінен жоғары қойған еді.
Екіншіден, ұлты орыс ақсүйектер мен оқығандардың өзі ... ... ... ... ... әуес болды. Тіпті орыс тілінде
сөйлеп тұрып та оны еуропалықтарша айтуға ұмтылысты. ... ... ... өз терминдерінің орыс тіліне өтуіне немқұрайды қарап, мүдесіздік
танытты десек ағаттық болар. Өзінің ... ... ... өзгеге таңуға
құмартпайтын, ондай мүмкіндікті пайдаланбайтын мемлекетте қоғам ... ... ... - өркениеттік даму деңгейі бойынша Ресейдің әлдеқайда
артта ... және ... ... ... ... ел болуы еді.
Сонымен, сонау он алтыншы ғасырда Батыс Еуропа елдері ... ... тіл ... ... ... ғасырларда орыс тілінен де орын
тепті. Бұл жөнінде Н. Сауранбаев: «Ғылыми ұғымдардың барлығы да ылғи шет
сөздермен ... ... ... ... ғылымда, техника жұмысында неміс,
голланд, поляк және латын сөздерін ... көп ... ... ... ... мүлдем түсініксіз еді»[18,52] деп жазды.
1847 жылы Ломоносов бірінші рет орыс тілінде дәріс ... Бұл ... ... ... ... орыстың ғылым тілі, одан барып жалпы ... бір ізге ... ... зардап шегіп жүрген орыс әдебиетшілеріне
үміт сәулесін сепкендей болды.
Алайда, ... ... ... топтың күнделікті ақпарат ағынымен
үздіксіз еніп жатқан кірме терминдерге тосқауыл ... ... ... ... ... ... шамалары келмейтін еді. Себебі, латынға
қарсы күреске ... ұлты ... ... ұлты ... ... бәрі ... ... қатысты. Ғылым-білім, мәдениет
саласында оларға қарсы тұрып, кедергі келтірер өзге ұлт ... ... ... бұл ... ... аяғына дейін мемлекеттің ... ... ... өзінде латын тілін ұлттық ғылымнан, тілден ығыстыру ... ... ... ... ... ... біздің елімізді де айналып өтпеді. Ғ. ... ... ... орыс ... ... он ... ... дейін де енген.
Қазақ пен орыс халықтары – ... мен ... ... іргелес, көрші елдер.
Сол себептен, бұл елдердің арасындағы сауда-саттық, шаруашылық және мәдени
байланыстар өте ерте ... ... ... дами ... белгілі. Екі
елдің ұзақ уақыт үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... деп жазды. Кірме сөздер әуелгі кезде
ұлт тілдеріне, соның ... ... ... ... ... ... ... оларды өзгертпей жазу ережесі ... ... ... ... ісі барған сайын тереңдей түсті. Сонымен,
«халықаралық» әрі ... ... ... сөздері тілімізге ғылым
түсініктерін енгізіп қана қоймай, Еуропа тілдерін жер үстіне жая ... ... ... да ... етіп ... ... бір ... түгелдей айырылса да, ол елдерге өз тілдерін ... ... ... ... алдында ғана сөйлеген өз тілдерін ұмытып, жат жұрттың ділін
ұстанып, тілін дамытып, солардың қатарын көбейтіп ... Ал ... ... ... орыс және біздер де солардың ... ... ... күнделікті өмірімізде, тұрмысымызда қолданып отырмыз.
Айта кету керек, латын тілі әсерінен Батыс Еуропа ... ... ... ... болған болса, орыс тілінің ұлт тілдеріне әсері онан да
асып түсіп, пайда болуы тиіс дуализм орыс ... ... ... ... ... ғана ... бүкіл қоғам орыс тіліне ауа бастады. Мұның
себебі ұлттар жеке мемлекет болмай, бір орталықтан ... орыс ... ... саласымен шектеліп қоймай, өмірдің барлық салаларына тарады.
Екіншіден ұлт ... орыс ... ... шын ... ... өз ... қамын ұмытып қоймай, оларды да солай болуға үйретіп бақты.
Алайда латын тілінің көптеген ... ... өзге ... ... ... орыс ... ... басқа тілге толық аударылып
алынды. ... ... ... ... ... ... ... жатып, өзара
айырмасы басымдығынан, екіншіден, орыс тілі мен ұлттық тілдердің мәдени
даму деңгейі, мазмұндық ... ... ... ... Мысалы, орыс
тіліндегі ұғымдардың барлығы дерлік еш қиындықсыз, тіпті ... ... тілі ... беріле береді. Ал шетел тілі ... беру үшін ... ... ... ойша ... ... ... мамандарымыз орыс тілін жақсы білгендіктен, терең
түсіне алатындықтан, ол тіл ... олар үшін ... ... ... ... толық баламасы тілдерінің ұшында дайын тұрады ... Ал ... ... орыс ... ... ... ол ... бәрінің
мазмұны, түсінігі орыс тілінде сөйлеушілерге ... ... ... қала берсе керек. сондай-ақ ол сөздер ылғи жаңа
заттармен, ғылыми ойдың сәлде ... алда ... ... ... жаңалау ұғымдармен бірге енеді. Үшінші себеп – орыс ... ... ... ... ... ... ... қызмет етсе,
біздің жағдайымызда бұл іспен қазақ мамандары ... және орыс ... ғана ... бүкіл халық болып игеруімізге байланысты, ондағы
көптеген ... ... ... ... ... бар ... мүмкін емес еді. Алайда бізге орыс сөзі аз ... ... ... ... ... сөйлем құру ... ... ... елеулі әсер етіп отыр.
Техника, байланыс және өзге де энергетика, механика және
машинатану, электроника, радиотехника, ... және ... ... пен ... ... сияқты көптеген аса маңызды салалардың мамандары
кезінде негізінен тек ... ... ... ... ... жоқ. ... ... ғылымдар, гуманитарлық ... ... ... тілін жетік білетін, өз мамандығы бойынша қазақша ... ... ... оқи ... ... арнаулы ұғымдарының атауларын
қазақ тілінде ұтымды етіп жасап бере алатын жоғары білікті мамандардың аз
болуы да ... ... ... ... ... ... ... немесе мүлде
нашар білетін маманның өзі ... ... ... жазып, термин жасап
жарытпасы, тіпті оған бас қатырмасы анық. Кеңестік ... ... ... ... көбі ... ... салдарынан бұл мамандықтарды
игере алмады. Қинала-қинала ... ... ... ... ... үйреніп, содан
соң барып мамандықтарын игерген қазақтың қабілетті ұл-қыздарының да кейінгі
қызметі, шығармашылық ... орыс ... ... ... ... тілін тәп-
тәуір білетіндердің өзі орыс тілінде жазуға, дәріс оқуға ... ... Ұзақ ... бойы орыс ... ... ... қызмет тілі ретінде
тұтынып, бүкіл тіршілігі сол тілмен байланысты болғандықтан, олардың ... ... ... ... тілі ... ... ... деңгейге
жетті. Соның салдарынан Жоғары оқу орындарында қазақ бөлімдері ашыла
бастаған 90-жылдардан ... ... ... жүргізетін, оқу процесіне қажетті
әдебиеттер жазатын ... ... ... ... мен ... ... анық сезілді. Қазақ бөлімдерінің студенттері өз
мамандығына қатысты әдебиеттерді ұлт тілінде оқудың орнына, орыс ... орыс ... өз ... ... аударумен, аудармашылықпен де
қоса айналысуына тура ... ... ... ... дұрыстала бастағанымен,
әлі де бұл бағытта атқарылуға тиісті шаруалар жетіп артылады. Көптеген
мамандықтарды игеруге ... ... және ... ... әлі тек ... Аударылғандарының ішінде де тілі ауыр, стильдік қателері көп
сөйлемдері жиі ... аз ... ... ... ... ... әдебиеттер де бар, бірақ олардың көп емес ... әр ... ... та, ... та жүр. ... ... өзі ... болғанда,
олардың терминдері туралы айтудың өзі қиын. Термин жасау – көп ізденісті,
шығармашылық шеберлікті қажет ететін күрделі ... Сала ... ... ... ... мен ұлттың тілін жетік білетін, тілді біліп қана
қоймай оны шебер пайдалана да алатын ... ... ... олар сәтті,
ұтымды болып шығады. Сондықтан да ұлт ... ... ... алған, сол
тілде ойлайтын, еңбек жазатын, дәріс бере ... ... ... ... өте зор. ... ... ұлт ... ғылым тілі ретінде
қалыптастыратындар, салалық терминдерді өз тілінде ... да ... ... ... қарай жазған мақаласында академик Н. Сауранбаев
барлық арнаулы сала терминдерін жасау қажеттілігін айта келіп, ... ... ... ...... зиялыларының міндеті» деген болатын. Елуінші
жылдардың ... ... ... әдеби тілі туралы» деген ... те ... ... ... ... мен ... да саладағы ғалымдарымыздың еңбектерін қазақша жазбайтынын сынға ала
отырып, ғылым-техника атауларын сол саланың мамандарынан ... ... ... ... біз бір ... ... сұрап ала алмаймыз деген
еді. Одан бері де ... ... ... ... ... ... қазақ
ғалымдарының, оқытушылар қауымының алдында осы міндет әлі тұр. Филология
ғылымдарының докторы, ... Ш. ... ... ... ... газетіне берген сұхбатында: «Егер біз ұлттық ... ... ... тілі ... ... десек, қазақ
тілі білім беру, ... алу тілі ... ... ... ... ... біз шет тілі ретінде оқып-үйреніп, оларға сол тілдердегі ... ... ... тағы ... алудың, ғылыми-мәдени, саяси-
дипломатиялық тағы басқа халықаралық, еларалық қарым-қатынастарды ... ... деп ... ... ... ... ... қоғам
өмірінің барлық салаларындағы қолданысын қамтамасыз ете алмаймыз»[20,85] -
дейді.
2. ... ... ... мен ... талдау
2.1 Компьютерлік неологизмдерді қалыптастыру әдістері
Ең көп таралған әдіс (белгілі ... ... ... тұратын
жаргондардың барлық түріне жататын) әрпі көп айтуға қиын ... ... ... ... ... ... болады:
1) қысқарту: компьютер - комп, винчестер - ... ... - ... ... материнская плата - мать, стратегиялық ... ... ... ... ... ... - струйник, 3D studio max
- max (сөз – атақты бағдарламаның аты, грамматикалық ... түрі жоқ). ... ... жаргонда көбісі ағылшын тілінен алынған. компьтерлік
жаргоннан ағылшынша жиі : Геймер сөзі - ... ... ... ... ... ... ... Смайлик – араласқан қара бидай,
тебуші ретінде ілеспелі белгіні суреттейді :-). ... ... ... - Doomer (Doom ... ... Жаргондар арнайы ағылшын
терминдерінің негіздерінде ... ... ... орыс ... ... ... хард ... қатты драйв - hard drive ... ... ... - to connect ... түсу), programmer - программер
(программист), user - юзер (қолданушы) to click - түрту ... ... ... ... бәсекелсетікке түсіп келеді. Орыс ... ... сөз ... ... ... Зип (zip) -
зиповать, зазипованный, зиповский, Юзер (user) - юзерский. Мұның ... да ... ... ... ... синонимді орыс тілінде көптен бері
қолданыста келе жатқан: ... ...... ... жүйесінің атауы. Алынған мағынасы тек ... ... ... ғана алынған жалғыз дерек емес. Кейбір ... ... ... ... ... ... мүмікн.Мысалы,
жүргізушілерде : шәйнек (бастаушы қозғалтқыш), ... ( ... ... Бұл сөз мұнымен ... ... ... ... сөздің баламасы engine (қозғалтқыш). Кейде ... ... деп те ... ал ... өзін – машина деп
атайды. Глюк сөзі және одан шыққан сөз ... ... ... ... ... және ... кері әсері жоқ қателік немесе
жабдықтауда қателіксіз жұмыс» ... ... ... Қараңыз "Менде
принтер глючит", немесе "Windows98 – ... ... өнім ... ... кең ... ( жаргондық жүйенің барлығында
кең қолданылады). Оның көмегі арқылы мынадай сөздер құрастырылған: Блин ... диск ... ... ... - ... ... өнім. Реаниматор -
компьютерді комадан шығаратын маман немесе ... ... ал ... ... ... ету және ол қызметін
іске асыра алмаған жағдайда;
метафоралардың етістіктік көп ... ... қолу – ... бағдарламаның күшті баяу жұмысы; қосылмалық немесе өлтіру – дискіден
ақпаратты өшіру;
компьютердің қалыпты жұмыс жағдайын бұзатын ... ... reset ... басқа егер ол ешқандай командалық жұмысты
реттемеген жағдайда қолданылады. Мұндай компьютерде көтеру, ... ... ... ... ... ... сөздерді алады. Қатып қалу сөзінің
мағынасы ... ... ... ... жағдайда болады) қазір жаргондардың
ішінен ол термин ретінде ... Бұл ... ... тек жалғыз мысалы ғана емес мұнымен қоса тағы: компутер ... комп - ... винт - хард ... - хард диск – ... ... құрайтын" темір сөзінің мағынасында мысалында
жаргондардың қалыптасуында метонимия амалдарын ... ... - ... ... көк экранына арналған ойдың мотивациясы арқылы түсінікті
болатын фразеологизмдерді ... ... ... ... об ... ... болар алдындағы қателік туралы ескертпенің келуі) үш
ссаусақтың қосындысынан үш ... ... ...... кез-
келген бағдарламаның шұғыл түрде алынып тасталуы) батонды аяққа салу ... ... - ... ... ... ... ... мотивциясы жоқ сөздер ерекше
орынға ие болады. Олар ... ... ... ... ... омонимдік байланыста болады. Лазарь -
Лазерный принтер ... және ... ... – VAX ... ... - Pentium. Квак – Quake ... ... компьтерлік жаргондар орыс
тіліндегі қабылданған сөз құраушы моделдер арқылы ... кең ... ... әдіс ... к ... болып табылады. Ұшатын,
бағыттайтын, кезу (осы ... ... ... ... 3D action ... ... сөзінде (компакт диск немесе ... ... ... ... ... ... - (PC) жай ... кездесетін –юк
жұрнағы кездеседі. Компьютерщиктердің өзіндік қолданбалы стилдері болады,
олардың терминологиялық леасикасы кең ауыспалы ... ... ...... ... ... бас ... (компьютерден қандай да бір
файлды босатып алуға болмайтындығы ... хат). ... ... ... ... ... ... жағдайда өшіріп
қайта қосуды айтады;
жиі арнайы компьютерщиктерге ... ... ... ... ... мысалы атақты ойыннан ... ... ... ... сөзінің антаонимі Microsoft), Гелл Бейтс
- (инверсия имени и фамилии главы Microprose ... ... ... фамилиясының және атының инверсиясы ), "Гарри ұйықтады,
тышқанды бірінші басу арқылы оянатын ... ол ... ірі ... ... біріктіретін ұғымдарды қарастыруға
болады: Хулит Плацкарт (Hewlett Packard), Панаслоник ... ... ... (Borland ... ... ... Бұл ... номинациясының төмендігі компьтер құрылығыларының өндірушілермен
бағдарламамен қамтамасыз ... ... ... . Бұл ... ... ... ережесіне қайшы келеді және
талқылауды қажет етеді. Бұл гипотезаны ... ... ... ... ... ... бағалармен ашық кодты бағдарламалар
дәлелдейді. Мысалы, сахналық "виндузятник" (ОС Windows қолданушы) және
құрметті "линуксоид" (ОС Linux ... ... ... компьютерлік жаргонды қолданатын әлемнің
ортасында компьютердің өзі болып табылады: компьютер сленгасының сөздігіне
кіретін кез-келген сөз ... ... ... ие ... ... Садошенко
компьютерлік сленгасының сөздігінде ... отыз ... ... ... ... ... бандура, бима, күбі, бука, бычок, вакса,
ибээма, ибээмка, керогаз, комп, компостер, компухтер, ... ... ... ... ... ... ... путер, тачка, цампутер,
числогрыз, шестиум). Синонимдердің түзілуі сипаты ... ... ... және ... ... ... қарым-қатынастарының жұмысқа байланысты немесе қызығушылықтары
бір жай түрде ер ... ... ... ... ... ... негізінде туындап, сол арқылы компьютер ... ... ... ... ... ... шыға кеелді. Кең
қолданыстағы атаулар ұсынылады:
-достық-фамильярлық, нәзік-төмендететін , әйел ... ... ... ... «бима», - бұл жерде ... ... ер ... ... ... ... Александр - Саша,
Сашенька, Дмитрий - Дима, Димочка;
-жағымды естілетін құрметті ... ... ... ... , ... ... мәнерінде белсенді түрде шет елдің сөздерні
қысқартып сөйлеу қолданылатыны айдан анық;
- «карнавальдық», ... ... ... моделімен түзілген;
- атаулары, «компухтер», ... ... ... ... ... ... Pentium ... ұқсас
дыбысталатын каламбурлық жақындаулар;
-вульгарно-грубоватые и презрительные просторечные наименования типа
«банк», «бандур», «тачка» салтанатты-тұрпайы және ... жай ... ... ... ... , ... ... тәсілдері:
Сөздің құрылуына қажетті суффикстарды, префикстарды қолдану.Мысалы:
commodification – ақшаны тауар ... ... яғни оны ... ... бір затқа айырбастау (simplification – сөзіне ұқсас), ive ... talk has been ... by three ghastly – ations: ... and ... These trends – of a ... ... ... shifting from loans to securities6 of money becoming more ... ... – have indeed been strong. ... ... қатар –ship,
-dom, -ize жұрнақтары ... ... ... Мысалы: craftsmanship –
исскуство воздействия на ... ...... ... ... ...... бандитизм, bogdom – жизненный тупик,  itemize ... по ... ... – узаконивать. Сөздерді бір-
біріне қосу арқылы неологизмдер жасауға болады. Мысалы: Laptop ... ... ... know – how – ноу – хау, ... sit – in ... ... shut – down – закрытие завода, has – been – ... discman, walkman – ... бар ... ... ... Неологизмдердің құрудың бұл тәсілі
арқылы танымал сөздерге жаңа мағына беруге болады. Мысалы: egg ... ... ... деп те ... өйткені пішіні жағынан бомба
жұмыртқаға қатты ұқсайды; summit сөзі ...... шек) ... ... ... мағынаға ие. Colour- blind сөзі ... ... ... адамды (дальтоник) бейнелесе, қазір оның ... ... ... ... ... адамды білдіреді. Shuttle
сөзінің бастапқы мағынасы челнок  (тігін ... ... ... ... – көп ... ғарыштық кеме, shuttle trader -  ... ... ... қатынайтын саудагер адам деген мағыналарды білдіреді.
Қайта қабылдау ... ... ... ... ... пайда болды. Мысалы: Web – всемирная паутина – бүкіл әлемдік
желі (Интернет), mouse – тышқан, site – сайт ... в ... ... вид – түр, browser – ... (to browse – ... ... ... сервер – to serve – обслуживать етістігінен пайда болды.
Басқа тілдерден ену. Орыс немесен қазақ тіліне көптеген ... ... еніп ... ... ... ... бизнес және қаржы
саласында: marketing – маркетинг, dealer – дилер т.б. Ағылшын тіліне де аз
болса да, ... ... ... сөздер еңіп, сөздік қатарын ... ... – (a ... of the Russian phrace khozyaistvenny
raschot, meaning ‘self- supporting running’); the notion that ... other ... should be ... for their own finances and ... on the state ... Сонымен қатар орыс тілінен енген perestroika
сөзі де ағылшын тілінің сөздік ... ... ... ... ... ... тілінен енген сөз несие немесе қарыз дегенді білдіреді.
Сөздерді қысқарту (аббревиатура). Кейбір неологизмдер қысқарған сөздер
түрінде ... ... ... ... тура ... Жалпы қысқарту
дегеніміз – сөздерді бастапқы әріптер немесе мағынасы ... ... ... ... ... ... aka – also known ... также как), PR – public relations – nuap, FORTRAIN – ...... ... ... ... ... жасалғанымен,
қысқартуға ұқсамайды. Мысалы: scuba – self-contained underwater ...... ... для ... под ... SARS – severe ... syndrome –CAPC ... пневмония, radar – radio detecting and
ranging – радар, HI-FI – High Fidelity – хай – фай. ... ... ... ... ... ... ... дауыссыз дыбыстардың қолданылуы: ctr – centre, fwd – forward, rqs –
requirements, jr – junior.
б) ... ... ... dept – ... nukes – ... libs – liberals.
в) аралас қысқартулар: ATM – automated teller machine – ... ...... mail – электрондық пошта. Неологизмдердің құрамындағы бас
әріптер ... ... ... ... белгілі бір мағынаға ие: H – bomb –
hydrogen bomb -  ... ... T – shirt – T ... ... қысқа
женді футболка. Дыбысы және  атауы ұқсайтын сандар мен ... ... ... 4U – for you, YU? – why you, U1 – you won, 2B – ... 18 – I ate, R – are ... Конверсия. Конверсия дегеніміз – сөздің бір бөлігінң екіншісінен
пайда болуы, мысалы ... бір іс ... ... зат ... жасалуы. Көбіне мұндай сөздер сөздікте болмайды, олардың
аудармасын контекстің ... ... ... ... Мысалы: The gap is to
be bridged in the near future – Этот разрыв нужно ... в ... (bridge – ... ... ... зат есім ... мүмкін:
Spend (n) – an amount (to be) spent – количество потраченных ... ... ... ... неологизмдерді құру тәсілі
ретінде алдына сөздердің жаңа формасын табу деген мақсат ... ... ... ... деген сөздерге дыбыстық жағынан
ұқсайды) -  бай адам  дегенді білдіреді.
7.   Фразеологизмдер. Кейбір неологизмдер фразеологизмдер, идеомалар
немесе ... сөз ... ... ... үшін бұл ... ... деп ... болады, өйткені дұрыс аудару үшін аударып ... ... ... қорынан жақсы хабардар болу шарт. Мысалы ағылшын тілінде
бизнес саласынан ... ... ...... кепілдігімен несие
беретін банк қызметкері, dead – cat bounce – ... ... ... ... silver wheelchair – комақты ақша соммасы, sucker list ... ... ... think tank – ... мен ұсыныстарды ойлап
табатын сарапшылар тобы (мозговой центр банка), windfall – аяқ ... ... ... ... ... – грек ... ‘euphemeo’ – «сыпайы
сөйлеймін» дегенді білдіреді. Эуфемизмдер барлық тілдерде бар. Мысалы ... ... ... – сөзі ... ... ... ... түрі
ретінде қолданылады, она беременна сөзінің ... она в ... ... ... ... сөз ... болып естіледі. Саяси
саладағы ... ... ... жанашыл болып табылады және
олар ирониямен айтылады, сондықтан олар неологизмдерді құрудың ... бірі ... ... тәжірибесінде зор маңызға ие. Мысалы:
voluntarily leisured (unemployed) – ... ... ... to deal with ... ... – техникалық құралдардан
хабарсыз, intellectually disadvantaged (stupid, low IQ [ай ... – ақыл ... ... – ақыл ... төмен, ақымақ, developmentally
challenged (mentally retarded) – ақыл – ой ... ... ... ... ...... (бортпроводник/ ө ница),
international students (foreign ...... ... ... (Blacks, Negroes) – ... academic ... in schools) – ... кезінде көшіріп алу.
2.2 Компьютерлік неологизмдерді гендерлік –лингвистикалық тұрғыдан
зерттеудің ... ... ... ... әйелді білдіретін
атауды қарастыруда (студент – студентк қыз) ... ... ... неге
кейбір әйел корреляттерінің түзілуі жабылады (орыс тілінде әдеби тілде
әйелдердің мамандықтарының ұқсас ... жоқ ... ... ... құбылыстың себебі беделінің төмен болуы қазіргі қоғамдағы ... ... ... байланысты автордың түсіндіруі бойынша әйел
формаларын қолданудағы шектеулік граматикаға қатысты ... ... ... ... көзқарас біржақты ғана қарастырып отыр. Сонда тіл
тікелей сөздің ... ... сай ... ... ... ... ... шынайы бағасында ол сөздің мағынасы егер ер ... ... әйел ... ... ... ... жоғарырақ тұрады,
шынайлықта сәйкес келмей ді. ... ... ... ... ... ... орыс ... әйел тобына қатысты қылып айтылады : өмір,
өдім, ... ... ... ... ... А. Вежбицкой пікіір
бойынша тізім өте ұзақ болуы ... және оның ... жан, ... ... ... орыс ... құрайды. Орыс әдебиетінде «лингвистикалық
сексизм» жоқ, ал ... ... бұл атау ... ... егер ... ер адам және әйел ... болған жағдайда. «Еркекке» қатысты
қылып компьютерлік тіл ... ... ... сөзі ... ... ... Шынында, бұрын қарстырылған
«компьютер» жаргон аатуы ерге қатысты қылып(муж.род) ... ... ... ... ... ал әйел ... (женский
род) синонимдер төмендетілген жағымсыз-әдепсіз ... Тағы сол ... ... ... ... ... шыққан
компьтерлік неолинизм жаргондары (ағылшын ... ... ... ... көп ). ... хайтек деген «high technology» шыққан,
смайлик деген «smile» ... ... ... ... шыққан. Олардың
дыбысталуының мәртебелігі мен пайда болуы көбінесе әдеби ұқсастығына қарай
ер ... ... род) ... ... ... ... ... пікірлер кітабы). “гестбук” неолигизімінің пайда болуы
тек компьютерлік жағынан қатысты түсіндіруге кірмейді. Жаңа сөз ... ... ... ... ... танып білуге
көмектеседі. Осы арқылы, ер жақты әйел жаққа ауытырудың ... бар ... ... ... ... ... ... шыға келеді. Мұндай
әртүрлі компьютерге қатысты ... ... құру ... ... ашық
сипаттағы тілдің және тілдік ойындардың қолданылуымен үнемі ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жүзеге
асырылады.
Тілдік ойын продкасальды түрде ой-тұжырымдарға өзгешеліктерді соза
отырып, әдеби сөзбен ... ... жаңа ... ... ... тек компьютерлік сленгаға ғана тән емес, сонымен ... ... ... ... ... ... қолданысына және
заманауи орыс зиялы қауымының сөз ... және ... ... ... ... ролге ие болады. Л.П. Крысинаның пайымдауынша , характерная
для речи интеллигента в ... ... үшін сөз ... ойыны әртүрлі
нұсқаларында оның басым бөлігі техникалық ... жас және ... ... ... болып келеді , олар компьтерлік жаргонды
қолданушылардың нақ ... ... ... ... ... –линг висткалық зерттеу бойынша ер адамдардың ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, жақсы
қолдана біледі. Әйелдер өздерінің ойын жеткізуде еркектерге ... ... тіл ... ... қолдануға тырысады.
Компьтерлік жаргон кез-келген ... ... ... ... ... ... қозғалмалы қызметі» арқылы бірыңғай ізденушілікте жүреді.
Оның негізінде сөздің терліген түрі ... Осы ... әсер ... ... ... ... жазу мақсаттарын жазбай
білдіруге көшті. интернетте жартылай мазмұндағы көптеген ... ... ... тұрады. Анекдот – бұл ыңғайлы ер жанры.
Бәрімізге белгілі әйелдер ... ... ... және ... айтпайды.
Клубтарда романдармен эротикалық мазмұндағы әңгімелер шығарылады,
әзілдердің көптеген жинақтары сөз ... ... ... ... ... ... ... «келіншекке деген құмарлық-
ешкімен сүйгенмен тең» ... ... ... ... төмендетілген ашық және еліктіршгіш сипатқа ие және
сөйлеу мәнерін бұзатындар бар. Осы аталған ... ... ... ... ... тіліне негізделген және солардың қолданысы болып
табылады. Біздің ойымызша, ... орын алып ... ... бұл ... бір ... түсіндірмесі желідегі таралған тілді
енгізушілердің тілді бұзуы, төменгі және ... ... ... ... ... ... ... салыстыру арқылы көруге
болады. [32; 89-90].
2.3 Компьютерлік неологизмдерді ... ... ... ... ... ... жаргондық лексика – белсенді дамып келе ... жүйе ... ... жылдам дамып отырған прогресс
болып қалыптасуының өзі жай ... Бұл ... орыс ... ... жолы болып табылады. Көптеген сөздер компьтерлік жаргоннан
ғылыми ... ... ... тек ... сөйлесуде,көп санды
электронды құжаттарда, жазбаларда, виртуальных ... ... қана ... ... баспада және мықты компьютер баспаларына
сирек түспейді. ... бір ... атап ... ... ... жүйелік бөлігі ретінде ашып көрсетеді. Из-за ... ... ... белгілі бір мәннен тек аз ғана бөлігін пайдаланады.
Мысалы, ... ... ... ... сөздігі шамамен 1600
лексикалық ... ... алып ... Әлбетте, мұндай жаргонның көлемін көп
жылдық тәжірибесі бар компьютер маманының өзі есептей алмайды., соншама
қарқынды дамып келе ... ... үшін ... көп ... беретіндер
жаңа сөз құраудан құрылмайды, ал тіл арсеналында бұрыннан ... ... ... формасын сақтап қалатын немесе трансформацияға түседі деп
есептеу ойға ... ... сөз ... ... ескере
отырып, метафралық теңеумен тілідк ойын компьютер ... ... ... ... бірі болмақ. Бұл қағиданы орыс тіліне ... ... де ... ... ... Заманауи орыс компьютерлік жаргоны
ағылшын тілінің терминологиясын ... және ... ... ... ... ... ... тілді терминология ... ... ... ... бөлігі семантикалық жаңа ... ие. ... ... ... ... ... ... жатыр,
олардың көмегі арқылы жаңа функцияны орындауға ммүкіндік тудырады. Мысал
ретінде төмендегідей ... ... ... ... ... (винчестер), блохи (бағдарламдағы ақаулық), көз ... ... ... ... - ... Жаңа сөздер сөздердің
дыбысталуында қысылулар арқылы құрылады, нәтижесінде жаңадан ... ... ... лексикамен және көбіне ауызекі сөйлеуде кездеседі.
Филологтар, лингвисттер, аудармашылардың пікірінше, ғылыми-техникалық
әдебиет тілі үшін көп ... ... ... ... ... ... ... басқаға есептелуі мен грамматикалық
құрылымдарды аударудағы ерекшелік тән.
А.А. Вейзе, Н.Б. ... И.К. ... ... ... әдебиеттің ағылшын тілінен орыс тіліне аудармасы» еңбегінде
неологизмдерге көп көңіл ... ... ... ... ... ... ... бойынша көп қиындық тудырады.
Философия ғылымының докторы ... В.Д ...... ... моделінің аудармасының пролегомендері ” ... ... ... қиындығына, атап айтқанда ақпараттық
технологиялар сферасына көптеген компьютерлік ... ... ... ... яғни орыс ... ... сәйкестігі жоқ» деп атап
өтеді. (сөздіктегі сипатамалық мақалардан басқа)” [8; 46].
«Норма-ТМ» бюросының ... ... Л.Н. ... ... ... ... мақаласында аудармадағы басты қажет
нәрсе түсініктің болуын да деп атап ... ... ... ... ... ... ... қысқартулардың қанықтығы өз
кезегінде аударма жаалатын сал ... ... ... ... ... ... [9; ... көпмағыналы сөздер эквивалентсіз лексика, синонимдер қатарынан
лексикалық бөлшектің таңдалуы, негізігі білімнің ... ... ... ... ... арнайы мәтінмен
жұмыс жасаған кездегі мәселенің аз жағы ғана.
Терминдер – ғылым мен техниканың саласында ... бір ... мәні ... сөз ... ... ойды ... және ... кез-келген саланың өндірісін айқын бейнелеуі тиіс. Р.C. Синдега
«компьютерлік ... және ... ... саласында ағылшын
тіліндегі термология жүйесінің ... ... ... ... ... терминологиясының ерекше сызбасы ретінде
оның метафорасы, үлгісі, қанша ... ... ... сферасы
оларды құрастырушылармен пайдаланушылар үшін ақылды зат, оның есте сақтау
қабілеті, тіл бар және ол вирупен зақымданады. ... ... ... ... ... тұратындығын, қабысулар арқылы
(калькалар, жартылай калькалар) нық түрде тек ... ... ... ... ... ... , ... басқа компьютерлерді тек
аранайы мамандар ғана қолданбайды, барлық ... ... ... иелері
қолдана алатын ескере кеткен жөн. используется не только специалистами, но
и людьми всех возрастов и профессий. Бұл ... ... ... ... жөн. [8; ... аталған еңбектерді салыстыра отырып, оқулықтар, мақаланы
NOTABENE терминдермен жұмыс ... үшке ... ... ... ... отырған терминологияны жақсылап түсініп оны тағы
жақсылап жазу үшін сол ... ... ... білуің керек. Екіншіден
терминге қатысты жан-жақты түсініктердің ... ... мән беру ... ... ... бірлікке мән бермеу
керек, қанша дегенмен терминдердің ... ... бір ... ... бірақ олардың мазмұндары мәтіндегі мазмұндарға сай
өзгеріп кетуі мүмкін. ... ... ... ... терминдерді
сауатты аудару үшін терминдердің морфологиялық ... және ... ... ... ... ерекшеліктерін, терминдердің
негізгі типтерін, сөз тіркестерін, олардың құрылымдық ... ... ... ... [7; ... сөздер өздерінің құрылымдарына сәйкес былай жіктеледі:
қарапайым- matrix, modem, joystick;
- күрделі - software, ... ... ... ... - flat liquid crystal device (LCD) ... ... терминдер бір термин жүйесінің аясында ... ... ... тақырыптың кілттік сөзі ретінде және бірмәнділігімен
ерекшеленеді. Күрделі терминдер бір термин ... ... ... ... әртүрлі тақырыпқа қарағанда әртүрлі мағынаға ие ...... орны ... ... сферасы ), жұмыс орны
шеф-повара (ресторан қызметінің сферасы) и т.д.
Осы арқылы мұндай терминдерді ... ... ... ... болады.
Сөз тіркесті терминдер сөздердің тізбегінен құралады. Ондағы басты
бөлшек соңғы сөз ... ... ал ... - ... ... ... сөз тіркесі немесе құрамдас ... ... ... Мұндай сөз
тіркестерінің жиі қолдануының салдарынан ... ... осы ... күрделі термин пайда болады. Мысалы, Message Handling ... ... ... ... ... жиі ... білідіреді MHS;
Novell MHS – Novell фирмасының хаттарды өңдеу жүйесі .
А.А. Вейзенің «Ағылшын тілінен орыс тіліне ... ... ... ... к Среди основных приемов перевода компьютерлік
терминдерді аудару әдістерінің арасынан негізігісі етіп мыналарды ... ... ... ... ... ... және енгізілуі , антонимдік аударма және қалыптастыру. ... егер ... ... ... эквивалент сәйкес келмеген
жағдайда қолданылады. Мысалы, ғылыми-техникалық әдебиетте жиі қолданылатын
background сөзінің мағынасы ... ... ... ... ... ... ... әрекет орны; сілтемелер, дайындық; білім, біліктілігін
көтеру; сауалнамалық ... ... ... Ұсынылған сөздік нұсқаларын оқи
отырып және оларды ағылшын тіліндегі ... ... ... ... ... ... мәнділіктің қтымды дамуы арқылы
келесідегідей ... ... қол ... ... мәлімет/
ақпарат, бірнәрсе туралы мағлұмат. А.А. Вейзе мағынаның даму процесін
бірнеше сатылар арқылы ... ... ... мәтінді игеру, жекелнген
сөздердің мағынасын ... ... ... ... ... ой ... тізбек құру, тиісті нұсқаның ... ... ... ... ... ... ... мәтіннің мазмұнына қатысты
логикалық талқылаулар маңызды рол атқарады. Егер етістік немесе зат ... ... ие ... ... жағдайда нақтылау қажет болады. Мысалы,
“This Utility Band gives users ... ... from a ... management investment” сөзінде “gives” етістігі бірнеше
мағына беріп тұр: беру, ... ... ... ... ... ... және
т.б. и Мына сөйлемде «қолданушыларға үлкен ммүкіндік ... ... ... тұр. ... ... ... ... қолданысқа шығару тіл
заңдарына сәйкес жүргізіледі. Тек қана ... ... ... ... ... [7].
В.Д. Табанакова компьютерлік терминдерді аударудың ... ... ... ... ... Аудармалық әдебиетте мұндай
алгоритмдер «аударма ... деп ... ... бұл ... Ю. ... және ол ... аудармасының бірлігінің негізінде бірліктердің
түзілуі түріндегі процес болады деп есептеді. В.Н. Комиссаров “ ...... ... Ол үшін бұл ... ... шаррты
түрде сипаттау сол арқылы аудармашы деректің бәрін өзгерте отырып немесе
белгілі бөлігінде өзгеріс енгізе отырып, жазып ... ”. Міне ... ... ... ...... ... аударма нұсқасында
сілтеме беру арқылы компьютерлік ... ... ... ... ... [8], [8; 46], [8; ... ... өз зерттеулерінің нәтижесінде нормалық аударманың
төрт түрін көрсетеді, олар аударылмайтын терминдерден тұрады, ... ... ... ... ... ... функциялық
сәйкестік (жақындатылған аударма) және калькалендіру ... ... әдіс ... ... калкилендіру үшін ағылшын тілінде ұйымдардың
аттары жазылады (Nvidia, IBM, AMD, ... Intel). ... ... ... ... және ... өнімдер аударылмайды.
Мысалы, сымсыз байланыс стнадарты Bluetooth орыс тіліне көк ... сол ... ... ... ... қала береді. .
Мысалы бағдарламалық өнім атауына Adobe Photoshop (Adobe компаниясынан
редакторлық ... ... ... ... ... жәйт бағдарламлық
өнімнің екі тобы бар .Біріншісі – бағдарламамен қамтамасыз ету, ... ... ... ... +нім атауы жазылынады,
мысалы, жоғарыда алынған Adobe Photoshop немесе Microsoft ... тобы – ... ... ... ... ... Open Source моделі аясында , яғни, жеке ... аты ... Gnome, Gimp, KDE. Екі ... ... ... ... әдісі негіздерді транскрипция арқылы алу, яғни
берілген термин арқылы орыс әліпппесінің ... ... ... ... оның ... ... ... “файл” және т.б сөздер
болады.
Терминдерді аударудың үшінші жолы- - семантикалық ... ... ... егер ... ... ... сәйкес келетін орыс түбірін тапқан кезде іске асырылады. ... - ... data - ... және тағы сондайлар; ... ... бұл ... өте ... ... ... толық эквивалентін алу
беру керек деген сөз емес. .
Күрделі құрамды ... В.Д. ... ... ... бөлшектерін орыс тіліндегі лексикалық сәйкестікке айырбастау
арқылы аударуды ұсынады. Бұл ... ... ... амалы болып
табылады және оның негізінде морфемдік ... ... ... болады. Мысалы, application server – қосымша қызмет, hyperlink -
гиперсілтеме. Мұнда ... ... ... ... тұр, осы арқылы
жекеленген бөлшектер өздерінен транскрипцияны ... ... ... Бұл әдіс ... аталған моделдердің қосындыыс болып
табылады. [8].
Жоғарыда ұсынылған төрт әдісін ғана ... ... ... ... ... болмайды. Егер аудармашы аудармада өзі сенімді
емес терминге кезіккен болса, ... – ол ... ... ... ... ... керек. Егер оны қатты
нақтылау керек болса, бұл сөздің тозған нұсқаларын қаарстыруы тиіс. ... ... ... ... олар ... ... ... көзі
пайдалануға болады. Егер терминнің аудармасы бар болса, оныің ішкі қандай
моделде құрылғандығына көңіл бөле ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру мүмкін емес. Егер аударманың
қолданбалы эквиваленті әлі ... ... ... ... өз ... амалын таңдауына құқы бар. Бәрібір жоғарыда автордың мақаласында
аталғандай, ... ... көп ... бөлуі тиіс, ол терминнің
пәндік логикалық мәнділігін тиімді етіп беруге ... ... ... с транскрипциямен салыстырғанда бұл әдіс кез-келегн тілдегі басқа
тілдегілердің ... ... ... ... ... ... өзге тілден енгізілген емес орыс ... ... ... ... [8; 49].ологизм английский русский
2. орыс тілі үшін компьютерлік ... ... ... туындаған сөздің сленгка келгенге дейін жолынбарлау арқылы орыс
тіліндегі сленг дегеніміз өз алдына жеке ... бар ... ... ... ... ... жеңілдетеін процес. Сленг компьютердің
қарқынды дамып бара жатқан ... ... жаңа ... ... ... ... уақытта бұл процесті жылдамдатуға көмектеседі.
Бұл мәселеде орыс тілі ешқандай күмәнсіз ағылышн тілінің ... ... Біз бұл ... ... ... егрде біз
компьютерлік технология саласында жаңа бір дүние ойлап тапқан жағдайда.
Осыдан келіп байқайтынымыз, компьютер ... ... ... ... ... ... ... немесе аудару
барысында жиі кездесетіні компьютерщиктредің бұрқанды ойларының арқасында
қолданылады. Шет ... ... ... ... жылдамдыққа ие болса да
өте сақ болған жөн. Компьютерлік ... ... ... ... ... да бір қоғамның мүшесі ретінде сезініп қана қоймай, бір-бірін
қарапайым байланыс құралының құрылғысы немесе жартылай қысқартылған ... ... ... Егер ... ... ... олар ... сөйлесіп немесе өздерінің жаттанды сөйлеу ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... АҒЫЛШЫН,
ҚАЗАҚ АУДАРУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Неологизм сөзі грек ... ... ... ... ... жаңа сөз,
тілдік жаңалық, грамматикалық ерекшелік дегенді білдіреді. Тілдің ... ... ... ғылым мен техниканың өркендеу барысында, әлеуметтік
... ... ... ... ... жаңа ... ... немесе қалыптасқан атауларға басқаша жаңа атау ... ... ... деп ... Екінші типті неологизмдерді
біз стилистік неологизмдер деп атаймыз, ал, ... ... ... ... ... болмақ. Аталған екі типті неологизмдердің
екеуіде стилистикалық тұрғыдан қарастырғанда әртүрлі функциялар атқарып,
әртүрлі мақсаттарға қолданылады. Неологизмдердің ... ... ... және ... ... ... Басқаша айтқанда, оның қолдану мақсатына қарай бұрында
қолданыста жүрген ... ... ... ... ... атауға
байланысты сондай-ақ жаңадан пайда болған құбылыстар мен ... ... ... ... ағылшын жазушыларының тіліндегі неологизмдердің пайда ... ... ... ... және ... ... өзгеруі
болып табылады. Неологизмдердің өмірінің ұзақтығы олардың қоғамдағы алатын
орнына байланысты болмақ, басқаша ... ... бір ... ... ... ... ... деңгейде қолданылады, берілген
сөздердің қаншалықты синонимдары бар, жалпы практикада қолдану ... жиі ... ... ... ... ... тілден
біржолата жоғалып кетеді, кейбіреуі сол ... ... ... ... ... ... кейбір аймақтарда пайда болған ... ... ... ... ... ... халықтық қолданысқа ие болғаннан
бастап ол сөз неологизм болуын тоқтатады.
Тілде бар ... ... ... Неологизмдерді құрудың бұл тәсілі
арқылы танымал сөздерге жаңа мағына беруге болады.
Мысалы: egg (жұмыртқа) сөзі қазір ... деп те ... ... ... ... ... қатты ұқсайды; summit сөзі
(жоғарғы шек) мемлекет басшыларының ... ... ... ие. ... сөзі ... ... ажырата алмайтын адамды (дальтоник) бейнелесе, қазір
оның мағынасы адамдарды ұлтына байланысты ... ... ... Shuttle ... ... ... ... машинаның бөлігі)
болса, shuutle spaceship – көп қолданылатын ғарыштық кеме, shuttle trader ... тасу ... ... ... ... адам деген мағыналарды
білдіреді. Қайта қабылдау тәсілі арқылы компьютерлік ... ... ... ... ... Web – ... ... – бүкіл әлемдік
желі (Интернет), mouse – тышқан, site – сайт ... бет) ... – түр, browser – ... (to browse – ... ... ... ... сервер – to serve – қызмет ету етістігінен пайда болды.
Басқа тілдерден ену. Орыс немесе қазақ тіліне көптеген сөздер ... ... ... ... ... ... және ... саласында: marketing – маркетинг, dealer –
дилер т.б. Ағылшын тілінде аз ... да, ... ... басқа сөздер еніп,
сөздік қатарын толықтыруда. Мысалы: khozraschot – (a ... of ... phrace ... raschot, meaning ‘self- supporting running’);
the notion that industrial and other undertakings should be responsible for
their own finances and not depend on the state ... ... ... ... ... ... сөзі де ағылшын тілінің сөздік қорында
неологизм болып табылады. Tranche ... ... ... ... сөз ... ... ... білдіреді.
Сөздерді қысқарту (аббревиатура). Кейбір неологизмдер қысқарған сөздер
түрінде қолданылады немесе оларды қысқартуға тура келеді. Жалпы, қысқарту
дегеніміз – сөздерді ... ... ... ... ... ... белгілеу. Мысалы: PC-personal computer, aka – also known as
(сонымен қоса …ретінде танымал), PR – public ... – nuap, FORTRAIN ... ...... ... неологизмдер қысқарту көмегімен
жасалғанымен, қысқартуға ұқсамайды. ... scuba – ... ... ... – су астында дем алуға арналған қондырғы,
SARS – severe acute ... syndrome –CAPC ... radar – ... and ranging – ... HI-FI – High Fidelity – хай – ... туралы сөз қозғағанда мыналар туралы ұмытпау қажет:
а) дауыссыз дыбыстардың қолданылуы: ctr – centre, fwd – forward, rqs ... jr – ... ... ... қолданылуы: dept – department, nukes – nuclear
weapons, libs – liberals.
в) аралас қысқартулар: ATM – ... teller machine – ақша ... ... E-mail – ... mail – электрондық пошта.
Неологизмдердің құрамындағы бас әріптер ... ... ... ... бір мағынаға ие: H – bomb – hydrogen bomb -  ... ... T ... – T ... формасындағы қысқа жеңді футболка. Дыбысы және  атауы
ұқсайтын ... мен ... де ... жасалады: 4U – for you, YU? –
why you, U1 – you won, 2B – to be, 18 – I ate, R – are ... және ... ... ... ... ... ... неологизмдердің пайда болуы заманауй техниканың, ғарыштың,
медицинаның, ғылымның дамуымен тікелей байланысты болмақ
. Мысалы компьютерлік ... ... ... ... әр тілде жаңа
тілдік бірліктер пайда болды, оларды ... ... ... ... ... ... ... олардың құрылымын анықтайтын
лексикалық бірліктер мысалы: personal computer (РС) — «жеке ... ... ...... адамға
арналған компьютер», neurocomputer — «адам электронды аналогы», ... ... ... ... monitor-
«компьютер экраны», megabyte of computer ... ... ... ... бағдарлама мәтіні», bogusware —
«компьютер бағдарламасын жою мақсатында ... ... ... ЭЕМ тілдерін білдіретін лексикалық бірліктер, мысалы:BASIC
(Beginners All-purpose Symbolic ... Code) — ... ... ...... және ... ... байланысты қолданылатын лексикалық бірліктер
мысалы: liveware — ... ... ... ... специалисты»,
computerman — «ЭЕМ бойынша маман», computerize — «ЭЕМ бағдарлама ... ... ... ... ету », to ...... ... жөндеу», to blitz out — ... ... жою» және ... ... мен ... ... ... пайда
болуы көптеген жаңа терминологиялық неологизмдердің ... ... ... ... ... ... — «машинамен аудару», interlingual
— «бірнеше тілге аударатын жасанды тіл», electronic — ...... в ... , ... ... ... үшін ... анықтамасы үшін: biometric security — ... ... systems — ... ... ... ... «биометрикалық құлыптар», computerized card — «биометрикалық құрылымы бар
, есіктер мен сейфтерді ашуға арналған карта», finger-print-scanner — ... ... ... ... ... ... systems\unit -«ауруларды қашықтықтан емдеуге ... және тағы ... ... және ... ... көптеген жаңа техникалық
құрал-жабдықтардың пайда болуы көптеген неологизмдерді өмірге әкелді.
Мысалы: inflight movies — «ұшақ ... ... ... ... ... — «ұшақ бортында қолданылатын видео жүйе», serial —
«көп сериялы фильм», featurette — «қысқа ... ... ... show — ... ... ... көмегі арқылы
көрсетілетін бағдарлама», HDTV (High Definition Television) — ... өте ... ... ... chat show — ... ... атақты адаммен сұхбат», kidvid — ... ... ...... ... ... арналған
теледидар», video cassette — «видеокассета», video-cassette recorder —
«видеомагнитофон», video — camera — ... ... movie ... және ... ... ... неологизмдерді қолдану жолдарына қарай
сөзқалыптастыру және аудару әдістері қарастырылған. Сөздердің ... ... Джон ... Руэл ... «The Lord of the Rings» ... және Кистяковскийдің трилогиялық аудармасынан) мәтіндік үзінділер
келтірілген. Талдау жасау мақсатында ... ... ... сөздер
таңдалып, түрлі аудармашылардың еңбектері көрсетілген, ... ... мен ... ... неологизмдерді қалыптастырудың тәсілдері.
Толкиенаның неологиздерін зерттеу барысында неологизнің пайда ... ... кең ... және ... әдістер мыналар: олар-сөзқұрастыру,
неологизмді қалыптастырудың аффиксальды әдісі және ... ... ... ... Snowmane сөзі - snow және mane екі ... ... worm және tongue, Watchwood сөзінен watch және wood, Windlord ... wind және lord, ... ... quick және beam құралған. Аудару
тәсілдерін ... ... ... ... ... әдісі.
Толкиенаның «The Lord of the Rings» шығармасында неологизм
қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... Bywater сөзінде water сөзіне by ... ... және тағы ... ... ... аталғандай семантикалық неологизмдер- бұл барлық сөздіктерде
маңыздылығы көрсетілгенімен, Толкиенаның шығармаларында басқаша мағына
береді. ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, Men – басшылар, Hill – үйім, Bag End ... ... ... ... ... ... барысында авторлық неологизмдерді
таратудың ең тиімді тәсілдерін мыналар жатады: функциялық (қызметтік)
алмасу, калькилеу, ... және ... Осы ... ... ... ...... сөзі екі негізден құралған, whit – a. Whit Monday-
Рухты күн; Whit ... күн, ... және ... ... (Мюллер,
2001). Осы сөздің екінші бөлігін аудармашы калькилеу арқылы аударғаны
көрініп тұр, ... ... ... «топ» бөлігін қайдан пайда ... ... –о- орыс ... біріктіруші дауысты дыбыс, таптау - to
trample, to stamp with the feet. ... ... ... ... ... ... кішкентай адамша, хоббит-болғанымен ергежейлер арасындағы
басшы билеушілердің біреуі. Whit ... ... ... ... сәйкес
келеді десек, онда бұл кейіпкер кішкентай адам ... ... ... ... сөз ... ашап бере ... соң, ... жеке
неологизмдерді ойлап тапты. Аудармашылар функционалды алмастыруға шешім
қабылдады, өйткені осы ең ... ... ... took old Will Whitfoot the Mayor, first, and they have taken ... more. (3, ... ... басшымыз қария Вил Тополапты алды, сонымен қатар
топтастырып отырғызды. (4, 939.
Wormtongue-Гнилоуст неологизмін ... бұл ... ... ... ... ... келген кейіпкердің есімі. Сөз екі негізден құралған:
олар- worm ... ... ... ... ... адам және ... ... Авторлар бұл сөзді аударудың дұрыс үлгісін функционалды алмастыру
арқылы алмастыруды ұсынады: tongue ... ... ... адам ... ... ... алмастырып, бұл сөз әрдайым өзін ақтау
мақсатында жіркенішті заттарды ... ... ... ... you that ... had poison only for ... ears?…Saruman
spoke them, the teacher of Wormtongue. (3, 163).
Сенің ойыңша Гнилоуст Теоденнің тек дауысын ғана ... ма? ... ... ... ... turned to go, and ... shuffled after him. (3, 362).
Гнилоуст Саруманның артынан шапты. (4,957).
Sandyman -Пескунс сөзі екі ... ... ... ... ... ... және man ... адам. Соңғы құрамдас бөлігінен ... ... ... ... Аудармада осы сөздің оқылу барасында
оқырман кейіпкер туралы теріс пікірде қалуы ... ... ... ... ... оқырмаға сондай сезімдерді тудыртады. Шынында да аталған
кейіпкер-сатқын, көптеген бақытсыздықтарға айыпты адам. ... ... ... ... ... ... see here, Master Sandyman, I have a score to pay in this village,
and don’t you make it any longer with your jeering, or you’ll foot a ... big for your purse. (3, ... ... ... сіз есте ... мен ... есеп ... үшін
қайтып келгенмін, тіс қайрайтын болсаңыз-сізбен де есептесеміз; бұл ... ... ... ... ... екі ... құралған. Мүкін бірінші
сөздің негізінде ағылшын сөзі wilderness - шөл, жабайы дала және land ... ел; ... жеке ... ... ... ... мәтінінде бұл
бұрын мекен болған, кейіннен тоналған жер мағынасын ... тұр. Орыс ... ... ... мән ... аудармашылар Глухоманье деп
аударуда. Аудармада функционалды алмастыру тәсілі ... Elf in ... has sung songs of the old Onodrim and ... sorrow. (2, ... ... Эльф онодримдік айырылысу туралы жанашырлық
өлеңді есінде сақтайды. (4,463).
Bracegirdle -Толстобрюхл сөзі белгілі кейіпркелдің есімі, екі негізгі
сөзден құралған, ол brace – n ... және v (make fast) ... ... to make smth stronger by ... it; n smth that is used ... stiffen or support smth және girdle – n (belt)-белбеу; қоршаған
деген сөздер. ... ... ... алмастыруды қолайлы деп
санаған сияқты. Өйткені, шығарма мәтініндегі кейіпкер өте ... ... оның ... ... ұстап тұруға арналған дегенді білдіреді.
For the collection of Hugo Bracegirdle, from a ... on ... ... Hugo was a great borrower of books, and worse than ... ... them. (1, ... ... өз кітапханасының кітап сөрелерін толтырды. Гуго
бөтен кітаптарды оқуды жақсы ... және ... ... ... да ... ... неологизмі жүріп, сөйлей алатын таңғажайып, ірі
ағаштың есімі. Екі негізден құралған quick -тез, ... ... ... beam ... ... ... негізгі құрамдас бөліктен beam сөзі
алынған. Бірақ аудармашылар кейіпкердің ... ... ... ... алмастыруды қолданған.
Quickbeam bowed like a tree bending in the wind and handed to ... great keys of ... shape, joined by a ring of steel. (3, ... ... ағаш ... Скоростень иілді де, Арагорнға темір
сақинаға тағылған екі әшекейлі кілтті ... ... сөзі ... ... шығармадағы халықтың (елдің)
атауы) мекендеген ... ... Сөз екі ... құралған, crick - Longman.
Dictionary of contemporary English сөздігі. Мюллер ... ... n a sudden, painful ... of the muscles, ... ... back or the neck; v to do smth that produces a crick in your back ... ... еттердің тартылуы; v -бұлшықетті тарту, екінші негіз, hollow
-бос, үңгір, тереңдік, тесік дегенді ... ... ... аударудың бұдан басқа дұрыс жолын
байқамайды, өйткені ... ... ... ... ... ... ... бөлігі-тереңдік, үңгір сөзінен алынған, ал
Ожегованың сөздігінде балка-үңгір, ... ... ... ... де сондай мағынада тұр. «Бұлшықеттің тартылуы» деген сөз ... ... ... ... ... ... ең ... алмастыруды қолданған.
They had not made any definite plans, but had vaguely thought of going
down to Crickhollow together first, and resting there a bit. (3, ... ... ... ... ... ... сонда бір аптадай
рахаттанып өмір сүрмекші еді. (4,937)
Flourdumpling-Пончик неологизмі кейіпкерлердің ... ... ... ... - ... ұнтақ және dumpling-алма, қамырға оралып
пісірілген, қортық. Сөз өте ... ... ... ... сол сөздің
аудармасы шығарма кейіпкерінің сыртқы келбетіне, бейнесіне сәйкес келеді.
Аталған кейіпкер кішкентай бойлы адам, томпақ болған, ... ... ... береді. Ожегова сөздігінде «пончик» сөзі майда қуырылған
домалақ тоқаш мәнін береді. Мұнда ... ... бала ... әйел ... ... ... алмастыру тәсілі қолданылған.
They took old Flourdumpling… (3, 340).
Қария Пончикті алды. (4, 939).
Lockholes-Исправкоры неологизмі сөзқұрау әдісі ... екі ... ... ... олар ... ... және ... жыртық,
үңгір. Аударма үшін аудармашылар функционалды алмастыруды қолданылған.
Шығарма мәтіні бойынша бұл ... ... ... өз ... мақсатында ұстап отыратын жер. Аударма бойынша бұл сөз жер
астында жасалған ... ... ... ... тұр және функционалды алмастыру
көмегімен аударылған.
Old Will Whitfoot had been in the Lockholes longer than any,… ... ... ... ... жерінде барлығынан да көп ... ... ... ... ... ... Сөз екі
негізден құралған; skin-тері, сыртқы қабық, қабық және bark -қыртыс (ағаш).
Бұл сөздің мағынасына қарай синоним екендігі ... тұр. ... ... ... ... сөзі ... мәнге ие. Егер «қыртыс» жер
бетінде болса және көрініп тұрса, ... жер ... ... тұрады.
Аудармашылар функционалды алмастыру тәсілін қолданды.
Skinbark lived on the mountain-slopes west of Isengard. That is where
the worst trouble has been. (2, ... ... ... ... тау ... ... мекендер. ( 4, 439).
Bywater-Приречье сөзі шығармадағы жергілікті жердің атауы. Неологизм
сөзқалыптастырудың аффиксальды әдісімен ... ... ... ... ... ... ... by-қосымшасы көмегімен құрастырып,
нәтижесінде water-су сзіне мәні ұқсас. water-сөзін аудару үшін ... ... ... ... ... болуы да мүмкін.
But I would dearly like to see Bywater again,… (3, ... ... мен енді ... көре ... ... -Невысослик неологизмі хоббитттер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... ғадайып адамшалар. Сөз ... ... ... ... ... тілінде кішкентай жәндік дегенді білдіреді.
half -сөзі –бір нәрсенің жартысы деген мән ... ... ... ... барысында функционалды алмастыруда
қолданған, «Невысоклик» сөзі –кейіпкердің кішкентай адам ... ... what of the king’s esquire? The ... ( 3, ... кішкентай бойлы қару көтергіш адамға не болды? (4, 816).
Easterlings-Вастаки аталған шығармадағы басты қаһарман ... ... ... ... ... сөзінен шығуы мүмкін, себебі Easter-сөзі Пасха мәтініне
тура келмейді. Бұл жағдайда er -суффиксі әрекет субъектісін көрсетсе, ... ... ... ... білдіреді, сәйкесінше ағылшын тіліндегі
көптік жалғауы- s. Бірақ аудармашылар осы сөздің ... ... ... ... Сонда да аудармасы «шығыс» сөзімен сәйкес ... ... ... ... ... host of Easterlings had turned back out of Anorien,… (3,184)
Вастактар Анориэннен шабуыл ... ... (4, ... ... ... ... ... әдісімен қалыптасқан. Ағылшын тіліндегі under-астында, төменгі
деген мағына ... ... ... ... зат есім hill ... жер ... ... Бұл сөзді сөзбе-сөз аударатын болсақ онда
«тау астында», «тау ... ... ... Бірақ аудармашылардың
алдында меншіктік қасиетті қалыптастыру міндеті тұрды. Сондықтан авторлар
сөзді «Накручинс» деп ... ... ... ... ... білдіреді. Аудармашылар функционалды алмастыру әдісін қолданған.
I will give you a traveling name now. When you go, go as ... (1, ... мен ... ... есім ... ... Сен ... болып
аталшы. (4,61).
Семантикалық неологизм - Men - Басшылар. Ағылшын ... ... бұл ... табуымызға болады. Бұл көптік зат есім- man сөзінен
шығып, адам; еркек; адамзат; ... pl ... ... теңіз
әскердері; күйеу дегенді білдіреді. Аударма барасында авторлық ... ... ... ... «Басшылар» болып ... ... ... ... бір ... басқарушы, меңгеруші,
қызметкерді айтамыз. Осылай аударуына қарағанда аудармашылар ер кісіні-
күшті жыныс иесі деп ... ... ... бола ... деп ... Chief doesn’t hold with beer. Leastways that is how it started.
But now I reckon it’s his Men that has it all. (3, ... сыра ... ... да ішкізбейді. Сол себептен
сияқты. Бірақ сыраны қазірде ашытады, тек Басшылар үшін ғана (4,938).
Семантикалық неологизм Hill ... ... ... жердің
атауы. Ағылшын тілінің барлық сөздіктерінде hill -шатқал, көтеріңкі аймақ
дегенді білдіреді. ... «The Lord of the Rings» ... бұл ... мағынасын береді. Ожегованың сөздігінде «круча» -асу. Аудармада
функционалды алмастыру қолданылған.
…new holes were dug in the ... face, back into the Hill, ... were lined with brick. (3, ... ... бөлігінде жаңа үңгірлер қазылып, оларды кірпішпен
бөліп қойды. (4,960).
Bag End-Торба семантикалық ... ... ... бір ... ... Аудармашылар функционалды алмастыруды
қолданды, өйткені «bag» -қапшық, сөмке, чемодан болса, Ожегова сөздігінде
«торба» -қапшық мағынасын ... even the removal of the new mill, was the cleaning of the ... Bag End,… (3, ... диірменді сүруге үлгірмей тұрып, Круча мен ... ... сөзі ... мекендейтін елдің екінші атауы.
Мюллердің ағылшын-орыс тілі сөздіктерінде shire-графтық деген сөз, ... ... ... оны «Шир» ретінде қолдануға болар еді. Бірақ
Муравьев пен Кистяковский аударма ... ... ... ... ... алмастыру әдісін қолданылады.
May the Shire live for ever ... (3, ... ... ... ... берсін! (4,817).
2.2. Калькиляциялау.
Watchwood -Бақылағыш (Дозорный) орман сөзі екі негізден құралған:
watch - n , 1) ... ... ... 2) ... 3) ... ... в),
1) аңду, көру; 2) қарауылдау, күзету; 3) қарауылдау, ... және wood – ... ... тоғай. Шығармада жергілікті жерді зерттеген бір топ ... осы ... ... ... ... және ... әдісін қолданған.
The Watchwood we will call it. Not a squirrel will go here. (2, ... ... ... ... аталады. Тап болған әрбір тиынды сол
сәтте байқайды. (4,549).
Snowmane ... сөзі -өте ... ... ... Сөз екі ... snow
-қар; ағарған, ақ және mane-грива ... ... бұл ... ... және орыс тіліндегі –о- дауысты дыбыс арқылы
біріктірілгені белгілі. Бірақ ... сөз snow -қар ... ... ... ... the king sat upon ... ... gazing upon the agony of
Minas Tirith, as if stricken suddenly by anguish, or by dread. (3, ... ... ... ... ... ... ... сөзі таңғажайып халықтың басшысы, ... ... Ең ... болуына қарамастан ол өте батыл болатын.
Неологизм екі ... ... tree ... ... ... Бірінші компоненттің аудармасынан аталған кейіпкерлердің ерекше
тіршілік иесі екендігін ... ... ... ... кәрі, өз ғасырын өмір сүрген, қойған сақалының ... ... ... ... ... beard сөзіне мәтінге ... ... ... Бір сөз екі ... ... repeated the words thoughtfully. (2, 75).
Древень ұсынылған сөздерді асықпай ой ... ... ... ... ... бұл да ... ... Сөз екі негізден
құралған leaf -жапырақ, lock -сарай. Аудармашылар бірінші бөлікті аудару
барысында калькиляция ... ... ... ... бұл ... керексіз деп шешілген.
Leaflock has grown sleepy, almost tree-ish, you might say: he hs taken
to standing by himself half-asleep all through the summer with the ... of the meadows round his knees. (2, ... ... қалды, жаз бойы ұйықтап, шөптер тізесіне бейін басып
кетті. (4,439).
Wandlimb-Приветочка неологизмі, кейіпкер есімі сөз екі ... wand ... ... таяқша және limb ... ... ... сөзі алынуы мүмкін, сондай-ақ орыс тіліндегі кішірейткіш-сыпайылық
суффикс–чк-қолданылған. «Шыбықша» ... атау ... ... ... –при қосымшасының көмегімен кейіпкердің жұмсақ мінезді
баязы екендігін көрсету мақсатында ... деп ... ... ... ... The ... of ... of Wandlimb the lightfooted, in the
days of our youth! (2, 87).
Біздің жастық шағымыз жылдарымызда ... ... ... ... ... сұлу ... болмады. (4,440).
Smalborrow-Норочкинс неологизмі кейіпкердің есімі, екі негізден
құралған; small ... ... ... ... және borrow ... ... ... калькиляция әдісі арқылы өңделген, ал «small» сөзі
орыс тіліндегі кішірейтілген сыпайылық –чк-суффиксі арқылы ... ... ... come here ... he called. «I want a word with you.» ... ... мұнда келші»-деп шақырған ол -«Менің саған әңгімем
бар».(4,938).
Frogmorton-Лягушатник ... ... ... ... Осы ... калькиляциялау элементтері қолданылған, өйткені, ... ... ... ... бұл жергілікті жердің атауы
болғандықтан аудармашылар алдында лайықты сөзқұрастыру міндеті тұрды.
Ожегова сөздігінде ... ... ... ... ... 2. терең емес балалар бассейні. Осы ... ... ... мен ағлшын тіліндегі мәтінін бір-біріне сәйкес келеді.
As evening fell they were drawing neat to Frogmorton, a village right
on the Road, about ... miles from the Bridge. (3, ... ... екі милл ... жол маңындағы ауыл-Лягушатник алыстан
кешке таман көрінеді. (4, 937).
2.3. Транслитерация.
Транслитерация дегеніміз сөз мазмұнында дыбыстардың берілуін айтамыз.
Біз бұл ... ... ... ... ... мысалдарды қарастырамыз.
Толкиена неологизмдерінің ... ... ... ... мысалы анықталды. Негізінен бұл жергілікті жердің
және кейіпкер халықтың атауы. Мысал келтірейік.
Hobbiton-Хоббитания –Хоббиттер мекендейтін мемлекет. Осы ... ... ... ... ... орыс ... ... елдің атауы қойылған, мысалы Дания, Ұлыбритания ... of the first things done in ... ... жасалынған алғашқылардың бірі.. (4,960).
mumakil -мумаки сөзі әріптік берілулер арқылы аударылған халықтың
атауы.
…the mumakil of the Harad dragging through the lanes amid the ... towers and engines. (3, ... ... ... отты ... алып ... мен қабырғалы
сарайлар салды (4, 777).
Gorgun -горгундар, бұл да халықтың атауы.
Kill gorgun in woods,... You hate gorgun too. (3, ... ... ... атамыз. Саған да горгундар жау. (4,781).
Pukelmen-Пукколдар, бұл сөздің аудармасында ... ... ... әдістерінің элементтері бар ((men ... ... suddenly he ... the ... (3, 116).
...бір кезде оның есіне Пукколдар түсті. (4,781).
Orcs -Оркилер, ... ... spread stamping ruin among the orcs ... that guarded ... 112).
...сансыз топырлаған оркилер... (4,778).
Жоғарыда аталған халықтардың барлығы басты қаһармандық жауы болған.
Келесі мысал:
Galenas ... ... ... ... ... ... ... жараланғандарды емдеуде қолданылған.
…and galenas by the noble, and other names in other tongues ... (3, ... ... және ... атаулар ең сирек кездесетін тілерде...
(4,817).
Rimmon ... және Druadan ... ... де ... ... went through Druadan to Rimmon with great wains. (3, ... мен ... көптеген керуендер жүрді.(4,782).
2.4. Аралас аударма.
Windlord-Ветробой шығармадағы көптеген батырлықтарға дайын кейіпкер.
Неологизм екі негізден құралған, wind -жел, тыныс алу, бос ... рух ... ... басшы, билеуші дегенді білдіреді. Сөздің ... ... ... ... ... ... ... аударылған. Жел
билеушілері сөзі шығарма мәтініне тура келсе ле, аудармашылар «Ветробой»
үлгісін қолданылған. ... ... ... ... ... ... ... бағыттағы жел бойынша ұшып жүрген, сонықтан Жел билеушісі
деген атау тура келер ... came Gwaihir the ... who built his eyries in ... peaks of the ... ... when Middle-earth was young.
(3, 269).
Жерорта теңізі әлі жас кезінде Шеткі таулардың аяқ ... ... ... ... ... (4,885).
Brandybuck-Брендизайк неологизмі кейіпкердің тегі, екі негізден
құралған, brandy -бренди, коньяк және buck ... ... ... ... ... ... сөздің тек бірінші бөлігін ғана транслитерация,
екінші бөлігін аударуда калькилеу немесе модульдеу, мәндік дамыту ... ... ... ... «қоянның еркегі» ... a matter or fact I’m a ... (2, ... ... ... ... ... Брендизайк... (4,430).
Longbottom Leaf -Ұзынқұйрықты неологизмі. Толкиенаның «The Lord of ... ... ... ... ... Сөз ... көмегімен
қалыптастырылған, мына негіздерден long-ұзын, ұзақ, bottom ... ... ... ... және leaf-жапырақ. Аудармашылар аталған сөзді
аударуда мына ... ... ... ... ... ... ... арқылы аударылған. ... ... сөзі ... anyway I have some stuff of my own. Come on now! ... ... is. (3, 167).
Мен де қазір дәрі-дәрмектер жеткілікті. Ал! Сол ... (4, ... ... және ... ... ... екі ... құралған, wood -орман, тоғай, ағаш. Сөздің екінші
компоненті калькиляциялаудан ... ал ... ... ... ... әдісі пайдаланылған.
There was songs about the hunt … sung among Elves and Men ... to Gondor. (2, ... ... ... ... бар: Лихолесьтен Гонодорға дейін адамдар
да, эльфтер де оларды айтқан.
2.5. Аудармалық окказионализмдер.
Толкиенаның авторлық неологизмдерінің аудармасын зерттеу барысында
орыс тілі ... ... ... ... ... ... рет ... Осы
мысалдарға кеңінен тоқталайық.
Shadowfax-Светозар неологизмі ... ... және ... аттың есімі. Мюллердің ағылшын-орыс тілі сөздігінде shadow
-қараңғы, қараңғылық, қайғы деген мағынаны ... Осы ... ... ... қолданылғанда шығарманың мәніне сәйкес келмеуі мүмкін
еді. Сондықтан олар ... ... ... ойлап тауып
«қараңғылықты», «жарыққа» алмастырды. ... ат ақ ... ... the plains Shadowfax was flying, needing no urging and ... (2, ... ... ... ... тездетіп шапты. Оны түртудің де,
бағыттаудың да қажетиі жоқ еді. (4, 558).
Landroval -Жылдамқанатты ... ... сөз ... ... ... ... ... ескере отырып аудармашылар
аудармашылық окказионализмді қолданған.
…and Landroval, the greatest of the Eagles of the North… (3, ... да ... ... ұлы ... (4, ... ... ... кейіпкердің есімі. Сөзді мұқият
қарайтын болсақ бұл сөз «oak»-емен сөзінен шыққан.
Ат қою ... ... ... деп ... шығар.
«But what about this Frodo that lives with him?» asked Old Noakes of
Bywater. (1, 51).
«Інде ... ... ... да ... ... ... түрлі халық орналасқан зұлым тауларға алып баратын
далалық өлкенің ... Bree- сөзі ... ... ... ... ... ... келетін аудармалық оккозионализмді
ойлап табады.
«Go at ones! Ever since that night at Bree we have been a nuisance ... (3, ... тағы да ... ... ... тап болдық қой. (4,817).
Took -қоян неологизмі кіші бойлы, аяғы мен қолы түкті келетін кейіпкер
халықтың атауы. Ағылшын ... took – past- алу, ... алу, ... ... ... ... ... окказионализмді қолданып кейіпкердің
сыртқы сипатын көрсету үшін «қоян» делінген.
We Tooks, we can’t live long on the heights. (3, ... да ... ... бұл ... өмір сүру ... ... ... талабы, қоғамның әлемдік нарыққа бет алысы, қарапайым
тілмен айтсақ мемлекетіміз бен халқымыздың қамы үшін ... ... ... ... дей ... ... ... есін жиып жатқан шала-жансар
өнеркәсібіміз шетелдердің алпауыт фабрика-зауыттарымен теңесе қоймаса ... ... ... тең ... ... ... үшін ... дейді
мамандар. «... жаһанданудан қауіптенбеуге де болмайтын сияқты. Себебі,
қайсыбір білімдарлардың айтуынша ... тіл ... ... ... ... тілінің, одан бері орыс ... ... ... ... ... ... ... мектепте, жоғары оқу
орындарында орыс тілінде білім алған, қазір егде жасқа келген атқамінерлер,
ағылшын тілін орыс ... ... ... түсінеді. Яғни, осы халықаралық
тілді төлі тіл – ... тілі ... ... некен-саяқ. Үшіншіден, қазақ
мектептерінде оқитын жасөспірімдердің өзі (әсіресе қалада) ... ... үш ... ... деп ... ету, ... Шындығына келгенде, олар
өзара әңгімелесу тілі – орыс ... ... ... ... ... ... тілі арқылы оқитын – ағылшын тілін біледі, ал сөйлеу ... ... ойын ... алмай, қазақ әдебиеттерін оқу кезінде сөйлемдердің
мағынасын шала-шарпы түсініп отырған ... ... ... білу ... да түсінікті.
Шығатын қорытынды ана тілді құлаққа сіңіру бесіктен басталып, бала
бақшада бастау алып, мектепте ... ... ғана ... ... да қай ... ... қазақша аталымдарды қолдану қажет-ақ.
Дегенмен, бүгінгі таңда толықтай жүз пайыз ... ... ... ... отыр. Бұл бізден басқа бірнеше жыл бойы өзге мемлекеттің қыспағында,
бодан болған елдердің бәріне тән құбылыс. Дей тұр, ... ... ... ... ғана енген кірме сөздер ғана емес, өзге ... да ... көп емес пе? Ол да ... дейін өткен тарихтың жұлып алуға
келмейтін, өшпейтін бір бөлшегі ғана. Ендігі амал, ... ... ... ... ... сөздік қорымызды байыту.
Компьютерлік жаргон – орыс тіліндегі жаңа сөз. Оны жаңашылдығы осы
лексиканы ... ... ... жас ... ... ... Осы ... білімдерніің көмегімен
олар өздерін жабық бір әлемде тұрып жатқандай ... және бұл ... ... ғана ... ғана мұнымен қоса, арнайы топтраға
қатысты.
Біз сленгані біргі жағын ғана кеі ... ... ... ... ... жаргонына қатысты. Бұл тілдік құбылсытң пайда болуына алғы
шарт болған қазіргі заманғы компьютерді ... ... орыс ... көптеп кездесуімен байланысты болып отыр. Компьтерлік
жаргондар тілтанушы мамандар тарапынан қаралуы тиіс, ... ... өте ... даргондар әдеби еңбектерге ... ... ... ... аз ... қолданылған лексика есептеу апаратымен,
информатикамен байланысты бола ... ... ... ... ... ... қана қоймай, жалпы қолданыстағы сұранысқа ие
болып кетті.
Жеті қадамнан өткен жаңа технологиялар әлемге таралып ... ... аадм ... жаңа ... ие ... ... ... пайда
боды. Күн астынан өзіне орын ... ... ... технологияның дамуы
тоқтамай, ададм өзінің басып ... одан әрі ... келе ... ... ... ... процестерінде
тиісті мәтіндердіңтрансляциясына деген қажеттілк яғни, бір ... ... ... ... ... ... күні ... тіліндегі технологиялық сөздерді оорыс тіліне
ацаруда тез\хникалық құжаттар, әдебиеттер, басқа да бағдарласмалаық ... ... ... қиын болу ... ... ... лексикаға жатуы арқылы аударудың мүмкіндіктерні
жояды. ... ... ... ... ... ... болып,
аударма жасау сапасы күн санап артып келед.
Қарстырылып отырған салыстырулардың нәтижесі бойынша ағылышн тіліндегі
компьютерлік терминдердің ... үшін ... ... ... даму, , антонимдік аударма ... ... ... Өз ... ... ... ... және моделін
жасау мақсатында тәжірибешісі аудармашылар алгоритмдерді ойлап ... ... ... ... бірі ... ... басты
міндеті терминнің пәндік логикалық тиімдділігін сипаттауы тиіс.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. – ... ... 1999, ... Бұл да ... 349 ... Әсілжанов С. Қазақ терминологиясы: теория және ... ... ... 2005, 32б
4. Мұсабаев Ғ. Тағы да термин туралы// ... ... 1956. ... ... Н. ... ...... Қазығұрт, 2006, 8б
6. Омарова А, Әбдиева Р, Толыбаева Ж. Ж. Баспа ісі және ... ... ... ... 2004, ... ... Д. Вопросы заимствования и упорядочения иноязычных терминов и
терминоэлементов. – М.: ... 1982. ... ... Ғ. Тіл ... азайып, шұбарланып барады // Қазақ ... ... ... С. ... сот бар, ал тілбұзарға ше?// Қазақ әдебиеті. 1994,
№ 20
10. Әміров Ә. Қазақ баспасөзінің 1990-2000 жылдар аралығында ... рөлі // Ана ... 2002 жыл. № ... ... Ө. ... ... ... жайы және міндеттері
//Ана тілі. 1991. № 45
12. Сыздықова Р. Тілдегі жаңалықтардың сыры ... // Ана ... 1991.№ ... ... Д. ... термин мәселесі// Хабаршы. Журналистика
сериясы. № 10.
14. Қайдров Ә. ... ... ... ... ... : ... ... 44 бет
15. Қалиев Б. Қазақ тілінің көкейкесті мәселелері. – Алматы: ... – 150 ... ... Ш. ... ... терминденуі. – Алматы: Ғылым, 1998.
– 110 б
17. ... Б. ... төл ... ... ... Ана ... Сауранбаев Н. Т. М. В. Ломоносов және орыс тілі, Алматы, 1948, 6-бет
19. XX ғасырдағы қазақ ... ... ... ... ... – Астана:
Елорда, 2000, 117 б
20. Құрманбайұлы Ш. ... тіл, ... ... ... керек,
әзірге олай болмай тұр. // Айқын. 2008. № 25
21. Жанұзақов Т. Терминдер ... // ... ... 1956. № ... ... А. Көптомдық шығармалар жинағы. – Алматы: Алаш, 2006, ... ... Қ. ... тілі ... ... Алматы: Ғылым, 1999, 524 б
24. Сыздықова Р. Тілдегі жаңалықтардың сыры неде? // Ана ... 1991.№ ... ... Ж, ... Қ. Тележурналист анықтамалығы. Алматы: Білім,
2001, 1б
26. Баялиева Д. Баспасөздегі ... ... ... ...... ... Р. ... жаңалықтардың сыры неде? // Ана тілі. 1991.№ 50
28. Терминологиялық жабаршы. 2006, № 1 (15)
29. Ш. Құрманбайұлы. ... ... ... мен ...... ... 2005
30. Сарыбаев Ш. Бұқаралық ақпарат құралдары тіліндегі жаңа ... ... тіл: ... іс ... мен ... ақпарат
құралдарының тілі. Астана, 1999, 36 б
31. Тіл мәдениеті және баспасөз. – Алматы: Ғылым, 1972, ... ... А. А. ...... ... ... Сыздықова Р. Тілдегі жаңалықтардың сыры неде? // Ана тілі. 1991.№ 50
34. Ақаев С. ... ... ... ... // Ана тілі. 1994. №46
35. Әмірхамзин А., Жұмбергенов Ж. Терминдер мәселесі // Айқын. 2008. №16
36. Бұл да ... ... М. ... ... // ... ... 2006. №10
38.Царев П.В. Продуктивное именное словообразование в современном
английском языке. М.: ... 1984, 214 ... В.И. ... ... современного английского языка. М.: Высшая
школа, 1989, 126 ... Э. ... ... / ... Б. ; М.1998 - ... Н.И. ... картина мира.; М. 1987 – 126с.
42.Маслова В.А.Введение в когнитивную лингвистику – М.:УРСС, 2008 – ... Г.Д. ... ... ... и времени //Культура, человек
и картина мира. (под ред. ... и др.) – М.: ... 1987 – ... Л. С. Курс ... по ... перевода. / Л. С. Бархударов, Я.
И. Рецкер. – М., 22 с.
45.Бархударов Л. С. Язык и ... ... ... и ... ... / Л. С. Бархударов. – М.: Международные отношения, 2005. – 17 с.
46.Борисова Л. И. Лексические ... ... ... с ... ... на русский. / Л. И. Борисова. – М.: ВЦП,
1999. – 34 с.
47.Бреус Е. В. ... ... и ... перевода с русского языка на
английский: Учебное пособие. / Е. В. ... – М.: ... ... 2000. – ... Е. В. ... и практика перевода с английского языка на русский:
Учебное пособие. / Е. В. Бреус. – М.: ... ... 2001.– 47 ... А. Л. ... в практику письменного перевода с русского языка ... Этап 1: ... ... / А. Л. ... – М.: МГУ им. ... 2002. – 61 ... М. Н. Когнитивно-информационная природа термина ... ... ... ... филол. наук. / М. Н. Володина. ... 1998. – 11 ... О. ... ... в свете теории коммуникации. Вопросы теории
перевода в зарубежной лингвистике: Сборник статей. / О. ...... ... 2001. – 224 ... В. Н. ... ... ... аспек ы): Учеб. для ин-
тов и фак. ин. яз. /В. Н. Комиссаров. – М.: ... ... 1999. – 108 ... В. Н. ... по ... с ... ... на русский.
ч.II / В. Н. Комиссаров, Я. И. Рецкер, В. И. Тархов. – М.: ... ... – 267 ... Л. К. Курс ... ... перевода и способы ее
достижения. / Л. К. ... – М., 2001. – 18 ... Л. Л. ... ... английского языка (учебное
пособие). / Л. Л. Нелюбина. – М.: МОПИ им. ... 2000. – 419 ... Л. Л. ... и ... ... / Л. Л. ... – М.:
Высшая школа, 1998. – 147 с.
57.Нелюбин Л. Л. ... ... ... – М., 2001. – 147 с.
58.Новиков А. И. ... ... и ее ... / А. И. Новиков. – М.:
Наука, 2003. – 56 с.
59.Пумпянский А. Л. Введение в практику перевода ... и ... на ... язык. / А. Л. Пумпянский. – М.: Наука, 2006. –
25с.
60.Терминасова С. Г. Язык и межкультурная ... / С. Г. ... М., 2000. – 38 ... А. В. ... ... ... ... (лингвистический очерк). / А.
В. Федоров. – М., 1999 – 32 ... M. An approach to the ... study of language / M. ... ... Indiane ... 1968. – XV – 47 с.
63.Урысон Е.В. Языковая картина мира VS. Обиходные представления (Модель
восприятия в ... ... / Е.В. ... // ... ... 1998. ...... // Аспекты семантических исследований. – М.: Наука, 1980. –23
с.
65.Бережан С.Г. ... ... ... ... ... Бережан. – Кишинев: Штиинца, 1973.
66.Арнольд И.В. Семантическая структура слова в английском языке, методика
ее ... / ... – Л.: ... ... Н.Д. Язык и мир человека / Н.Д. Арутюнова. – М.: Школа “Языки
русской культуры”, 1998..
68.Тюленев С.В. ... ... ... ... М.: ... ... И.Л. ... англо-русский толковый словарь по современной
электронной технике. М.: Лучшие книги, 2000, 530 с.
70.Крупнов В.Н. Курс ... ... ... 1979, 231 с.
ҚОСЫМША
Перечень компьютерных неологизмов с их расшифровкойGraphics Port ... ... ... ... ... ... локальная
высокоскоростная шина, непосредственно к ... ... ... ... и ... ... ... частота работы - 66 МГц,
пропускная способность - 264 Мбайт/с. В режимах 2Х, 4Х, 8Х ... ... ... Content ... tering ... и ... ... но не содержания) - средства (инструменты) для
активного мониторинга содержимого ... ... в ... или ... для ... потенциально опасного информационного содержимого.
Adaptec Host Adapter - Хост-адаптер фирмы Adaptec. Название линейки
SCSI-контроллеров фирмы Adaptec.
Adaptive Delta Pulse Code ... - ... ... импульсно-
кодовая модуляция. Один из стандартных кодеков Windows.
Address Latch Enable - Разрешение защелки ... ... на ... ... о том, что на ... шине ... корректный
адрес.
Advanced Configuration and Power Interface - Улучшенный интерфейс
конфигурации и ... ... ... ... ... компьютера
(пришел на смену APM) и распределением его системных ресурсов.
Advanced Power ... - ... ... питанием.
Программный интерфейс между аппаратно-зависимыми программами управления
энергопотреблением и соответствующим драйвером операционной системы.
Advanced ... ... ... - ... ... ... SCSI ... Interface - Улучшенный программный интерфейс
SCSI. Программный интерфейс, который дает ... ... ... при ... ... ... независимо от типа SCSI-
контроллера. Разработка фирмы Adaptec.
Advanced Technology - ... ... ... ... IBM PC/AT. ... ... типоразмера (форм-фактора) материнских
плат и типа блоков питания компьютеров.
Advanced Technology eXtension (ATX) - ... ... ... ... ... плат, который отличается
оптимизацией расположения внутренних разъемов и наличием ... ... ... ... ... типа ... ... для подключения к
материнским платам соответствующео форм-фактора.
Advanced Video Graphics Array - Улучшенный видеографический ... ... ... ... ... Effects (AWE) - ... ... табличного
волнового синтеза. Название линейки ... карт Sound ... Creative ... ... Enable - Разрешение прерываний будильника. Один из
трех битов, управляющих прерыванием IRQ8 = INT 70h от ... ... Бит AIE ... ... при ... ... времени с
временем, заданным в регистрах будильника.
Alternating Current - Переменный ток.
Backup Power Supply - Блок ... ... - ... ... на клавиатуре, команда терминала.
Ball Grid Array - Матрица шариков. Корпус микросхемы, ... ... ... Роль ... выполняют шарики, запроссованные
непосредственно в корпус. Используется, в частности, для ... ... System (BIOS) - ... ... ... ... программ, записанный в ПЗУ. В частности, содержит ... ... ... ... ... сразу же после включения
питания компьютера, а также программу CMOS Setup. ... ... ... ... и т.д.) ... собственную BIOS, в
которой иногда содержится и собственная программа ... ... Setup ... в SCSI- и ... Pointer - ... базы. Регистр процессоров семейста x86,
содержащий указатель на блок обрабатываемых данных.
Basic Assurance Test (BAT) - ... ... ... ... ... в ... POST.
Basic Rate Interface - Интерфейс базового уровня. ... ... в ... ISDN на скорости 144 Кбит/с.
Bayonet-Neill-Concelman - Разъем для подключения коаксиального кабеля,
названный по именам изобретателей.
Beginners All-purpose Symbolic Instruction Code - ... ... для ... Язык ... ... уровня.
BIOS Boot Specification - Спецификация загрузки BIOS. ... ... ... ... ... с ... - Пересылка битовой строки. Перенос фрагментов растрового
изображения.
Bits Per Inch - Бит на ... ... ... ... ... на магнитной ленте и других носителях информации.
Bits Per Secode - Бит/с. Единица скорости передачи последовательных
данных.
Blue Screen of Death - ... ... ... ... операционной
системы Windows о критической ошибке, которое выводится в текстовом режиме
на синем фоне.
Boot Volume Descriptor - Дескриптор загрузочного ... - ... ... для ... из Сети HTML-
документов и их ... ... ... ... была программа
Mosaic, разработанная в 1993 году в ... ... ... ... ... ... ... браузеры двух фирм-
конкурентов: Microsoft ... ... и Netscape ... Board System (BBS) - ... ... ... Extended Data Output - ... расширенный вывод данных.
Улучшенный вариант оперативной памяти EDO, поддерживающий ... ... ... Master IDE - ... шины IDE. ... ... ... и устройств
IDE, при котором обмен данными по шине ... без ... что ... ... ... Требует наличия
специального драйвера, поддерживающего данный режим.
Cable TeleVision - ... ... - Тип ... ... кэш-памяти.
Cached DRAM - Кэшированное динамическое оперативное запоминающее
устройство. Динамическая оперативная ... ... ... ... уровня (L2). В отличие от памяти EDRAM, используется ... тип ... что ... ... за ... доли ... в ... Copy - Твердая копия. Термин используется для обозначения поля
электронного письма, в котором перечислены адресаты, кому ... ... ... ... с основным адресатом (поле To).
Carriage Return - Возврат каретки. Управляющая команда принтера.
Carrier Detect - Обнаружение ... ... ... о том, что в линии
обнаружена несущая частота.
CAS Latency - Задержка CAS. ... ... ... CAS - ... ... ... сигнала RAS до подачи сигнала CAS.
Cathode Ray Tube - Электронно-лучевая ... ... ... элемент
традиционных мониторов.
Central Arbitration Control Point - Центр арбитражного ... ... ... Unit - ... процессор.
Certificate authority (CA, Авторизатор сертификации или заверитель) -
это организация или сотрудник, ответственный за ... и ... ... ... ... ... ... с общими
(открытыми) ключами для шифрования и дешифрации.
Chip Scale Package - Корпус размером с ... ... ... для поверхностного монтажа. Вместо выводов на поверхности
микросхемы присутствуют контактные площадки.
Chip Select - ... ... ... ... ... в ... когда к одной общей шине подключено несколько
микросхем, а ... на шине ... ... одной их них.
Clear to Send - Готов к передаче. Сигнал модема о ... ... ... от ... и ... их в ... связи.
Clock - Часы. Сигнал тактирования шины компьютера.
ClocK Input - Вход тактирования. ... ... ... ... для ... всех процессов модуля от внещнего
тактового генератора.
Column Access Strobe - Строб доступа столбца. ... ... ... ... что на шину ... ... ... ячейки
оперативной памяти. Формируется после сигнала RAS.
Color Graphics Adapter - Цветной графический адаптер. ... ... для ... ... Line ... Manager - ... интерфейса командной строки.
Средство администрирования вычислительной сети, разработка ... ... ... Access Method - ... ... ... Access Method Committee - Комитет общих методов доступа.
Консорциум промышленных ... ... ... ... Gateway ... - ... интерфейс шлюзов. Программный
интерфейс (интерфейс сценариев Web-серверов), используемый в ... ... ... ... создания динамических WWW-
страниц и ... ... ... ... в ... ... ... (архитектур компьютеров) и операционных, систем.
Использование CGI расширяет ... ... за счет ... ... возможностей компьютера ... ... на ... ... ... ... ... на
сервере т.н. CGI-сценарии - программы, написанные на каком-либо языке
программирования (чаще всего, Perl), ... ... ... ... ... ... для ... разного рода
"гостевых книг", "форумов", поисковых запросов и ... Bus ... - ... шины ... Carrier Detect - ... ... и несущей. Сигнал модема,
говорящий о наличии в линии несущей частоты и данных
Data Carrier Equipment - ... ... ... ... ... ... подключенное к DTE по последовательной линии
передачи данных
Data Controller - Контроллер данных
Data Path - ... ... ... Path Unit - ... ... ... данных
Data Set Ready - Готовность к ... ... ... ... о его ... ... данными с компьютером.
Data Signal Rate Indicator - Индикатор ... ... ... ... ... о ... на ... скорости передачи данных.
Data Terminal Equipment - Оконечная аппаратура. Компьютер ... ... ... для ... ... последовательной передачи
данных (COM-порт).
Data Terminal Ready - Готовность терминала к обмену ... ... ... о том, что ... к нему ... ... ... данными с модемом.
Database security (Защита баз данных) - это средства ... баз ... это ... ... ... атрибуты безопасности в
реляционных базах ... ... СУБД ныне не ... К ... ... относятся регистрационные имена, пароли, роли и
привилегии.
Delphi - ... язык ... ... ... ... ... ... - Интерфейс управления рабочим столом.
Интерфейс, позволяющий прикладным программам ... ... ... и ... ... Bitmap - Аппаратно-независимый растр. Структура
данных для растрового ... ... на ... ... в
видеопамяти.
Deutsche Industrie Norm - Немецкий промышленный стандарт (нем.). В
компьютерной ... - ... ... ... или ... для ... ... или мыши PS/2. Пятиконтактный разъем
обычно называется просто DIN, а ... по ... ... -
miniDIN.
Digital Audio Extraction - Цифровое чтение аудио компакт-диска
Digital-to-Analog Converter - Цифро-аналоговый преобразователь (ЦАП).
Digital-to-Analog Converter with Random Access Memory - ... ... с ... ... ... ЦАП, ... ... ОЗУ, традиционно используемый в
видеокартах для формирования ... ... Signal ... - ... ... ... Процессор,
обрабатывающий сигналы в реальном масштабе времени.
ECC-on-SIMM - Код коррекции ошибок (ECC), ... в ... ... ... ... - ... из 8 в 14.
EISA Configuration Utility - ... ... EISA. ... для ... устройств, подключенных к шине EISA.
Electrically Erasable Programmable Read-Only Memory - ... ... ... ... ... ... ... быть многкратно перепрограммирована без использования специального
программатора.
Electronics Industry Association (EIA) - ... ... ... ... ... Mail (E-MAIL) - ... ... почты. Сам электронный
ящик хранится на специальных почтовых серверах.
Emergency Recovery - Аварийное восстановление. Процесс восстановления
функционирования компьютерной системы ... ... Of File - ... ... Of Tape - ... ... DRAM - ... динамическое оперативное запоминающее
устройство. Динамическая оперативная память, содержащая собственный кэш
второго уровня (L2). В ... от ... EDRAM, ... ... тип ... что увеличивает производительность за ... доли ... в ... Graphics Adapter (EGA) - ... ... адаптер.
Видеоадаптер, поддерживающий режимы до 640*350*16. Использовал цифровые
сигналы управления цветом.
Enhanced Host Controller Interface - ... ... ... Тип ... ... шины USB ... IDE - ... IDE. Современный интерфейс для подключения
высокоскоростных жестких дисков.
Enhanced MetaFile - ... ... ... ... ... для ... ... графической информации в
векторной форме.
Enhanced Small Device Interface - Улучшенный ... ... ... для подключения жестких дисков, существовавший до IDE.
Enterprise Security Administration (Администрирование корпоративной
защиты) - это ... ... ... ... ... политику безопасности в масштабе предприятия, чтобы на всех
сотрудников распространялось действие ограничений и прав.
Environment Audio Effects (EAX) - ... ... ... с ... ... ... компании Creative Labs, позволяющая создавать
эффект объемного звучания с учетом характеристик виртуального пространства,
в котором ... ... ... Read Only Memory - ... ... ... Page Mode - Быстрый страничный режим. Тип ... ... При ... ... к адресам памяти, лежащим
внутри одной страницы памяти, время доступа к памяти сокращается.
Federal Communications Commission (FCC) - ... ... ... ... США, ... деятельность в области связи и
телекоммуникаций. Большинство электронных ... ... ... ... на ... ... на излучение электромагнитного излучения, а
также на чувствительность к внешнему излучению.
File Allocation Table (FAT) - ... ... ... ... ... систем DOS и Windows. Существует три ... FAT ... FAT16 и FAT32. Они ... между собой количеством ... под ... ... что ... ... емкость диска
под каждой из файловых систем.
FILE/SESSION ENCRYPTION (Шифрование файлов и сеансов) - это ... ... в ... не ... ... и ... эти данные
неавторизированным для этого лицам.
File Transfer Protocol (FTP) - ... ... ... ... ... в частности, в Интернете, позволяет ... и ... и ... ... ... ... при ... FTP во многом
напоминает копирование файла с одного на другой локальный диск ... ... ... ... - ... или ... ... выполнение требований политик безопасности при ... ... ... Hub - ... ... ... ... ПЗУ BIOS, памятью CMOS и системными часами.
First In - First Out - Первым вошел - первым вышел. Один из ... ... в ... ... ... попавшее в буфер, ... из него ... ... Point Unit - Устройство обработки чисел с плавающей запятой.
Математический сопроцессор или ... ... ... для обработки вещественных чисел.
Floppy Disk Controller (FDC) - Контроллер гибкого диска.
Floppy Disk Drive (FDD) - Накопитель на ... ... Changes per Inch - ... ... ... ... потока
на дюйм. Единица измерения плотности записи информации на ... ... - ... ... ... Feed - ... ... Управляющая команда принтера.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Неoлoгизмдердің жaсaлуы52 бет
Неологизмдер және оларды аударудың теориялық негіздері19 бет
Неологизмдердің жасалуы және оның аудару жолдары43 бет
Ғылыми-техникалық әдебиет пен неологизмдер13 бет
Қазақ бөлiмiнде оқитын студенттердiң тiлдiк санасындағы неологизмдердiң идентификациясы (психолингвистикалық талдау).41 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
Алғашқы мерзімді баспасөз тіліндегі кірме сөздер26 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
Мезолит және Неолит дәуірлері7 бет
Мезолит және неолит ескерткіштерінің зерттелу тарихы83 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь