Халел Досмұхамедов жайлы

1. Алаш азаматы
2. «Алаш» партиясы
3. Халел Досмұхамедов
Қазақ халқы Кеңес үкіметі құрамында болғанда бастарынан талай қиыншылықтарды өткерді. Осы қиыншылықтар мен кертартпалықтан құтылудың алғаш жолын іздегендер қазақтың көзі ашық, көңілі ояу зиялылары болды. Олардың көбі Мәскеу, Санкт-Петербор, Қазан универ-ситеттерінде оқыған қазақ жастарының қаймағы еді. Алашордашылар тарихын зерттеу мәселесіне келсек, Қазан төңкерісіне дейін оны зерттеуді қазақ зиялыларының өздері бастап берген болатын. Оған дәлел Ә.Бөкейханов М.Дулатов, М.Тынышбаев, Е.Омаров және басқаларының жарық көрген еңбектері. Ал «Алаш» сөзінің төркініне келетін болсақ, қазақтар оны ертеден қолданып келді. Қазақтар елге қамқоршы болған қадірменді адамдарын «Алаштың азаматы» атады, қысқасы, бұл сөз ел ауызында жақсы орында жұмсалған. Бірақ та Кеңес үкіметі кезінде осы сөзді айтудан халықты бездіріп жіберді. Олардың осындай тағылығы мен идеологиясының орнауы қазақтың кейбір азаматтарын қарсы қоюға мәжбүр етті. Мәселен, Сәкен Сейфулин 1920 жылы «Қазақ интеллегенциясы» туралы мақаласында «Ұлы төңкерістен кейін Алаш қозғалысы реакцияшыл сипат ала басталы» десе, 1927 жылы жарияланған «Тар жол тайғақ кешу» романында «большевиктер партиясының дұшпандарының бірі-осы Алаштар болды» деген тұжырымын айтты. Бірақ кейін ол өз көзқарасын өзгертті. Мұнан басқа Алаш қозғалысын сынаған партиялық тапсырыспен жазылған еңбектерде шықты. Алаш партиясының құрылуына келсек, Ақпан төңкерісінен кейін 1917 жылы 21-26 шілде аралығында Орынборда қазақтардың тұңғыш құрылтайы өткізіліп, оған Ақмола, Семей, Торғай, Орал, Жетісу, Сырдария, Ферғана облыстарын және Бөкей ордасынан өкілдер қатынасып, 14 мәселені қарап, талқылайды. Соның ішінде мемлекетті билеу түрі, қазақ автономиясы, қазақ облыстарындағы жер мәселесі, әске құру, әйел теңдігі және земство туралы т.б. қаралады. Қазақ жері туралы алынған қаулыда «қазақ халқы өзіне еншілі жерге орналасып болғанша, қазақ жері ешкімге берілмесін....» деп, осы жер мәселесінің тиісті дәрежеде қою арқылы жалпыұлттық дәрежеге көтеріп, өзінің тарихи міндетін орындаған болатын. Мұнан басқа құрылтайдың жасаған үлкен бір қызметі – Алаш партиясын құру жөніндегі ұсыныстары. Жалпықазақ құрылтайынан кейін Орынборда Ресей үкіметінің ұйымдастыруымен Бүкілресейлік мұсылмандар құрылтайы шақырылып, әр облыстан бір-бірден депутаттар барды.
«Жас Алаш» газеті (№71, 2008жыл)
Қазақстан тарихы, Шың баспасы 2006 жыл
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Химия факультеті
Реферат
Тақырыбы: Халел Досмұхамедов
Дайындаған: ... ... ... Алаш ... ... партиясы
3. Халел Досмұхамедов
Пайдаланылған әдебиеттер:
«Жас Алаш» газеті (№71, 2008жыл)
Қазақстан тарихы, Шың баспасы 2006 ... ... ... ... құрамында болғанда бастарынан талай
қиыншылықтарды өткерді. Осы қиыншылықтар мен кертартпалықтан құтылудың
алғаш ... ... ... көзі ... көңілі ояу зиялылары болды.
Олардың көбі Мәскеу, Санкт-Петербор, Қазан универ-ситеттерінде оқыған қазақ
жастарының қаймағы еді. Алашордашылар тарихын зерттеу мәселесіне келсек,
Қазан төңкерісіне дейін оны ... ... ... ... ... ... Оған дәлел Ә.Бөкейханов М.Дулатов, М.Тынышбаев, Е.Омаров
және басқаларының жарық көрген еңбектері. Ал «Алаш» сөзінің ... ... ... оны ... ... келді. Қазақтар елге қамқоршы
болған қадірменді адамдарын ... ... ... ... бұл сөз ... ... ... жұмсалған. Бірақ та Кеңес үкіметі кезінде осы сөзді
айтудан халықты бездіріп жіберді. Олардың осындай ... ... ... ... ... ... қарсы қоюға мәжбүр етті.
Мәселен, Сәкен Сейфулин 1920 жылы «Қазақ интеллегенциясы» туралы
мақаласында «Ұлы төңкерістен кейін Алаш қозғалысы реакцияшыл сипат ала
басталы» ... 1927 жылы ... «Тар жол ... кешу» романында
«большевиктер партиясының дұшпандарының бірі-осы Алаштар болды» деген
тұжырымын айтты. Бірақ кейін ол өз көзқарасын өзгертті. Мұнан басқа Алаш
қозғалысын ... ... ... ... ... шықты. Алаш
партиясының құрылуына келсек, Ақпан төңкерісінен кейін 1917 жылы ... ... ... ... ... ... өткізіліп, оған
Ақмола, Семей, Торғай, Орал, Жетісу, Сырдария, Ферғана облыстарын және
Бөкей ордасынан өкілдер қатынасып, 14 мәселені қарап, талқылайды. ... ... ... ... ... ... ... облыстарындағы жер
мәселесі, әске құру, әйел теңдігі және земство туралы т.б. қаралады. Қазақ
жері туралы алынған қаулыда ... ... ... ... жерге орналасып
болғанша, қазақ жері ешкімге берілмесін....» деп, осы жер мәселесінің
тиісті дәрежеде қою арқылы жалпыұлттық дәрежеге көтеріп, өзінің тарихи
міндетін ... ... ... ... ... ... үлкен бір
қызметі – Алаш партиясын құру жөніндегі ... ... ... ... ... үкіметінің ұйымдастыруымен
Бүкілресейлік мұсылмандар құрылтайы шақырылып, әр облыстан бір-бірден
депутаттар барды. Осы құрылтайда «Қазақ халқын отарлық езгіден құтқаратын
Алаш партиясы болу ... ... ... ... 1917 жылы 21 ... ... 251-санында Алаш партиясының бағдарлмасы жарияланды.
Бағдарламада Алаш зиялылары бірінші кезекке ... ... ... даму ... түсу ... ... ... да
бағдарламада қойылған мақсат-мүдделердің жалпыұлттық, жалпыдемократиялық
сипатын негізге ала отырып, оны құрушы ұлт зиялыларын ұлттық ... деп ... да ... Ал ... ... ... мәселе
1917 жылы 5 желтоқсанда Орынборда Жалпықазақ құрылтайында қаралып, ...... ... ... деп ... ... ... алады. Сондай-
ақ Алаш облыстарын қазіргі тығырықтан қорғап қалу мақсатында оның аты
«Алашорда» болсын және ... ... ... жері ... ... ... қаулы алды, жаңа үкімет құрамын бекітіп, оған Бөкейден
Уәлитхан Танашев, Оралдан Халел ... ... ... ... ... ... ... Халел Ғаббасов, Жетісудан Салық
Аманжолов, Сырдариядан Мұстафа Шоқай енді. Алашорданың «ұлт кеңесі»
құрылып, оның төрағасына үш адам - ... ... А. ... ... ... Әлихан Бөкейханов сайланды. Бір айта кетерлік
жайт, алашордашылар большевиктер партиясы ұстанған ... ... ... ... ... ... анық көрінді. Олар ақгвардияшылар
қатарында болды. Сонымен қатар ... өз ... ... ... ... ... алғашқы кезде әрқайсысы әр жақта ұйым
құрды. Мәселен, олар Омбыда «Бірлік», Қызылжарда ... ... « ... ... ... Зайсанда «Қазақ жәрдемі» деген ұйымдарды
құрған. Міне, осылардың салдарынан алашордашылардың өмірі ... ... ... жыл ... өмір ... ... бір ... келген
пікірлеріне қарағанда, Алашорда 1918 жылдың ортасынан 1919 жылдың желтоқсан
айына дейін өмір сүрген. Алаш партиясы, Алашорда ... ... ... ... ... ... үлес ... оның басшыларының бірі болған –
Халел Досмұхамедұлы.
Х.Досмұхамедов 1883 жылы Атырау облысының, Қызылқоға ауданының Тайсойған
құмындағы Жарыпшыққан өзені бойында ... ... ... ауыл ... ашқан Халел Ойыл қаласындағы бір кластық орыс-қырғыз(қазақ)
училищесінен бастапқы білім алып, одан кейін Орал қаласындағы реалды
училищені ... ... ... Сол жылы ол ... - ... императорлық әскери Медицина Академиясына түсіп, оны 1909 жылы
үздік ... ... ... соң, ол сол жылы Пермь губерниясына
қарастыЧердынь уезіндегі Морчань бөлімшесінде және ... ... екі ... ... ... Сол 1909 ... ... Халел
Досмұхамедов Түркістанға оралып, сонда дәрігер болып 1910 ... ... ... Оралға ауысып, Орал казак- орыстарын емдейтін Ілбішін,
Калмыков қамалдарындағы ауруханаларында алғаш кіші ... ... ... ... ... атқарады. Осында ол әскери дәрігер қызметін аяқтап,
отставкаға шығып ... ... ... ... ... ... болып
еңбек етеді. 1905 қанды жексенбіден кейін Халел Досмұхамедовтің саяси
күресі басталады. Ол дәрігерлік қызметін тастап, біржолата Алаш
қозғалысының белсенді көсемдерінің бірі ... Ол Орал ... бес ... 800 ... ... қазақ халқының
тәуелсіздігін ту еткен алғашқы жалпыхалықтық құрылтайын ұйымдастырушылардың
бірі. Осы құрылтайын Халел және Жанша Досмұхамедовтар облыстың қазақ
аудандарын басқаруды қайта құру ... ... ... оны ... ... ... ... жылдары мемлекеттік саяси
құрылым ретінде өмір сүрген Ойыл уәлаятының ... ... ... салған
адам. Құрылтайында Мәскеуде өтетін Бүкілресейлік мұсылмандар құрылтайына
Қазақстаннан үш ... ... ... бірі Халел Досмұхамедов болған.
1917 жылы 5-13 желтоқсан арасында Орынборда өтетін бірінші
Бүкілқазақстандық құрылтайында Халел Досмұхамедов бастан аяқ төрағалық
еткен. Алашорда тапсырмасымен Жанша ... 1918 жылы РК ФСР ... ... ... В.И. Ленинмен және Ұлт істері жөніндегі
Халық комиссары И.В.Сталинмен Алашорда және Кеңес арақатынасына байланысты
келіссөздер жүргізді. Халел Досмұхамедов Азамат ... ... ... бір ... ... біртұтас қызметін жүргізу қиын болған
кезінде Жымпиты қаласында өткен Орал казак-орыстарының төртінші
құрылтайында Мәскеуде өткен кездесу жайлы баяндап, жиын ... ... ... ... ... ... ... саяси күреске түгелдей берілген
Халел Досмұхамедов Алашорданың өзге қайраткерлерімен бірге Алаш ... ... ... ісіне, Алашорда үкіметін құруға белсене қатынаса
отырып, оның басшыларының бірі болды. 1920 жылдан бастап Алаш қозғалысына
Кеңес үкіметі ... ... ... ... ... білім, ғылымға
бағышталған қызметі басталды. Ол 1920-25 жылдары Ташкенттегі Орта Азия
университетінің медицина факультетінде ординатор, Түркістан Автономиялық
Республикасы Орталық атқару ... ... ... ... ... қызметін атқарды. 1926 жылы қазіргі Абай атындағы
Алматы педагогикалық университетін құру жөніндегі ... ... ... ... ... ... оқу орнының проректоры болып
тағайындалады. Проректорлық қызметпен қоса, ұстаз ретінде профессорлық
қызметтіде атқарады. 1930 жылы Алашордаға қатысқаны үшін Халел
Досмұхамедовке саяси айып тағылып, ... ... ... Воронеж
қаласына жер аударылады. Сөйтіп, Халелдің қуғын-сүргінге ұшыраған кезеңі
басталып, 1938 жылы 26 сәуірінде тұтқынға алынып, 1939 жылы 23 ... ... ... ... Досмұхамедов 1958 жылы ақталғанмен, ұзақ
жылдар есімі аталмай, еңбектері жарияланбай келді. Шындығында Халел
қоғамдық қызметпен қоса, ... әр ... ... ... ... ... Оның медицина, биология, тарих, әдебиет тақырыбында жазған
еңбектері, соның ішінде «Табиғаттану», «Жануарлар», «Адамның тән
тіршілігі», «Как ... с ... ... население Киргизского края»,
«Оқушылардың сауаттылығын сақтау» оқулықтары, қазақ тілі ... ... ... тіліндегі сингармонизм заңы», әдебиет, фольклор
мәселесін қамтыған «Шернияз шешен», «Қазақ халық әдебиеті», ауыз
әдебиетімен ... ... ... ... жинастырылған «Мұрат ақын
сөздері», «Исатай-Махамбет», «Аламан» жинақтары-тарихи мәселелерге арналған
еңбектер. Бұдан басқа Халел ... ... ... мақалалардың авторы. Оның еңбектері бүгінде терең
зерттеліп, бірнеше докторлық, кандидаттық диссертациялар қорғалды. ... ... ... ... Халелтану сабағы жүргізілуде. Оның
атына Атырау мемлекеттік университеті, Қызылқоға ауданындағы бұрынғы
«ҚызылТу» совхозы, Атыраудағы Московская көшесі берілді.
Реферат ... ... ... деп ... ... бірі – ол
сонау қиын заманда қазақ елі үшін, қазақ жері үшін дәрігерлік қызметін
тастап, тәуелсіздікті ту еткен ... ... ... Алаш ... бар ... ... Ал бұл қозғалыстың оң нәтиже бермеуі
алашордашылардың арасында ... ... ... ... әр ... құруы , т.б. мәселелер кедергі болды деп ойлаймын.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халел Досмұхамедов 13 бет
Халел Досмұхамедов және түркітану мәселелері4 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
Анатомия мен физиология ғылымдарының қысқаша даму тарихы4 бет
Жаһанша Досмұхамедов16 бет
Халел Досмұхамбетов7 бет
Қазақ этнопадагогикасының ғылыми негIзIн қалаушы педагог-ғалымдар14 бет
Қоғам қайраткерлері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь