Темекі және оның алдын алу жолдары


1) Америкадан шыққан улы өсімдік
2) Көк түтiннiң көлеңкесi.
3) Әуелгi байлық денсаулық
4) «Қазақстанды темекі түтінінен азат ету» , «“Жас отандықтар” темекіге қарсы» акциялары
5) «Жастар нашақорлыққа қарсы» акциясы
Шығыс елдерінде көне Мысыр, Месопотамия, Үндістан және Шын-Машында апиынның дәрі ретінде яки діни ритуалдар кезінде қолданылғаны белгілі. Америкадағы қызылтерілілер де солай істеуші еді. Бірақ, олар апиынды ешқашанда сауда нысанасы ретінде көрмеген-ді. Еуропалықтар XV-XVI ғасырлардан бастап, жаңа құрлықтарды ашқан соң олардың байлықтарын тонай бастаған. Мәселен, голландиялықтар тарапынан құрылған Шығыс Үндістан Серіктігі (Dutch East Indian Company) ХVІ ғасырда Бразилия, Суринам және Куракао елдерінде есірткі заттар өндіріп, мұны әлемдік тиімді саудаға айналдырып үлгереді.Ресми деректер голландиялықтардың 1750 жылында Индонезиядан 100 тонна апиынды Еуропаға экспорттағанын растайды. Дүниежүзінің тең жартысын жаулап алған Британия патшалығы да бұл сауданың дәмін татқан...
Әсілі, апиын (опиум) деген гректің сөзі. Бұдан басқа да есірткі атауларына қарайық: кокаин – испанша (Оңтүстік Америкадан шыққан). Марихуана – испанша (Америкадан шыққан). Героин – грекше. Экстаз – грекше. Наркотик – грекше. Морфин - латынша. Кодеин – грекше. Тинер – ағылшынша. Сигара және сигарета сөздері Америкадағы мая халқының тілінен испан тіліне енген. Ақылды ұл білім іздер,
Ақылсыз ұл шылым іздер - дегендей, кейбір жасөспірімдер салауатты өмір салтын сақтап, спортпен шұғылданып, оқуын оқуда, ал басқалары болса ұлттық болмысымызға жат, жағымсыз қылық танытуда… Мәселе - шылым шегуде. Ал мұны жалпы адам баласына лас дүние, денсаулығына зиян келтіретін кесел екенін бәріміз де білеміз…
Сонау Америкадан шыққан осы бір улы өсімдік 14 ғасырда-ақ белгілі болды. Американы алғаш ашқан Христофор Колумб үндістер тұрмысындағы кептірілген табак жапырағын түтіндете шегу ғұрпы
15 ғасырда мұхиттың бер жағына келді…
Әрине, темекіні тек жастар шегеді дегіміз келмек емес. Бұл кеселмен қазірде әр жастағы екінің бірі ауырады. Еліміздің Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметтеріне сүйенсек, жылына бұл кеселден 25 мың адам өмірден озатын көрінеді. Бұған қоса онсыз да мүшкіл демографиялық жағдайымыз тағы бар. Әсіресе қыздар мен әйел адамдардың шылым шегетіні алаңдатады. Ал енді темекінің денсаулығына зиянынан басқа да келтірер кеселін өз алдына. Мәселен, жағымсыз иіс. Әрі қоршаған орта да темекі қалдықтарынан ластнануда.
Тартымды, сүйкімді, көркіне ақылы сай арудың қолына темекі ұстап, тартып тұратынын қоғамдық орындардан жиі көреміз. Егер олардан «Неге мұндай жаман әдетке барасың?»-деп сұрасаңыз, ол міз бақпастан «Өзіме ұнайды» деп жауап қатады.
Бұндай әдет сізге ыңғайсыздық тудырмаса да жақындарың оның денсаулыққа зиян екенін түсіндіруге тырысады.

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




әл Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Универститеті
Журналистика факультеті

Консалтингтік жоба

Темекі және оның алдын алу жолдары

Тексерген: Кенжегулова Н
Орындаған: Абзолданова Г

Алматы, 2007

Жоспар:
1) Америкадан шыққан улы өсімдік
2) Көк түтiннiң көлеңкесi.
3) Әуелгi байлық денсаулық
4) Қазақстанды темекі түтінінен азат ету , “Жас отандықтар” темекіге
қарсы акциялары
5) Жастар нашақорлыққа қарсы акциясы

Шығыс елдерінде көне Мысыр, Месопотамия, Үндістан және Шын-Машында
апиынның дәрі ретінде яки діни ритуалдар кезінде қолданылғаны белгілі.
Америкадағы қызылтерілілер де солай істеуші еді. Бірақ, олар апиынды
ешқашанда сауда нысанасы ретінде көрмеген-ді. Еуропалықтар XV-XVI
ғасырлардан бастап, жаңа құрлықтарды ашқан соң олардың байлықтарын тонай
бастаған. Мәселен, голландиялықтар тарапынан құрылған Шығыс Үндістан
Серіктігі (Dutch East Indian Company) ХVІ ғасырда Бразилия, Суринам және
Куракао елдерінде есірткі заттар өндіріп, мұны әлемдік тиімді саудаға
айналдырып үлгереді.Ресми деректер голландиялықтардың 1750 жылында
Индонезиядан 100 тонна апиынды Еуропаға экспорттағанын растайды.
Дүниежүзінің тең жартысын жаулап алған Британия патшалығы да бұл сауданың
дәмін татқан...
Әсілі, апиын (опиум) деген гректің сөзі. Бұдан басқа да есірткі атауларына
қарайық: кокаин – испанша (Оңтүстік Америкадан шыққан). Марихуана – испанша
(Америкадан шыққан). Героин – грекше. Экстаз – грекше. Наркотик – грекше.
Морфин - латынша. Кодеин – грекше. Тинер – ағылшынша. Сигара және сигарета
сөздері Америкадағы мая халқының тілінен испан тіліне енген. Ақылды ұл
білім іздер,
Ақылсыз ұл шылым іздер - дегендей, кейбір жасөспірімдер салауатты өмір
салтын сақтап, спортпен шұғылданып, оқуын оқуда, ал басқалары болса ұлттық
болмысымызға жат, жағымсыз қылық танытуда... Мәселе - шылым шегуде. Ал мұны
жалпы адам баласына лас дүние, денсаулығына зиян келтіретін кесел екенін
бәріміз де білеміз...
Сонау Америкадан шыққан осы бір улы өсімдік 14 ғасырда-ақ белгілі болды.
Американы алғаш ашқан Христофор Колумб үндістер тұрмысындағы кептірілген
табак жапырағын түтіндете шегу ғұрпы
15 ғасырда мұхиттың бер жағына келді...
Әрине, темекіні тек жастар шегеді дегіміз келмек емес. Бұл кеселмен қазірде
әр жастағы екінің бірі ауырады. Еліміздің Денсаулық сақтау министрлігінің
мәліметтеріне сүйенсек, жылына бұл кеселден 25 мың адам өмірден озатын
көрінеді. Бұған қоса онсыз да мүшкіл демографиялық жағдайымыз тағы бар.
Әсіресе қыздар мен әйел адамдардың шылым шегетіні алаңдатады. Ал енді
темекінің денсаулығына зиянынан басқа да келтірер кеселін өз алдына.
Мәселен, жағымсыз иіс. Әрі қоршаған орта да темекі қалдықтарынан
ластнануда.
Тартымды, сүйкімді, көркіне ақылы сай арудың қолына темекі ұстап, тартып
тұратынын қоғамдық орындардан жиі көреміз. Егер олардан Неге мұндай жаман
әдетке барасың?-деп сұрасаңыз, ол міз бақпастан Өзіме ұнайды деп жауап
қатады.
Бұндай әдет сізге ыңғайсыздық тудырмаса да жақындарың оның денсаулыққа зиян
екенін түсіндіруге тырысады. Қолың мен ауыз қуысынан мүңкіп тұрған иісті
сезген сүйіктің де бұны ара-тұра жеткізер. Бұл әрине өз қалауыңызға
байланысты екенін және оның сіз үшін қауіпті екенін естіген де боларсыз.
Негізінен бұл ешқашан жақсылыққа апармайтын әдет.
Шылым шегудi жасөспiрiм бала күндерден бастағандардың өмiрi басқалармен
салыстырғанда 10-15 жылға қысқарады. Әлемдiк ғалымдардың зерттеуiнше өкпе
рагы ауруының 90 пайызын шылым шегетiндер иеленедi. Бiздiң елде халықтың
үштен бiрi темекi тартады. Мәселен, ерлердiң 62 пайызы, әйелдердiң 18
пайызы.
Темекiнiң құрамында никотин қышқылы, көмiр қышқылы, сiрке қышқылы, эфир
майы сияқты адам денсаулығына аса зиянды улы заттар бар. Бұлардың iшiндегi
ең қауiптiсi – никотин. Темекi түтiнi тыныс жолдары арқылы өкпеге, өкпеден
қан тамырлары арқылы адамның бүкiл денесiне жайылады. Қою қышқыл түтiн адам
сiлекейiмен жұтынғанда асқазанға барады. Сонан соң таңдайдағы, ерiндегi,
тiлдегi сiлекей бездерiн уландырады. Қан тамырлары арқылы миға жеткен у
нәзiк нерв клеткаларын әлсiретiп, iстен шығарады. Көк түтiннiң салдарынан
адамның бүкiл қан тамырлары жиырылып, одан қан жүру қиындайды. Жүрекке күш
көп түсетiндiктен жүрек талмасына алып келедi. Миға баруға тиiс қан мөлшерi
азайып, ол өз күшiнде жұмыс iстей алмайды. Барлық ағзаларға оттегi
жетiспегендiктен бас ауырып, жүрек сыздап, аяқ-қол қақсайды. Темекi
шегетiндер стенокардия, инфаркт, инсульт сияқты қауiптi ауруларға душар
болуы мүмкiн.
Зерттеушiлердiң дерегiнде дүние жүзiнде жыл сайын темекi шегу салдарынан
2,5 миллиондай адам жарық дүниемен қоштасады. Әлем бойынша темекiнiң адам
денсаулығына зияны жайлы жазылған 50 мыңнан астам кiтап жарық көрген.
Елiмiзде Темекi шегушiлiктiң алдын алу және оны шектеу туралы заң
қабылданған.
Қазiргi бiздiң қоғамда бiр алаңдаушылық тудырып отырған мәселе - шылым
шегушiлердiң қатарын қыз-келiншектерiмiздiң толтыруы. Болашақ ана болатын
бүгiнгi қыздарымыз көшеде сiздi тоқтатып, оттық сұрағанда, сiзде шақпақ
болмай қалса, арулар кәдiмгiдей таңданатын күйге жеттi. Темекiнiң түтiнiне
уланған қыздарымыздың көбiсi жоғары оқу орындарының студенттерi. Шылым
шегетiн ана дүниеге денi дұрыс сәби тудыра алмайтынын түсiнбейтiн болу
керек. Ананың құрсағында жатқанда түтiнге уланған сәби жарымжан, әлжуаз
немесе есi ауысқан болып жарық дүниеге келуi әбден мүмкiн. Темекi шегетiн
студент-жастар арасында асқазан ауруына шалдыққандар көптеп кездеседi.
Жастай шылымға үйренген балалар ұмытшақ келедi. Нерв жүйкесi зақымданған
жасөспiрiмдердiң бiрте-бiрте оқу үлгерiмi төмендейдi. Ұрысқақ, ашушаң
болады. Қан айналымы нашарлап, басы ауырып, көз жанары нашар көретiнi жайлы
деректердi зерттеушiлер алға тартады. Әр нәрсеге бейiм тұратын жасөспiрiмде
темекiнi ауыздан, мұрыннан түтiн шығаруды сән көрiп тартады. Сөйтiп жүрiп
денесi уланып, одан құтыла алмайтын халге жетедi. Жеткiншектер өздерi пiр
тұтатын адамдардың темекi шеккенiн көрiп елiктейдi. Әсiресе, өнер
жұлдыздары, даңқты адамдардың шылым шегуi оларға қатты әсер етедi. Соңғы
кездерi жастар ерiннiң астына насыбай салатын әдет шығарған. Бұл
нашақорлыққа апаратын бiрден-бiр жол болуы мүмкiн.
Дүние жүзі ғалымдарының зерттеуінше, өкперагы ауруларының 90 пайызы шылым
шегетіндердің үлесіне тиеді екен. Егер шылым шегушілер күніне 20 тал темекі
шексе, олардың өкпе рагы ауруына шалдығу қаупі өзгелерге қарағанда 10-15
есе артып, ал бүйрек дертіне бес есе көп шалдығады екен.
Шылым алдымен, қан тамырларына әсерін тигізеді, қан тамырларының жұмысын
нашарлатып, оларды жіңішкертіп, қан қысымын көтеріп, жүрек талмасына
жетелейді. Елімізде шылым құрамындағы никотиннің әсерінен адамдар жазылмас
кеселге тап болуда. Статистикалык деректер шылымның адам денесіне
зияндылығынан атпалдай азаматтар жұмысқа жарамсыз болып, мүгедектер
армиясын толтырып жатқанын айтады.
Түтінді әр жұтқан сайын адам өмірі қысқара түседі. Ғалымдар пікіріне
сүйенсек, шылымды жасынан шеккеннің зияны көп, әсіресе, түтінді соза
тартып, ішке түтінді көп жұтқан қауіпті көрінеді. Темекі шегуді тым ерте
бастаған адам өз өмірін 10-15 жылға қысқартады. Адамдар өз бастарына қауіп
төніп тұрғанын біледі, бірақ біле тұра ойланбайды.
Сіздер мына мәселеге көңіл аударыңыздаршы. Темекі құрамында 4000 мөлшерде
химиялық зат барлығы анықталған. Соның ішіндегі ең зияндысы – никотин,
шайыр (қарамай), көмір тотығы және ракқа шалдыратын (кансереген). Егер 100-
120 миллиграмм никотинді адамның тамырына жіберсе, адам сол сәтте-ақ о
дүниелік болады, ал екі қорап ораулы темекінің құрамында 100-120 мг.
никотиннің болатыны екінің біріне белгілі.
Күніне екі қорап темекі шегетін адамдар бар, олар неге уланбайды? – деген
сұрақ тууы мүмкін. Іс жүзінде темекі тартқандардың улануы ағзада бірден
байқалмайды. Тек бір тал ораулы темекі шеккен адамның денесіне 1,5-2 мг.
мөлшерінде никотин кіреді. Бұдан тыс, бір қорап темекіні бір уақытта емес,
күні бойы шеккендіктен никотинді төте қаннан емес, тыныс жолымен
қабылдайды, темекі шеккендер дереу уланып өлмейтіні сондықтан.
Тек бір тал ораулы темекі шеккен адам ағзасында никотиннің зардабымен
бүйрек үстіндегі бездерден арденамен және норадренамен деп аталатын
гармондардың жұмысы бұзылады. Осының кесірінен асқазанның қышқыл сұйықтығы
(запран) артады. Үнемі темекі шегетіндер уақыт өткен сайын асқазанында
гастрит (асқазан қабыну) және жара пайда болады.
Никотиннің әсерінен денедегі бүкіл тамырлар белгілі мөлшерде жиырылады да,
жүрек бұл жұмысты атқару үшін зорланады, адамның қан қысымы артады. Миға
баратын қан азаяды. Ми өз күшінде жұмыс істемейді, қандағы холестерол
артады, бүйрек үсті бездерінен адренамен атты гармон қабынады да, бүтін
денені өртейді. Тамырлар жиырылады, жүрек бұрынғы қызметін ауырсынады, қан
қысымы жоғарылайды. қол, аяқ тамырлары тартылып, қол мен аяққа баратын қан
азаяды, қол мен аяқтың қызуы қайтады.
Денеге сіңген никотиннің әсерінен дененің барлық ағзаларында тамырдың
жиырылуынан қан аз өтеді, бұл дененің, бүтін ағзалардың өз деңгейінде жұмыс
істемеуіне әкеп соғады. Ми жөнінде де осындай жағдай. Демек, темекі
тартатындардың жүрегі тез соққандықтан жүректің қанға және ауаға
қажеттілігі артып, осыған орай, жүрекке келетін, қан мен ауа азаяды. Темекі
түтініндегі төрт мыңнан астам зиянды заттың біреуі – көміртегі. Көміртегі –
автокөліктердің тетігінен шыққан улы газдардың бірі. Темекінің түтінімен
бірге бұл да белгілі бір мөлшерде денеге кіреді.
Қандағы түйіршіктердің дене жасушаларына ауа жеткізетіні бізге белгілі. Бір
ортаға әрі ауа, әрі көміртек тотығы бірге кірсе, көміртек тотығы ауадан
кемінде 100 есе құштарлықпен қан түйіршіктеріне жабысып, оларды ортадан
ығыстырады. Темекі шеккендердің қан түйіршіктерінің 5-8 пайызы көміртек
тотығының қысымында қалады да, ауа жеткізе алмайды, керексіз болып шеттеп
қалады. Нәтижесінде, темекі шеккендер шекпегендерге қарағанда өте әлсіз
болады. Шылым адамның жалпы ағзаларының жұмыс істеуіне, көңіл-күйіне,
қабілетіне, түйсігіне, ажарына, ақылына әсер етеді.
Тағы ескерте кететін мәселе, темекі шеккендердің қасында отырғандардың
ағзасы темекі түтінінен көп мөлшерде зардап тартады. Мұндай жағдайлар кез
келген ортада кездеседі, ол өз денсаулығын бұзумен қоймай, басқаларға да
зиянын артады.
Еркектер және әйелдер арасындағы жыныстық тәбетсіздіктің басты себептері –
осы никотин. Қаншама өрттер өшірілмей қалған темекі шоғынан басталды, мас
болып, шылым шегіп жатып ұйықтап кетіп, өзі де өртеніп, дүниесі де жанып
кеткен жағдайларды білеміз. Ат шаптырым тоғайлар, орман алқабындағы өрттер
темекінің жасудай шоғынан басталады.
Дүние жүзінде жылына үш миллион адам темекі зардабынан жабысқан аурулардан
өледі екен. Әлемде әр 13 секундта бір адам, әр 65 секундта бес адам темекі
кесірінен көз жұмады.
Екіқабат кезінде темекі тартқан ана өмірге жарымжан бала алып келде. Бала
емізген әйелдерде никотин емшек сүтіне араласып, осы арқылы сәби денесіне
өтетінін көп аналар біле бермейді.
Жалпы зерттеудің нәтижесінде, темекіден өкпе рагы, жүрек ауруы, амфизем,
тыныс жолдары қабынуы сияқты аурулар пайда болады. Темекінің зияны жөнінде
біраз тоқталдық, егер темекі адамдар әдетінен арылса, денсаулығы түзеліп,
сауығып, өмірі бір қалыпқа түседі.
Байқап отырсақ, көп мемлекеттер қанша адам шылым тартады, қаншасы тастады,
қанша адаммен шылымды тастату жөнінде жұмыстар жүргізілді – уақытында назар
аударылып, есебі алынып, зерттеулер жүргізеді.
Ауыл жастары насыбайға үйір бола бастады. Кейінгі кезде мектептерде 12-13
жастағы және одан ересек оқушылар арасында насыбай ату әдетке айналып
барады, бұл жаман әдет жоғары сынып оқушыларында, арнаулы орта білім
беретін колледждерде, жоғары оқу ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Құқық бұзушылық және оның алдын-алу жолдары
Спидтің алдын алу жолдары
Шылым шегудің алдын алу жолдары
Темекі және оның зияны
Жастар арасындағы құқық бұзушылық және оның алдын алу жолдары
Күйзеліс және оны алдын алу жолдары
Құқық бұзушылық және оның алдын алу
Тіршілік аясы және оның ластануын алдын алу
Топырақ эрозиясы және оның алдын алу
Жылқының көз аурулары және оның алдын алу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь