Кәсіпорын пайдасы

Кіріспе 3

1. Пайда экономикалық категория ретінде
1.1. Кәсіпорын пайдасының экономикалық мәні 5
1.2. Пайданың кәсіпорын қызметіндегі
ролі және функциялары 7
1.3. Кәсіпорын пайдасының қалыптасуы
және орналастырылуы 9

2. Кәсіпорын пайдасын талдау және жоспарлау
2.1. Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерін талдау 12
2.2. Кәсіпорынның пайдалығының көрсеткіштері 15
2.3. Кәсіпорын пайдасын жоспарлау әдістемесі 19

3. Кәсіпорын пайдалығын арттырудың негізгі мәселелері
3.1. Кәсіпорындардың пайдасын арттыру жолдары 24
3.2. Қаржылық тәуекелдердің кәсіпорын пайдасына әсері 27

Қорытынды 29

Қолданылған әдебиеттер тізімі 31
Нарықтық қатынастар жағдайларында кәсіпорынның қоршаған ортадағы өзгерістер, сондай-ақ, осы өзгерістерден туындайтын қосымша мүмкіндіктер мен тәуекелдер де тұрақты өсіп отырады. Сондықтан кәсіпорынды басқару стратегиясы осы өзгерістерден мүмкіндіктерді алу мүмкіндіктерін, шаруашылықты жүргізу үшін барлық қосымша мүмкіндіктерді және тәуекелдерді қамтитындай болуы керек.
Бәсекелестік ортада кәсіпорынның қаржы менеджменті оның нарықтық және өндірістік стратегиясын анықтайтын басқару қызметінің басты буыны болып табылады. Осы жағдайға байланысты қаржы менеджменті кәсіпорынның өндірістік барысы қаржы ресурстарымен қажетті көлемде қамтамасыз етілуін, тартылған қаржы ресурстарын өндіріске тиімді орналастырылуын, өндірілген өнімнің шығындарын барынша азайтуды, нәтижесінде кәсіпкерлік қызметтен пайда алуды қамтамасыз етуге байланысты міндеттерді атқарады.
Пайда кәсіпорын қызметіндегі атқаратын ролі үлкен, ол кәсіпорынның мүлкінің ұлғаюының, қарыз қаражаттар тартудың, жалпы әлеуметтік-экономикалық дамуының алғы шарты болып табылады. Пайда таппай кәсіпорын кредиторлар мен инвесторлар тарапынан қосымша қаражаттар тарту мүмкіндігіне үміт арта алмайды. Сонымен қатар, пайда кәсіпорынның ішкі қаржылық мұқтаждықтарының негізгі көзі болып қоюмен шектеліп қана қоймайды, ол қоғам өмірінде, мемлекеттік бюджет ресурстарының, бюджеттен тыс қорлардың және қайырымдылық қорларының қаражаттарының қалыптасуында да үлкен роль атқарады.
Кәсіпорынның өндіріске салынған активтерінің пайдалық деңгейі инвестициялық шешімдер қабылдау барысында, қаржылық жоспарлау жұмыстарында, жоспарлық көрсеткіштерді нақты көрсеткіштермен салыстыру және үйлестіру, сондай-ақ шаруашылық қызметі мен оның нәтижесін бақылау мен бағалауда маңызды роль атқарады. Үлгілі басқарылатын кәсіпорындар пайданың қалыптасуын, оның әрбір орталықтары бойынша қатаң түрде бақыланып отырады және сәйкесінше, осы нәтижелер негізінде құрылымдық басшыларға сыйақылар беріледі, бұл өз кезегінде олардың өз қызметіне деген ынтасын арттыруға септігін тигізеді. өндірістік активтерге немесе инвестициялық жобаларға жаңа қаржы салымдарын салу қажеттілігін бағалаған кезде, олардан алынатын пайда есептеледі және бұл есептер қаржылық сипаттағы шешімдер қабылдауда негіз болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының 1995-жылдың 26-желтоқсанындағы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» №2732 Заңы

2. Балабанов И.Т., «Основы финансового менеджмента», Москва – 1998

3. Дүйсенбаев К.Ш., «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», Алматы – 2009

4. Жуйриков К.К., «Финансовые риски и как они влияют на прибыль», Банки Казахстана, 2010, №2

5. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва – 2010
Колчина Н.В., Поляк Г.Б., «Финансы предприятий», Москва – 2011

6. Мейірбеков А.Қ., «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – 2011

7. Романовский М.В., Сабанти Б.М., «Финансы», Москва – 2010

8. Стоянова Е.С., «Финансовый менеджмент», Москва – 2011

9. Шеремет А.Д., «Теория экономического анализа», Москва – 2011
        
        Мазмұны
| | | |
| | | ... |3 |
| | | ... ... экономикалық категория ретінде | ... ... ... мәні |5 ... ... ... |7 |
| ... және ... | ... ... ... |9 |
| ... ... | |
| | | ... ... ... талдау және жоспарлау | ... ... ... ... |12 ... пайдалығының көрсеткіштері |15 ... ... ... ... |19 |
| | | ... ... пайдалығын арттырудың негізгі мәселелері | ... ... ... ... |24 ... тәуекелдердің кәсіпорын пайдасына әсері |27 |
| | | ... |29 |
| | | ... ... ... |31 ... қатынастар жағдайларында кәсіпорынның қоршаған ортадағы
өзгерістер, сондай-ақ, осы ... ... ... ... ... де ... өсіп ... Сондықтан кәсіпорынды басқару
стратегиясы осы өзгерістерден ... алу ... ... үшін ... ... ... және ... болуы керек.
Бәсекелестік ортада кәсіпорынның қаржы менеджменті оның нарықтық ... ... ... ... ... ... буыны болып
табылады. Осы жағдайға байланысты қаржы менеджменті кәсіпорынның ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуін, тартылған
қаржы ресурстарын өндіріске тиімді орналастырылуын, ... ... ... ... нәтижесінде кәсіпкерлік қызметтен пайда алуды
қамтамасыз етуге байланысты міндеттерді атқарады.
Пайда кәсіпорын қызметіндегі атқаратын ролі ... ол ... ... ... ... ... жалпы әлеуметтік-
экономикалық дамуының алғы ... ... ... ... таппай кәсіпорын
кредиторлар мен инвесторлар тарапынан қосымша қаражаттар тарту мүмкіндігіне
үміт арта алмайды. Сонымен ... ... ... ішкі ... ... көзі ... ... шектеліп қана қоймайды, ол қоғам
өмірінде, мемлекеттік бюджет ресурстарының, бюджеттен тыс қорлардың және
қайырымдылық қорларының ... ... да ... ... ... ... активтерінің пайдалық деңгейі
инвестициялық шешімдер қабылдау барысында, қаржылық ... ... ... ... ... ... және үйлестіру,
сондай-ақ шаруашылық қызметі мен оның нәтижесін бақылау мен ... роль ... ... басқарылатын кәсіпорындар пайданың
қалыптасуын, оның әрбір орталықтары бойынша қатаң түрде бақыланып ... ... осы ... ... ... басшыларға сыйақылар
беріледі, бұл өз кезегінде олардың өз қызметіне ... ... ... ... ... активтерге немесе инвестициялық жобаларға
жаңа қаржы салымдарын салу қажеттілігін бағалаған кезде, олардан ... ... және бұл ... ... сипаттағы шешімдер қабылдауда
негіз болып ... ... ... нарықтық экономика жағдайларында пайданың
кәсіпорын қызмтіндегі ролі мен оны ... ... ... ... Осы ... қол жеткізу үшін жұмыс өзінің ... ... ... ... ... ... экономикалық негіздерін қарастыру;
кәсіпорын пайдасының талдау және жоспарлау әдістемелерін қарастыру;
кәсіпорындардағы пайданың артуын түрлі ... және ... ... ... ... ... ... өндірістік, инвестициялық,
қаржылық және басқа да қызмет түрлерінің қаржылық нәтижелері қарастырылады.
Жұмыс үш ... ... ... ... кәсіпорынның пайдасының жалпы
ұғымына және оның кәсіпорын қызметіндегі ролі мен ... ... ... және орналастыру тәртіптері қарастырылады.
Екінші тарау барысында кәсіпорындардың ... ... ... және ... ... көрсеткіштері зерттеуге алынады.
Сонымен қатар, кәсіпорын пайдасын жоспарлау ... де ... ... ... ... ... ... арттырудың
негізгі жолдары мен пайданың көлеміне әсер етуші қаржылық тәуекелдерді және
олардың алдын алу шаралары қарастырылады.
Курстық жұмыс барысында отандық және шет ... ... ... ... ... еліміздегі мерзімді баспасөз беттерінде
жарияланған ғылыми мақалалардың мәліметтері қолданылды.
1. Пайда экономикалық ... ... ... пайдасының экономикалық мәні
Пайданың экономикалық мәні бүгінгі экономикалық теорияның ең бір
күрделі және әрқилы ... бірі ... ... ... ... ... ... – бұл ақша шығыстары мен кірісерінің айырмасы болып
табылады. Шаруашылық тұрғыдан қарастыратын болсақ, пайда – бұл кәсіпорынның
есепті кезеңнің ... және ... ... жағдайының айырмасы
болып табылады. Бұл жерде пайда ұғымы ... ... ... ... ... ... ... пайдатарының шығындар көлемінен
басым болатын жағдайын білдіреді.
Біз білетіндей, кәсіпорын пайдатары оларды алудың және ... мен ... ... ... екі ... ... ... алынған пайда;
өзге де пайдатар.
Негізні қызметтен алынған пайда өнімді өткізумен, қызметтер көрсетумен
және жұмыстар ... ... ... ... ... ... өткізілімнен тыс операциялардан, мүлікті сатудан түскен
қаражаттар, сондай-ақ, төтенше жағдайлардан алынған ... ... есеп ... ... ... ... ... атап көрсетеді.
Тауарлар жөнелтілді, өнімдер сатылды, қызметтер көрсетілді, ... ... олар әлі ... жоқ, ... ... әлі ... алған
жоқ. Бұл мәселе кәсіпорынның өндіріс барысына салынған, алайда әлі бітпеген
капитал ... ... мәні мен ... ... ... туындайды.
Тауарлар жөнелтілді, өнімдер сатылды, қызметтер көрсетілді, ... ... олар әлі ... жоқ, ... ... ... ... Бұл жағдайда құндылықтар толық құны бойынша дебиторлық
борыш құрамында тіркеледі. Қаржылық тұрғыдан қарастырғанда ... ... ... пайдалануға нақты мүмкіндіктері жоқ.
Кәсіпорын өзінің пайда сомасына үлкен сомаға ірі ... ... ... Бухгалтерлік есеп бойынша пайда бар, алайда кассада немесе есеп-
шоттарда нақты ақша қаражаттары жоқ. Бұл ... ... ... ... ... салықтық, пайыздық, ... ... ... тура ... аталған жағдайдың шегіне жеткен нұсқасы – бухгалтерлік ... ... ... ... деп жарияланады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... өтімсіз
активке салумен сипатталады. Нәтижесінде кәсіпорынның өтімділігі жойылады
да, банкроттық жағдайға ұшырайды.
Кәсіпорынның мүлкі ... ... ... ... жоқ. Құндылықты
қайтарымсыз және өтелімсіз берген жағдайларда кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... мүлікті қайта бағалау немесе
инвентаризация барысында артық құндылықтарды анықтау нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... есепте номиналды
есептік пайданы көрсетеді. Мысалға, кәсіпорын қандай да бір ... ірі ... ... ... ал бұл ... ... жылдан кейін
ғана толық өтеледі. Нәтижесінде, активтік бүкіл өтелім ... ... зиян ... ... ал ... есеп ... осы ... ай сайын пайда көрсетіледі.
Кәсіпорынның біртұтас тұлға ретіндегі құны мен оның ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіштердің айырмасы
«гудвилл» немесе «фирманың құны» деген ... ... ... ... оң ... көрсетеді, яғни кәсіпорынды бөлшектеп сатқан жағдайда
оны толық сатқандағы жағдаймен салыстырғанда көп ... ... ... ... ... көзқарастарды зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... пайда
қаржылық-шаруашылық қызметтің нақты нәтижелерін көрсетпейді. Бұл, ... ... және ... ... ... ... ... керек деген тұжырымға алып келді. ...... ... ... ... деп ... екіншісі – капиталдың
«жұмыс істеуінің» нәтижесі деп қарастырылады.
Пайданың осындай екі ... ... ... елдерінде кеңінен даму
алды. Батыстық негіздерге сүйенсек, пайда концепциясы үш түрлі мақсат үшін
маңызды:
салықтарды есептеу үшін;
кредиторлар мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін.
Пайданың бухгалтерлік тұжырымдамасы тек бірінші ... қол ... ғана ... және ... мақсатты қамтамасыз ету үшін мүлдем ... ... ... ... ... ... отырып, «пайда» ұғымына
келесідей анықтама беруге болады. Пайда деп ... ... ... және ... ... ... қалыптасқан қосылған құнды айтады.
Өзге мүліктерді сату, өткізілімнен тыс операциялардан түскен қаражаттар
және басқа да ... ... ... ... арттырады.
Бүкіләлемдік банктің бухгалтерлік есеп, қаржылық есеп беру және аудит
бойынша әдістемелік нұсқаулығында «пайда» ұғымы келесідей түрде ... ...... келуі немесе активтердің ... ... ... ... ... түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық пайданың
ұлғаюы болып табылады; бұл акционерлер салымдарының ... ... ... капиталдың өсуіне алып келеді».
Ықшамдалған түрде бұл ұғым ... ... ... ... заңдық күші бар «Бухгалтерлік есеп және қаржылық
есеп беру туралы» №2732 ... ... ... ... ... – бұл ... ... активтердің ұлғаюы ... ... ... ... бір ... ... әдетте қажетті пайда алу әсте мүмкін
емес. Өз кезегінде, пайда ... ... ... ... ... және
әлеуметтік мәселелерді шешу мүмкін емес. Осы ... ... ... сонымен қатар қоғам өміріндегі ролі маңызды болып табылады.
1.2. Пайданың кәсіпорын қызметіндегі
ролі және ... ... ... ролі ... ... ... ... экономика жағдайларында оның ролі ... ... табу ... ... ... функциясы ретінде
төмендетілді. Нарықтық экономикаға көшумен пайда кәсіпорынның қозғаушы
күшіне ... Тек ... қана ... ... үш ... ... нені, қалай және кім үшін өндіру керек? Пайда табу кез-келген
кәсіпорынның қызмет етуінің ... ... ... ал ... ... негізгі өндірістік және әлеуметтік ... көзі ... Бұл ... өнімді өндірудегі шығындардың толық ақталуын және
кәсіпорынның ... ... ... негізделеді. Бұл әр
кәсіпорын өзінің ағымды және күрделі шығындарын өзінің меншікті қаражат
көздерінен ... ... ... ... ... кезінде оларға
деген қажеттілік, егер бұл ағымды шығындар болса, олар банктердің ... ... және ... ... сонымен қатар, капитал
салымдары бнктердің ұзақ мерзімді несиелерімен жабылуы мүмкін.
Нарықтық экономикада кәсіпорын ... ролі оның ... ... ... ... ... маңызды
категориясы ретінде ретінде пайда бірқатар маңызды функцияларды атқарады.
Біріншіден, пайда кәсіпорын қызметінің тиімділігін білдіретін көрсеткіш
болып ... ... ... ... ... ... ... өзі оның қызметінің тиімділігінің айғағы болып ... ... ... ... иелері мен кредиторлары үшін нақты бір қолайлы
жағдайдың дәлелі бола ала ма? Әрине, жоқ, ... ... ... ... қажет емес, оның барлық мүдделі тұлғалардың (кәсіпорын иелерінің,
қызметкерлердің, кредиторлардың) қажеттіліктерін қанағаттандырарлық ... ... ... ... факторлармен анықталады, олардың кейбіреулері
кәсіпорынның өзіне байланысты болса, кейбіреулері кәсіпорынның қолынан
келмейтін шаралар болып ... ... ... ... ... атқарады. Кәсіпорындардың
қорытынды қаржылық-экономикалық нәтижесі бола отырып, пайда нарықтық
шаруашылық ... ... роль ... ... ... ... деген дәрежеге ие екенін білеміз. Бұл шаруашылық субъектілерінің
экономикалық әрекеттерінің алғы шарты болып ... ал бұл ... ... ... ... ... қатар ұлттық экономикада
қалыптасқан оны үлестіру тәртіптеріне ... ... ... салу жүйесіне де)
байланысты.
Пайда – меншікті капитал өсімінің бірден-бір көзі. Нарықтық қатынастар
жағдайларында акционерлер мен қаржы менеджерлері, ... ... ... ... ... отырып, кәсіпорынның даму
перспективаларына сәйкес дивидендтік және инвестициялық саясаттар ... ... ... ... - ... активтердің және өндірілетін
өнімнің қозғаушы күші болып табылады.
Тағы да айта кететін ...... ... ... әлеуметтік
игіліктерінің көзі болып табылады.Салықтарды, дивидендтерді және басқа да
бірінші кезектегі төлемдерді өтегеннен ... ... ... ... ... ... ... төлеуге, оларға әлеуметтік
жеңілдіктер жасауға, әлеуметтік сала объектілерін қаржыландыруға жұмсалады.
Үшіншіден, пайда мемлекеттік бюджет қаражаттарының қалыптасу көзі ... ... ... ... ... ... түрінде, сондай-ақ
экономикалық санкциялар түрінде түседі. Бұл қаражаттар, өз кезегінде,
бюджеттің ... ... ... және ... ... ... бағытталады.
Сонымен, кәсіпорынның пайдасы – оның экономикалық және әлеуметтік
дамуының негізгі факторы ... ... Бұл ... ... ... ... келіп туындайды. Қазіргі замандағы батыстық
экономика ғалымдары кәсіпорындардың мақсаттарын ... ... ... арттыру;
пайданы арттыру;
басқарушылық сыйақыларды арттыру;
әлеуметтік жауапкершілікті арттыру.
Қаржыны басқарудың бүгінгі теориясы ... ең ... ...... акционерлерінің материалдық мүдделерін арттыру ... ... ... ... Яғни ... өздерінің қарапайым
акцияларының биржалық құнын арттыру тиіс. Кәсіпорынның басқа мақсаттары ... ... ... өз ... тигізетіні сөзсіз, алайда олар
алғашқымен ... ... ... болып саналады.
Кәсіпорын мақсаттарын бұлайша саралау батыстық экономика үшін әбден
ақылға қонымды. Пайданы ... аз ғана ... ... қысқа мерзімді
міндет болып табылады, ал акционерлік меншікті ... – ұзақ ... ... ... ... кәсіпорын иелері бүгінгі пайдақа да,
келешектегі пайдақа да мүдделі.
1.3. Кәсіпорын ... ... ... ... ... және оның ... (үлестірілуі,
пайдаланылуы) оның кәсіпкерлік қызметінің ... ... ... ... ... ... оның ағымды кезеңдегі негізгі, қаржылық,
инвестициялық ... ... ... ... пайдатарының
жиынтығынан қалыптасады. 1.1-суретте кәсіпорынның жалпы ... ... ... ... құрамында кәсіпорынның барлық қызмет түрлерінен алынған
пайдатары ... ... ... ... ... ... ... яғни
негізгі қызметтен алынған пайданы қамтиды. Бұл пайда жалпы өнімді өткізуден
түскен сомадан қосылған құн салығы мен ... және ... ... ... ... ... ... арқылы анықталады.
Екіншіден, жалпы пайданың құрамына тауарлық емес өнімдерді сатудан
алынған ... яғни ... ... есептелетін қосалқы
өндірістердің (ауыл ... ... ... ... және ... ... ... кіреді.
Үшіншіден, жалпы пайданың құрамына негізгі қорларды және өзге де
мүліктерді ... ... ... ... ... пайда өткізілімнен тыс алынған ... ... яғни ... ... ... бір ... ... тыс
операциялардың нәтижесін, қамтиды.
Кәсіпорынның қарамағында қалатын жалпы пайдасы әрі ... ... ... ... Оны үлестіруді пайданың бір бөлігін
мемлекеттік бюджетке және ... да ... ... ал ... ... стратегиялық мақсаттарына сәйкес мүдделеріне бағыттау
деп түсінуге болады. Пайданы үлестіру заңдылығы – ... мен ... ... ... шарттары түрінде түрлі деңгейдегі бюджетке түсетін бөлігі.
Содан кейін қалатын пайданы үлестірудің ... ... ... ... үлестірудің негізгі принциптері келесілер:
кәсіпорынның ... ... және ... ... ... шаруашылық субъектісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... бөлігі салықтар және алымдар ретінде
мемлекеттік бюджетке түседі. Салықтардың құрамы, мөлшерлемелері және сәйкес
деңгейдегі бюджеттердің есебіне түсу тәртібі ... ... ... ... шаруашылық субъектінің қарамағында қалатын пайда мөлшері
өндіріс көлемінің ... және ... ... ... жақсаруына, сонымен қатар, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... субъектінің қарамағында қалатын пайда әуелі кәсіпорынның әрі
қарай дамуын қамтамасыз ... ... ал ... ... тек тұтыну
қорларына кетеді.
Кәсіпорын қарамағында қалатын пайда (таза пайда) екі бөлікке бөлінеді.
Бірінші бөлігі тұтыну қорларына, ... ... ... ... ... ... қолданылатын пайда кәсіпорынның мүлкін
арттыру мақсатында өндірістік активтерді, жаңа ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның
капиталын ұлғайтуға орналастырылған ... ... ... ... ... ... ... төмендетуге, түптеп келгенде шаруашылық
субъектінің келешектегі әлуетті (потенциалды) пайдалығын арттырудың ... ... ... ... тек ... ... орналастырылып қана қоймай,
сонымен қатар, ... мен ... ... мұқтаждықтарын
қамтамасыз етуге, олардың біліктілігі мен жауапкершілігін арттыруға, оларға
қосымша сыйақылар ... ... да ... сала ... ... Бұл, өз ... ... тарапынан еңбекке
деген ынтасын арттыруға септігін тигізеді.
Жинақталу қорларына бағытталатын пайда алуан түрлі қосымша ... ... ... сақтандыру қоры, резервтік қорлар,
экологиялық қор және тағы да ... ... Бұл ... ... ... күтпеген шығындар мен ... ... ... ... ... ... ... зияндарды өтеуге, сондай-ақ, қолайлы
жағдайлары ... ... ... ... қаражаттар есебінен
қосымша күтпеген пайдатарды алу мүмкіндіктерін ... ... ... Кәсіпорын пайдасын талдау және жоспарлау
2.1. Кәсіпорынның қаржылық нәтижелерін талдау
.Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның ... ... және ... ... ... алу ... барлық
назарды осы көрсеткішке аудару керек.
Пайданың бірінші абсолютті ... - ... ... ... ... пайда. Ол қаржылық ... ... ... ... ... құн салығы, акциздер және т.с.с. салықтар
мен ... ... ... ... ... ... сату ... шегерімдерін алып тасталып көрсетіледі.
Пайда құрылымында ең үлкен үлесті өнімдер мен тауарларды өткізуден
түсетін ... ... оның ... өнім ... ... оның ... ... да факторлармен анықталады.
Кәсіпорында өнімді өткізуден түскен пайда ... ... және ... ... ... сатып алушының жауапты
сақталуындағы тауарлар) өтпеген бөлігінің қалдықтарының өзгерісінен шығуы
керек. Бірақ өнімді өткізуден ... ... ... ... ... ... қорлардың тым артуы ... ... да ... ... ... ... пайданы алу жоспанының негізделуін
тексеру жөнінде мәліметтер келтірілген.
2.1-кесте
Өнімді өткізуден түскен пайда жоспарының
негізделуін ... ... ... ... ... |
|1 ... ... ... өнімнің нақты қалдығы |8 360 |
|2 ... өнім ... |29 000 |
|3 ... ... жыл ... ... |15 940 |
|4 ... өткізуден алынуы мүмкін пайда (1 + 2 – 3) |21 420 |
|5 ... ... ... ... ... ... |20 850 |
|6 ... (4 – 5) |570 ... ... ... ... ... ... көлемін 570 мың
теңгеге төмендеткені көрінеді. Жоспар жасаған ... жыл ... ... ... тыс ... ескерген болуы керек. Өнімді өткізуден
түсетін пайда 20850 мың теңгені емес, 570 мың теңгеге көп, яғни 21420 ... ... ... еді. Басқаша айтқанда, жоспарды артық орындау болмас
еді.
Өтпеген өнімнің қалдықтары келесі себептерге байланысты құралады. Дайын
өнімнің бір ... ... ... ... тиеуге дайындау, есеп айырысу
құжаттарын жазу үшін заңды түрде ... ... ... Осы ... дайын
өнімнің қалдықтарының мөлшерден тыс өсуіне кәсіпорынның қаржы қызметі көңіл
аударуы қажет. Өнім шаруашылық ... ... ... қалуы немесе, басқа себептерге байланысты сұарнысқа ие болмауы
мүмкін. Бұндай жағдай заттық нысандағы өнім ... ... ... ... ... және ... атқарушы кәсіпорындарда қоймадағы
өнім қалдықтары бола алмайды.
Пайданың екінші абсолюттік көрсеткіші – ... ... Ол ... ... ... ... және негізгі қызмет ... ... ... ... пен ... ... өндірістік өзіндік
құны арасындағы айырма ретінде анықталады.
Жалпы пайдақа әсер ететін маңызды фактор - өндірістік өзіндік құн, сол
себепті оның ... ... ... көп ... ... ... тұрақты экономикалық жағдайында жалпы пайданың өсуінің негізгі
жолы – ... ... ... өзіндік құнды төмендету. Бұл,
әсіресе, шикізат құнының үлесі өнімнің өзіндік ... өте ... ... ... ... қызмет ететін кәсіпорындар үшін өте маңызды.
Кәсіпорын пайдасының ... тек ... ... құнына ғана емес, сондай-
ақ, өткізілген өнімнің көлеміне, өнім ... ... ... Осы факторлардың жалпы пайдақа әсерін анықтау үшін талдау кестесін
құруға болады.
2.2-кесте
Кәсіпорынның жалпы пайдасы
мың ... ... ... ... ... ... |
| | ... |жоспар бойынша | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ... 850 |19 745 |23 179 |
|2 ... ... ... |16 435 |15 741 |16 996 |
| ... | | | |
|3 ... ... (1 – 2) |4 415 |4 004 |6 183 ... ... ... ... нақты көлемі жоспарланған
көлемінен 1768 мың теңгеге ... Осы ... ... ... ... ... ... бойынша анықтауға болады.
Өнімнің өндірістік өзіндік құнының өзгерісінің әсері, өткізілген өнімнің
нақты өзіндік құнынан өткізілген ... ... ... ... ... алып ... жолымен мына формула арқылы табылады:
(2.1)
мұнда – өткізілген өнімнің нақты көлемі; – өнім ... ... ... – өнім бірлігінің жоспарлы өзіндік құны.
Осылайша табылған сомада шикізат, материалдар, отын, жартылай өнімдер,
энергия тарифі бағаларының жоспармен ... ... бар. ... ... ... болғандықтан, ішкі талдау барысында оны дербес
фактор ретінде көрсету дұрыс.
Өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік ... ... ... ... өсуі кезінде жалпы пайда сәйкесінше өседі ... ... ... ... ... болған, бұл жалпы пайда ... 1255 ... (16966 – 15741) ... ... ... ... жоспардан ауытқуына қолданыстағы баға
өзгерісінің әсері келесі формула бойынша есептеледі:
(2.2)
мұнда және – өнім ... ... ... және ... ... бұл ... ... мөлшері өнімді өткізуден
түскен нақты түсімнен жоспарланған мөлшерді алып тастау жолымен ... ... ... ... баға ... есебінен 3434 мың теңгеге
(23179 – 19745) өскен.
Өткізу ... ... ... ... ауытқуына әсерін анықтау үшін
алдымен өткізу көлемі бойынша ... ... ... керек. Пайда
көлемі осы факторларға ... ... ... ... ... өткізу көлемі бойынша орындалу пайызына көбейту керек.
Пайданың келесі абсолютті көрсеткіші – негізгі қызметтен ... ... ... ... ... ... және ... пайда пен кезең
шығындары арасындағы айырма ретінде мына формула бойынша анықталады:
ТН = ТЖ – ШК, ... ДН – ... ... ... пайда; ДЖ – жалпы пайда; РК –
кезең шығындары.
Жалпы пайда ... ... көп және ... ... ... кірмейтін тұрақты шығындарды білдіретін кезең ... ... ... негізгі қызметтен алынатын пайда та соншалықты ... ... да ... қызметтен алынатын пайдақа жүргізілетін талдауды
жоғарыда аталған ... ... ... ... керек.
2.2. Кәсіпорынның пайдалығының көрсеткіштері
Пайданың негізгі көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... ... ... көздерін ынталандыру және
оларды тиімді пайдалану секілді мүмкіндіктерін ... осы ... ... ... ... ... ... коэффициенттері салыстырмалы талдау мен кәсіпорынның қаржы
жағдайын бағалаудың міндетті ... ... ... ... олар
кәсіпорын пайдасын қалыптастырудың факторлық ортасын сипаттайтын маңызды
көрсеткіштер.
Басқару тиімділігінің көрсеткіші ретінде өндіріске салынған ... ... оның ... ... ... табылады. Кәсіпорынның
инвестициялауға қажетті пайданы жеткілікті көлемде алу ... ... ... ... ... ... пайдалық деңгейі
кәсіпорынның ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығының сенімді көрсеткіші болып
табылады. Осыған байланысты ол инвесторлар мен ... ... ... ие ... ... ... ... тиімділік деңгейі (Да) мына
формула бойынша есептеледі:
(2.4)
Кәсіпорынның жалпы активтерінің пайдалық деңгейін шартты мысал ... ... ... активтердің (өндіріске салынған
капиталдың) пайдалық деңгейі
мың теңге
|№ |Көрсеткіштер ... жыл ... жыл ... |
| | | | |(+,–) |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... пайда |5 040 |6 538 |+1 498 |
|2 ... ... ... |30 512 |37 254 |+6 742 |
| ... | | | |
|3 ... ... ... |16,52 |17,55 |+1,03 |
| |% | | | ... байқағанымыздай, аталған кәсіпорында жалпы активтердің
пайдалық деңгейі өткен жылмен салыстырғанда 1,03 пунктке ... және ... ... ... бұл ... деңгейін білу жеткіліксіз. Оның қандай
факторлардың есебінен құрылғанын және активтердің ... ... ... ... үшін бұл ... ... ... әлдеқайда маңызды
болып келеді.
Арнайы оқулықтарда бұл көрсеткіш деңгейінің өзгеруіне әсер етуші
факторларға және ... ... ... екі түрлі көзқарас кездеседі.
Факторларды сандық және сапалық етіп бөлу және активтерді есептеу, дәстүрлі
көзқарас ... ... ... ... ... бойынша жыл басына және
соңына есептеліп, екіге бөлінген активтердің орташа жылдық құны жатады, ... ... ... таза ... жатқызылады.
Бұл екі фактордың талданып отырған көрсеткіш бойынша алыған ауытқуға
(+1,03) ықпалын анықтау үшін ... ... ... және ... ... ... бойынша активтердің қосымша пайдалық коэффициенттерін есептейміз:
(5040:37254·100), бұл ... ... ... құрайды. Одан өткен
жылғы пайдалық коэффициентін алып тастау арқылы, жалпы активтер ... ету ... ... Бұл ... талданып отырған көрсеткішке
кері әсері 2,99 пунктті құрайды (13,53 – 16,52). Таза пайданың 1498 ... өсуі ... ... ... 4,02 пунктке (17,55-13,53)
өсірді. Бұл екі фактордың жиынтық әсері өткен жылғы мәнімен ... ... ... ... оң нәтижелі ауытқуын беріп отыр (-
2,99 + 4,02 = +1,03).
Екінші көзқарас ... ... ... ... ... әсер
етуші негізгі факторларғ келесілер жатады:
1) өткізілген өнімнің пайдалық деңгейі;
2) жалпы активтердің айналымдылығы.
Бұл көрсеткіштердің арасындағы ... ... ... ... ... ... пайдалық деңгейі = өткізілген өнімнің пайданылығы ×
активтер айналымдылығы. Шынында да:
(2.5)
Басқаша айтқанда, кәсіпорынның активтерге ... ... ... ... таза ... ... өткізу пайдалығынан және кәсіпорын
активтерінің айналымдылығының жылдамдығына байланысты болады.
Өндірістік активтерге салынған капиталдың пайдалық ... ... ... ... тигізетін әсерін талдау үшін келесідей кесте
құрамыз.
2.4-кесте
Жалпы капиталдың пайдалық деңгейіндегі ауытқулар
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... |соның ішінде |
| | |жыл |жыл |(+,–) ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... | | | | ... | | | | |ығы |ығы |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... ... мың ... |5 040 |6 538 |+1 498 |– |– |
|2 ... ... ... 392 |23 179 |–1 213 |– |– |
| |мың ... | | | | | |
|3 ... ... |30 512 |37 254 |+6 742 |– |– |
| ... ... құны, мың| | | | | |
| ... | | | | | |
|4 ... ... |16,52 |17,55 |+1,03 |+4,74 |–3,71 |
| ... (1 / 3)·100, % | | | | | |
|5 ... ... |20,66 |28,21 |+7,55 |– |– |
| ... (1 / 2), % | | | | | |
|6 ... |0,80 |0,62 |–0,18 |– |– |
| ... | | | | | |
| ... (2 / 3) | | | | | ... қатардағы факторлар тізбектеп ауыстыру әдісімен есептеледі.
Есепті ... ... ... ... ... мен ... коэффициенті бойынша шартты көрсеткіш ретінде активтердің
пайдалық деңгейін аламыз:
Та = 20,66 · 0,62 = 12,81%.
Осы ... және ... ... ... және ... ... пайданылығы деңгейінің көрсеткішін пайдалана отырып, бірінші
қатарлы факторлардың ықпал ету деңгейін есептейміз. ... ... ... мәліметтермен сипатталады:
1) өткізілген өнімнің пайдалық коэффициентінің өзгерісі: 17,55 – 1281 =
+4,74;
2) жалпы активтердің айналымдылық коэффициентінің өзгерісі: 12,81 ... = – ... ... ... активтердің пайдалық деңгейінің артуына өткізілген
өнімнің пайдалық коэффициентінің өсуі оң әсерін тигізіп ... ... ... ... оның ... төмендеуіне әкеліп
соқтырды.
Кәсіпорын пайдалығының маңызды көрсеткіштерінің бірі – ... ... ... ... ... келеді. Өнімнің
пайданылығы неғұрлым жоғары болса, өндірістік құралдардың ... ... ... ... ... факторлардың өндірістік қорлардың пайдалық
деңгейіне тигізетін ... ... ... ... ... әдісі
бойынша анықталады (2.5-кесте).
2.5-кесте
Өндірістік құралдардың пайдалық деңгейінің
өзгеруіне әсер етуші көрсеткіштер
|№ |Көрсеткіштер ... жыл ... жыл ... |
| | | | |(+,-) |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... пайда, мың теңге |5 040 |6 538 |+1 498 |
|2 ... ... ... мың ... |24 392 |23 179 |– 1 213 |
|3 ... ... орташа жылдық|49 826 |55 789 |+5 963 |
| ... мың ... | | | |
|4 ... ... ... |15 244 |14 385 |–859 |
| ... құны, мың теңге | | | |
|5 ... ... ... |65 070 |70 174 |+5 104 |
| ... ... мың теңге (3 + 4) | | | |
|6 ... қор ... |2,0427 |2,4069 |+0,3642 |
| ... (3 / 2) | | | |
|7 ... ... ... |0,6251 |0,6206 ... |
| |коэффициенті (4 / 2) | | | |
|8 ... ... ... |0,2066 |0,2821 |+0,0755 |
| ... (1 / 2) | | | |
|9 ... ... |7,75 |9,32 |–1,57 |
| ... (1 / 3)·100% | | | ... ... ... қорлардың пайдалық деңгейі
есепті жылы 9,32% құрайды, ал өткен жылы 7,75% ... яғни оның ... ... (9,32 – 7,75) өскен.
Өндірістік қорлардың пайдалық деңгейінің ... ... ... ... келесі есептеулер бойынша тізбектеп ауыстыру әдісімен
анықталады:
өткізілген өнімнің 1 ... ... таза ... ... ... 2,82 пунктке өсуіне алып келеді (10,57 – 7,75), мұндағы 10,57
= 0,2821:(2,0427 – 0,6251) ·100;
қор сыйымдылығының көбеюі, яғни ... ... ... ... азаюы олардың пайдалық деңгейінің 1,27 пунктке (9,30 ... ... алып ... мұндағы 9,30 = ... ... ... ... бекіту коэффициентінің азаюы, яғни олардың
айналымының жылдамдауы, өндірістік қорлардың пайдалық деңгейінің 0,02
пунктке (9,32 – 9,30) ... алып ... ... ... бойынша
өндірістік қорлардың пайдалық деңгейінің жалпы өсімі 1,57 пунктті құрайды
(+2,82 – 1,27 + 0,02), ол ... ... ... (9,32 – ... бұл көрсеткіш деңгейінің жалпы өзгерісіне сәйкес келеді.
Осылайша, негізгі құралдардың, жалпы ... ... ... ... барлық түрлерінің барлық пайдалық ... өз ... ... ... және ... жүргізетінін
көрсетеді.
2.3. Кәсіпорын пайдасын жоспарлау әдістемесі
Пайданы жоспарлау қаржылық жоспарлаудың құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... ... ... жеке-жеке жүргізіледі.
Пайданы қызмет түріне қарай жекелей құру қызметінен алынған пайдақ салық
салу ... ... ... ... пайдақа әсер етуші
барлық факторлар ... және ... ... ... түрлі нұсқалары қарастырылады.
Жоспарлау объектісі ретінде, бірінші кезекте, өнімді өткізуден алынатын
пайда қарастырылады. Пайданы ... ...... ... ... ... ... Сатылым көлемі анықталғаннан кейін контрагенттермен
жасалған келісім-шарттар негізінде өндірісік ... ... ... ... ... жоспарлы көлеміне және жоспарлау
кезеңінің басындағы және ... ... ... өнім ... ... ... қарай өндірістік өзіндік құнға қосылатын өндірістік үстеме
шығындардың сметасы құрастырылады. Бұл ... ... ... құрамына
және өндіріс көлеміне байланысты болып келеді. ... және ... жеке ... ... нәтижесінде дайын өнімнің жоспарлау кезеңінің
басындағы және соңындағы дайын өнімнің қалдығын ескере отырып, ... ... ... құны ... ... ... және коммерциялық шығындар ... Бұл ... ... ... ... және басқарумен,
сондай-ақ өнімді нарыққа жеткізумен және өткізумен байланысты.
Осы есептеулердің негізінде өнімді өткізуден алынатын ... ... ... жоспарлау үшін алдағы негізгі қызметтен, сондай-ақ
негізгі емес ... ... ақша ... мен шығыстары туралы
мәліметтер қолданылады.
Жоспарлаудың жоғарыда келтірілген әдістемесі тікелей ... ... ... Оның ... ... ... және ... түсетін пайданы
ассортименттік есептеу жатады. Жоспарлаудың тағы бір ... ... ... ... ... есептеу жұмыстарын жүргізуді қажет етеді.
Өнімді өткізуден алынатын пайда өнімнің сатылу бағасы (қосылған құн
салығын, акциздерді, кеден салықтарын, ... ... мен ... өзіндік құнының айырмасы ретінде ... ... ... ... ... үшін ... формула қолданылады:
Ө = Қб + Шө - Қс, ... Ө – екі ... ... ... ... және ... өзіндік құн
бойынша есептелген өнімнің сатылым көлемі; Қб және Қс – ... ... ... және соңындағы қоймадағы дайын өнімнің
қалдықтары; екі ... ... ... ... және ... өзіндік құн
бойынша есептелген; Шө– шығарылған өнімнің ... екі ... ... ... және толық өзіндік құн бойынша есептелген.
Сатылған өнімнің көлемі екі бағам бойынша – сатылым бағасы және толық
өзіндік құн ...... ... ... ... ... ... келесі формула бойынша анықталады:
Тө = Сө – Өқ, ... Сө – ... ... ... ... Өқ – өнімнің өзіндік құны.
Пайданың жоспарлы сомасын бағаның және ... ... ... және дайын өнімнің жоспарлы кезеңнің басындағы және
соңындағы қалдықтарына сүйене отырып ... ... Бұл ... ... ... ... = Тқ/б + Тж – Тқ/с, ... Тқ/б – ... ... ... өнім ... ... ... Тж – жоспарлы кезеңде өнімді шығарудан алынатын пайда; Тқ/с –
жоспарлы ... ... өнім ... ... ... ... ... үшін пайданы жоспарлау барысында шығындардың
өтелу шегін анықтау маңызды. ... ... ... ... ... ... пайда ала бастайды. Бұл үшін залалсыздық нүктесін анықтап
алу қажет. Залалсыздық нүктесін табу ... өнім ... ... ... ... ... бұл ... шығындарды шартты тұрақты
және шартты айнымалы деп бөлу принциптеріне, сондай-ақ маржиналды пайданы
есептеуге сүйенеді. ... ... ... ... ... ... ... маржиналды пайда анықталады. Содан ... ... ... ... ... ... қаржылық нәтиже анықталады.
Залалсыздық нүктесі – бұл кәсіпорын ешқандай зиян және ... ... ... көлемі болып табылады. Залалсыздық нүктесі түсінікті
түрде ... ... үш ... ... ... ... ... және өткізуден алатын соманың өндіріс көлемінен тәуелді екенін
көрсетеді. Өндірістің қауіпті көлемінің ... ... ... ... ... ... өзіндік құнына тең болатын өндіріс көлемін көрсетеді.
Залалсыздық нүктесін анықтағаннан кейін ... ... ... ... ... құрылады. Өндірістік левередж әсері ешқандай
зиян шекпейтіндей дәрежеде өндіріс көлемін ... ... ... ... ... левередж тиімділігінің мағынасы
келесідей: өнімді өткізуден ... ... ... өзгерісі пайда
көлемінің қатты өзгеруіне алып келеді. Бұл заңдылықтың күші ... ... мен ... ... ... ... және сатылым көлемінің
өзгеруі салдарынан қаржылық нәтижеге ... әсер ... ... өзіндік құнында шартты тұрақты ... ... ... болса,
өндірістік левередждің әсері де соғұрлым күшті болады. Керісінше, сатылым
көлемі артқан сайын шартты ... ... ... ... ... ... ... өндірістік левередждің әсері де ... ... ... өнімді өткізуден түскен сома 500 мың теңге, шартты
айнымалы шығындар – 250 мың теңге, шартты тұрақты шығындар – 100 мың ... ... мен ... ... ... ... қажет. Есептеуге
қажетті бастапқы мәліметтерді кестеге енгіземіз (2.6-кесте).
2.6-кесте
Жоспарлауға ... ... ... ... ... ... ... % |
|1 ... ... ... |500 |100 |
|2 ... ... |250 |50 |
|3 ... пайда (1 – 2) |250 |50 |
|4 ... ... |100 | |
|5 ... ... (3 – 4) |150 | ... ... ... өткізуден түскен сомасына пайызын
анықтаймыз:
250 : 500 · 100% = ... ... бұл ... ... шығындардың өткізілім
көлеміндегі маржиналды пайда үлесіне қатынасы ретінде анықталады:
100 : 50% · 100% = 200 мың ... ... ... маржиналды пайданың пайдақа қатынасы ретінде
есептеледі. Біздің мысалымызда өндірістік левередждің әсер ету күші ... ... : 150 = ... ... ... ... кез-келген өзгерісі пайданың 1:1,67
қатынасындағы өзгерісіне алып келеді. Айталық, кәсіпорын өнімді өткізуден
түсетін соманы 10%-ға арттыруға мүмкіндік ... Онда ... ... өседі:
|Өнімді өткізуден алған сома |500 · 1,1 = 550 мың ... ... ... |250 · 1,1 = 275 мың ... |
|Маржиналдық пайда |550 – 275 = 275 мың ... ... ... ... ... |275 – 100 = 175 мың теңге ... 25 мың ... ... 16,7%-ға өсті. ... ... ... ... ... ... ... әсер
ету күші арта түседі, сәйкесінше, пайда мөлшері де ... ... ... ... ... ... 5%-ға төмендеуі пайданың 8,35%-ға
(5·1,67) азаюына алып келеді.
Қазіргі таңда өндірістік левередждің әсер ету әдісі пайданы жоспарлауда
кеңінен ... ... ... келе ... ... жағдайларында бұл
әдіс кәсіпорын пайдасын ұзақ мерзімге (3 жылдан 5 жылға дейін) жоспарлауға
мүмкіндік береді.
3. Кәсіпорын ... ... ... ... ... пайдасын арттыру жолдары
Кәсіпорын пайдасын қамтамасыз ету барысында оның ... ... ... ... ... анықтау қажет. Жоғарыда біз пайданың
өткізілген өнімнің көлемінен тәуелді екенін қарастырған ... ... ... ... ... үлесі басым болса, өнімді ... ... ... ... алып ... ... қатар, пайда тауардың
бағасы мен өзіндік ... ... ... ... ... ... өсуі мен өзіндік құнның төмендеуі де әсер етеді.
Инфляцияның жоғары қарқыны жағдайларында пайданың өсуі баға ... ... ... Алайда, елімізде инфляция деңгейінің
төмендеуі, отандық нарықтың тауарлармен ... ... ... ... ... ... ... өсіру арқылы пайда табу
мүмкіндіктеріне тосқауыл бола білді. Кәсіпорындардың қазіргі ... ... ... ... - ... шығындарды төмендету болып
табылады.
Кәсіпкерлік қызмет тәжірибесінде өзіндік құнды төмендетудің алуан ... ... ... ... ... ... және еңбек шығындарын үнемдеу, амортизациялық аударымдар ... ... ... ... ... ... ... айта кету керек, өзіндік құнды азайтудың да шегі бар. ... осы ... ... азайту тауардың басты қаисиетінің, яғни
сапасының, төмендеуіне алып ... Осы ... ... ... шығындарға да байланысты, өйткені оларсыз кәсіпорын ... ... ете ... және тауарды өткізу мүлдем мүмкін ... ... ... кәсіпорындар шығындарды басқару
әдістеріне көп ... ... ... ... ... және отандық
тәжірибеде кеңінен қолданылатыны – ... ... Оның ... ... ... жүзеге асырылады. Әсіресе жауапкершілік
орталықтары бойынша есеп ... өте ... ... ... ... бұл ... ... құрылымын оңтайландыруға, шығындардың
жоспардан ауытқуына ... ... және ... ... ... бір ... құрылымдық басқарушыларға беруге мүмкіндік береді.
Олар жоспарда ... ... ... ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз етуі тиіс.
Жауапкершілік орталықтары бойынша есеп бюджеттеу принципіне сәйкес
жүргізіледі. Жан-жақты ... ... – бұл ... және ... ... ... ұйымдастырылған басқару жүйесінде бюджеттер
жоспарлау, орындалуын бағалау, бейімделу және коммуникациялар ... ... ... ... ... өнімді өткізуді, үлестіруді және
қаржыландыруды қамтиды. Мұнда ... ... ... және ақша
ағындары қарастырылады. 3.1-суретте негізгі бюджетті құрудың жалпылама
үлгісі берілген.
Бюджет барысын ... ... ету ... саясатын,
ұйымдық құрылымын, жауапкершілік пен билікті бөлу секілді жағдайларды қажет
етеді. Бұлар ... ... құру үшін ... ережелер мен
нұсқаулықтардың жиынтығы ретінде қолданылады. Нұсқаулықтарда не істеу
керек, қашан және қалай ... ... ... ... нақты жауабын табуы
тиіс.
Пайданы арттырудың тағы да бір маңызды факторы – ... ... мен ... ... яғни ... жаңа ... енгізу
болып табылады.
Нарықтық экономика жағдайларында пайда – өндірістік қорларды, сондай-ақ
өндірілетін өнімді ... ... күші ... ... Бұл
заңдылық «тауардың өмірлік циклы» концепциясына сай келеді. Баршаға ... ... ... ... ... ... бастан кешіреді:
тауарды жобалауды, ... ... ... ... және ... Нәтижесінде нарық осы тауарға әбден толады. Сонда тауар моральдық
тұрғыдан ескіреді ... ... ... ... ... ... төмендеуінің салдарынан оның өндірісі қысқартылуы немесе мүлдем
тоқтатылуы тиіс.
Кәсіпорында пайда деңгейін сақтап қалу үшін жаңа ... ... ... ... ... ... алу ... Өнімді жобалау және
игеру кезеңі барысы белгілі бір уақыт шығындарын қажет етеді, осы ... ... тек ... ... ... Содан кейін өнімді
өндіріске енгізгеннен бастап шығындар азая ... және ... ... ... ... де ... ... көлемі ұлғайған сайын
тұрақты шығындар үлесінің азаюы есебінен ... ... де ... ... пен ... ... ... жағдайда пайда мөлшері бірқалыпты
деңгейге жетеді және белгілі бір мерзім бойында өзгеріссіз ... ... ... бәсекелестер тарапынан ешқандай қауіп-қатер жоқ болған кезде
өте ұзақ мерзімге созылуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... үшін мұндай қолайлы жағдайлардың орын
алуына ырық бермейді. Сол себепті, ... ... ... сатылымның қолайлы шамасын ұстап тұру ... ... ... ғана мүмкін бола алады. Демек, кәсіпорын
қызметінің экономикалық тиімділігі ... ... ... ... бағаны төмендету арқылы сатылым
көлемін ... ... ... ... ... жұмыс
тиімсіз бола бастайды. Пайдалықты қамтамасыз ету үшін кәсіпорындар ... ... ... төментетулері тиіс немесе нарықта үлкен
сұраныстарға ие бола алатын басқа тауарды өндіруге күш салулары ... ... ... ... ... ... жаңа ... игеруге пайда
көлемінің барынша артқан кезінде ... ... Бұл ескі ... ... ... ... жаңа ... шығару
залалсыздық нүктесіне жетіп үлгеруіне жағдай жасайды.
Мұндай стратегия кәсіпорындардың қол жеткізген пайдалық деңгейін ... және ... ... ... бұл ... ... арттыруға
мүмкіндіктер береді.
3.2. Қаржылық тәуекелдердің кәсіпорын пайдасына әсері
Жоғарыда біз ... ... ... ... ... қалыптасқан негізгі алғы шарттарын қарастырдық. ... ... ... тәкекелмен байланысы, бұл тәуекелдер кәсіпорынның
қаржылық-шаруашылық ... ... ... әсер ... боламыз.
Пайда ақшалай салымдар бойынша тәуекел деңгейімен тығыз байланысты.
Кімде-кім ... ... ... ... ... ... ол өз
қаражаттарын банктік депозиттерге салып, пайыздық ... ... ... ... пайдатар алып отырады. Егер барынша көп пайда
алғысы келсе, онда өз мойнына ... ... ... тура ... ... ірі ... зиян шегу ... байланысты. Мысалға,
акциялардың немесе облигациялардың құны түсіп кетуі ... ... ... ... ... мүліктің бағасы күрт төмендеп кетуі ... ... ... банк ... ... ... Бұл өзі құмар ойын
тәрізді, өз ... ... ... ... ... ... ... пайда
алып келетіндей ұтысқа әсер ете алмайды.
Кәсіпкерлік тәуекелдің жөні бір ... Бұл, ең ... ... бағалауды қажет ететін инвестициялармен байланысты жұмыс.
Қаражаттарды ұтымды пайдалану, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... білу – ... бәрі
жиналып, қажетті пайда алып келуі және жұмыс барысына оң әсерін тигізуі
мүмкін.
Тәуекел ... ... шама ... ... бәрі ... ... байланысты. Кәсіпкер немесе қаржы ...... ... ... кәсіпорынға қажетті пайда мөлшерін қамтамасыз
етуге жауапты тұлғалар.
Іскерлік тәуекелді төмендетудің мейлінше тиімді және қолайлы әдісі ... ... ... немесе акционерлік қоғамдар құру.
Бұлардың санатына шағын бизнеспен шұғылданатын кішігірім кәсіпорындарды да
жатқызуға болады.
Белгілі бір іске ... ... ... алып келеді – бұл
кәсіпкерліктің басты ... ... ... бір ... акционерлер
арасында үлестіріледі, ал қалған бөлігі жарғылық капиталды ... ... әрі ... ... жұмсалады. Акционерлер кәсіпорынның иелері
болып саналады, ... ... ... ... ал зиян – пайданы
кемітеді.
Акцианерлер, өз қаражаттарын өндірісті ... сала ... ... ... ... ... яғни ірі ... баруға бел байлайды.
Егер кәсіпорынның қызметі сәтті жүріп кетсе, акционерлер де үлкен олжаға ие
болады. Ал егер ... ... бола ... онда ... ... ... ... тиесілі игіліктерді түгелдей өндіріп алады, ... құр қол ... ... ... ... ... ие болады.
Әрине, тәкекел қауібін біле тұрып, инвестор мұндай қадамға ... ... ... ... ... кәсіпорын меншікті қаражаттарымен шектеліп қана
қоймайды. Көптеген ... өз ... ұзақ ... ... ... ... ұлғайтады және осы үшін ұзақ мерзім бойына пайыздар ... ... ... ... ... ... білу ... пайдалығына
әсер етеді.
Несие беруші, әдетте, үлкен пайыздық пайдатарды талап етпейді, ол үшін
қарызға берілген қаражаттардың сенімділігі ... ... ... Дәл ... нәтижесінде, яғни тартылған қаражаттар ... ... ... ... ... ... қарызды өтей алмау кәсіпорынның
банкротқа ұшырауына негіз ... ... ... қатынастар барысында
тек несие алушы ғана емес, несие беруші тұлға да үлкен тәуекелге ... ... ... несие беруші тұлғалар өзінің қаражаттары нақты
активтермен кепілдендірілуін талап етеді.
Кәсіпорын қалыптасқаннан кейін оның иелері ... ... ... ... ... Әрі ... ... капиталы, негізінен алғанда, қарыз
қаражаттардың ... ... ... Бұл ... ... табу ... кәсіпорынның негізгі және айналым ... ... ... ... ... төлеп отырады:
төленетін ... ... ... ... ... ... ... және меншікті капиталдың құны кәсіпорынға
қаражаттар салушылар салып ... ... ... ... ... ... мойныны түсетін тәуекелдер ауыртпалығын өлшеу әлдеқайда
қиын. Дегенмен де, ... ең ... ... ... де, яғни
кәсіпорын толық ... ... да, ... ... капиталдың мөлшерімен шектеуге болады.
Қорытынды
Пайданың экономикалық мәні бүгінгі ... ... ең ... және ... ... бірі болып табылады. Экономикалық көзқарас
бойынша пайда дегеніміз – бұл ақша шығыстары мен ... ... ... ... ... ... ... пайда – бұл кәсіпорынның
есепті кезеңнің басындағы және ... ... ... ... табылады. Бұл жерде пайда ұғымы кәсіпорынның ... ... ... ... ... түрлі пайдатарының шығындар көлемінен
басым болатын жағдайын білдіреді.
Белгілі бір шығындар шығармай әдетте қажетті ... алу әсте ... Өз ... ... алмай кәсіпорынның дамуын жүзеге асыру және
әлеуметтік мәселелерді шешу ... ... Осы ... ... кәсіпорын
қызметіндегі, сонымен қатар қоғам өміріндегі ролі маңызды болып табылады.
Нарықтық жағдайларды пайданың ролі айтарлықтай ... ... ... пайдасының ролі оның атқаратын
функцияларымен анықталады. Экономикалық нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... ... функцияларды атқарады.
Біріншіден, пайда кәсіпорын қызметінің тиімділігін білдіретін көрсеткіш
болып табылады. басқаша айтар болсақ, кәсіпорынның ... ... өзі оның ... ... айғағы болып табылады.
Екіншіден, пайда ынталандырушы функция қызмет атқарады.
Пайда – меншікті капитал өсімінің бірден-бір көзі. Нарықтық қатынастар
жағдайларында акционерлер мен ... ... ... қарамағында
қалатын пайда мөлшеріне ... ... ... ... ... ... және ... саясаттар бойынша
шешімдер қабылдайды.
Нарықтық экономикада пайда - өндірістік активтердің және ... ... күші ... ... да айта ... ... – пайда кәсіпорын жұмысшыларының әлеуметтік
игіліктерінің көзі болып табылады.Салықтарды, дивидендтерді және ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қарамағында қалатын
пайда жұмысшыларға материалдық ... ... ... ... жасауға, әлеуметтік сала объектілерін қаржыландыруға жұмсалады.
Үшіншіден, пайда мемлекеттік бюджет қаражаттарының қалыптасу көзі болып
табылады. Пайда мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... түседі. Бұл қаражаттар, өз кезегінде,
бюджеттің шығыстық баптарымен қарастырылған және заңды түрде ... ... ... ... ... қаржылық-шаруашылық
қызметінің негізгі және түпкі мақсаты ... алу ... ... осы ... ... керек.
Пайданың негізгі көрсеткіштеріне нарықтық экономика жағдайындағы
кәсіпорынның қаржылық қызмет жасау, қаржыландыру көздерін ынталандыру ... ... ... ... ... ... осы ... тиімділігін (рентабельділігін) сипаттайтын көрсеткіштері жатады.
кәсіпорынның пайдалық ... ... әсер ... негізгі
факторларғ келесілер жатады:
3) өткізілген өнімнің пайдалық деңгейі;
4) ... ... ... ... қамтамасыз ету барысында оның қандай факторлардың
есебінен артатынын немесе азаятынын анықтау қажет. ... біз ... ... ... тәуелді екенін қарастырған болатынбыз. Өнімнің
өзіндік құнында тұрақты шығындардың ... ... ... ... ... ... пайданың өсуіне алып келеді. Сонымен қатар, пайда тауардың
бағасы мен өзіндік ... ... ... ... ... бағалардың өсуі мен өзіндік құнның төмендеуі де әсер етеді.
Кәсіпорындардың қазіргі таңдағы пайданы арттырудың бірден-бір әдісі ... ... ... ... ... ... қызмет
тәжірибесінде өзіндік құнды төмендетудің алуан түрлі тәсілдері қолданылады.
Бәсекелстік күрестің күшеюі кезінде ... ... ... ... ... ... ... жетпейді, өйткені жұмыс
тиімсіз бола бастайды. Пайдалықты қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... тиіс немесе нарықта үлкен
сұраныстарға ие бола алатын басқа тауарды өндіруге күш салулары ... ... ... ... ... ... жаңа ... игеруге пайда
көлемінің барынша артқан кезінде ... ... Бұл ескі ... ... ... мезетте жаңа ... ... ... ... ... ... жасайды.
Мұндай стратегия кәсіпорындардың қол жеткізген пайдалық деңгейін сақтап
қалуға және қолайлы нарықтық жағдайларда бұл көрсеткішті ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының 1995-жылдың 26-желтоқсанындағы «Бухгалтерлік
есеп және қаржылық есеп беру ... №2732 ... ... И.Т., ... ... менеджмента», Москва – 1998
3. Дүйсенбаев К.Ш., «Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... К.К., ... риски и как они влияют на прибыль», Банки
Казахстана, 2010, №2
5. Ковалева А.М., «Финансы ... ...... Н.В., ... Г.Б., ... предприятий», Москва – 2011
6. Мейірбеков А.Қ., «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – ... ... М.В., ... Б.М., ... ... – 2010
8. Стоянова Е.С., «Финансовый менеджмент», Москва – 2011
9. Шеремет А.Д., ... ... ... ...... табыс
Тауарлық өнімді өткізуден алын-ған табыс
Тауарлық емес өзге де ... ... ... табыс
Негізгі құралдарды және өзге де мүлік-терді өткізуден алынған табыс
Өткізілімнен тыс алынған табыстар
Тауарлық өнімді (қызметті, жұ-мысты) өткізу-ден түскен сома
Өнімнің ... ... ... қызметіне үлестік қатысудан алынған табыс
Мүлікті жалға беруден алынған табыс
Акциялар, облигациялар және басқа да құнды ... ... ... пайыздық табыстар
Алынған және төленген экономикалық санкциялар және басқа да табыстар
(шығындар)
Қосылған құн са-лығы, акциздер
Кәсіпорынның жалпы табысының қалыптасуы
1.1-сурет
2.1-сурет
Барлық ... ... ... ... ... аймағы
Айнымалы шығындар
Табыс аймағы
Өткізуден түскен сома
Шығындар, сатылым
Өндіріс көлемі, дана
Залалсыздық ... ... ... ... үлгісі
Ақша (айналым) қара-жаттарының бюджеті
Ақша ағындары бюджетінің жобасы
Баланс жобасы
Капитал бюджеті
Өндірістік өзіндік құнның бюджеті
Табыс жоспары
Коммерциялық ... ... ... ... бюджеті
Материалдар бюджеті
Өндірістік үстеме шығындар сметасы
Өндіріс бюджеті (өндірістік бағдарлама)
Дайын өнімнің бюджеті
Сатылым бюджеті (өнімді сату бағдарламасы)

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бал өнімдерінің сапасы және оның адам денсаулығына тигізетін пайдасы72 бет
Балықтар (pisces) класы мен шаруашылықтағы маңызы, зияны, адам денсаулығына пайдасы31 бет
Банк пайдасы мен табыстылығы60 бет
Банктің пайдасы және олардың қалыптасу көздері38 бет
Жылу двигательдердің пайдасы және зияны4 бет
Интернет тәуелділіктің пайдасы мен зияны5 бет
Кедендік одақтың пайдасы7 бет
Компьютердің пайдасы мен зияны6 бет
музыканың денсаулыққа пайдасы15 бет
Орман шикізатынан халық шаруашылығына тигізер пайдасы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь