Қаныш Имантайұлы Сәтпаев-қазақтың ұлы данасы

• Мәңгілік есте қалған Қаныш аға
• Қаныш және сұлу саз
• а)Қаныш.өнер адамы
• б)Шыңға өрілген.Қаныш
• Қорытынды:
• а)Өнер саласындағы Қаныш туралы айтылатын сыр
• б)Мен Қаныш Имантайұлы Сәтпаевты кім деп білемін
• в)Қаныш Имантайұлы Сәтпаев.қазақтың ұлы данасы
Қаныш Имантайұлы Сатпаев! Бұл - ғаламшарға айналған ғажайып ұлы тұлға. Елінің Баянауыл секілді баянына, Ұлытау секілді ұранына телінген есім. Оның ұлылығының дәмі асыл әулетпен сол туған жердің құнарлы топырағына өніп-өскен. Ал, Қаныш деген тегін таратар шежірені қолға алсаңыз “Бұқар жырау, Қалқаманұлынан бастау алып. Шоқан, Жаяу Мұса, Сегіз сері, Сұлтанмахмұттармен көшін-көлікті, төрін көрікті еткен, бергі жағы Жүсіпбек Аймауытов, Әлкей Марғұлан, Әбікей Сатпаев, Олжастарға қарай тармақ-тармақ, тарам-тарам соқпақ тартатын, халқына небір аймандай арыстанды сыйлаған, бақ қонып, қыдыр дарыған елден екеніне көз жеткізесіз. Сол құлашын кең жайған сүйкімді бәйтеректің мәуелі бір бұтағы - Қаныш. Ол халқының асыл қасиетін зердесіне сіңіріп, ертегі, аңыз, батырлар жырлап, жаттап өскен қимаұлақ ұл тегіне таратып туған азамат.
Ғаламдық ғылымда Қаныш шоқжұлдызының жарқырағаны әлемге аян. Ал, оның сімін елінің етене тұтуы оның салалы еңбегінің жапырақтай жайқалып, сол халыққа сая болуында. Сол қыруар еңбектің бір парасы мұхитқа құйған жылғадай ел жүрегіне жетіп жатқан халқымыздың фольклоры мен әніне қатысты. Қазақ батыр болар баланы бесігінде танитын халық. Қаныштың жас бүркіттей қанатын қомдануына Абай, Шоқан, Ыбырай аз әсер етпеген. Ол Абай өлеңдерін жанымен сүйген әндерін үздік орындаған. Студент кезінде Шоқан еңбектерін терең талдап оқыған. Шоқанның Қостанай өңіріндегі ақын-жыраулардың қолынан жазып алған әйгілі Ер Едіге жайлы дастанды қазақшаға аударады. Ол еңбекпен айналасуына тіліміздің тазалығына деген қамқорлығы, ыстық-ынтасы әке ліп отыр.
Жалпы Қаныштың өнерге деген ілтипатының қалыптасуы бала күнін де Сарыарқаның шұрайлы пұшпағындай қасиетті Баянауылдан,ерке қыздай сылаңдаған Ертістің ерке толқындарынан бастау алғандай көрінеді де тұрады. Думан-тойы тарқамайтын осы ауылда ақын, жыраулар, әнші, термешілер жиі бас қосар еді. Өнер иелерін қадір тұтқан әулет жайлы бізге жеткен әңгімеде ааз емес. Соның бірі - Сәтпай үлкен ұлы Имантай дүниеге келгенде шілдехана тойына небір сал, серілерді шақырған. Бұл 1845 жылы еді. Осы жиында арнау өлеңді суырып салып, өнерін өрістетіп әнін әулеткен Сегіз сері де осы саалтанатта Арқаның айлы түнін тербетіп, домбыра ішегінен әуен үзіп,” Сарыарқаның сәні бол,қз еліңнің әні бол” - деген сияқты тілеген аппақ көңілімен өлең тілінде сөйлеткен.
1. “Қазақ өнертанымының бастаулары” - Б.Г.Ерзакович
2. “Қаныш аға домбырасы”-Ш.Ешукенов. Жұлдыз №4-1999ж
3. “Қазақ халқының зор ғалымы”- М.Әуезов.
4. “Қаныш және сұлу саз”-К.Салықов; Ғ.Жайлыбай
        
        Жоспар:
• Мәңгілік есте қалған Қаныш аға
• Қаныш және сұлу саз
... ... ... ... ... ... саласындағы Қаныш туралы айтылатын сыр
• б)Мен Қаныш Имантайұлы Сәтпаевты кім деп білемін
• в)Қаныш Имантайұлы Сәтпаев-қазақтың ұлы данасы
Қаныш Имантайұлы ... Бұл - ... ... ... ұлы ... ... ... баянына, Ұлытау секілді ұранына телінген есім. Оның
ұлылығының дәмі асыл әулетпен сол туған жердің құнарлы топырағына өніп-
өскен. Ал, ... ... ... ... шежірені қолға алсаңыз “Бұқар жырау,
Қалқаманұлынан бастау алып. Шоқан, Жаяу ... ... ... ... ... көрікті еткен, бергі жағы
Жүсіпбек Аймауытов, Әлкей ... ... ... ... қарай тармақ-
тармақ, тарам-тарам соқпақ тартатын, халқына небір аймандай арыстанды
сыйлаған, бақ қонып, қыдыр дарыған ... ... көз ... ... кең ... сүйкімді бәйтеректің мәуелі бір бұтағы - ... ... асыл ... ... ... ертегі, аңыз, батырлар жырлап,
жаттап өскен қимаұлақ ұл тегіне ... ... ... ... ... ... ... әлемге аян. Ал, оның
сімін елінің етене тұтуы оның салалы еңбегінің жапырақтай ... ... сая ... Сол ... ... бір ... мұхитқа құйған
жылғадай ел жүрегіне жетіп жатқан халқымыздың фольклоры мен ... ... ... болар баланы бесігінде танитын халық. Қаныштың жас бүркіттей
қанатын қомдануына Абай, ... ... аз әсер ... Ол Абай ... ... әндерін үздік орындаған. Студент кезінде Шоқан еңбектерін
терең талдап оқыған. Шоқанның Қостанай өңіріндегі ... ... ... ... Ер ... ... дастанды қазақшаға аударады. Ол еңбекпен
айналасуына тіліміздің тазалығына деген қамқорлығы, ыстық-ынтасы әке ... ... ... деген ілтипатының қалыптасуы бала күнін ... ... ... ... ... ... сылаңдаған
Ертістің ерке толқындарынан бастау алғандай көрінеді де ... ... осы ... ... жыраулар, әнші, термешілер жиі бас ... Өнер ... ... тұтқан әулет жайлы бізге жеткен әңгімеде ааз емес.
Соның бірі - Сәтпай ... ұлы ... ... ... ... тойына
небір сал, серілерді шақырған. Бұл 1845 жылы еді. Осы жиында арнау ... ... ... ... әнін ... Сегіз сері де осы саалтанатта
Арқаның айлы түнін тербетіп, домбыра ішегінен әуен үзіп,” Сарыарқаның сәні
бол,қз еліңнің әні ... - ... ... ... ... ... өлең ... өнерін бұл әулет сезінген де сыйлаған. Бұл ... де ... ... өзі де жас ... серілік дәстүрді аса
құрметтеп, Г.Н.Потаниннің сұрауымен жерлестерінің ... ... ... жырларын жазып алған.Оның шаңырағында Жарылғап, Атубай, Әбжан, Әубәкір,
Сұр-Омар секілді белгілі әншілер жиі бас ... ... ... ”Сармойын”, ”Балқадиша” сынды сұлу әндерін сайраушы еді.
Оның ... ... ... ... ... ... ... әндер
шырқауға жас кезінен дағдыланған. Бала Қаныш жергілікті дәстүр бойынша
“Алтыбасар”, ”Мұстафа”, ... ... ән ... сәби ... ... ... орыс-қазақ училищесінде оқыған жылдары Қаныш
өзінің ән репертуарын ... ... қоса ... ... ... ... ойнауға машықтанды, ол скрипка да тарта біліпті. Семей ... ... ... ... мен ... қатысып, Абай, Мұстафа,
Жарылғап әндерін бабына келтіре, шегіне жеткізе орындайтын. ... ... ... ... ... бесік жырынан басталып, көз жұмғанша
толастамады. Қуанса да, қиналса да, ән асыл ... ... ... боп ... ... да биік,қаз дауысты, қобыз үнді, сырнайдай созылмалы
қоңыр ... мен ... ... ... әсем ... ... өнерін қазақтың ұлы әншісі Әміре Қашауба евтің өзі ... ... ... ... ... бұрын хатқа түспеген шоғырын
Қаныштың ауызынан жазып алу керектігі жөнінде ұсыныс білдірген Әміре екені
анықталып отыр. Болашақ ... ... ... әні мен күйінің керемет
тыңдарманы һәм шежіресі болған. Ол әсіресе Ыбырай, Жаяу ... ... ... Иса, Жүсіпбек, Елубай Өмірзақов өнер ... ... ... ... ... дәмдес-тұздас болып, көп кездескен.
1923 жылы Қ.И.Сәтпаев “Қазақ ... ... ... әні ... ... Ал, 1926 жылы А.В.Затаевичтің өінішімен Мәскеуде домбырамен
сүйемелдеп, Баян ... 25 әнін ... 500 ... ... әзірлеу
үстінде де Қаныш өз ақыл ... ... Бұл 1931 жылы ... ... орады” - деген мақал бар. Қаныш ... ... ... өлмес ән егісін толқытты, ... асыл ... ... осы еңбегін жоғары бағалаған ... ... ... өзі: ... ... ... білгірі мен жақсы
орындаушысы” - деп сүисіне бағалаған. Ұлы ... ... ... өнер ... ән-күйін хатқа түсірткені артына қалған
өшпес із деп түсінеміз. 1927 жылы ... ... ... ... ұлттық театры” туралы мақаласында Әміре Қашаубаев пен ... ән ... ... баға ... ... ... ... бәрін қосып айтқанда “Қаныш Сәтпаев және музыка” деп ... ... ... өнер туын ... ... ... Имантайұлының
ғұмыры әрдәйім қуаныш пен шаттықтан тұрмағаны белгілі.
Бірақ, қашанда ол қазақ ... мен ... ... мен ән-
күйінің жаңашары да, насихатшысы ... Және ... бір ... ... ... қолына алса да, оны жақсы байыптап, биік ... ... ... ... Қаныштың небір жақсы қасиеттерін айта кетіп,
”Әрине, Қанышты дұрыс тану үшін, біз ғылым, ... және өнер ... көп ... ... ... ... ... дәстүрлерді
жалғастыруымыз керек.
Б.Г.Ерзаковичтің әңгімесіне құлақ түрсек. Қаныш Имантайұлы жас кезінде
театрмен әуестегені,ауыл ... ... мен ... ... ... мәлім. Мұның өзі тегін еместі.
20-жылдардың көптеген озық қайраткерлері сияқтьы Қаныш Имантайұлы да
қазақ театры өнерін дамыту перспективалары ... көп ... ... ... кездегі қазақ театрының қызметіне сын көзімен ... ... ... ... ... ... Театр құрылуының бір
жылдығына арналған ... ... мен ... ... қатысқан жас
инженердің “Қазақстанның ұлттық театры” деген көлемді мақаласы ... ... 1927 жылы ... ... жарияланды. Онда актерлер
жұмысының жетістері мен кемшіліктеріне білгірлікпен егжей-тегжейлі талдау
жасалды.
Бұл мақаласында Ол ... ... мәні мен ... өте ... ... Ол қазақ мәдениеті бұл жаңа жанрды дамытудың
міндеттері мен жолдарын белгіледі. ... ... ... ... атты бір ... ... және ... хордың, би тобының
қатысуымен екі бөлімді концерт қойылды.
Қаныш Имантайұлы пьеса ... ... ... ... ... ... ... бейімделе бастағанын, сахнада
өздерін ... ... ... Ол, ... Әміре Қашаубаев пен Иса
Байзақовтың тума ... мен ... ... ... салт-сана, тұрмыс тақырыбына ... ... ... берді. Қаныш Имантайұлының Құрмамбек Жандарбеков басқарған хор туралы
айтқан сын-пікіклері де маңызды. Ол хор дың мүмкіндіктерін ұлғайту,біріңғай
дауыстан көп ... ... көшу ... ... берді. Мұхамеди қойған
би номерлері жайлы Қаныш Имантайұлы: Егер бұрын қазақтың өз биі ... ... ... ... ... ... бұл үшін жастарды бір-екі жыл
уақытқа Москвадағы ... ... ... керек. Сонда олар ұлттық
балет негізінде тәрбиеленіп, мұны ... ... еді» - деп ... ... ... ... режиссері, кейіннен көрнекті
театр қайраткері Жұмат Шониннің қызметіне ... бал ... Ол ... қазіргі кезде», - деп жазды Қаныш», - ұлттық театрда. Жұмат
сынды ... ... ... ... ... де ... ал – ... адам басқарып отыр. Мұның өзі болашақта ... ... ... ... ... гүлдене алады деген үміт туғызу. Қазақ
театр ... ... ... Қазақ драма театрының жарты ... ... ... оның даму жолы ... ... ... Ол тек ... емес, сонымен бірге көп ұлт ... ... ... ... ... ... музыкалық творчествосын өте
жақсы білді. Ол тек ... ғана ... ... ... көп ... өнердің алдыңғы санына келеді.
Қаныш Имантайұлы ... ... ... творчествосынан басқа,
ол аса ... ... ... ... ... ... ... Беркінбаевті көзімен көріп, олардан көптеген ... сол ... ... айтып отырушы еді. Оның жақын достары
арасында ... ... Иса ... ... қуанышбаев, бұлардың
бәрі Қаныштың ... ... ... жүре беретін.
Ол өзі білетін халық әндерін қазақ музыкасын жинаушы А.В.Затаевичке
айтып берді. А.В.Затаевич одан 25 ән ... 1930 жылы ... ... ... 500 әні мен күйі ... ірі еңбегіне енгізіп бастап
жатыр. А.В.Затаевичтің 1925-ші ... ... ... 1000 әні мен
күйін» - жоғарғы бағаны алды. 1925 ж ... бұл ... ... ... ... – этнографиялық көлемдегі оқиға ғана емес,
сонымен бірге біздің жақтың революциялық ... ірі ... деп ... ... ... ... ... әндер де көркемдік
және ... ... ... ... қайраткерлердің
айтқандарынан кем түскен жоқ. ... ... ... ... оның әр түрлі идеялық ... ... ... адам ... ... шырқаған әндер де ... ән ... ... ... әр ... ... тау ... сан
құбылған дауысындай сыңғырлап таза ... ... өзі ... ... жоғары бағалады.
Кейін білдім, Қаныш Имантайұлы Затаевичті өте ... ... ... 1945
жылы Ахмет Қуанұлы Жұбанов мені Қаныштың ... ... ... ... ... ол ... ... алдында, Қаныш
Имантайұлының қабылдауына бара жатып-ақ оның ... өнер ... ... ... ... ... екеуіміздің есінде, әсіресе Қанышпен ... ... ... ... қалды. Қаныш Имантайұлы тек
музыка ғана ... ... ... ... ... және ... сектордың бірнеше жыл алдында тұрған зерттеу міндеттері жайлы
айтты.
Көп ... ... ... ... ... зерттеушісі
Н.И.Львов жұмыс істей ... ол ... ... ... театры»
деген тұңғыш монография жазды. Осы ... ... ... ... ... ... ... театрлар жайлы ... ... ... Б.Құндақбаев, Л.Богатенкова, Н.Шаукенбаева және
Қ.Қуандықков ... ... ... бұл іске қызу ... 1965 жылы ... ... театрлары» деген ... ... ... ... ... музыкалық фольклорды жазып алу
жөнінде ерекше маңызды міндет ... ... ... қоры ... әндер мен күйлердің жаңа жазбаларымен толтырып отырды.
А.В.Затаеевич ... ... ... ... ... оны ғылым
академиясы орталық ғылыми кітапхана, ... ... ... Қаныш
Имантайұлының нұсқауымен Академия Жаяу Мұсаның архивіне айналды, ... ұлы ... ... ... ... ... Жаяу Мұсаның өте
білімді адам болғанын дәлелдейтін баға ... ... ... қабылдауында талай рет болдым. Ол менің ... ... ... ... айтқан.
Қаныш Имантайұлы мезгілсіз дүние салғалы көп болды, ... ... ... ... Ол аса көрнекті геолог етінде,
Академияның ... ... жеке өзі ... үлес ... ... ... досы ретінде де, Қазақстанда өнертану ... бірі ... ... осы ... ғалымдардың, жазушылардың мақалаларын ... мен ... ... ел үшін де, жер үшін ... еңбек
ететін, өнер азаматы деп таныдым. ... ... ірі сөзі бар ... бір ... ... ол химикпен де, биологпен де, физикпен де,
медикпен де, тарихшы мен де, философпен де ... ... ... ... ... ... үндесіп, ұғыса білді». Осыдан Қаныштың
жан-жақты екенін ... ... ... ... ... ... ... мықты болған. Шернияздан Елеукеновтың бір сөзі бар:
«Қанекеңнің қоңыр ... ... ... ... ... ... домбыра!» Міне, бұдан Қанышты «қазақтың геолог
немесе қазақтың ... деп ... ... мен ... ... ... аянбай, маңдай – тері таусылғанша ... ... ең ... ақтық демі таусылғанша «Қазақ» дейтін, көзінен
жалт ойнаған, қазақтың ұлы ... деп. Ол шын ... ... ... оқытушы, шебер ұйымдастырушы, еңбекқор, білімді, ... өнер ... жан. ... да ... ... оны әрқашанда
қазақтың ең биік шыңына қоямыз және оны әр ... ... ... ... рухани өміріндегі серпілістердің бірі - ғасырлар
бойы қалыптасқан тарих тереңінің қыр-сырының ақтарылуы; тарих мұхитының бір
сала-сы - ... де ... ... бір ... ... ... аты атала бастауында дер едік.
XIX ғасырдың 20-жылдары өмірге ... ... ... ... екі ... бойы ... ... өркендеген әулет. Осы әулеттің өкілдері әр кезде
қазақ халқының қоғамдық өміріне, рухани биіктеуіне, білім, ғылым, ... ... ... ... ... мәлім. Академик Қаныш Имантайұлы
Сәтбаевтың (1899-1964) ұланғайыр ғылыми мұрасының біразы ... т. 1-5) ... ... ... ... ... ... туралы жекелеген еңбектерінің жинағы осы баспадан 1989 жылы жарык
көрді. Ғалымның мол ... ... ... ғылыми тусініктермен
толыктырып, зерттеп академиялык көп томдық етіп басу ісі әлі ... ... ... мен ... ... ... ... бар: «Академик Қ. И.
Сәтбаев» атты мақалалар жинағы 1965 жылы ... ... ... ... ... ... бойынша Қаныш
Имантаевич Сатпаев Мәскеуде 1982 ... ... ... қазақша 1989
жылы басылды. «Өнегелі өмір» сериясы бойынша М.Сәрсекеевтің «Сәтбаев» ... 1980 жылы ... ... ... ... ... ... Академик
туралы «Қаныш аға» деп ... ... ... оқырмандарға
жетті.
Ұлы тұлғалар келер ұрпақтың санасында, рухани ... ... орын ... олардың өмірбаяны мен қызметі туралы негізді, дәйекті, толық, нақты
жазылған ғылыми ғұмырнама ... ... ... ... аян. Бұл ... академик Қ.И.Сәтбаев ғұмырнамасын әрқилы мамандықтың ... ... ... кез болса, кәдеге асар ма екен ... ... ... ... ... ... кеткен жекелеген жайлар мең
біршама ұмытылып бара жатқан ... ... ... әңгімелеуді жөн көрдік.
Ғалым мұрасының көбі геологияға, металлургияға, өндіріске байланысты
екендігі белгілі, ... ... ... ғылымдар саласындағы еңбектері де
мол, оларды тиянақты зерттеу қажет.
Академик Қ.И.Сәтбаевтың туған күндерінде ... ... ... оның қызметтес, мақсаттас, сыйлас болған адамдарымен, кейде
балаларымен, ... ... ... ... өмірінің кейбір
кезеңдері, ескен ортасы, ата-бабалары, әке-шеше, туыстары, ... ... да ... ... ... ... Олардың сан алуан
сұрақтарына ұрпақтары хал-қадарынша жауап ... ... ұлы ... ... ... оның өзі ... тын. ... беріп,
жаңа ізденістерге жетелесе, оны тек ғалым ғана емес, ғажап адам ретінде
тануға аз да ... ... ... автор езінің алдына қойған мақсатына
жеткен, перзенттік парызын өтеген ... ... ... ... ... ... - ... “Қаныш аға домбырасы”-Ш.Ешукенов. Жұлдыз №4-1999ж
3. “Қазақ халқының зор ғалымы”- М.Әуезов.
4. “Қаныш және сұлу саз”-К.Салықов; Ғ.Жайлыбай

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қ. Сәтпаевтың өмiрi6 бет
Cәтбаев Қаныш Имантай-ұлы8 бет
Абай – қазақтың ұлы данасы. Оның философиялық көзқарастары19 бет
Сәтбаев Қаныш5 бет
Сәтбаев Қаныш өмірбаяны8 бет
Халықтың Қанышы29 бет
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев (1899-1964)7 бет
Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың өмір баяны3 бет
Қаныш Сатпаев геология ғылымының ең алғашқы педагог - мұғалімдерінің бірі7 бет
Қаныш сәтбаев7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь