Тентек өзені алабының гидрографиялық жағдайы

Кіріспе
Негізгі бөлім
1 Тентек өзені алабының физикалық.географиялық жағдайы ... ... ... .
1.1 Алаптың географиялық орны және жер бедері сипаттары ... ... ... ...
1.2 Алаптың климаттық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.1 Атмосфералық циркуляция ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.2 Ауа температурасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.3 Жауын.шашын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.4 Қар жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3 Топырақ жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.4 Өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.5 Гидрография ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2 Тентек алабының гидрологиялық зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3 Алаптағы су пайдаланудың жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4 Тентек өзенінің су ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4.1 Қалыпты және түрлі қаматмасыздықты ағынды шамаларын есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.2 Картаны ГАЖ бағдарламасында құрастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4.3 Өзен алабы картасын құрастыру принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жұмыстың зерттеу нысаны ретінде алынған Тентек өзені – Алакөл алабындағы сулылығы жағынан ең ірі өзен. Шаруашылықтағы ролімен қатар, өзен Сасықкөл және оның айналасындағы көлдердің экожүйелік теңдестігін сақтаушы компоненттердің негізгісі.
Бүгінгі күні, Тентек өзенінің атырауы Алакөл ойпатындағы көлдермен қатар әлемдік аса маңызды сулы-батпақты жерлерді сақтауға бағытталған БҰҰ (Біріккен Ұлттар Ұйымы) бағдарламасында ескерілген. Тентек өзені атырауындағы ну қамыстар мен тоғайларда қабан, түлкі, қамыс мысығы т.б. саны аз қалған аңдар, үйрек, қаз, қу және т.б. құстардың бірнеше түрлері кездеседі. Осы ерекше бір ландшафттық жүйенің қалыптасуы мен даму жолдары және оны сақтап қалу тікелей өзен ағындысының шамасымен сапасына, режиміне байланысты.
Аталған жұмыстың негізгі мақсаты
Қойылған мақсатқа жету үшін келесі міндеттер орындалды:
-Тентек өзені алабының физикалық-географиялық, гидрологиялық тұрғыдан зерттелу деңгейлері қарастырылды;
-айтылған алап өзендерінің жылдық ағындылары жайлы көпжылдық деректер жиналды;
-алаптағы су пайдалану жайлы деректер жиналып, талданды;
-жиналған деректер нәтижесінде карта жасалынды.
1. Ресурсы повехностных вод СССР. Центральный и Южный Казахстан. Бассейн оз. Балхаш. Т. 13, вып.2 – Л.: Гидрометеоиздат, 1970. – С. 643.
2. Гидрологические ежегодникики. Т.5, вып. 5-8. – Л.: Гидрометеоиздат, 1930-1987.
3. Основные гидрологические характеристики. Т. 13, вып.2 – Л.: Гидрометеоиздат.
4. А. В. Попов. Географическое положение и строение поверхности Алакольской впадины. Вопросы географии Казастана. Сб. научн. тр., вып.12 – Алма-Ата:Наука, 1965. – С. 3-25.
5. Т.М. Трифонова. Климатическая характеристика Алакольской впадины. Вопросы географии Казастана. Сб. научн. тр., вып.12 – Алма-Ата:Наука, 1965. – С. 26-38.
6. П.И. Шлеймович. Почвенный покров Алакольской впадины. Вопросы географии Казастана. Сб. научн. тр., вып.12 – Алма-Ата:Наука, 1965. – С. 62-68.
7. О.М. Насонова. Растительность Алакольской впадины. Вопросы географии Казастана. Сб. научн. тр., вып.12 – Алма-Ата:Наука, 1965. – С. 69-78.
8. В.М. Болдырев. Режим рек и временных водотоков Алакольской впадины. Вопросы географии Казастана. Сб. научн. тр., вып.12 – Алма-Ата:Наука, 1965. – С. 52-61.
9. Отчеты о деятельности Балхаш-Алакольского бассейнового водохозяйственного управления за 1996-2001 гг. – Алматы.
10. Отчет о НИР ИГ МОН РК. Изучить динамику изменения ресурсов поверхностных вод с учетом антропогенных и климатических факторов как основы гидроэкологической безопасности Республики Казахстан. Часть 1.- Алматы, 2004.- С.124.
11. П.А. Черкасов. Расчет составляющих водно-ледникового баланса внутриконтинентальной ледниковой ситемы. Алматы, 2004.- С. 334.
12. И.Ф. Горошков. Гидрологические расчеты. - Л: Гидрометеоиздат, 1979. – С. 435.
13. Берлянт А.М. Картография. -М.: Мысль, 2002 г. С. 175-180
14. Салищев К.А. Картография. Учебник для университетов. – М.: Высшая школа, 1982. – С. 191-193
15. Ю.С.Билич, А.С.Васмут. Проектирование и состовление карт. – М.: Недра, 1984. – 364 с.
16. Сладкопевцев С.А. Изучение и картографирование рельефа с использованием аэрокосмических информации. Москва. Недра. 1982.
17. Флоринский И.В. Международный опыт использования цифровых моделей рельефа при автоматизировании анализа данных дистанционного зондирования. //Геодезия и картография . 1995. №12. С.45-51.
        
        ӘЛ – ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ  ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ГЕОГРАФИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
ГЕОМОРФОЛОГИЯ ЖӘНЕ КАРТОГРАФИЯ ... ... ... ГИДРОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ.
Орындаған:
Теликбаев М.
Картография мамандығының
3 курс студенті
Ғылыми жетекшісі:
Алиасқаров Ғ.
аға оқытушы
Алматы, 2009
Мазмұны
| ... | |
| ... ... | |
|1 ... ... ... физикалық-географиялық | |
| ... | ... ... ... орны және жер ... | |
| ... | ... |Алаптың климаттық | |
| ... |
| |....... | ... | |
| ... |
| ... | ... | |
| ... |
| |.............................. | ... |
| ... | ... | |
| ... |
| ... | ... |Топырақ | |
| ... |
| ... | ... |Өсімдік | |
| ... |
| ... | ... ... |
| ... | |
|2 ... ... ... | |
| ... | |
|3 ... су пайдаланудың | |
| ... | |
|4 ... ... су | |
| ... |
| ... | ... ... және ... қаматмасыздықты ағынды шамаларын | |
| ... |
| ... | ... ... ГАЖ ... | |
| ... | ... |Өзен алабы картасын құрастыру | |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| ... әдебиеттер тізімі | |
| ... ... ... ... ... ... өзені – Алакөл алабындағы
сулылығы жағынан ең ірі ... ... ... ... өзен ... оның ... ... экожүйелік теңдестігін сақтаушы
компоненттердің негізгісі.
Бүгінгі күні, Тентек ... ... ... ойпатындағы көлдермен қатар
әлемдік аса маңызды сулы-батпақты жерлерді ... ... ... ... ... ... ... Тентек өзені
атырауындағы ну қамыстар мен тоғайларда ... ... ... ... т.б.
саны аз қалған аңдар, үйрек, қаз, қу және т.б. құстардың бірнеше түрлері
кездеседі. Осы ... бір ... ... қалыптасуы мен даму жолдары
және оны ... қалу ... өзен ... ... ... режиміне
байланысты.
Аталған ... ... ... ... жету үшін ... ... ... өзені алабының физикалық-географиялық, гидрологиялық тұрғыдан
зерттелу деңгейлері қарастырылды;
-айтылған алап өзендерінің жылдық ... ... ... ... су ... ... деректер жиналып, талданды;
-жиналған деректер нәтижесінде карта жасалынды.
1 Тентек өзені алабының физикалық-географиялық жағдайы
1.1 Алаптың географиялық орны және жер ... ... ... өзен ... ... ... ауданы территориясында
орналасқан. Өзен алабы, оңтүстігінде Жоңғар Алатауының сілемдерімен,
батысында Лепсі өзенінің, ... ... ... ... ... ... ... бөлігіндегі биік шыңдарда ... ... ... ... ... ... шөлге дейінгі аралықтағы
барлық географиялық белдемдерді қамтиды [1,2].
Тентек өзені алабының қазіргі заманғы жер бедері құрылысында келесі ... ... ... ... болады:
- эрозиялық-денудациялық таулар – Жоңғар Алатауы жоталары;
- Жоңғар Алатауының аллювиалды-пролювиалды тауалды жазықтары;
- ... ... ұсақ ... және ... ... ... эрозиялық-денудациялық таулар – Жоңғар Алатауының ... ... ... ... тау ... ... ... Алатауы мұнда
алаптың оңтүстігінде, тауаралық ойпаттармен бөлінген, ендік бойымен созылып
жатқан жоталар жүйесінен тұрады.
Тауаралық ойпаттардың ішінде ең ... ... ... ... ... оңтүстігінде – биіктаулы Күнгей
жоталарына тіреліп жатыр. Ойпат шығыстан батысқа, Алакөл ... ... ... 200 ... ... ... ... түбінің ені 5-тен 15 км-ге
дейін өзгереді.
Ойпат бірнеше өзен ... ... ... ... ... ... ... өзенінің салалары кең аңғарлы, бірақ жер
бедеріне аса терең ... ... ... ... ... Тентек
өзенінің салалары аңғарларының тереңдгі кей жерлерде 200 м-ге ... ... ... ... өзенінің алабы аумағына кіреді.
Колпаков ойпатының абсолют биіктігі, ... және ... ... ... (1200 м) батысқа қарай ... (1000 м) ... ... ... ... ... ... жоталарының тауалды жазығының батыс
бөлігі (45-тен 55 км-ге ... ... ... ... ... ... ... өзенінің шығарынды конусы тұсында 25 км-ге ... ... ... ... ... Жаманты және т.б. ағынсулардың континентал
атыраулары әсерінен қалыптасқан. ... ... ... 6° -қа ... жетеді. Жер бедері таяз сайлармен және қазіргі
заманғы ағынсулар аңғарларымен тілімделген.
Аллювиал жазықтар Тентек ... ... ... сол жақ ... ... Алаптың батысында жатқан Тасқарақұм, Сарықұм құм ... ... ... дейін созылатын аллювиал жазықтардың ені 10 км-ден ... ... ... жер беті саз, ... ... кей ... тасшақпал-
малтатастардан құралған. Жер бедері тегіс, жайпақ төбелі. Кей ... ... таяз әрі тар ... ... ... ... ... оң жақ жағалауы көлдік аллювиал
жазықтарға ... Жер беті ... ... көлдік және өзендік
ұсақтүйіршікті шаңдақтардан және сазды ... ... ... ... ... мен ойыстар болмаса, жалпы жер бедері бір қалыпты ... ... ... ... ... ... және аласа таулар негізінен алаптың батыс суайрығын құрайды.
Арғанаты-Арқарлы ... ... және ... ... ... ағынсыз
ауданда орналасқан. Жоңғар жарылымы бойында көтерілген Сайқан таулары,
Бала Сайқан, Үлкен Сайқан, Ірге ... ... үшке ... Олар ... ... Алатауының ортасында орналасқан.
Тентектің ірі саласы Шынжылы ... ... сол жақ ... ... өтеді. Үлкен Сайқанда 884 м-ге дейін көтерілетін аз тілімделген
жайпақ төбелі эрозиялық-денудациялық жер бедері, Бала ... 618 ... ал ірге ... 689 м-ге дейін төмендеп, батысында ... ... бос ... ... қарай төмендеп кетеді.
Құмдар Арқарлы таулары мен Сасықкөлдің арасында ... ... ... ... ... ... ... Тасқарақұм
және Сарықұм құм массивтері. Олардың абсолют биіктіктері батыс бөліктерінде
айналасындағы ортадан 20-м-ге дейін, орталық бөліктерінде ... ... Құм ... орта және ұсақ ... ... тұрады, ал кей
жерлерде оған малтатастар араласқан.
Құмдардағы өсімдік жамылғысы мал ... ... ... кей ... ... кеткен. Соған қарамай бұл ... ... ... ... зор [4].
1.2 Алаптың климаттық жағдайы
Қарастырылып отырған аудан Евразия ... ... ... ... ... күрт өзгермелі әрі құрғақ.
Ауданда күннің ұзақтығы шамамен жылына 2600-ден 2800 сағатқа дейін
өзгереді. ... ... ... маусым, кейде шілде айларында байқалады.
Жаз айларындағы күн ... ... бар ... ... 85
пайызға дейінгі шамасын құрайды. ... ... бұл шама ... ... аудандарда кемірек.
Жаз кезінде бұлттар сирек, негізінен ... ашық ... Ал ... керісінше ашық күндер аз кездеседі.
1.2.1 Атмосфералық циркуляция
Атмосфера циркуляциясы бұл аймақта қыс мезгілінде негізінен Орталық
Қазақстан ... ... ... ... ... ... максимумының
әрекетімен, жазда – ортаазиялық депрессияның және азор максимумының
әрекетімен анықталады. ... ... ... да ... да ... ... бұл ауданда орналасқан тау жүйелері осы ... ... ... ... ... ... Жылдың суық мезгілінде
бұл аймақ сібір максимумынң қалыптасуына байланысты, ... ... ... Бұл ... қыс ... ауа ... ... ауа
температурасының қатты төмендеуіне ... Қыс ... ... Орта Азия территориясынан ... жылы ... ... ... ... ... ... сілемдерінің бұзылып
шегінуіне алып келеді. Күн жылуымен ... жылы ауа ... ... ... ене ... ... қоса ауада ылғалы мол болғандықтан, температурасы 0-
ден төмен суық ауа массаларының өзі ... ... ... ... орта ... тропиктік ауа массалары еніп ... ... әсер ... ... ... бұл ... бұлтсыз,
жауын-шашынсыз ашық күндер орнап, желдердің әрекеті де әлсірейді.
Күзгі циркуляциялық ... ... ... ... Бұл мезгілде
атмосфералық шептердің өтуі жиіленіп, арктикалық ауа массалары ... ... күн ... да азая ... ... ... ... жалпы атмосфералық циркуляцияға қатты
әсер етеді. Тау ... ... ... ... ... ( ... цируляция, тау асулары желдері, фен желдері және
т.б.) қалыптастырады.
1.2.2 Ауа температурасы.
Зерттеліп отырған ауданның жазық бөліктерде ... күрт ... ... ұзақ қыстарда ауа температурасы „минус” 500 С шамасына дейін төмендесе,
жазғы құрғақ кезең температурасы „плюс” 400 С ... ... ... және ... ... ... режимі айналадағы
жазықтардан өзгеше. Тауалды аумақтарында ... ... ... ... ... суық әрі ауыр ауа массаларының гравитациялық
ағынына байланысты қалыптасатын ... ... ... ... ... және ... ... тілмділігі,
аңғарларының тереңдігі мен кеңдігі және т.б. факторлар мұнда саналуан
климаттардың қалыптасуына ... ... ... ... ... ... ... жылы мезгілінде
бриздық әрекеттермен шектеледі.
Тентек өзені алабының орналасуына байланысты ауа температурасы ... ... ... ... ... 1-де ... отырған алапта
(Үшарал, Осиновка) және жақын орналасқан (Лепсинск) метеорологиялық
бекеттерде ... ауа ... ... ... шамалары
келтірілген [1,5].
Кесте 1 – Көпжылдық орташа айлық және жылдық ауа температурасы, 0С [1,5].
|станция |I |II |
| | ... ... ... ... а. |1915 ... |
|Орта Тентек ... а. ... |17.II. 1965 ... ... а. ... ... ... |Көкиірім а. |1.XI. 1960 ... ... ... ... құйылысынан|23.II.1961 |31.VIII.1964 |
| |3 км ... |1.I. 1968 ... ... ... а. ... ... ... (Ақбұлақ) |Осиновка а. ... ... ... ... а. ... ... ... алабын игеру және шаруашылықтың, оның ішінде, бірінші болып, балық
өнеркәсібінің сұраныстары өтеу, сонымен бірге, „Ресурсы ... ... ... мақсатында 1960-1964 жж. Алматы ГМО-ның (
Гидрометеорологиялық ... ... ... ... ... ... Бірінші рет алап ... ... ... ... көптеген шаруашылық шаралардың
іске асуына ғылыми-практикалық дәйектелген негіз болды. Осы ... ... ... ... ... негізі болғаны анық.
Зерттеулердің нәтижелері „Ресурсы ... ... ... ... ... ... көбі тек ... деңгейде болғанымен,
алаптың гидрологиялық тұрғыдан зерттелуіне ... ... ... Алаптағы
гидрологиялық бекеттер жүйелері сурет 1-де көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... РМК-ның иелігінде болды.
(- жұмыс істеп тұрған гидрологиялық бекеттер
(- жабылған гидрологиялық бекеттер
Сурет 1 – Тентек өзені алабының ... ... ... Алакөл ойпаты алабында суармалы егіншіліктің дамуына
байланысты Қазақ ... ... және су ... ... ... ... ... Бірақ, Тентек алабында олардың бақылау
бекеттері, тек ... ... ... ... ең суы мол, әрі ... ... ... үлкен
үлесі бар Тентек өзенінің жылдық ағынды режимі түпкілікті зерттелген деп
айта алмаймыз. Жоғарыда келтірілген ... ... 70-ші ... ... пайдаланылғанын ескере кеткеніміз жөн, бірақ соған
қарамай берілген бағалаулардың маңызы өте үлкен, әрі бұл ... ... ... ... ... күйі ... өзгеріске ұшыраған
жоқ.
Жалпы, бұл аймақ өзендерінің ағындысы және олардың көпжылдық өзгерімдері,
жылдық үлестірімі жайлы жалпыланған ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
Тентек өзенінің ағынды режиміне байланысты В.М. Болдыревтың еңбектерін
атап өтуге болады.
3. ... су ... ... ... ... 30-шы ... ... Алакөл алабында кең
дамыған суармалы егіншіліктің Тентек ... ... да ... Алғашқы
сутару каналдары 1937 жылы іске қосылды. Олар, Тентек ... ... ... -9 км ... Алакөлбойы каналы және -12 км
оңтүстік-шығыстағы Есерген (жаңа арық) каналдары ... ... 4 – ... ... ... су тарту каналдары [10,11].
Сутарту каналдары |Су тартылған өзен |Құйылысына дейінгі қашықтық, ... ... жыл ... ... | | | | | | |Жаңа (Есерген) |р.Тентек
(оң) |67,0 |1937 |1942,
1945-1952,
1954-70 | | | | | | ... ... (оң) |64,0 |1920 |- | | | | | ... ... (оң) |74,0 |- |- | | | | | | |Андреевская А
|р.Шынжылы (оң) |71,0 |- |- | | | | | | ... Б ... ... |- |- | | | | | | ... В ... (оң) |68,0 |- |- | | | |
| | ... Е |р.Шынжылы (оң) |66,0 |- |- | | | | | | |Кызылжар
|р.Шынжылы (оң) |56,0 |- |- | | | | | | |Мат ... (оң) |17,0 |- |- |
| | | | | ... ... (сол) |15,0 |- |- | | | | | | ... жылы ... ... ... шығар тұсында сутарту имараты салынған.
Ол имарат арқылы оң және сол жағалық ірі каналдарға су бөлінеді. ... ... мен ... ... жағдайы бүгінгі күні өте
нашар, каналдардың кейбір учаскелерінде су пайдаланушыға ... ... ... жатады, әрі каналдармен тасымалдау кезінде шығындалатын ... де ... ... 24 ... 2003 жылы 38 ден 41 ... ... ... коэффициенті 0,4-тен 0,5-ке дейінгі аралықта. Тағы
бір ескеретін жай, 1996 жылдан ... ... ... мөлшері төмендей
бастаған. Тентек өзенінің шаруашылықта да маңызы ... ... ... әрі ... және ... ағынды өзгерімі салыстырмалы түрде төмен
Тентек өзені шаруашылықта пайдалануға аса қолайлы. Атап айтсақ, ... ... ... саны 24 ... ... бар (кесте 4).
1993 жылдан 2003 жылдарға дейінгі аралықта өзендерден алынған сулардың
орасан бөлігі (99,3 %) ... ... ... 0,4 ... ... шаруашылықтың, 0,3 пайызы өнеркәсітің үлесінде [10].
Олардың 13-і –Тентек өзенінің Төңкеріс селосы ... ... ... ... 11-і ... ... Николаевка селосы тұсынан Тентекке
құяр тұсына ... ... ... ГАЖ ... ... ... ретінде географияны, информатиканы, ақпараттар жүйелер
теориясын біріктіре отырып, картография және ... ... ... ... болды. ГАЖ-дың мағынасы болып географиялық ортадағы кеңістік-
уақыттағы ақпараттар ағыны табылады. ... ... ... ... ақпараттық үлгілеуді айтады.
ГАЖ дегеніміз – табиғи және ... ... ... ... ... ... пен ... етуін, географиялық білімдер мен мәліметтер ... ... ... көмегін зерттейтін ғылым.
Қазіргі уақытта ғылымдар жүйесінде ГАЖ өзіне лайықты орнын алуда. Оны
географиялық зерттеулерді ... ... мен ... ... ... ... міндеттерінің бірі-географиялық
ақпараттардың синтезі мен талдауының ... ... ... ... мен бағдарламалық ... ... ... ... ГАЖ табиғи және әлеуметтік-
экономикалық үрдістер мен ... ... ... ... ... болжайтын және шншім
қабылдап, басқаруға арналған негізгі ғылым болып отыр.
1) ГАЖ ... ... ... жинап, өңдеп, сақтап, талдауға
арналған. Адам-бағдарлама-машиналық кешен.
2) ГАЖ белгілі бір территорияда пайда болған ... ... ... ... сол жағдайдың картографиялық және тақырыптық ақпаратын алу.
3) ГАЖ, бұл-аймақтың кеңістік контурынан ... ... ... үстіне бірін салу-overlay-лық операция.
4) ГАЖ, бұл-аналитикалық және картометриялық зерттеу мен талдау.
Негізінде кез-келген ... ... жолы ... ГАЖ, ... ... ... мен құрылымдардың өзгеруін зерттеу және
олардың жағдайын уақытында үлгілеу.
6) ГАЖ кеңістіктік ақпаратты визуализациялау және динамикалық ... ГАЖ ... мен ... ... ГАЖ - жылдамдық, сапа, дәлдік.
9) ГАЖ, бұл-ғылым, технология және бизнес бәрі бір түрде.
10) ГАЖ, ... ... ... мен картометриядағы
революция [13].
ГАЖ-да картаны құрастыру процесі қарапайым әрі ... ол ... ... автоматтандырылған картографиялаумен салыстырғанда. Ол
мәліметтер базасын құрудан басталады, шыққан мәліметтер, яғни олардың көзі
ретінде ... ... ... ... ... арқылы
қолданылады. Осындай мәліметтер базасын әркелкі территориядағы, әртүрлі
масштабтағы белгілі бір шартты белгілері бар ... ... ... уақытта мәліметтер базасы жаңа деректермен толықтырылып, ондағы
басқа деректерді ... сол ... ... ... ... - ол ... немесе құбылыстың пішіні немесе
орналасу жағдайын анықтайды. Пішініне байланысты оларды:растрлық ... деп ... ... ... - ... космостық, аэро және
жай суреттер, кез ... ... ... ... қағаз карталарын
жатқызуға болады.
2)Атрибуттық деректер-ол ... ... ... ... ... ... ... базалық карта құрастырудың негізі болса,
атрибутты бұл ... ... ... мен ... ... ... ... моделі-графикалық ақпарттардың нүкте, сызық, көп бұрышты
түрде берілуін айтады. Ол дискретті нысандардың, ... ... жол, ... қолданғанға ыңғайлы. Ал растрлы деректер моделі ақиқат тең
ұяшықтарға бөлінген пикселдер ... ... Олар ... ... талдауға ыңғайлы. Әр ұяшықтың класқа немесе категорияға ... мәні ... ... ... ... 5 ... ... етеді енгізу,
манипуляция, басқару, сұраныс, визуализациялау.
ESRI фирмасының программалық өнімі ... ГАЖ ... ... ... яғни ... ... ... деңгейлі мүмкіндігі бар.
ArcGIS-бұл 3 өзара ... ArcMap, ... ... ... жиыны.Бұлар бірігіп картографиялау, мәліметтерді ... ... ... ... және ... геоөңдеуден өткізу
сияқты түрлі дәрежелі қиындықтағы ГАЖ-функцияларды шешуге мүмкіндік береді.
ArcGIS-ГАЖ қолданушылардың үлкен қауымына арналған толық-функционалды,
интегрирленген, масштабталған жүйесі.
ArcMap – ... ... мен ... ... ... анализдеу үшін қажет. Бұл қосымшада негізгі жұмыс картамен
жасалады. Картаның ... ... ... ... ... ... ... линейкасы, солтүстік стрелка және ... ... ... яғни ... болады.
ArcMap-та картаны 2 қосымшамен жұмыс істейміз:
1) Географиялық мәліметтер негізінде ... ... ... ... символдарды анықтауға, анализ жасауға мүмкіндік ... ... ... ... жасалады.
2) Компоновка негізінде – карталарды безендіру, яғни легенда құрастыру,
тақырыбы, масштабы жасалады, масштабы ... ... ... ... ... базасын құрастыру мен кеңістік мәліметтерді
басқару үшін, сонымен қатар, метамәліметтерді ... ... ... сияқты
функцияларын атқаратын қосымшасы. Біздің ГАЖ-дың барлық ... және ... ... Ол ... ... ... ... инструменттер, метамәліметтерді құрастыру, көру,
басқару, әртүрлі ... ... тез ашып ... ... ... ... ... ұсынады. ArcMap –қа
ұқсайды, бірақ ерекшелігі – редакция ...... ... конвертациясы. Геомәліметтерді
өңдеуге арналған көптеген құралдарды ... ... ... және ArcToolbox әртүрлі ГАЖ-функцияларды ... ... ... ... -та ... ... табамыз да, оны
ArcMap-та екі рет ... ... ... ... ... ArcMap ... ... өзгертулер келтіруге болады.
Мен, өзімнің "Шығыс Қазақстан облысының ... ... ... ... ... карта сызғанымда американдық ESRI фирмасының
ArcGIS 9.1. картографиялық программасын ... Бұл ... ... – оның қолайлылығы, жұмыс операцияларын тез ... ... ... ... соңғы стандарттарға
сәйкес келуі.
Жұмыс жасамас бұрын Қазақстан Республикасының картасын алып, кеңістікте
өз орнын тапқан, яғни ... ... ала ... оны ... ArcGIS программасына құямыз. Осыдан кейін негізгі – керекті
қабаттарды құру, ... ... ... ішінде маңызды мәліметтерді
енгізу үшін ... ... ашу ... ... жеке ... құру – Arccatalog-тағы vector ... ... ... шертіп→жаңа (new)→қабат (shapefile)→терезе ашылады→ат береміз→
бейнелеудің қажетті түрін ... ... ... ... беру үшін ... ... ... Import→Координата жүйесі проекциясы (Projected Coordinate
System)→Пулково 1942→керек зонаны таңдаймыз→ОК→ОК.
Осы Arccatalog-та ашылған қабатты ArcMap-қа шақырамыз. Ол үшін ... ... ... ... ... vector ... ... қажетті
қабатты шақырамыз, яғни Add. Әрбір Shapefile 6 ... ... Мой ... арқылы ашқанда көреміз.
Қабаттармен жұмыс істегенде оцифровка ... ... сол ... бере кетеміз, яғни Атрибуттар кестесін ашамыз.
Атрибуттар кестесін ашу. ... ... ... ... ... да," ... ... ашуды" таңдаймыз→обьекттердің
атын жазу үшін жаңа жол ашу ... қосу ... ... атын
береміз.Оның типін таңдаймыз:
Shapefile – сызық, нүкте, полигон түрінде болады. Ол 6 құрамдас бөліктен
тұрады. Егер осы құрамдас бөліктердің біреуі кем ... ... ... кез ... ... бір ... екінші жерге көшіру үшін міндетті
түрде 6 құрамдас бөлігін түгел ... ... ... ... ... ... ... категорияларға бөлеміз. Картасы құрастырылып
отырған территориядағы барлық обьекттер салынып болған соң, әрбір обьектіні
өз категориясы бойынша ... ... ... ... ... ... сызықтық обьект болғанда қалыңдығын және т.б. анықтаймыз.
Нәтижесінде ... ... өз ... ... белгілі бір шартты белгіге
ие болады
Карта бетіндегі обьектілерді жазу технологиясы, тексттік ... ... ... ... жолдары.
Географиялық обьекттерді категорияларына қарай атауларына шрифт
өлшемдерін ... Кез ... ... обьектілер белгілі бір ақпарат
көзі болып табылады. ... ... ... тән ... (атауы,
морфометриясы, морфолгиясы) болады.Мысалы, таудың атауы, биіктік ... ... ... ... және ... ... карталарды құрастыруда карта бетіндегі обьекттердің
атауы жазылады, негізгі географиялық ақпарат беріледі.
Карта бетіндегі обьекттерді бейнелеу барысында, оның ... ... ... ... ... ... ... таңдап алады.
Обьекттерді жазу үшін қабатқа ... оң жақ ... ... ... ... ... ... (field)
Шрифттың өлшемін, түсін таңдауға болады.
Аннотация және оны құру жолы
Геометриялық 3 ...... ... ... ... ... ... туралы мәліметтер карта бетінде жазу арқылы ... ... ... ... оқу мүмкін емес. Сондықтан,
әрбір обьектіні салғанда, оның сандық және сапалық көрсеткіштерін немесе
атауларын ... ... ... Электронды карталар жасау
барысында аннотация жасау міндетті емес.
Аннотация дегеніміз - обьекттердің ... және ... ... жеке ... Аннотация құру жолы:
Обьекттердің қажетті мәліметтері жазылған соң, мысалы, елді мекендердің
атауы name жолы ... ... ... ... ... жазылады.
Обьекттердің атауы тек бір бағытта ғана жазылады. Мысалы, оң жаққа, бірнеше
қабаттың ... осы ... ... ... ... араласып,
оқылмай кетуі мүмкін. Сондықтан, жеке аннотация қабатын ... ... ... болады. Осы процедураны іске ... үшін ... ... ... сол қабатқа барып, оң жағын
басамыз→жазуларды ... ... (Convert labels ... ... осы ... ... мәліметтер
болады→байланысты обьектілер (feature linked).
Обьектімен байланысты аннотация, яғни сол обьектімен тікелей байланыста,
обьектіні алып ... ... өшіп ... ... convert ... қабаты қосылады.
Енді кез келген обьектіні белгілеп, орнын ауыстырып ... ... ... алып ... шрифттің түсін, өлшемін өзгертуге болады.
Аннотация жасаған кезде ескерілетін жағдайлар:
– карта масштабын көрсету керек;
... ... ... ... бетіндегі обьекттердің
картографиялық заңдылықтарын қатаң сақтау керек.
Аннотация қабатында обьектілер қанша класқа ... ... ... ... ... Кез келген уақытта бір категорияға кіретін
барлық обьектілердің автоматты түрде шрифтін, түсін, ... ... ... ... қағаз бетіне басып шығаруға әзірлеу
Мәліметтер түрінде (Data view) – ... ... ... ... ... ... ... немесе жалпы мәліметтерін
жазу, яғни редакциялау жұмысын жүзеге асырамыз.
Компоновка түріндегі (Layout view) - картаны ... ... ... ... дайындау жұмысы жүзеге асырылады. Өзімізге қажетті ... ... соң, ... ... үшін ... ... ... ауысамыз. Ең бірінші байқайтынымыз: панельде қағаз өлшемі
көрсетіледі.
1.Өзімізге қажетті масштабын көрсетеміз, карта қағаз бетіне симаса,
қағаз өлшемін ... Ол үшін Бет пен ... ... (Page and ... up) ... ашу ... Оны екі ... ашуға болады:
1) Файл арқылы
2) Картадан бос кеңістікте тышқанның оң жағын басу арқылы.
Ашылған терезеде бірнеше операциялар орындалады. Мұнда тек ... ... ... ... ... ... ... жұмысы жүзеге асырылады.
1) Name командасында принтердің немесе плоттердің атын ... Paper – ... ... ... ... Портрет (Portret)
2) Альбом (Landscape)
Карта тақырыбын жазу
Карта тақырыбын жазу үшін келесі командаларды ... ... ... ... ... бетінде масштабты 2 жолмен көрсетуге болады:сызық және сандық.
Сызықтық-Scale bar
Сандық-Scale text
Қою (Insert) → ... (Scale ... ... ... (Insert) → ... ... (North Arrow)
Карта легендасын құрастыру
Карта легендасы – карта бетіндегі обьекттерді оқу үшін ... ... ... деп табылады. ArcGIS-та шартты белгілерді құрастыру
үшін ... ... ... ... мен ... компоновкада
карта бетіне шақырамыз. Кез келген картаны құрастыруда картадан тыс ... ... ... ... ... пайдаланамыз.
Қою (Insert) → Легенда (Legend)→ ашылған терезеде 2 баған бар:
1) Map layers 2) Legend ... ... ... ені мен ... жұмыстарынан кейін дайын болған картаны қағаз бетіне басып
шығару үшін төмендегі операциялар ... ... ... ... 3 түрі бар. Ол ... яғни оң жағын басып,
1) Бет пен баспа параметрі (Page and print set up) → Use printer ... → Show printer margins on ... ... ... File→ ... ... тәртіптерін орындау барысында картаны талапқа сай дайындауға болады [15].
4.2. Өзен ... ... ... ... ... ... құрастыру принципіне тоқталар болсақ. картографияда
табиғаттағы ресурстардың таралу заңдылықтары картографиялық бейнелеу
әдістерімен ... ... тән ... ... материяның
ерекшеліктеріне сай жасалады. Құбылыстарды бейнелеу оның ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Ал табиғаттағы материяларды ... ... мен ... жасы ... ... ... басты назарға ұсталады. Дәл
осындай материялардың бірі – біздің картографиялайтын аймақтағы өзен ... ... жер ... ... ... негізінде сандық бағалау
үшін фотометриялық (контактысыз) әдіс ... ол өзен ... ... жер ... системасының шағылдырғыштық қасиетінің арасындағы өзара
әрекеттестігінің тіршілік етуіне ... ... осы өзен ... мен ... ... ... бірлестігімен жұмыс жасағанда, олрдың биоэкологиялық
жүйесінің күрделілігін еске ... жөн, ... ... ... болып қалмайды, ол географиялық ... ... ... ... ... және де жер бетіндегі өзен торының жиілік шамасына қарай
өзгеруі мүмкін. Өзен алабы ... ... ... ... ... ... периодтағы зерттеуді талап етеді, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... [16].
Өзен алабы картасы жалпы өзендердің таралуындағы зоналық факторлар
яғни, географиялық орналасуы, түрі, ... ... ... ... ... де ... жатады. Бұнда негізінен
өзен алабы карталарын тақырыптық ... ... ... ... ... ... сипатына қарай барлық талаптар бұған сәйкес ... ... ... карталарын сипаттап айтуға тура келсе:
өзен тораптары бейнеленетін карта; өзен ағысының жылдамдығын ... су ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін ескергенде жөн.
Мысалы, құрлықтардағы өзендердің таралу картасы, суайрық сызықтарының
өзгеруін ... ... ... ... кейбір тұстарын
тікелей қолданамыз.
Мысал үшін Қазақстанның өзен алабтарын картографиялау кезінде
оңтүстік ... ... , оның ... Іле Алатауы массивіне жататын ... ... ... жасасақ, өзен ағынының жаңаруы арасындағы табиғи
заңдылықтың жатқанын көре ... ... ... ... ... вод ... Центральный и Южный Казахстан. Бассейн
оз. Балхаш. Т. 13, вып.2 – Л.: ... 1970. – С. ... ... ежегодникики. Т.5, вып. 5-8. – Л.: ... ... ... характеристики. Т. 13, вып.2 – ... А. В. ... ... ... и ... ... впадины. Вопросы географии Казастана. Сб. научн. тр., вып.12 –
Алма-Ата:Наука, 1965. – С. ... Т.М. ... ... ... ... ... географии Казастана. Сб. научн. тр., вып.12 – Алма-Ата:Наука, 1965.
– С. 26-38.
6. П.И. ... ... ... Алакольской впадины. Вопросы
географии Казастана. Сб. научн. тр., вып.12 – Алма-Ата:Наука, 1965. – С. ... О.М. ... ... ... впадины. Вопросы географии
Казастана. Сб. научн. тр., вып.12 – Алма-Ата:Наука, 1965. – С. 69-78.
8. В.М. ... ... рек и ... водотоков Алакольской впадины.
Вопросы географии Казастана. Сб. ... тр., ...... ... С. ... Отчеты о ... ... ... ... за 1996-2001 гг. – Алматы.
10. Отчет о НИР ИГ МОН РК. ... ... ... ... вод с ... ... и климатических факторов как
основы гидроэкологической безопасности ... ... ... 1.-
Алматы, 2004.- С.124.
11. П.А. Черкасов. Расчет составляющих ... ... ... ... ... 2004.- С. ... И.Ф. ... Гидрологические расчеты. - Л: Гидрометеоиздат, 1979. –
С. 435.
13. Берлянт А.М. Картография. -М.: Мысль, 2002 г. С. 175-180
14. Салищев К.А. ... ... для ... – М.: ... 1982. – С. ... Ю.С.Билич, А.С.Васмут. Проектирование и состовление карт. – М.: Недра,
1984. – 364 с.
16. Сладкопевцев С.А. Изучение и картографирование ... с ... ... ... ... 1982.
17. Флоринский И.В. Международный опыт использования цифровых ... при ... ... ... дистанционного зондирования.
//Геодезия и картография . 1995. №12. С.45-51.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сарысу өзені алабының зерттелмеген өзендерінің ағындысын есептеу50 бет
Қара Ертіс өзені алабының негізгі өзендерінің жылдық ағынды үлестірімі36 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Іле өзенінің су режимі23 бет
Іле өзеніндегі тыран (abramis brama) балығының биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің гистологиялық ерекшеліктері29 бет
Алматы қаласының Есентай өзені суының химиялық құрамын анықтау53 бет
Аридтену үрдісінің Сырдария өзенінің төменгі ағысындағы топырақтардың шөлденуіне әсері66 бет
Ауа алабының ластануы9 бет
Ақсай өзені – Ақсай бекеті бойынша су өтімі қисықтарын тұрғызу және жылдық ағындыны есептеу16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь