Инфляцияның мәнi, түрлері және пайда болу себептерi

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 бөлiм. Инфляцияның мәнi, түрлері және пайда болу себептерi ... ... ..5
1.1. Инфляцияның мәнi және мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Инфляцияның пайда болу себептерi және оның балама
қайнар көздерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3. Инфляцияның түрлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

2 бөлiм. Қазақстан Республикасының әлеуметтiк.экономикалық
жағдайына инфляцияның әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.1. Инфляцияның алдын алу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.2. Инфляцияны реттеудегі Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкінің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.3. Нарық жағдайындағы Қазақстанның инфляциялық процестің
қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
Қолданылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
Қазақстанның нарықтық даму жолына өту барысында, Республика бұрыңғы КСРО-ның жасырып келген көптеген экономикалық проблемаларымен кездеседi. Осы кезде мемелекет алдыңда тұрған ең басты мәселелердiң бiрi бұл тұрақты ақша жүйесiн құру болды, өйткенi оптимальды ақша массасының айналымы мен қаржы-несие институттарының жұмысынсыз экономиканы дамыту мүмкiн емес едi. Ақша жүйесiнiң тұрақтылығы ең алдымен инфляция деңгейiне және мемлекеттiң жүргiзiп отырған ақша-несие саясатына байланысты. Инфляция экономикалық құбылыс ретiнде барлық мемлекеттерде байқалады және оған мемлекет тарапынан үздiксiз қадағалау мен реттеу жүргiзiп отыру қажет.
Инфляция дүние жүзiндегi көптеген елдердiң экономикалық және әлеуметтiк өмiрiндегi ең бiр өткiр проблемаларының бiрi. Бұл проблема бұрыңғы КСРО құрамындағы мемлекеттердiң барлығын қамтып өттi.
Инфляция тауар бағаларының өсуiнен көрiнгенмен, ол тек ақшаға ғана тән « ғажайыпң құбылыс емес. Ол күрделi әлеуметтiк-экономикалық құбылыс, оны тудырушы шаруашылықтың түрлi салаларындағы ұдайы өндiрiс сәйкестiлiгiнiң бұзылуы.
Жоғарыдағы айтылғандарды ескерiп, инфляция дейтiн экономикалық құбылысты зерттеу өте актуальды болып табылады.
Менiң осы тақырыпты таңдап алуымның басты себебi- инфляцияның экономикалық құбылыс ретiнде экономиканың барлық салаларына (өндiрiске, қаржы-несие жүйесiне, әлеуметтiк-экономикалық салаға және тағы басқаға) әсер етуi.
Осы курстық жұмыстың негiзгi мақсаты- инфляцияны қазiргi экономикалық жүйенiң айрылмас құбылысы ретiнде терең зерттеу. Курстық жұмыста мен мынандай негiзгi мәселелерге көңiл бөлем:
1) инфляцияның мәнiн ашу, оның түрлерiн анықтау және пайда болу себептерiн танып бiлу.
2) инфляциның әлеуметтiк-экономикалық зардаптары мен антиинфляциялық күрестiң қазiргi кездегi әдiстерiн зерттеу.
3) Қазақстандағы инфляциялық процестiң дамуы мен оған қарсы мемлекеттiң жүргiзiп отырған саясаты туралы сөз болады.
1. Б. Көшенова "Ақша, несие, банктер, валюталық қатынастар", Алматы 2000 ж.
2. Я. Әубәкіров "Экономикалық теория негіздері", Алматы 1998ж.
3. Ғ.С. Сейітқасымов "Ақша, несие, банктер", Алматы 2001 ж.
4. М.С. Саниев "Ақша, несие, банктер ", Алматы 2001 ж.
5. К.Р. Макконнелл "Экономикс", Таллинн 1993 ж.
6. С.Б. Мақыш "Ақша айналымы және несие", Алматы 2008ж.
7. В. Крымова «Экономическая теория». Алматы 2007
8. Экономикалық саясат. Алматы 2006
9. Ә. Алдаберген «Қыркүйек инфляция қарқын алған ай болдың мақала, Егеменді Қазақстан газеті, 2008 жыл, 19 қазан
10. А.И. Мулюкова «Қазіргі Қазақстандағы инфляциялық процестердің көздерің мақала, Ұлттық банк. Экономикалық шолу, 2008 жыл №1
11. Г. Айманбетова «Инфляциялық таргеттеу: өтпелі кезеңнің проблемалары және жүзеге асыру перспективаларың мақала, Егеменді Қазақстан газеті, 2008 жыл, 19 мамыр.
12. «Панорама» 18 ақпан 2009 ж. № 6 (623) 2 бет
13. «Панорама» 11 наурыз 2009 ж. № 9, 2 бет
        
        Мазмұны:
Кiрiспе.....................................................................
...........................................3
1 бөлiм. Инфляцияның мәнi, түрлері және пайда болу себептерi..........5
1. ... мәнi ... ... ... болу ... және оның балама
қайнар
көздерi................................................................
.........................8
3. Инфляцияның
түрлерi................................................................
...........13
2 бөлiм. Қазақстан Республикасының әлеуметтiк-экономикалық
жағдайына инфляцияның
әсері......................................................16
2.1. ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
Банкінің
рөлі...............................……………...............………..……..20
2.3. Нарық жағдайындағы Қазақстанның инфляциялық процестің
қазіргі
жағдайы.....................................................................
................28
Қорытынды…………………………………………………………………...33
Қолданылған әдебиет………………………………………………………..35
Кiрiспе
Қазақстанның нарықтық даму жолына өту барысында, ... ... ... ... көптеген экономикалық проблемаларымен кездеседi.
Осы кезде мемелекет алдыңда тұрған ең басты мәселелердiң бiрi бұл ... ... құру ... ... ... ақша ... айналымы мен
қаржы-несие институттарының жұмысынсыз экономиканы дамыту мүмкiн емес едi.
Ақша жүйесiнiң тұрақтылығы ең алдымен инфляция ... және ... ... ... ... ... Инфляция экономикалық
құбылыс ретiнде барлық мемлекеттерде байқалады және оған мемлекет тарапынан
үздiксiз қадағалау мен ... ... ... ... ... ... көптеген елдердiң экономикалық және әлеуметтiк
өмiрiндегi ең бiр өткiр проблемаларының бiрi. Бұл проблема бұрыңғы ... ... ... ... ... тауар бағаларының өсуiнен көрiнгенмен, ол тек ақшаға ғана ... ... ... ... Ол ... әлеуметтiк-экономикалық құбылыс, оны
тудырушы шаруашылықтың түрлi салаларындағы ұдайы өндiрiс ... ... ... ... ... ... зерттеу өте актуальды болып табылады.
Менiң осы тақырыпты таңдап алуымның ... ... ... ... ... ... барлық салаларына (өндiрiске,
қаржы-несие жүйесiне, әлеуметтiк-экономикалық салаға және тағы басқаға)
әсер ... ... ... негiзгi мақсаты- инфляцияны қазiргi экономикалық
жүйенiң айрылмас құбылысы ретiнде терең ... ... ... мен
мынандай негiзгi мәселелерге көңiл бөлем:
1) инфляцияның мәнiн ашу, оның ... ... және ... ... танып бiлу.
2) инфляциның әлеуметтiк-экономикалық зардаптары мен антиинфляциялық
күрестiң қазiргi ... ... ... ... ... процестiң дамуы мен оған қарсы мемлекеттiң
жүргiзiп отырған саясаты туралы сөз болады.
1 бөлiм. Инфляцияның мәнi, түрлері және пайда болу ... ... мәнi және ... құбылыс ретiнде инфляция ұзақ уақыт өмiр ... ... ... ... ... ... ... терминiнiң сөзi латынның-inflatio-iсiну, қампаю дегендi
бiлдiредi. Тұңғыш рет ... ... ... ... азамат соғысы
кезiнде пайда болып, айналымдағы қағаз ақшалардың тым көбейiп кету ... ақша деп- ... ... ... орнына айналым және төлем құралы
қызметтерiн атқарып, мемлекет өз ... жабу үшiн ... ... ... құны бар, ... ... ... ақша белгiсi
(немесе құнбелгiсi алтынның өкiлi).
ХIХ ... бұл ... ... мен ... ... бастады.
Экономикалық әдебиеттерде инфляция түсiнiгi ХХ ... ... ... жиi қолданылса, кеңес өкiметiнiң экономикалық әдебиеттерiнде
20-шы жылдың орта кезiнде көрiндi.
Инфляцияның ... ... ... ақша ... тыс ... ... Бұл ақша ... құнсыздануына, тауар
бағаларының соғұрлым өсуiне әкеледi.
Бiрақта ... ... әр ... әр ... ... жүр. ... несие, банктер” деген, 1998 жылы Масквадан шыққан көлемдi ... ... ... ... ... ... жетiспеушiлiгiнен
және тауар мен көрсетiлген ... ... ... ... оның ... алу ... төмендеуi болып көрiнедi”
делiнген.
Бұл анықтаманың басты кемшiлiгi, ... ақша ... ... ... ... ... әсерi көрiнбейдi.
1999 жылы Алматыда шыққан “Толық экономикалық орысша-қазақша сөздiкте”
инфляция былай сипатталады: “Ақшалай табыстың тауарлар мен ... асып ... ... ... ... ... салдарынан
тауарлар мен көрсетiлетiн қызметтер бағасының өсуi.” Мұндай анықтамадан
байқайтынымыз, ең ... ... ... ... сияқты. Соның салдарынан
айналымда ақша көбейiп кетедi деген ой туады. Бiрақ, бұл да терiс ... ... ... Ол ... жоқ, ал тауар мен қызмет жетпегендiктен,
олардың сапалары төмен болғандықтан, ұсыным азайып, ... ... ... ақша ... ... болып көрiнедi.
Осының бәрiн еске алып, инфляция дегендi ... ... жөн ... ... ... ақша ... аса ... кетуiнiң, тауар
мен қызметтердiң жетiспеушiлiгiнiң және олардың ... ... ... ... мен ... қызметтердiң бағасының өсуi,
сөйтiп халықтың нақты табысының ... тек ... ... ғана тән және ол ... кез ... де орын ... ... инфляция айналымдағы ақшаның көбеюiмен
бейнеленедi. Бiрақ кейде, инфляциялық ахуал, айналымдағы ақшаның ... ... ... де туады. Мысалы, егер елде тауар ... ... ... ... ... ... тауар айналымының да көлемi азаяды.
Олай болса, оларға жұмыс ... ... да саны ... ... дәл ... айналымда жүрген ақшаның кейбiр бөлiгi артық болып шығуы мүмкiн. Тап
осындай жағдай ақша айналымы жедетiлсе де туады. Ақша ... ... ... ... болғанда, айналымға қосымша ақша шығарғанмен
бiрдей.
Алайда инфляцияны айналым процесiн құнсызданған қағаз ... ... деп ... ... Инфляция тауар бағаларының өсуiнен
көрiнгенiмен, ол тек ақшаға ғана тән “ғажайып” құбылыс ... Ол- ... ... оны ... ... ... ... ұдайы өндiрiс сәйкестiлiгiнiң бұзылуы. Инфляция дүниежүзiндегi
көптеген ... ... ... ең бiр ... ... бiрi.
Әсiресе, инфляция қауырт жағдайларда байқалады (мысалға: соғыс,
төңкерiс жағдайларында). ... ... ... өз ... жабу
мақсатында қағаз ақшаларды шығаруды ... ... ... ... ... Германияда инфляция жоғарғы қарқынға жеттi. 1923
жылдың ... ... ақша ... 496 квинтиллион рейхсмаркаға жетiп,
ол ақша өлшемi триллион есе құнсызданды.[1]
Инфляцияның қазiргi кездерде өзiне тән бiршама ерекшелiктерi бар:
✓ егер ... ... ... бiр ... аумағынан шықпаса, қазiр де
бүкiл ел аумағын қамтиды.
✓ егер инфляция бұрын бiр мезгiлде ғана жүрсе, қазiр ... көп ... ... егер ... ... тек ... әсерiнен туындаса, қазiр де көптеген
ақшасыз және тағы да басқа факторларға ... ... ... болу ... және оның ... ... көздерi.
Инфляцияға төменде көрсетер пайда болар себептерiмен қоса, осы елдегi
саяси жағдай да әсер етедi. Бұл ... ... ... тән ... ... жағдайдағы өз курсын төмендетуiн саяси ... ... ... да ... әсер ... ... топтағы ақшалай факторлар- ақшаға
сұраныстың тауарлы ұсыныстан жоғары ... ... ақша ... ... ... яғни ... ... жою мақсатында шамадан тыс
ақша шығаруға байланысты айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның курсын
бiрқалыпты ұстау үшiн үкiметтiң ... ... ... ... ... және тағы да ... ... жатады.
Екiншi топқа тауарлар бағасын және шығындарды ... ... ... ... ... қоғамдық ұдайы өндiрiс құрылымының үйлеспеушiлiгi;
шаруашылық ... ... ... ... баға ... экономикалық саясаты; сыртқы экономикалық iс-шаралары және сол
сияқты факторлар жатады.
Шын мәнiнде екi ... ... бiр- ... ... ... мен ... ... бағасын өсiрiп, инфляцияға соқтырады.
Инфляцияның өмiрдегi көрiнiсi- тауар ... күрт өсуi. ... ... ... және ... Дж. Гелбрейт “ақшаның тауарды
қууы” деп сипаттады. Инфляцияның алғашқы себебi- айналымдағы ақша массасы
мен ... тиiс ... ... ... ... ... бiрiншiден, өндiрiстiң кенет қысқаруынан,
екiншiден, ... ... ... ... ... мемлекет өз
шығындарын өтеу мақсатында қағаз ақшаны көп шығаруынан болады.
Алайда, айналымдағы ақша массасының ... ... кей ... ... ... ... ... 40-70 жылдарда АҚШ-та айналымдағы ақша
массасы бiр ... ... да, ... тауарлар мен көрсетiлетiн
қызметтердiң көлемi азайып, инфляциялық ... ... Бұл ... ... арттырудан туындаған инфляция едi. Бұны былай
түсiндiрейiк: айналыста төлем ... ... ... ... құралы
ретiндегi қолма-қол емес ақшалардың үлесiнiң артуы едi. Яғни қолма-қол емес
ақшалар қолма-қол ақшаларды үнемдеп ... ... ... ... ... ақша ... ... көрсетедi. Бiр мысал ретiнде 80-
шi жылдары ... ... ... бiр ... ... ... ... арттырып, нәтижесiнде сұранысты өсiрiп, ал бұл фактор өз
кезегiнде тауар дефицитiн ... ... ... болады.
Қорытындыласақ, ақша айналымының шапшаңдығының артуы ... ... ... ... жағдайлар өзгермесе, айналымға қосымша ақша
массасын шығарғанмен тең.
Мемлекеттiң ... ... ... ... ... ол ... ... тауар өндiрушiлер, басқа елдерден шикi затты
немесе өндiрiстiк жабдықтарды жоғары бағамен сатып алса, өндiрiстiң ... ... ... құны ... ... ... ... өндiрушiлер
пайданың көлемiн азайтпау үшiн өнiмнiң бағасын өсiруге тырысады. Сөйтiп
баға өседi. Инфляция күшейе ... iшкi ... ... ... да ... ... туғызады.
Өйткенi, кез келген митингiлер, ереуiлдер, басқа да бас көтерулер, осыдан
шығатын барлық ... ... ... ... ... ... ақшамен қатар басқа елдiң ... ... ... ... күшi ... ... ... елдiң ақшасы (мысалы
доллар) еркiн айырбасталатын болған соң, ұлттық ... ... оны ... ... ... ... ... айналысқа құйылады, себебi
айналым аясының жылдамдығы ... ... ... Бiрақ, ол инфляцияның
әсерiн күшейтедi; несиенi өндiрiске салынатын инвестицияны және ... ... ... ... ... екi ... ... және сатуға, ақша массасын және айналым жылдамдығын өзгертуге әсер
етедi.
Инфляция - өндiрiс процесiнiң бұзылуы, ... ... ... ... ... және ... ... саясаты мен
коммерциялық ... ... ... салдарынан туындайтын
күрделi, әрi көп факторлы құбылыс.
Сонымен, инфляцияның ... ... ... ... келемiз:
1. мемлекет кiрiсi мен шығысының бұзылуы, балансының бұзылуы.
2. әскери шығындардың өсуi немесе инвестицияның милитаризациялануы.
3. нарықтың өзiндiк ерекшелiктерi. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бағалардың
қалыптастыруынан пайда болатын инфляция.
4. бұл автаркиялық рынокта пайда болатын құбылыс. Елдегi ... ... ... ... ... ... туындаса, онда да инфляция
туындаудың бiр ... ... ... болуының тағы бiр себебi - инфляциялық күту. Егер де
белгiлi бiр инфляциялық ... ... өсуi iшкi ... ... ... халық тауар сатып алуды көбейтедi де, ... ... үлес ... ... ... КСРО ... кейiндерi, 1992
жылдың қаңтар-сәуiр айларының кезiнде инфляцияның жоғарғы қарқыны тұсында
өндiрушiлер өздерiн жабдықтаушылардың бағаны ... ... ... өз ... ... ... ... Ресей
экономикасындағы басқа да ТМД елдерiндегi бағалар бұрыңғы төлем қабiлетi
бар сұраныс деiгейiнен ғана емес, инфляцияны күткен ... де ... ... ... ... факторларға байланысты туындайды,
яғни айналыстағы ақша массасы өссе, соның нәтижесiнде төлем қабiлетi ... ... ... Ал сол ... бiр ... баға жағдайында
өндiрiстiң оралымсыздығы сұранысты қанағаттандыра ... ... ... ... ... мүмкiндiктерiн жоғарылатып, ... ... ... ... себептерiнiң ең негiзгiзi-әскери
шығындардың өсуi, яғни шығарылған ... ... ... жарамайтындықтан оның ақшалы эквивалентi бюджеттiң тапшылығын
тудырады. Тапшылықты жою үшiн айналымға қосымша ақша ... ... ақша ... ... ... орналастырады. Бюджет тапшылығын
жоюдың бiрiншi жолы өркендеген мемлекеттерге тән. Айналысқа қосымша ақша
массасын ... ... ... ... дамуының, жұмыссыздықтың
азаюының және бағаның төмендеуi сияқты жағымды көрiнiстер байқалып, ... ... ... ... аз ... ... пайдалы
деген қорытынды шығады. Себебi, ондай инфляция артық өндiру дағдысынан ... ... ... ... Одан әрi ... ... ... орны болмаған және дамыған сұранысқа өнiмдi ... ... ... баға өседi. Осыдан ... ... ... оның
тиiмдiлiгiнiң төмендеуiне және инфляцияның қарқындауына себебшi факторлар
әсер ете бастайды.
Сөйтiп, сұраныс инфляциясы ... ... ... салыстырғанда
айналыста артық ақша массасының болуы ... ... және ... ... ... баға ... әсер ... ақшасыз
факторларға байланысты туындайды. Ол ең ... ... ... ... ... өсуi ... ... төмендетiп, жалақыны қайта
индекстеу қажеттiгiн талап етедi. Жалақының өсуi өз кезегiнде өнiмдi өндiру
шығындарының ... ... ... ... ... баға бойынша
шығаратын өнiм көлемiнiң ... әкеп ... ... ... ... ... тауар бағасын көтеруге мәжбүр болады. Нәтижесiнде
инфляциялық серiппе (спираль) пайда болады, бағаның ... ... ... ... ... өсуi ... көтередi. Бұл жалақы мен бағаның
"инфляциялық серiппе" теориясы деп аталады.
Шығын инфляциясы ... ... ... ... ... ... баға ... ғана пайда болады. Алайда жалақы ... ... бiрi ... ... ... ... ... шикiзат, энергия
көздерiн алу, транспорт қызметiн төлеу шығындары көтерiлуiне байланысты ... ... пен ... ... және оларды тасымалдаудың
қымбаттауы, яғни материялдық шығындардың өсуi- бүкiл әлемде болатын заңды
процесс. Оған қарсы тұратын ... - ... ... ... шығындарын
төмендететiн жаңа техналогияны пайдалану. Бұл бүгiңгi ең маңызды алдыға
қойып отырған мәселе. Адамзат ... дәл осы үшiн ... ... инфляциясы мен сұраныс инфляциясы бiр-бiрiмен тығыз байланыста
және бiрiне-бiрi себепшi, оларды дәл ... ... ... ... ... ... ... болады:
1.3. Инфляцияның түрлерi.
Дүниежүзiлiк тәжiрiбиеде инфляцияны мына шартты түрлерге бөледi:
➢ экономиканы қамтитын аумағына байланысты-жергiлiктi және әлемдiк
инфляция.
➢ жүру ... ... ... (баға үнемi төмен қарқынмен
өседi), үздiксiз және сатылы (бiр қалыпты емес) инфляция.
➢ даму ... ... - ... ... ... - ... өсу қарқыны жылына орташа есеппен 5-10 проценттен аспайды;
қарқынды инфляция (галопирующая) – онда ... өсуi орта ... ... 50-ге ... ... ... бұл инфляцияның жоғарғы көлемiн
көптеген ғылыми әдебиеттер 100 процентке жеткiзедi; ұшқыр инфляция
(гиперинфляция) – онда бағаның өсуi ... 100 ... ... ... Қоры баға ... 50 ... ... оны ұшқыр
инфляцияның iшiндегi аса ұшқыр ... ... ... Егер ... өсуi ... ... және ... ұштасса, ондай құбылысты "стагфляция" деп атайды.
➢ инфляцияның тауар бағаларының өсуiнен көрiнуiне ... ашық және ... деп ... ... Өнеркәсiбi дамыған елдерге жылжымалы инфляция тән,
яғни жылдан-жылға ... ... ... ... ... ... инфляцияның бұл түрi өндiрiс пен жалпы ұлттық
өнiмнiң ... ... ... Ал дамушы мемлекеттерде қарқынды және
ұшқыр инфляция басымдау болады. Инфляцияға әсер ететiн ... ... және ... ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық
шаралары да әр елдiң экономикалық өсуiнiң ... ... ... ... ... мынадай жағдай
қалыптасады: бағаның жалпы деңгейiнiң өсуi өндiрiс ... ... ... ... ... ... жағдайын стагфляция деп атайды.
Стагфляцияның барынша айқын ... ... ... ... яғни ... ... Бiрсыпыра ғалым-экономистер стагфляцияның себебiн
нарықтың құрылымдық жетiлмегендiгiмен, ең алдымен ... ... ... ... ... ... бәсеке жағдайында бiр
тауарлардың қымбаттауы басқа тауарлардың арзандауына әкелiп соғады. Жалпы
бұл ... ... баға ... ... ... Ал ... жеткiлiктi дәрежеде болмаса, онда бағаның, оның төмендеуiне ... ... яғни бiр ... ... өсуi ... ... төмендеуiне әкелiп соқтырмайды. Нәтижесiнде тауарларға және өндiрiс
факторларына ... ... ... ... ... ... ... монополиялардың нарықтағы үстемдiгiне байланысты болады
деген ... бар. ... ... ... бiр ... өндiрiс
көлемiн азайтып, бағаны көтеру арқылы жоғары ... қол ... ... ... баға деңгейiнiң себебi бола тұра, бiрақ бағаның
өсуiнiң себебi бола ... ... ... пайда болу себебiн инфляциялық
күтумен байланыстырады. ... ... ... ... факторларының
қожайындары өздерiнiң табыстарының инфляцияға байланысты азаюының мүмкiн
екенiн ескере отырып, өздерiнiң қызметтерiнiң ... ... ... ... ... ... және жиынтық ұсынымның азаюына себеп болады.
Нәтижесiнде ... тән бiр ... ... өсуi және ... төмендеуi орын алады.
Шет елдер нарықта болатын инфляциялық тепе-теңдiк формаларына
байланысты ... ашық және ... деп ... баға ... ... тән ашық инфляция бағанық тауарлар
мен қызметтерге созылмалы артуы түрiнде көрiнедi. Ашық ... ... ... бағаның оқтын-оқтын төмендеуiмен ... оның ... ... ... Ал ол ашық инфляцияның нарық ... ... ... де оны ... ... алмайтынын көрсетедi.
Жасырын инфляция деп аталтын басылыңқы инфляция реттелмелi бағалар
қолданылатын экономикаға тән, ол ... ... ... ... ... ақша ... астыртын экономикада, бартерлiк
айырбастың дамуында көрiнедi. Басылыңқы инфляция, ... ... ... бар құрал және тауарлар мен қызметтердi бөлу өлшемi қызметiн
атқара алмаған ... ... ... сұраным мен ұсынымның ... ... ... ... ... қолдау нәтижесiнде пайда болады.
Бұндай жағдай ұзақ уақыттан берi бiздiң экономикамызға тән ... ... ... өнiм ... ... ... ... астыртын экономиканың, бартерлiк келiсiмнiң дамуымен ... ... ... ... ... сұраным мен ұсыным тепе-теңдiгi
бағасынан төмендеуiн қолдау әсерiнен туады, онда ... ... ... құралы
және тауарларды бөлу өлшемi ретiнде қызметiн атқарудан қалады. Егер бiздiң
осы ... ... ... ... онда ол ұзақ ... бойы ... ... болды. Және болашақ экономика үшiн бұл ... ... әлi де ... құтылуға болады.
2 бөлiм. Қазақстан Республикасының әлеуметтiк-экономикалық жағдайына
инфляцияның әсері
2.1. Инфляцияның алдын алу жолдары
Инфляция зардаптарын бейтараптандыру мақсатымен мемлекет ... ... ... ... ... ... ... экономиканы
тұрақтандыру, бағамен жалақыны реттеу, ... ... ... ... ... эмиссиялауды қатал бақылауға алу сияқты жалпы
экономикалық шараларды iске ... ... ... Ал аса ... ... ... ... Тарихта ақша реформасын жүргiзудiң екi формасы
бар:
➢ бiрiншi, жаңа ақша ... ... ... металл ақша жүйесiн
құрғанда, ... ... ... ... өзгергенде, яғни
отаршылық (колониялық) жүйе ... оның ... ... ... ... мемлекеттер пайда болғанда және 90-жылдардың басында
КСРО-ның орнына ТМД ... ... бұл ... ... ... ... тән жаңа ақша ... пайда болды.
➢ екiншi, ақша жүйесiнiң кейбiр элементтерiн өзгерту, яғни жаңа ... ... баға ... ақша ... және тағы сол ... және ... ... жылдары көптеген мемлекеттер ақша
айналысын тұрақтандыру мен экономиканы қалпына келтiрудiң ең бiр ... ... мына ... қолданады: нуллификация, реставрация
(ревальвация), ... және ... - ол ... ... ... орнына жаңа валютаны
енгiзу ... ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде рейхсмарка құнсызданып, 1924 жылы енгiзiлген жаңа
маркаға 1:1 трлн. ескi ... ... ... ... ескi ... ... - ол ақша өлшемiнiң бұрынғы алтын құрамын қалпына келтiру
әдiсi. Мысалы, Англияда ... ... ... кейiнгi 1925-1928
жылдардағы ақша реформасы кезiнде фунтстерлинктiң алтын құрамы соғысқа
дейiнгi ... ... Ал ... ... соғыстан кейiн
реставрация- ревальвация ретiнде доллармен салыстырғанда ұлттық валютаның
ресми курсын көтеру арқылы ... ... ... ... ... қоры
ақша өлшемiнiң алтын құрамын тiркеуден өткiздi. Мысалы, ГФР үш ревальвация
(1961, 19696, 1971 жж) өткiздi, яғни ... ... осы он ... ... ... жоғарылады.
Девальвация - ақша өлшемiнiң ... ... ... Ол ... ... кейiн АҚШ долларына шаққанда ұлттық валютаның ресми
курсын да, оның алтын құрамын да ... ... екi рет ... оның ... құрамы 1971 жылдың желтоқсанында 7,89 %-ке, ал ... ... 10%-ке ... 1973 ж. ... ... ... соң, девальвация Еуропа валюта жүйесiнде – ... ... ... ... - ол ... ... әдiсi, яғни баға масштабын
iрiлендiру. Мысалы, КСРО-да 1961 ... 1 ... ... баға ... есе ... 1961 жылы ... жаңа 1 рубль ескi 10 рубльге тең
алмастырылды. 1988 жылы Бразилияда енгiзiлген жаңа ақша ... ... 1000 ... ... болды. 1998 жылы Ресейде
де рубльге деноминация 1:1000 ескi ... ... ... ... ... әсер ... ... жауап ретiнде басты
инфляцияға қарсы саясаттың мынадай әдiстерi жұмыс жасайды:
➢ Дефляциялық саясат
... ... ... ... – бұл ақша және несие механизмi арқылы ақшаға деген
сұранысты ... ... ... ... арқылы мемлекеттiк шығыстарды
азайту, несие үшiн пайыз мөлшерiн жоғарлату, ақша массасын шектеу әдiстерiн
бiлдiредi.
Дефляциялық ... ... ... ... ерекшелiк, яғни
экономикалық өсудiң бәсеңдеуi және дағдарыстың, құбылыстың ... ...... және ... ... жасау шараларын бiлдiредi.
Әлеуметтiк мотивтерге байланысты инфляцияға қарсы саясаттың бұл түрi ... ... ... ... жартылай) – ақшаның құнсыздану нәтижесiнде
болған шығынның орнын толтыру әдiсiн бiлдiредi.
Инфляция экономикалық “аурудың” ерекше түрi. Ол бiр ... ... әрi ... әрi ... ... Оны бүкiл шаруашылық механизмiмен емдемей жеңуге болмайды, яғни,
егер инфляциялық вирус инфляцияға ... ... ... ... ... ... сауықтыру нәтижесiз болуы мүмкiн.
Антиинфляциялық саясаттың маңызды элементтерiнiң бiрi-қаржыны сауықтыру
және халық шаруашылығын тұрақтандыру, шығыны көп және рентабелдiлiгi төмен
шаруашылық ... ... ... ... ... халық тұтынатын
тауарларға бағаны өсiру арқылы емес, өндiрiстiң ... ... ... ... ... ... несиелердi пайдалануда маңызды.
Баға саясатын жүргiзудiң екi жолы бар: ... ... ... бiр ... ұстап отыру (бұрыңғы әкiмшiлiк тарату ... ... ... қоя ... оның ... ... ... нарықтық саясат). Бiрақ, осы екi ... ... де ... жоя ... ... ... толығымен жоюға болмайды.
Сондықтан, шама келгенше, инфляциялық ахуалдың бақылаудан шығып кетпеуiн,
оның шексiз өсiп ... ... ... ... инфляция процесiне тигiзетiн әсерiн төмендегi сызбадан
көруге болады:
Батыс елдерiнде инфляцияны жиынтық сұранымның жыл ... ... өнiм ... ... асып ... түсiндiредi. Оны толық
жұмыспен қамтумен байланыстырады, себебi ол ақша ұсынымын көбейтедi, ... көп ... ... ... ... ... ... жалақы
мөлшерiнiң көп болуы материалдық күрделiлiктi төмендетедi, ол ... ... ... ... ... Мильтон Фридмен инфляцияны
“өнiмдi шығаруға қарағанда ақшаның артықшылығымен ... ... ... ... деп көрсетедi.
Қорыта айтқанда, инфляциямен күрес әдiстерi-мемлекеттiң экономиканы
реттеудегi жүргiзетiн iс-әрекеттерiнiң жиынтығы.
2.2 ... ... ... ... Ұлттық Банкінің ролі
Соңғы жылдардағы ақша-несие ... ... ... ... ... және теңгенің тұрақтылығын камтамасыз ету. Бұл
мақсатқа жетуде Ұлттық банк қатаң ... ... ... ... ... банк ... ақша-несие саясатының негізгі құралдарының
көмегімен ... ... ... ... Ең ... міндетті резервтер нормасын белгілеу;
• Мемлекеттің бағалы қағаздарын ... алу және ... ... ... ... ... ... және үкіметке несиелер беру;
• Валюталық нарықта ... ... ... ... операциялардың жекелеген
түрлерінің деңгейі мен ... ... ... ... ... ... ... аталған құралдардың ішінде іс ... ... ... ... мөлшерлемелері, қысқа мерзімді ноттарды
эмиссиялау, ашық нарықтағы операциялар.
Проценттік ... ... ... ... ... ... ... Банк қайта қаржыландырудың бірыңғай ставкасын белгілейді,
ол ақша рыногының жалпы жағдайына, кредиттер бойынша сұраныс пен ... ... және ... ... ... болады. Ұлттық
Банк өзінің проценттік саясатын мемлекеттік ақша-кредит саясатын іске асыру
мақсатында нарықтық проценттік ставкаларға әсер ету үшін ... ... ... ... ... ... Банк ... ставкаларды
оң ұстауға сүйенеді.
Теңгені айналысқа енгізгеннен кейін проценттік ... ... оны ... ... сұраныстың төмендеуін қамтамасыз ететін деңгейге
көтеру болды, ал ... ... ақша ... ... ... ... болды. Жоғары проценттік ставкалар, нақты айтқанда ... ... ... ... ... бөлігі. Яғни, жаңа
проценттік саясат өз ... ... да бір ... емес, қысқа уақыт
аралығында беруші еді.
Қазақстанда инфляциямен күресте ... ... ... ... ... ... факторларының бірі шетел валютасына артық
сұранысты (сыртқы экономикалық қызметтің қажеттілігімен ... ... ... ... енгізгеннен кейін жарты жыл ішінде
валюталардың бағамдық айырмасы есебінен спекулятивті кіріс алу ... ... ... ... елдің валюталық рынок ағымын
болжады. Теңгенің айырбас бағаммен айқындалатын оның ... ... және ... ... проценттік ставкалар деңгейлерінің және
бағалы ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері арасындағы ара қатынасты бүзу ұлттық валюта
тұрақтылығы үшін теріс ... ... ... интервенция.
Ұлттық банктің валюталық интервенциясы - деп ұлттық валюталық бағамен
әсер ету мақсатында орталық банктің шетел валютасын сату және ... ... ... ... операцияға араласуын айтады.
Ұлттық банктің валюталық нарықтағы интервенциясы дербес түрде кез
келген банктер және ... ... ... кез ... ... ... пайдалану негізінде жүзеге асырылады.
Біздің тәжірибемізде валюталық интервенция алтын валюта резервтері есебінен
жүзеге асырылуда.
Ұлттық банк ақша-несие саясатының бағыттарын бір жылға ... ... ... ... алдағы үш жылға алдын ала анықтау ... ... әр жыл ... ... ... ... оған Ұлттық банк пен
Қазақстан Республикасының Үкіметі біріге түзетулер ... ... ... ... ... ... принципіне өту, яғни ақша
базасы мен ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерге көшу.
Осындай ақша-несие саясаты қана Ұлттық банктің инфляцияны төмендету
мақсатындағы саясатына ... ... ... және ... ... жүргізілетін
ақша-несие саясатына деген рыноктың қатысушыларының үлкен ... ... ... ... ... ... инфляцияның
мақсатты көрсеткіштерін енгізуге мынадай факторлар негіз бола ... ... ... ... ... ... жүйесінің тұрақтылығы, орталық банктің тәуелсіздігі, орталық банктің
құралдары мен инфляция арасындағы ... ... ... ... жылға арналған ... ... ... ... ... беріледі.
2-кесте
2007-2009 жылдарға арналған ақша-несие саясатының негізгі
көрсеткіштерінің болжамы
| ... |2006 |2007 |2008 |2009 |
| | ... | | | |
|1 ... |6 |4-6 |4-6 |3-5 |
| ... | | | | |
|2 ... |7,5 |6-7 |5-6,5 |4,5-6 |
| ... қаржыландыру | | | | |
|3 ... ... |3008 |3355 |3541 |3673 |
| ... ... млн |16 |11,5 |5,5 |3,7 |
|4 |АҚШ ... өзгерістер, % |207 |237 |268 |304 |
| ... ... млрд ... |18,1 |14,8 |12,9 |13,9 |
|5 ... % |707 |865 |1008 |1168 |
| ... массасы млрд теңге |22,7 |22,4 |16,6 |15,9 |
|6 ... % |544 |671 |788 |910 |
| ... |22,3 |23,3 |17,4 |15,5 |
| ... | | | | |
| ... ... | | | | |
|7 ... теңге өзгерістер, % |439 |571 |718 |866 |
| ... |58,8 |30,1 |25,7 |20,8 |
| ... | | | | |
| ... ... ... | | | |
|8 ... ... % |13 |11,0 |9,0 |7,5 |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... | | | |
|9 ... |17,5 |16 |15 |13,5 |
| ... | | | | |
| ... % | | | | |
| ... ... ... | | | | |
| ... ... орташа | | | | |
| ... ... % | | | | ... ... ... ... жылға арналған ақша-несие
саясатының басты мақсаты - 2007-2008 жылдары орта жылдық инфляцияны ... 2009 жылы 3-5% ... ... ... саясатты Қазақстан Ұлттық банкі жүргізеді.
Инфляцины тежеу үшін ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... ақша-несме саясатының қүралдарын қолданады:
проценттік саясат, минимальды резервты талаптар, ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының негiзгi құралдарының бiрi болып
табылады. Ұлттық банк бырыңғай қайта қаржыландыру ставкасын орнатады. Бұл
ставкi ақша нарығының ... ... ... ... мен ... ... және ... күтуге байланысты анықталады. Ұлттық
банк өзiнiң ... ... ... проценттiк ставкаларға әсер ету
үшiн қолданады. Қайта қаржыландыру ставкасын ... ... ... ... ... шың ... оң ... ұстауға тырысады.
Проценттiк саясаттың негiзгi мақсаты-проценттiк ставкаларды үлкейткен
кезде несиеге сұранысты азайту, ... ақша ... ... ... ... ... инфляциямен күресу ... биiк ... ... ... бiр ... валютасына негiзсiз артық
сұранысты шектеу. Өйткенi шетел валюталарының курстық өзгешелiктерiнен
болатын ... ... ... ... капиталдарының несие
нарығынан валюталық нарыққа ағып ... ... ... табылды. Ұлттық
банктiң офециялды қайта қаржыландыру ставкасының ... ... ... ... ... ... 270 ... болды, наурыз-тамыз айларында ол 300 процентке дейiн көтерiлдi.
Инфляцияның азаюына және ... ... ... ... ... қаржыландыру ставкасы 1994 ж. қыркүйегiнде 280 процентке ... және одан ... ... Қазiр қайта қаржыландыру ставкасы 8
процент.
Минемальды резервтi талаптар. Банктер беретiн ... ... ... ... ... тәуекелiн азайту, банк салымшыларын
қорғау үшiн ұлттық банк резервтi талаптар механизмiн ... ... ... ... әдiсi ... ... банк камерциялық банктердiң
резервтiк талаптарын көбейту немесе ... ... ... ... беру
қабiлетiн азайтады немесе көбейтедi.
Ашық нарықтағы операция дегенiмiз Ұлттық банктiң ақша ... ... үшiн ... ... ... алу саясаты. Бұл үшiн
Ұлттық банк әр түрлi мерзiмдегi қысқаша ноталарды ... Осы ... ... және ... РЕПО ... 1992 ... бастап нарықтық өзгерiстер аясында жүргiзiлген
баға белгiлеудi босату шаралары бағаның кенет ... ... ... қарқындап өсуiне әсер еттi. 1993 жылы айналымдағы ақша массасы
6,3 есе, ал баға 2,7 есе өстi. 1994 жылы ақша ... мен ... ... 845 және 125 %-ке өстi, осы ... 1995 жылы 216 және 160 %
болды. Ал 1996 жылы ақша ... өсу ... одан әрi ... ... ... ... 2008 жылы ақша ... 30 % көтерілді 2007 жылы – 26,8 %ғ, ... ... 23-24 % ... ... пен ... банкiнiң қатал монетарлық саясат
жүргiзгенiнiң, қоғамдық меншiктi ... және ... ... жұмылдырудың нәтижесiнде ... ... ... Оған әсер ... ... ... қатал монетарлық саясаттың
маңызы көбiрек. Олай дейтiнiмiз сол ... ... ақша ... 7,4 ... оның ... қолма-қол ақша 12 %-ке өстi. Яғни, айналымдағы ақша өнiмнiң
өсуiне сәйкес көбеюдiң орнына ... ... ... ... ... ... ... етiлуi сол тұста 9,5 %-ақ болды.
Ақшаның айналымдағы саны азайса бiр жағынан, оның бағамын бiр деңгейде
ұстап тұруға ... ... (ол ... ал ... жағынан, ел iшiнде
төлем қабiлетi бар ... ... (бұл ... ... ақша ... сатып
алуға мүмкiншiлiк жоқ. Ұсынымның көбеюi бағаны өсiрмейдi, ал кей жағдайда,
тiптi ... ... ... ... бiрi-қаржыны сауықтыру
және халық шаруашылығын тұрақтандыру, шығыны көп және рентабелдiлiгi төмен
шаруашылық субъектiлерiн қысқарту болып ... ... ... ... ... ... ... емес, өндiрiстiң тиiмдiлiгiн арттыру
негiзiнде жетуге болады. Сондай-ақ шетелдiк несиелердi пайдалануда маңызды.
Бiрсыпыра шетел мамандарының ... ... ... ... ... ... да инфляция салдарын баяулатады. Сондықтан, бұл салалардың
дамуына айрықша көңiл бөлiнуi керек. ... ... ... ... өзiн-өзi валюталық ақтауға көшiру, ұлттық ақша теңгенi
ендiру қажет. Бiр сөзбен, инфляцияның халықтың әл-ауқатының деңгейiне ... ... ... ... ... ... және ... журналының 1993 жылғы 5-шi нөмiрiнде
жарық ... ... ... ... К.Қажымұратов пен экономика
ғылымдарының кандидаты ... ... ... ... Олардың
пiкiрiнше, алғашқы кезде елiмiздiң ақша бiрлiгiн, рубльмен қатар жүретiн
параллельдi валюта түрiнде енгiзу ... ... әдiс ... Оның ... ... не ... не кем ... керек. Жаңа ақшаны қамтамасыз
етудiң бiрнеше тәсiлдерi бар: ... ... ... ... ... ... ... етуден ұлттық валютаның күшi,
оның ... ... ... ... ... ... валюталарға
айырбастау қабiлетi тәуелдi болады. Ұлттық ... ... шын ... қылу үшiн, оны ... валюталарға айырбастау қабiлетi бар шетел
валюталарынан және алтын қорынан асып түсетiн мөлшерде шығару керек. Оның
мәнi мынада, 100 ... ... жабу ... ... ... ... елдiң айырбастау қабiлетi бар ... ... ғана ... Ал бұндай шектеулi шетел валютасына негiзделген ... ... ... ... әсер ете ... экономикадағы инфляция деңгейiн тұтыну бағасының ... Ол үй ... ... ... үлес ... есептелуi
негiзiнде бiрсыпыра тауарлар мен қызметтердiң бағасының өсуi индексiнiң
қорытындысымен есептелiнедi. Қазақстанда Тұтыну Бағаларының ... ... жылы ... ... ... ... елде 275 тауарлар мен қызмет
түрлерi кiредi. Бағаның және тұтыну ... ... ... ... ... ... құрылымы да әлсiн-әлсiн қаралады.
1996 жылғы әр отбасының бюджетiн тексеру нәтижесiне ... 1997 ... ... ... ... ... құрамы бекiтiлдi: “азық-
түлiк- 62,6 % (бұрынғысынша 58,2), азық-түлiк емес ... ... 30%), ... ... ... 14,2 % ... ... құрайды.”
Инфляцияның Қазақстандағы ең төменгi шегi 1999 жыл болды, бұл жылы
инфляцияның орташа өсуi 1,9 % ... 2000 жылы тағы да ... 17,8 ... 2006 жылы 9,8 %, ал 2007 6,5 % ... жж. ... ... ... (тұтыну бағаларының
индексi)
Тәуелсiз Қазақстанның тәжiрiбиелi инфляцияға қарсы ... мен ... ... өнiмiне және транспорт
қызметтерiне баға белгiлеуге, сондай-ақ өнеркәсiп пен ... баға ... ... ... ... ... ... бiздiң Республикада инфляцияның қарқыны мен оның пайда болуы,
оның ... ... ... ... көрiнiсi
осындай.
2.3 Нарық жағдайындағы Қазақстанның инфляциялық процестің қазіргі
жағдайы
Инфляция біздің ... ... ең ... ... ... ... Аса зор қарқынмен болмаса да бағалардың өсуі жалғасуда, бұл
өмір сүру қүнының өсуіне ... ... ... ... ... ... ... индексі көрсеткіштік мәндерге көбірек жататын болып
табылады.
Соңғы ... ... ... ... ... өсу ... ... көрсетеді. Бағалар өсуінің бірнеше
теориялық себептері бар:
1) экономика көтерілу сатысында ... ... ... ... ақша ... ... теңестірілмеген, ақша ... ... ... дамымаған,
5) экономикада монополия басшылық етеді,
6) кәсіпорындар тозығы жеткен қүрал-жабдықтармен ... ... ... ... ... өсе түсуде, сонымен ... ... ... салу әсер ... ... Банкі жүмысының маңызды мақсаттарының бірі бағалардың
тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылатыны белгілі, осыған ... ... өсуі ... ... ... ... ... себептердің үшіншісі -инфляцияның ақшаға қатысты себебі ... ... ... ... ... инфляциялық процестер Қазақстан
экономикасында монетарлық сипатта емес. Яғни басқа тармақтары -материалдық
өндірістің негізіне жататын инфляцияның себептері шын ... орын ... және ... ... ... ... ... экономикасы көтерілу сатысында түр.
Экономиканы ... ... ... ... ... өсуіне ықпал етуде.
Екінші тармақ. Қазақстанда экономиканың өсуіне қарай және ... ... ... ... ... үсыныстан асады,
яғни ел ішінде көптеген заттар өндірілмейді және ... әр ... ... ... ... болады. Импорт өнімдеріне ... ... ... да өсе ... ... ... тауармен
бірге инфляция да әкелінеді.
Төртінші тармақ. Кеңестік ... ... ... мұнай мен
металлургия өнеркәсіптері дамығандығы белгілі. Осы екі ... ... ... ... даму ... ... экономиканың көтерілуіне
әсер етіп отыр, бірақ ... ... ... ... кері ... те үлгерді.
Бесінші тармақ. Біздің экономикамызда монополистер әлі де болса жақсы
жұмыс ... түр. ... да ұсақ ... ірі бәсекелестерге
тәуелді болуы, тең құқықты рыноктық субъектілер бола ... жиі ... ... ... ... ... екі-үш жыл ішінде,
кейінгі уақытта бір жыл іпіінде тұрақты түрде жаңартып ... ... жайт ... ... ... ... бүл көкейтесті проблемаға
айналып отыр. Көптеген кәсіпорындар 1990 ... ... ... ... ... өздерінің өндірісін тоқтатты.
Өміршеңдері моральдық және ... ... ... ... жүмыс
істеуді жалғастыруда. Қазақстанның ... ... ... ... ... да ауырлау сынақ болады деген болжам бар.
2007 жылы ҚР-ның Ұлттық ... ... ... ... орай қаржы нарығында тұрақтылық қамтамасыз етілді. Бір ... ... ... ... ... көрсеткіштер шеңберінде қалып,
6,4% болды. 2008 жылы ... ... ... ... ... 2008
жылдың 1-тоқсанында инфляция 1,5%-ды қүрады, ал 2007 жылдың 1-тоқсанында ол
1,7% болған ... ... ... ... ... ... нарығына байланысты
жасаған негізгі қорытындысы.
Инфляция деңгейі 2008 ж. 7 % ... Ал ... ... 7,5 % өсті.
Сондықтан да ... Банк осы ... ... ... ... ... ставкасын орташа есеппен 50 базистік бөлікке көтеруді көздеді
Қазақстанда инфляция деңгейі 2009 жылының қаңтар ... 0,8 % ... ... ... 0,6 % ... Бұл ... 2008 ... ақпан айындағы
инфляция деңгейімен салыстырғанда 0,1 % - ке кем . ... ... ... % болса, ал 1 ж. бұрын инфляция деңгейі 1,1 % болды. ... ... ... 0,9% ... ... Валюта нарығындағы қалыпты
жағдай, экспортерлардың ақша қаражаттарының ... ... және ... ... ... алтын валюта резевтері баяулап өсті.
Бұл фактор инфлияцияның төмендеуіне алып ... ... банк 2009 ... ... ... ... мақсатында оны 6,5% шамасына дейін
ұстауды ... ... етіп ... Осы ... ... ... ... саясат
бойынша:
1. 2009ж – 4,9 – 6,5%
2. 2006ж – 4,8 – ... 2007ж – 4,5 – 6 %
4. 2008ж – 4,1 – ... ... негізгі міндеті ретінде бағалардың ... ету ... ... ... жаңа айқындама болып
табылады. Ұлттық банктің негізгі мақсатын ... ... ... ... ... ... көшумен үйлеседі.
Инфляциялық таргеттеу принциптеріне дайындық және оған көшу ... ... ... ... біртіндеп бас тарта отырып,
инфляция бойынша ... ... ... ... ... ... мақсатты инфляциялық көрсеткіштерді белгілеуге негізделген ақша-
кредит саясаты өнеркәсібі дамыған елдерде ғана ... ... ... келе ... ... де ... қолданылуда. Инфляцияның мақсатты
көрсеткіштер жүйесі жүргізілетін ақша-кредит саясатына ... ... ... ... мақсатты көрсеткіштерді қолданатын өтпелі
экономикасы бар елдер қатарының өсуі осы ... ... ... ... ... болады.
Инфляцияны мақсатты таргеттеудің түрлі жолдары бар.
Ұлттық банк рыноктық ... репо ... ... ... тұру ... ... ... көздейді. Сонымен бірге инфляциялық
таргеттеу тетігінің мынадай түрі ... ... Банк репо ... мен ... дәлізінің енін өзгерте отырып, банктік резервтер мен банкаралық
проценттік ставкалар арасындағы белгілі бір ... қол ... ... ... мен ... ... банктік ставкаларға
ықпал етеді, сонымен қатар инфляцияны да айқындайды. Инфляциялық таргеттеу
кезіндегі негізгі қүралдар аіыық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қағаздарды, оның ішінде кері
сатып алу ... ... алу ... ... және сату ... ... орнықты болғанда макроэкономикалық тұрақтылық және
қаржы жүйесінің ... ... ... тәуелсіздігі, ақпараттың
ашықтығы жағдайларында инфляциялық ... ... ... ... кезде Қазақстанда осы алғышарттардың бәрі бар.
Қазіргі уақытта инфляциялық таргеттеуді енгізуге дайындық шеңберінде
мынадай шаралар қабылданды. Ұлттық банк 2000 ... ... ... ... үш ... ... белгіледі. 2008 жылдан ... ... ... ... «базалық инфляцияң индексі қолданыла
отырып белгіленуде. Бүл индекс монетарлық емес ... ... ... ... ... және ... ... негізгі
үрдістерін көрсетеді. 2008 жылдың қаңтарынан бастап Ұлттық Банктің ... ... ... және ... ... тапшылығын
қаржыландыруға тыйым салу міндеті заңмен бекітілді, бұл ... ... ... ... бірі болып табылады. Еліміздің
орталық банкі ретінде Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... ... ... қоғамның, ақпарат құралдарының, барлық адамдардың көңiлiн
аударып, алаңдататын мемлекеттiң бiр маңызды мiндетi бар. Ол-инфляция мен
өндiрiс ... ... ... ... ... астына алу.
Инфляция, бұл-өмiр сүрудiң қымбаттауын емес, инфляцияның мәнi-ақшаның
сатып алушылық қасиетiнiң, ... ... Оның аз ғана ... баға мен
пайданың өсуiне ықпалын тигiзiп, конъюктураны уақытша жандандырады. Ал оның
қарқындылығы ... ... ... ... деңгейде қарастырылатын мәселеге айналды.
Инфляция кезiнде баға мен жалақы қозғалысы бiрдей қарқын алмағандықтан,
түрлi топтардың арасында табыс пен байлық қайта ... ... ... баға мен түрлi ... ... ... ... ... әр түрлi бағытта ... ... ... тағы да екi ... ... ... ол ... өндiрiс
көлемiнен және ресурстарды орналастырудың ... ... ... пайда, бiреулерге шығын әкеледi, себебi адамдар
ылғи да оны дұрыс болжап бiле алмайды.
Инфляция жағдайынан құтылудың ... ... ... ... ... арқылы тауар нарығын нығайту. ... ... ... ... ... азайту қажет. Инфляциядан және ... ... ... ... ... ... етедi. Рентабельдi емес
шаруашылықтарды жауып немесе тарату белгiленедi, заем шығаруға дайындық
жүргiзiледi, және тағы ... ... бәрi ... ... ... ... онда бағалы қағаздарды сатуға мүмкiндiк бередi.
Инфляцияны тоқтатудың сыннан өткен ескi әдiсi, бұл ақша реформасы.
Бiрақ ол ... ... ... ... ... ... ақаш
реформасына жүгiнгеннен гөрi инфляцияны тоқтатудың бiрден-бiр әдiл және
тиiмдi жолы-қоғамдық өндiрiстi өркендетудi ... ... ... ... қою керек. Ол үшiн iшкi байлығын пайдаланумен ... ... ... ... ... ... Мұның бiр шарты-ақшаның
халықаралық аренада еркiн айналысқа түсуi, яғни бiр елдiң ақшасының ... ... ... ... ... ... ... мен екпiнi арқылы мемлекеттiк экономикалық жағдайы;
мемлекеттiк қызмет органдарының, атқарушы үкiмет жұмыс iстеуiне ... ... ... ... ... тактика мен стратегияның
ерекше дәрежесiне көтерiлiп, ... ... ... ... ... ... ... Б. Көшенова "Ақша, несие, банктер, валюталық қатынастар", Алматы
2000 ж.
2. Я. Әубәкіров ... ... ... ... ... Ғ.С. ... "Ақша, несие, банктер", Алматы 2001 ж.
4. М.С. Саниев "Ақша, несие, банктер ", ... 2001 ... К.Р. ... ... ... 1993 ... С.Б. Мақыш "Ақша айналымы және несие", Алматы 2008ж.
7. В. Крымова «Экономическая теория». Алматы 2007
8. Экономикалық ... ... ... Ә. ... ... ... ... алған ай болдың мақала,
Егеменді Қазақстан газеті, 2008 жыл, 19 ... А.И. ... ... ... ... көздерің мақала, Ұлттық банк. Экономикалық шолу, 2008
жыл №1
11. Г. Айманбетова ... ... ... ... және жүзеге асыру ... ... ... ... 2008 жыл, 19 ... ... 18 ... 2009 ж. № 6 (623) 2 бет
13. ... 11 ... 2009 ж. № 9, 2 ... ... ... ... (67-шi бет.)
[2] Я.Әубәкiров “Экономикалық теория негiздерi” (407-шi бет.)
[3] Б.Кошенова “Ақша,несие,банктер, валюта қатынастары” 74-шi бет
[4] ... ... (51-шi ... М.С.Саниев “Ақша,несие,банктер” (57-шi бет)
-----------------------
Бағаның өсуі
Товар мен қызметке сұранымның өсуі
Айналымдағы ... ... ... ... ... ... қайта өсуі
Нарықтық баға
Тауардың және қызметтің бағасын жоғарылату
Бағаны бұрынғы деңгейде ұстау әрекеті
Халықтың әл ауқатын бір ... ... үшін ... ... ... ... ... шығыны көбеюі, тауардың өзіндік құнының өсуі
Өндірістік дамуы тоқталуы, оның техникалық деңгейі төмендеуі
Пайданың азайтуы
Тауардың жеткіліксіздігінің пайда болуы
Бағаның қайтадан ... ... ... «қара базар» пайда болуы
Инфляцияның қайтадан ұлғаюы, инфляциялық бұралым пайда болуы
Халықтың әл аухаты нашарлауы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляцияның мәні, тарихы және пайда болу себептері11 бет
Инфляция экономикалық құбылыс ретінде26 бет
Нарықтық экономикадағы инфляция19 бет
Қазақстандағы инфляция жағдайы және онымен күресу әдістері10 бет
Инфляция - пайда болу себептері және онымен күресу жолдары17 бет
Инфляция мәні, пайда болу себептері, түрлері14 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
2013-2014 жылдар Қазақстан Республикасы негізгі макроэкономикаға сипаттама20 бет
Ақша және инфляция31 бет
Ақша теориялары және инфляция27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь