Мемлекет қаржысының ұғымы және құрамы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .1

I Мемлекеттік қаржының мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Мемлекеттік қаржының экономикалық тұрғыдағы мәні және Вагнердің
«Өспелі мемлекеттік белсенділік заңы» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.6
1.2.Мемлекеттік қаржының құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
II Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1. Қаржының функциялары мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.9
2.2. Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы ... ... ... .10.11
2.3 Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының құрылымы ... ... ... ... ... 12.14

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
Мемлекеттің қаржысы мемлекеттің экономикалық, әлеуметтік, саяси функцияларын орындау үшін оны қажетті ақша ресурстарымен қамтамасыз ететін елдің қаржы жүйесінің маңызды сферасы болып табылады және олар экономика мен социумдағы сан алуан өзара байланыстарды қамтитын мемлекеттік сектордың өндірістік және әлеуметтік қатынастардағы іс-қимылымен байланысты.
Экономикалық мәні жағынан мемлекеттің қаржысы мемлекеттің, оның кәсіпорындарының қаржы ресурстарын қалыптастырып, алынған қаражаттарды мемлекет пен оның кәсіпорындарының функцияларын орындауға пайдалану үшін қоғамдық өнімнің құны мен ұлттық байлықтың бір бөлігін жасаумен, бөлумен және қайта бөлумен байланысты болатын ақша қатынастарын білдіреді.
Мемлекет (өзінің билік пен басқару органдары арқылы), бір жағынан, және кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер, азаматтар, басқа жағынан, бұл сферадағы ақшалай қатынастардың субъектілері болып табылады.
Қаржы термині латын тілінен аударғанда ақша төлемі деген сөзді білдіреді. Ал, мемлекет өзінің қызметін атқаруға арналған қаржыларды мемлекеттік қаржы деп атаймыз. Мемлекеттік қаржының көлемі мемлекеттің қоғамдағы өзінің орны мен рөліне байланысты өзгереді. Мемлекеттік қаржының келесідей функцияларын атап өтуге болады: экономикалық, саяси, әлеуметтік, экологиялық. Әрқайсысына қаншалықты көңіл бөлуге әрбір мемлекеттің ерекшелігіне байланысты.
Мемлекеттік қаржыны қаншалықты дұрыс жұмылдыру және оны тиімді бөлу мемлекеттің қаржы саясатының негізгі міндетіне әкелді. Қаржы саясаты мемлекеттің экономикалық саясатының негізгі бөлігі болып табылады. Қаржы саясаты - бұл қоғамның әлеуметтік-экономикалық жағдайлары бойынша міндеттерді шешуге арналған мемлекеттің қаржыны пайдалану қызметі. Қаржы саясатты жүзеге асыру негізінде мемлекет әр түрлі процестерге әсер ете алады.
Қаржы қоғамда нақты өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы бар өндірістік қатынастарды білдіретін ақшалай қаржы ресурстары мен қорларды жасау және пайдалану процесіндегі экономикалық қатынастарды қамтып көрсететін тарихи қалыптасқан аса маңызды экономикалық категориялардың бірі болып табылады. Ол натуралдық шаруашылықтан жүйелі тауар-ақша айырбасына көшу жағдайында пайда болып, дамыды және мемлекеттің және оның ресурстарға қажеттіліктерінің дамуымен тығыз байланысты болды.
Бүгінде қаржы терминін күнделікті қолданысқа енгізген авторды атау қиын. Бұл терминнің авторлығын 1577 жылы "Республика туралы алты кітап" деген жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж. Боденге қалдыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың ("Афин республикасының кірістері туралы") алғашқы авторы Ксенофонт (б.э.д. 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің (б.э.д. 384-322 жж.) қаржы саласындағы көзқарасы оның "Афиннің мемлекеттік құрылысы" атты жұмысында баяндалған.
Қаржының мәні, оның даму зандылықтары, тауар-ақша қатынастарын қамту сферасы мен қоғамдық ұдайы өндіріс процесіңдегі рөлі қоғамның экономикалық құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Түрлі қоғамдық-экономикалық формациялар қаржысының айырмашылығы негізінен мына себептерге байланысты:
-әр түрлі қоғамдық формацияға қоғамның өзіне меншікті таптық құрылымы сай келеді. Сонымен бірге қаржы ұлттық табысты мемлекеттің пайдасына қайта бөлуді ұйымдастыра отырып, оны бөлудің қатынастарын есепке алады;
-кез келген қоғамдық-экономикалық формацияларда қаржы билеуші таптың мүдделерін қорғайтын мемлекеттің мақсаттары мен міндеттеріне бағынады;
-3-
1. Қаржы негіздері жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық Құлпыбаев.С.,Мельников В.Д. – Алматы 2009 – 670 бет
2. Ақша, несие, банктер. / Сейтқасымов.С. – Алматы : Экономика, 2001.
3. kk.wikipedia.org/.../Мемлекет қаржысының ұғымы және құрамы
4. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Ғылыми кітапханасының сайты http://lib.kaznu.kz/
5. Қазақстандық ұлттық электронды кітапханасы http://www.rmeb.kz
6. www.kitaphana.kz/ Қаржы жүйесі
7. Жатқанбаев.Е.Б. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы. Алматы – 2006ж
8. Хабаршы ҚазҰУ. Қазақ Университеті 2007ж.
9. Нұрғалиев Қ. Р. «Қазақстан Экономикасы»; Алматы «Қазақ университеті» 1999 ж.
10. Әмірқанов Р.Ә., Тургулова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу
қүралы. - Алматы: 1999. - 188 бет.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
әл – Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Экономика және Бизнес Жоғарғы мектебі
СӨЖ
Тақырыбы:
Мемлекет қаржысының ұғымы және ... ... ... ... курс ... Қаржы
Тобы: Ф10К3
Алматы 2012 ж
ЖОСПАР
КIРIСПЕ.....................................................................
............................................................1
I Мемлекеттік қаржының мәні……………………………………………..…….........…5
1.1. Мемлекеттік ... ... ... мәні және ... ... белсенділік заңы»………………………………………..….........5-6
1.2.Мемлекеттік қаржының құрамы…………………………………………..….....…..7
II Негізгі
бөлім.......................................................................
...............................................
2.1. Қаржының функциялары мен рөлі………………………………………….....……8-9
2.2. Қаржының басқа экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, саяси
функцияларын орындау үшін оны қажетті ақша ресурстарымен ... ... ... ... ... сферасы болып табылады және олар экономика
мен социумдағы сан алуан өзара байланыстарды қамтитын мемлекеттік сектордың
өндірістік және ... ... ... ... мәні ... мемлекеттің қаржысы мемлекеттің, оның
кәсіпорындарының ... ... ... ... қаражаттарды
мемлекет пен оның кәсіпорындарының функцияларын орындауға пайдалану үшін
қоғамдық ... құны мен ... ... бір ... ... ... қайта бөлумен байланысты болатын ақша қатынастарын білдіреді.
Мемлекет (өзінің билік пен басқару органдары арқылы), бір ... ... ... ... ... ... жағынан, бұл
сферадағы ақшалай қатынастардың субъектілері ... ... ... ... ... аударғанда ақша төлемі деген сөзді
білдіреді. Ал, мемлекет өзінің ... ... ... қаржыларды
мемлекеттік қаржы деп атаймыз. Мемлекеттік қаржының көлемі мемлекеттің
қоғамдағы ... орны мен ... ... өзгереді. Мемлекеттік қаржының
келесідей функцияларын атап өтуге болады: экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
ерекшелігіне байланысты.
Мемлекеттік қаржыны қаншалықты дұрыс жұмылдыру және оны тиімді
бөлу мемлекеттің қаржы саясатының негізгі ... ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады. Қаржы
саясаты - бұл ... ... ... ... ... ... ... қаржыны пайдалану қызметі. ... ... ... негізінде мемлекет әр түрлі процестерге әсер ... ... ... өмір ... ... ... мен ... арналымы бар өндірістік қатынастарды білдіретін ақшалай қаржы
ресурстары мен қорларды ... және ... ... экономикалық
қатынастарды қамтып көрсететін тарихи қалыптасқан аса ... ... бірі ... табылады. Ол натуралдық шаруашылықтан жүйелі
тауар-ақша айырбасына көшу жағдайында пайда ... ... және ... оның ресурстарға қажеттіліктерінің дамуымен тығыз байланысты болды.
Бүгінде қаржы терминін күнделікті қолданысқа енгізген авторды атау қиын.
Бұл ... ... 1577 жылы ... туралы алты кітап" деген
жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж. Боденге қалдыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың ... ... ... ... алғашқы
авторы Ксенофонт (б.э.д. 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің ... 384-322 жж.) ... ... ... оның
"Афиннің мемлекеттік құрылысы" атты жұмысында баяндалған.
Қаржының мәні, оның даму зандылықтары, ... ... ... мен ... ... өндіріс процесіңдегі рөлі ... ... ... ... және ... ... формациялар қаржысының айырмашылығы негізінен
мына себептерге байланысты:
-әр ... ... ... қоғамның өзіне меншікті таптық
құрылымы сай келеді. ... ... ... ... ... мемлекеттің
пайдасына қайта бөлуді ұйымдастыра отырып, оны бөлудің ... ... ... қоғамдық-экономикалық формацияларда қаржы билеуші
таптың мүдделерін ... ... ... мен ... құл ... және феодалдық формацияларға натуралдық қатынастар
сәйкес келсе, мемлекет ... ... да ... ... ... ... шаруашылық тауар-ақша шаруашылығы болып ... ... ... да ақша ... ... ... басқару органы ретінде қалыптасқан өндірістік қатынастардың
ұдайы өндірісі мен таптық құрылыстың ... ... ... ... ... міндеттерге қаржы да қызмет етеді.
Құн категорияларының жүйесінде қаржы белгілі орын алады және өзінің ішкі
ерекшеліктерімен, сонымен ... ... ... ... ... Қаржының құндық бөлу стадиясында жұмыс істейтін басқа
экономикалық ...... ... және ... ... бар.
Қаржының пайда болуының бастапқы шарты ақша қатынастарымен ортақтастырылған
тауар өндірісі болып есептеледі.
Тауар өндірісінің негізі ... ... ... ... қоғамдық еңбек бөлінісі болып табылады. Олардың әрқайсысы
өндірістің материалдық-заттай факторларының айырмашылығы, олардың әр түрлі
деңгейі жағдайында өнім ... ал сол ... ... ... тауарлар
нақтылы және затталынған еңбектің әр түрлі шығындарымен ... ... ... шығындар мен еңбек нәтижелерін өлшеудің қажырлы
еңбектің және ... ... ... ... ... ... айрықша механизмнің объективті қажеттігі туады.
Ұдайы өндіріс процесінің үздіксіз жалғасып жататын ... ... ... және тутыну стадиялары оның қатысушылары ... ... ... ... ... ... ... сатып алу-
сатуға жататын тауарлар ретіңде болады: өнім оны тұтынудан ... ... бөлу ... ... ... ... ... өндіріс
қатысушыларының ғана емес, қоғамдық ... ... ... мен ... ... ... Осыған орай олар
мамандандырылған еңбектің, орындалатын қызметтердің нәтріжелерімен, әр
түрлі өндірілетін ... ... саны мен ... ... ... Тек өндірілген еңбек өнімдері айырбасталғанда, оларды
беліілі бір ақшалай баламамен өткізгенде өндірушілердің ... ... ... ... мен ... өлшеу құн өлшемі мен жалпыға ортақ
балама ретіндегі ақшаның көмегімен жүзеге асады.
Қаржы ғылыми ұғым ... ... ... сан алуан нысандарда пайда
болатын қызметтермен ассоциацияланады және міндетті ... ... ... ... ... ... қаржының сыртқы көрінісі қоғамдық өндірістегі әр түрлі
қатысушылар қаражаттарының ... ... ... жатады. Құбылыстар
бетінде бұл қозғалыс ақшалай соманы шаруашылық жүргізуші субъектілердің бір-
бірімен қолма-қол ақшасыз жасасатын есеп ... ... ... ... ... ... ... (пайданы) бөлу және
кәсіпорындарда, фирмаларда ішкішаруашылық арналымның қорларын қалыптастыру;
мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... экспортталатын тауарлар үшін кеден баждарын төлеу
және тағы басқа операциялар қолма-қол ақшасыз немесе қолма-қол ақшамен есеп
айырысу ... бір ... ... ... ... ... ... барлығында және осыған ұқсас ... ... ... ... ... ... «Қаржы» ұғымы ақша нысанындағы
қоғамдық өнімді бөлумен байланысты болатын экономикалық қатынастардың ... ... ... ... ... ... сипатқа ие
болып отырған нарықтық экономика жағдайында қаржы ... және ... ... ақша ... — ақша ... ... көрсетеді.
-4-
I Мемлекеттік қаржының мәні
1.1. Мемлекеттік қаржының экономикалық тұрғыдағы мәні және Вагнердің
«Өспелі мемлекеттік белсенділік заңы»
Экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырып, алынған қаражаттарды
мемлекет пен оның ... ... ... ... ... өнімнің құны мен ұлттық байлықтың бір бөлігін жасаумен, бөлумен
және қайта бөлумен байланысты ... ... ... ... (өзінің билік пен басқару органдары арқылы), бір жағынан, және
кәсіпорындар, ... ... ... ... ... бұл ... қатынастардың субъектілері болып табылады.
Ішкі ұлттык өнімнің өсуімен салыстырғанда мемлекеттің шығыстары көлемінің
өзыңқы қарқынмен өсуі мемлекеттін қаржыларына тән сипат ... ... ... XIX ... неміс экономисі Вагнердің заңы - «Өспелі мемлекеттік
белсенділік заңы» ретінде ... Бұл ... ... өнеркәсіп саласы
дамыған елдерде мемлекеттің шығындары ... ... ... жылдамырақ
өсуі тиіс. А. Вагнер мемлекеттік белсенділіктің ... үш ... ... ... ... ... ... күрделенуімен және
еңбек бөлінісінің тереңдеуімен; бұл мемлекет тарапынан тиімді және ... ... ... заң ... кеңейтуді қолдаудың
қажеттігіне жеткізеді;
2) техника мен технология дамуы капиталдың үлкен мөлшеріне кажеттілікті
кажет ... бұл ... ... фирмалардың алдында артықшылықтары бар
акционерлік компаниялар немесе мемлекеттік корпорациялар ... ... ... ... ... ... экономикалық бағалауға төзбейтін
білім беру және денсаулық сақтау сфераларында ... ... ... заңы ... ... ... бір ... экономикалық үдерістерді мемлекеттік реттеудің қажеттігін дәлелдейді.
Мемлекет қаржысы үшін көп ... ... ... ... ... ол ... және ... функцияларын орындайды.
Сонымен бірге экономиканың мемлекеттік секторында нақтылы ... ... ... ... ... мен компаниялар)
қаржылық қатынастар әрекеті жағдайларында ... ... ... ... етеді.
Жалпы кеңейтілген түсінікте бұл буын қоғамды құдайы өндіріске оның ... оның ... ... және ... ... ... ... істейді. Бұл мағынада қаржыда ұдайы өндірістік
функцияның ғаламдық әрекеті және жарым-жартылай бөлгіштік ... ... ... ... ... ... ... жасаудың
экономикалық нысаны мен мемлекекттің негізгі қаржы ... ... ... ... ... мақсатты қаржыландырудың қосымша
көзі ретіндегі бюджеттен тыс арнаулы қорларда, ... ... ... ... қамтиды.
Несие қатынастарының қаржы қатынастарынан ... ... ... ... ... ... ... несиенің бұл түрі
мемлекеттің бюджеттің тапшылығын жабу мақсатына бағытталғандықтан, мемлекет
қаржысының тұрақтылылығын қамтамасыз ететіндіктен, ол ... есеп ... ... ... болатындықтан – бұл буын қаржы жүйесіне де,
сондай-ақ несие жүйесіне де жатады деп есептеуге болады.
Қаржы ... ... ... ... ... бөлінеді, оның
үстіне қаржы қатынастарын топтастырып, мақсатты ақша қорларының құрамы ... ... бір әсер ... ... ... сипатына қарай
жүргізіледі.
Бұл белгі кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржысы сферасында мынадай буындары
бөлуге мүмкіндік береді: коммерциялық кәсіпорындар мен ... ... емес ... қаржысы.
-5-
1.2.Мемлекеттік қаржының құрамы
Мемлекеттік қаржылар – мемлекет пен ... ... ... ... ... құру және ... жұмыс
істеуі үшін қажетті қаржы ресурстарын пайдаланумен ... ... бір ... мен ... өнім ... бөлу және ... ... ақша қатынастары. Мемлекеттік қаржылардың құрамына мемлекеттік
бюджет, бюджеттен тыс қорлар, мемлекеттік несие кіреді.
1. Мемлекеттік ...... ... ... ... басқару қажеттіліктерін қаржыландыруға бағытталған елдің елдің
ортақтандырылған ... ... құру және ... байланысты мемлекет
пен заңды және жеке тұлғалар арасында ұлттық табысты бөлу және ... ... ... ақа ... бейнелейтін экономикалық категория.
Мемлекеттік бюджеке орталық және жергілікті бюджеттер кіреді.
2. ... тыс ... ...... ... ... кешенді қолданылатын және кейбір қоғамдық қажеттіліктерді
қаржыландыру үшін қамтылатын қаржы ... ... бөлу мен ... ... ... ... көздері:
Бюджеттен тыс қорлар маңызды әлеуметтік шараларды уақтылы қаржыландыру және
түскен қаржыларды мақсатты түрде толық көлемде пайдалануға кепілдік ... ... ... ... ... биліктің қаржы резерві ролін
атқарады.
3. Мемлекеттік несие – мемлекет пен заңды және жеке ... ... ... оның ... ... ... ... қарамағына
уақытша бос ақша қаражаттарын жұмылдыру және оларды ... ... үшін ... ... ... да ... ... біраұқ көптеген ғалымдар
оны қаржымен байланысты дербес категория деп ...... ... орай отбасы табыстарындағы шығындарды
немесе шаруашылық жүргізуші субъектілерге тигізілуі мүмкін залалды ... ... ... ... ... жабуды оның қатысушылары
арасында жабық ... бөлу ... ... ... әлеуметтік сақтандыру (барлық әдістер), жеке сақтандыру,
мүлікті сақтандыру, жауапкршілікті сақтандыру және т.б. ... ... бар ... ... Негізгі бөлім
2.1. Қаржының функциялары мен рөлі
Қаржының мәні, іс-әрекет ... және рөлі оның ... ... ... ... ... ашу оның ұғымы мен қажеттігін ғана ... ... ... ... ... яғни оның ... анықтауды
да талап етеді.
Қаржыға қатысты функция осы ... ... тән ... ... ... көрінісін, сапаның өзіне тән категориялары кескінінің
айрықшалықты одістерін білдіреді. Функцияда категорияның қоғамдық арналымы
қамтып көрсетіледі, оның ... ... ... ... тым ... ... - ... туындайтын айрықшалықты
экономикалық категория болып ... және бұл ... ... ... сызып қоюдың мүмкін еместігіне, оның
қоғамдық, саяси және экономикалық өмірдің ... ... ... ... ... ... ... туралы мәселе ғалым-теоретиктер арасында
осы күнге дейін пікірталас тудыруда.
Қазіргі уақытта ... ... және ... ... ... ... танылып отыр. Бірінші тұжырымдаманың жақтаушылары ... ... ... стадиясында - ақша нысанындағы қоғамдық өнімнің
құнын бөлу процесінде пайда болады, қаржының бөлгіштік сипаты оның ... ... ... көрсетеді деп санайды. Бұл тұжырымдамаға сәйкес
қаржы екі функция орындайды: болу және ... ... ... ... ... ... мәні ең ... функцияның көмегі арқылы ... Тап осы ... ... ... ... - шаруашылық жүргізудің әрбір субъектісін оған
қажет арнаулы мақсатты ақша қорлары ... ... ... ... ету ... ... қоғамдық өнімнің құны (оның ақша ... ... ... ... ... ... байлықтың бір бөлігі қаржының бөлгіштік
функциясының іс-әрекетінің обьектілері ... ... ... ... ... қалыптасатын ұдайы өндірістік
процестің қатысушылары болып табылатын заңи және жеке тұлғалар (мемлекет,
кәсіпорындар, ... ... ... ... бөлуде
субьектілер болып келеді.
Қаржының көмегімен бөлгіштік процесс ... ... ... ... ... ... ... және тұтыну сфераларында өтеді. Бөлудің
қаржылық ... ... ... ... деңгейлерін: жалпы ұлттық,
аумақтық, жергілікті деңгейлерді қамтиды. Қаржылық бөлініске ... ... ... - ... ішкісалалық, салааралық, аумақаралық
бөліністі тудыратын көпсатылық ... ... ... құралдарын қоғамдық жалпы өнім мен оның аса маңызды
бөлігі - ... ... ... ... ... бір ... ... қаражаттарын, мемлекеттік мүлікті сату операцияларын ... бөлу және ... бөлу ... ... ... ... Бұл
функцияны қаржы өнімді өздігінше бөле береді деген мағынада емес, қаржы тек
жасалған өнімді ... ғана ... ... ... деп ... ... деп айтқан дұрыс: өнімнің натуралдық-заттай құрамын бөлу ақша
қорларын бөлу ... ... ... ... ... және халық
арасында ақша қорларын (табыстар мен қорланымдарды) бөлуге сәйкес жасалған
натуралдық өнім де ... ... ... іс-әрекеті оның мәнінен: жиынтық қоғамдық
өнімді, ұлттық табысты және таза табысты ... және ... ... ... ... ... ... мен қорланымдарды
қалыптастырудан; ақша қорларын жасаудан туындайды.
Қоғамдық өнімді бөлу алғашқы және кейінгі, ... ... бөлу ... белу ... жиынтық қоғамдық өнімнің жалпы көлемінен орнын толтыру
(өтеу) қоры (материалдық шығындар мен амортизациялық аударымдар) шығарып
тасталады және жаңадан ... құн — ... ... ... ... өндірістік сфераның (шаруашылық жүргізуші субъектілердің) және
халықтың алғашқы табыстары қалыптасады, олар ... және ... ... ... ... бұл ... ... рөлді қаржы
атқарады. Қоғамдық өнім мен ұлттық табысты алғашқы бөлу ... ... ақы ... және баға сияқты экономикалық категорияларымен тығыз
байланыста дамиды.
Қайта бөлу ... ... ... тұрғыдағы шаруашылық жүргізуші
субъектілер бойынша қоғамдық өнімді мүшелеудің сан алуан процесін қамтиды.
Мұның ... ...... нысандағы өнімді түпкілікті тұтынуды
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... деген әр түрлі
қажеттіліктері қанағаттандырылып ... Бұл ... ... ... ... ... ... қалыптасады және ұлттық табыс
қорлану қоры мен тұтыну қорына ие болады. Бірінші ... ... ... үшін ... ... ... ... әлеуметтік
инфрақұрылымның өндірістік емес қорларынан болатын өндірістік қорлардың
(капиталдың) өсімі ... ... мен ... ... жасау үшін
пайдаланылады. Тұтыну ... ... ... оның ұдайы толықтырылуы үшін
пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... мәдениетке, басқаруға, елдің қорғанысына арналған
ресурстар құрайды.
Сөйтіп, ұлттық табысты қаржы ... бөлу және ... бөлу ... мен
кәсіпорынның, фирманың материал және ақша ресурстарының ұдайы ... ... ... ... ... ... бөлу және ... бөлу процесіне қатысуы бірдей
емес. Алғашқы бөлу ... ... атап ... ... басқа
экономикалық категориялармен – бағамен, еңбекақымен өзара іс-қимыл жасайды.
Қаржыны қолданудың негізгі сферасы – ... ... ... ол тектес
экономикалық категориямен – кредитпен өзара іс-қимыл ... ... ... ... ... ... ішкішаруашылықтық
бөліністі қамтиды. Аумақаралық жоне сала-аралық қайта бөлу мемлекеттік
бюджет арқылы ... ... бұл ... ақша ... шаруашылық
жүргізуші субъектілердің бірінен алынып, қаржы ... ... ... ... ... ... мен
салаларға беріледі. Қайта бөлудің бұл ... ... ... ... дамуына қол жетеді, бұл ... ... ... ... ... үшін, сондай-ақ артта қалған
аймақтарда экономика мен әлеуметтік-тұрмыстық инфрақұрылымды ... ... ... ... ... ... және ішкішаруашылықтық
қайта бөлу сферасы экономиканы қайта құрудың ... ... ... тапқан қаражаттарын пайдалануды қажет ететің (заң бойынша
мемлекетке тиісті аударымдардан басқа) коммерциялық есеп пен ... ... ... ... ... ... келеді.
Демек, қаржы бөлгіштік функция арқылы ақшалай табыстарды қалыптастыру және
қаражатгарды жұмсау жолымен ... ... ... ... ... ... ... бір қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандырады. Сөйтіп, бөлгіштік функция арқылы бөлу
категориясы ... ... мәні ... ақша ... ... өнімнің, оның құрамды элементтерінің қозғалысымен ... ... ... ... және ... ... арқылы
натуралдық-заттай нысандағы қоғамдық өнімді өткізу үшін жағдайлар жасалады.
Қорытындысында қоғамдық өндірістің барлық ... ... ... мен ... ... қатысу дәрежесі ескеріле отырып, олардың
экономикалық мүдделері қанағаттандырылуы тиіс.
-8-
2.2. Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы
Қоғамдық ... бөлу ... өте ... ... ... ... құн ... жүргізуші субъектілер арасында, ... ... ... бойынша бөлінеді. Осыған байланысты ол түрлі
экономикалық категориялардың көмегімен ... ... ... ... тек ... тән рөлдерді орындайды. Қаржы құндық бөлу ... ... ... ... ... ... категориялармен өзара тығыз
байланыста болады және ... ... ... Бұл ақша ... ... ... басқа стадияларындағыдай сонымен бірге бөлгіштік процеске
де ... ... ... ... ... мен нысандары бірдей емес. Жеке
экономикалық категориялардың ұдайы өндіріс процесінің түрлі ... ... әр ... ... ... әрқайсысы тек оған тән
әдістермен және тәсілдермен қоғамдық өнім мен ... ... ... ... ... отырып, бөлгіштік және басқа ұдайы өндірістік
қатынастардың жүйесінде өзінің ерекше орнын алады.
Баға - ... ... ... ... ... ... Ол ... өнімінің
натуралдық-заттай нысанынан ақша нысанына көшуін және ... ... ... оның бір иеден басқасына қозғалысын ... ... ... ... категориясы ретінде көрінеді. Ұлттық
табыс бөлінгенге дейін және қайта бөлінгенге дейін тауар сатылуы тиіс. Баға
өнім иесіне оны ... ... ... ... ... ала анықтайды және
одан әрі ... ... ... ... ... ... Бөлініс
процесінде еңбектің қоғамдық ... ... ... ... ауытқуы пайда болуы ... ... ... ... көп құн, ... аз құн ... ... жағдайда
қайта бөлгіштік процеске өзінің әдістерімен қаржы араласады: ол құнның бір
бөлігін (мысалы, акциздердің, ... ... ... ... ... ... көмегімен) алады немесе құнның кем ... ... ... ... ... қаржыландыру жолымен алып
береді. Бағаның құннан ауытқуын мемлекет бағалардың саясатын жүргізгенде
реттелетін бағалар, әлеуметтік тұрғыдағы ... ... ... ... баға - монополиялық бағаларды әдейі белгілей алатынын есте
ұстаған жөн. Нарық жағдайында ... ... ... ... ұсынымы қалыптастыратын еркін бағалар басым болады.
Алайда бағаның іс-әрекеті қорлардың тікелей жасалуын тудырмайды, ол тауар
өндірісі мен ... ... ... көрінеді. Айырбас актісі дегеніміз
бір ... сату ... ... мен ... алу ... ... Тауарларды
баламасыз сату кезінде "т"-нің үлесі азаяды немесе көбейеді, ал баламасыз
сатып алу ... жаңа ... "с" және 'V ... мен ... ... ... шаруашылық жоспарларымен және үйлесімдерімен белгіленген
құн қозғалысының шарттарын ... ... ... бағамен басталған процесі
түзетіледі. Егер бағаның көмегімен өнімді өткізуден түсетін жалпы түсім-
ақша ... ... ... бөлу бұл ... одан әрі ... ... ақша ... бойынша бөлшектейді. Сөйтіп бөлудің қаржылық
әдістері анағұрлым иілгіш келеді, олар бұл процестегі үжен атаулы сипатты
қамтамасыз ... Бөлу ... ... әр ... егер баға ... ... ... ауытқуы немесе шығындардьщ жекедара
шығындардан ауытқуы түріндегі оның тек бір ... ... ... ... ... ... ... құнын қайта бөледі.
Қаржы бағамен негізі қаланған үйлесімдерді ... ... ... ... ... сол, ... ... объектісі жалпы қоғамдық
өнімнің тек бір бөлігінің болатындығы (бағаның құнан ауытқу ... ... ... ... бөлу ... ... табылады. Бағамен бөлу
үлестірім бетінде байқалынбайды, ол түсім-ақшаның жалпы ... ал ... бөлу анық ... ... бөлу тек ... ал қаржылық бөлу бөлініспен және қайта
бөлініспен сипатталады.
Баға амортизациялық аударымдардың ... ... ... рөл ... ... бастапқы және қолданыстағы бағаларының арасындағы
алшақтық амортизациялық қордағы елеулі ... ... ... кепілдікке салынған (баламасыз сатып алуға қарай), құнның бағалық
бұрмалануы баламасыз сату кезінде күшейеді және бөлу мен ... ... ... ... көбеюін тудырады.
Әсіресе инфляция жағдайында Қазақстанда баға ... өсті және ... ... күшейе түсті. Баға сонымен қатар тауарларға деген
сұраным мен ұсынымды да ... ... ... ... ... ... ... мөлшері мен құрылымына, демек, табысқа да ықпал жасайды.
Қаржы еңбекке ақы төлеумен тығыз байланысты. ... ... ... ... ... жұмыс істей бастайды. Қаржы жалақы қоры мен еңбекке
ақы төлеудің басқа қорларының ... үшін ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процесін ... ... ... еңбекке ақы төлеу қоры ... ... ... ... өткізуден түскен түсім-ақшадан бөлінеді. Бұл қор
өрідірілген өнімнің көлеміне қарай ... ... ... ... ... ... жағдайда еңбекке ақы төлеу қоры қол жеткен
қаржы нәтижелерімен тығыз байланысты үйлесімде қалыптасады.
Ұлттық табысты бөлудің ... ... ... еңбекке ақы төлеумен өзара
әрекеттесе отырып, қаржы оны салықтар, қарыздар және ақша ресурстарын жалпы
мемлекеттік қорға қаражаттарды ... ... ... зейнетақы,
сақтандыру қорына төленетін жарналар арқылы ішінара қайта бөлуді қамтамасыз
етеді.
-10-
2.3 Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының
құрылымы
Қазақстан ... ... ... ... ... ... өтуі барысында қаржы нарығының дамуының қажеттігі туындады.
Себебі қаржы нарығының негізінде ... ... ... ... даму ... түсе ... ... қаржы нарығы экономиканы
дамытудың, оны жетілдіру мен ... ... ... ... ... нарығының маңыздылығын оның басқа нарықтардың арасындағы тығыз
байланысынан көруге болады. Еліміздің экономикасы, нарықтық қатынастары
және ... ... ... ... күннен-күнге дамуына
байланысты қаржы нарығының құрамы мен ... да ... ол ... ... негізінде өз қызметерін жүзеге асырады.
Жалпы экономикада қаржы нарығының құрылымын келесі 1-ші суреттен ...... ... ... ақша ... дегеніміз қолма-қол ақша ғана ... ... ... қаражаттарын да қосатын төлем қаражаттарының нарығы.
Басқа нарықтар ... ақша ... да ... ... пен ұсыныс болады.
Ақша нарығының тепе-теңдiгi экономика дамуы үшiн тиiмдi ... ... осы ... ақша ... ... ... ... өз егемендiгiн
ендi ғана алған елiмiз үшiн ең маңыздысы. Әсiресе ол ... ... және ... ... ... ... өсуге өз септiгiн
тигiзедi.
-11-
Қағаз ақшалар – бұл нағыз ... ... ... ... ... ақшалардың айналыста жүруінің объективті мүмкіндігі, олардың айналыс
құралы қызметін атқару ерекшеліктеріне ... ... ... Ал ... ... ... ... қатынастары дамыған шаруашылықта есеп
айырысудың маңызды формасы болып отыр. Қазақстан Ұлттық банкі және ... ... ... ... осы аталған ақша айналымын реттеу
мақсатында айналыстағы ... ... ... ... және
оларды халықаралық стандарттарға сай дамытуды көздейді. Соңғы бірнеше
жылда ұлттық ... ... ақша ... мен ... ... ... өскеніне қарамастан, елдегі қаржы ... ... және ... дамыған, әлемдік нарық ... ... ... ... ... бұл еліміздің әр түрлі ақша ... ... ... ... ... болып табылады.
Несие нарығы несие бойынша ... ... ... ... ... ... маңызды бөлігін банктік
несиелік операциялары негізінде ... ... ... ... ... ... құрылады. Банктің несиелері біршама табысты
және тәуекел дәрежесі де жоғары болып табылады. Несиелік операция ... ... ... ... (80%) ... ... несие –
бұл банктiк мекемелерден қарыз алушыларға ақшалай түрде берiлетiн несиенi
бiлдiредi. Банктiк ... – бұл ... ... ... несиелiк
қатынастардың формасы болып табылады. Банктiк ... ... ... құралына несиелiк шарт немесе несиелiк келiсiм жатады.
Банктiк несиеде несие берушi: банк және ... ... ... болса, ал
қарыз алушылар ретiнде: кәсiпкерлiкпен немесе бизнеспен шұғылданатын қаржы
ресурстарына деген сұранысы бар кез ... ... ұйым ... ... ... берушiнiң басты мақсаты – пайыз түрiнде табыс алу.Аталған
ақша және ... ... ... активтерінің қозғалысына қызмет етеді.
Қаржы нарығында сатып алу-сатудың объектісі айрықшылықты ақша ... ... ... ... ... онда ... ... ортақтастырылатын экономикалық қатынастар болып ... ... ... ... орын ... Ал өз ... бағалы қағаздар
нарығы қор нарығының негізінде өзіінң қызметін жүзеге асырады.
Қаржы рыногының ... ... ... ... ...... ... ақшалай құжаттар немесе мұндай құжаттарды шығарған ұйымға
олардың иелерi қарызының қатысы. ... ... ... – шаруашылық
жүргiзушi субъектiлер мен мемлекет шығарған бағалы қағаздардың сан ... ... және ... ... ... рыногының бөлiгi. Бұл рыноктың
қызмет етуi көптеген экономикалық, әсiресе инвестициялық ... ... ... ... мүмкiндiлiк бередi. Бұған осы
рыноктың қор құрылымдарының – бағалы қағаздардардың сан ... ... ... ... ... экономиканың барлық субъектiлерiнiң
өздерiне қажеттi ақша ресурстарын ... кең ... ... ... ... ... ұйымдық және құрылымдық ерекшелiктерiне орай ... ... ... ... ... және ... ... ережелермен қатар мемлекеттiң қаржы жүйесiнiң тұтас бiр ... ... ... нарығының қызметтері мен операциялары, оған
қатысушы тұлғалар жиналатын және ... ... ... ... ... жүргізілетін орталығы қор биржасы болып табылады.
-12-
Сонымен, қор биржасы қаржы ресурстарын жинақтау, шоғырландыру ... бөлу ... ... ... ... ... болып табылады.
Ол қаржы және өндiрiстiк капитал арасында делдал бола отырып, ... ... ... бiрi ... саналатын инвестициялық процеске
ықпал етедi.
Қор биржасы – бұл ... ... ... айналысы үшiн
қажеттi жағдайлармен қамтамасыз ететiн ұйым және ... ... ... және ... ... ... көзi. Қор ... iрi банктер
қожалық етедi. «Биржа» ... ... ... грек сөзi – ... ... деген мағынаны аңғартады. Алғашқы қор биржасы XVIғ. Голландияда
бағалы қағаздар (облигация, содан кейiн ... ... және сату үшiн ... Қор ... ең кең ... дамыған кезi капитализмнiң монополизм
сатысына өту кезi, яғни XXғ. Бас кезi. Ол уақытта қор ... ... ... ... ... ... және сату ... өнеркәсiп циклын және жалпы елдiң экономикасын қадағалап отыратын
барометр сияқты.Қор биржасы қаржы ресурстарын ... ... ... бөлу ... ... ... ... буыны болып табылады.
Ол қаржы және өндiрiстiк капитал арасында делдал бола отырып, экономикалық
дамудың қозғаушы күштерiнiң бiрi ... ... ... процеске
ықпал етедi. Сонымен, биржа – нарықтың ұйымдасқан түрi, онда сұраным мен
ұсыным негiзiнде ... ... ... жасалады және қызметкерлер
жалданады. Ол – сатушылар мен сатып алушылар келiсiмге келу үшiн ... ... ... ... ... ... ... саналады. Сонымен, қор
биржасы – БҚ иелерiнiң биржа мүшлерi, яғни делдалдары ... ... ... ... алу жөнiнде мәмiле жасайтын нарық.
Қор биржасы деген бағалы қағаздар сатып алынатын және ... ... ... Қор ... ірі ... қожалық етеді.
Сонымен, биржа – нарықтың ұйымдасқан түрі, онда сұраным мен ... ... ... ... ... ... және ... Ол – сатушылар мен сатып алушылар келісімге келу үшін кездесетін
орын.
Бүгінде меншiк қатынастары, шаруашылық субъектiлерiнiң құрылымы ... ... ... ... ... ... қаржылық байланыстарының
формалары, қоғамның барлық топтарының шаруашылық нәтижесiнде мүдделiгiн
көрсетеді. Яғни, рынокқа ... ... ... шартқа қол қойып,
өздерiне бағалы қағаз түрiнде мiндеттеме алады.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... Ол ... тауар – бағалы қағаздар және оның сан алуан
түрлерi. Олар ... ... ... ... ... мiндеттемесi,
яғни олар арқылы табыс алу құқы және ... ... ... ... ... тауардың өз құны аз болсада, өте жоғары нарық бағасымен ... ... ... ... ... оның ... ... болса, онда оның бағасы
көрсетiлген құнынан ... ... ... ... ... ... БҚ-дың «жалған капитал» екенiн көрсетедi.
Әлемдiк тәжiрибеде, сондай-ақ республикадағы рыноктық қатынастарды
дамыту барысы көрсеткендей бағалы ... ... ... ... ... механизмi, қаржылық ресурстар мен тұрғындардың жинаған
ақшаларын ... ... ел ... лайықты түрде
бөлiнуiнiң, адамның шынайы меншiк иесi ретiнде белсендiлiгiн арттырудың
құралы болып табылады.
Сондықтан ... ... ... ... ... ұйымдастырудың
негізі болып табылатын қор биржасы мен бағалы қағаздар ... ... ... толық тоқталып өтейік.
-13-
ҚОРЫТЫНДЫ
Қаржы термині латын тілінен аударғанда ақша төлемі деген ... Ал, ... ... ... ... ... қаржыларды
мемлекеттік қаржы деп атаймыз. Мемлекеттік қаржының көлемі мемлекеттің
қоғамдағы өзінің орны мен ... ... ... ... қаржының
келесідей функцияларын атап өтуге болады: экономикалық, саяси, әлеуметтік,
экологиялық. Әрқайсысына ... ... ... ... ... ... қаржыны қаншалықты дұрыс жұмылдыру және оны ... ... ... ... ... ... ... Қаржы саясаты
мемлекеттің экономикалық саясатының негізгі бөлігі болып ... ... - бұл ... ... ... ... шешуге арналған мемлекеттің қаржыны пайдалану қызметі. Қаржы
саясатты жүзеге асыру негізінде ... әр ... ... әсер ... ... ... өмір ... объективті сипаты мен айрықша қоғамдық
арналымы бар өндірістік қатынастарды білдіретін ... ... ... ... ... және ... процесіндегі экономикалық қатынастарды
қамтып көрсететін тарихи қалыптасқан аса ... ... бірі ... ... Ол натуралдық шаруашылықтан жүйелі
тауар-ақша айырбасына көшу жағдайында пайда болып, дамыды және мемлекеттің
және оның ... ... ... тығыз байланысты болды.
Қаржының мәні, іс-әрекет механизмі және рөлі оның ... ... ... ... ... ашу оның ұғымы мен қажеттігін ғана емес,
сонымен бірге қаржының қоғамдык ... яғни оның ... ... ... етеді. Қаржы көмегімен мемлекет өзінің иелігіне ... ... ... ... ... өнім ... бір бөлігін
алады.
-14-
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қаржы негіздері жоғарғы оқу ... ... ... В.Д. – Алматы 2009 – 670 бет
2. ... ... ... / Сейтқасымов.С. – Алматы : Экономика, 2001.
3. kk.wikipedia.org/.../Мемлекет қаржысының ... және ... ... ... ... ... ... сайты
http://lib.kaznu.kz/
5. Қазақстандық ұлттық электронды кітапханасы http://www.rmeb.kz
6. www.kitaphana.kz/ Қаржы жүйесі
7. Жатқанбаев.Е.Б. Экономикалық теория ... ... оқу ... – 2006ж
8. Хабаршы ҚазҰУ. Қазақ Университеті 2007ж.
9. Нұрғалиев Қ. Р. «Қазақстан ... ... ... университеті»
1999 ж.
10. Әмірқанов Р.Ә., Тургулова А.Қ. ... ... ... - ... 1999. - 188 ... ... ... нарығы
Айналыстағы ақша нарығы
Қор нарығы
Туынды бағалы қағаздар нарығы
Бағалы қағаздар нарығы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржы. «Қаржы» мамандығы бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық109 бет
Мемлекет және құқық теориясының қөзқарасы бойынша жеке тұлға, адам, азамат ұғымы28 бет
Мемлекет нысанының ұғымы мен түсінігі34 бет
Мемлекет туралы ұғым11 бет
Мемлекет функциясының ұғымы және мазмұны81 бет
Мемлекет құқық және мемлекеттік құқықтық құбылыстар туралы негізгі ұғымдар15 бет
Мемлекет ұғымы28 бет
Мемлекет ұғымы (түсiнiгi ) және оның белгi-нышандары15 бет
Мемлекеттік органдардың ұғымы және түсінігі29 бет
Мемлекеттің ұғымы мен белгілері20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь