Қор биржасы және оның қызметтерi мен құрамы жайлы

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І ТАРАУ. ҚОР БИРЖАСЫНЫҢ МӘНІ МЕН МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ
ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛАРЫ
1.1. Қор биржасының түсiнiгi, дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2. Қор биржасының құрылымы мен қызметi ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.3. Биржаны басқару органдары, биржа мүшелерi ... ... ... ... ... ... .9
1.4. Қор биржасының мәміле түрлері мен операциялары ... ... ... ... .14

ІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚОР БИРЖАСЫНА
ТАЛДАУ
2.1. Қор биржасының қалыптасу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2. ҚР қор биржасындағы бағалы қағаздардың қызметтері ... ... ... .28

ІІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚОР БИРЖАСЫНЫҢ
ДАМУ БОЛАШАҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35

Қолданылған әдебиет тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Қазiргi кезде Қазақстан экономикасын жақсартып, бекiту үшiн қор нарығын дамыту керек және де қор нарығы әр түрлi меншiк нысандарының және кәсiпкерлiктiң еркiн қызметiн қамту керек.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде бағалы қағаздар нарығы үлкен орын алады, ол капиталдың қозғалысын реттеп және оның өзiн өзi реттеу жағдайларын жасай отырып, олар сонымен қатар портфельдi инвестициялар ағымы арқылы дамуына ықпал етедi. Бағалы қағаздар нарығының дамуы – ақша массасының өсуiн шектейтiн, несие-ақшалай институтарының баланстарының заңдылығын қолдайтын және мемлекет бюджетiнiң дефицитiн қаржыландыратын қайнар көзi.
Қазақстанның қор нарығы өзiн инвестициялық механизм ретiнде әлi де көрсете алған жоқ. Республиканың елбасы Н.Ә. Назарбаев қаржы секторы реформасын аяқтап және бағалы қағаздар нарығын шығаруға шақырады және де оны реттеуде мемлекеттiң үлкен ролiн айтады. Мемлекет мұнда екi түрлi қатысады: берiлген қызметтiң заңдылығын қанағаттандыратын гарант ролiнде және дербес қатысушы-эмитент ретiнде. Қор нарығында мемлекеттiң кәсiби және реттеу қызметiн бiрiктiру – бұл көрiнiс әлемде көп, бiрақ бағалы қағаздар нарығының басқа қатысушылардың дамымауына байланысты үкiметтiң дұрыс есептелмеген қадамы нарықтың жалпы стагнациясына әкелуi мүмкiн.
Қор нарығының проблемаларының тиiмдiлiгi ролiнiң кiлтi – меншiк қатынасы. Осы қатнастар ғана қоғам типiн және мақсатты бағытын, әлеуметтiк және экономика-технологиялық құрылымын анықтайды. Меншiк қатнастары материалдық қажеттiлiктермен байланысты. Бұл тақырыптың өзектілігі қор биржасындағы қызметтердің әлеуметтiк-экономикалық жағдайға, республиканың даму темпiне тiкелей әсер етiп отырғандығы. Қор нарығы нарықтық экономикада ерекше бөлiнедi, ал қор нарығының ең маңызды бөлiгi қор биржасы, сондықтан да қор биржасына ерекше көңiл бөлу керек. Бұл нарықтың сату-сатып алуының объектiсi арнайы тауар – бағалы қағаздар.
Заңдар жинағы:
1. "Акционерлік қоғам туралы" ҚР заңы 2000 ж . 10 шілде
2. "ҚР азаматтық кодексі " 2002 ж.
3. “Бағалы қағаздар нарығы туралы” ҚР-ның Заңы, 1998ж. 10 шілде

Оқулықтар:
1. Сейiтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. /Алматы: Экономикс, 2001ж./
2. Көшенова Б.А. Бағалы қағаздар нарығы. /Алматы: Экономикс, 1999ж./
3. Сутемгенов Н.Д., Таттимбаев К.М. Фондовый рынок /часть II, Алматы, 2002г./
Газет, журналдар:
1. Рынок ценных бумаг Казахстана /2005ж. № 11
2. Рынок ценных бумаг Казахстана /2004ж. № 6
3. Банки Казахстана / 2005, № 9
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БIЛIМ МИНИСТРЛIГI
Т. Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университетi
“ҚНжД ” кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
ҚОР БИРЖАСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚЫЗМЕТТЕРI МЕН ... ... ... ... ҚОР ... МӘНІ МЕН ... ... ТЕОРИЯЛАРЫ
1.1. Қор биржасының түсiнiгi, дамуы ……………………………..…….5
1.2. Қор ... ... мен ... ... ... ... органдары, биржа мүшелерi …………………....9
1.4. Қор биржасының мәміле түрлері мен операциялары……………..14
ІІ ТАРАУ. ... ... ҚОР ... Қор ... қалыптасу тарихы……………………………….21
2.2. ҚР қор биржасындағы бағалы қағаздардың қызметтері………….28
ІІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚОР БИРЖАСЫНЫҢ
ДАМУ БОЛАШАҒЫ…………………………………………….33
Қорытынды ………………………………………………………………..……35
Қолданылған ... ... ... ... ... ... жақсартып, бекiту үшiн қор нарығын
дамыту керек және де қор ... әр ... ... нысандарының және
кәсiпкерлiктiң еркiн қызметiн қамту керек.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде бағалы қағаздар нарығы ... ... ол ... ... ... және оның өзiн өзi ... ... ... олар ... ... ... ... ағымы
арқылы дамуына ықпал етедi. ... ... ... ... – ақша
массасының өсуiн ... ... ... ... ... және мемлекет бюджетiнiң дефицитiн қаржыландыратын
қайнар ... қор ... өзiн ... ... ... әлi ... алған жоқ. Республиканың елбасы Н.Ә. Назарбаев қаржы ... ... және ... ... нарығын шығаруға шақырады және де
оны реттеуде мемлекеттiң үлкен ролiн ... ... ... екi түрлi
қатысады: берiлген қызметтiң ... ... ... ролiнде
және дербес қатысушы-эмитент ретiнде. Қор нарығында мемлекеттiң кәсiби ... ... ... – бұл ... әлемде көп, бiрақ бағалы қағаздар
нарығының ... ... ... ... ... дұрыс
есептелмеген қадамы нарықтың жалпы стагнациясына әкелуi мүмкiн.
Қор ... ... ... ... кiлтi – меншiк
қатынасы. Осы қатнастар ғана қоғам типiн және мақсатты бағытын, әлеуметтiк
және ... ... ... ... ... ... ... Бұл тақырыптың өзектілігі қор
биржасындағы қызметтердің әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... ... әсер етiп ... Қор нарығы нарықтық экономикада
ерекше бөлiнедi, ал қор нарығының ең маңызды бөлiгi қор ... ... қор ... ... көңiл бөлу керек. Бұл нарықтың сату-сатып ... ... ... – бағалы қағаздар.
Қазақстанда қор нарығы жекешелендiру процесiнiң логикалық ... ... ... мемлекеттiк реттеу үлкен роль ойнайды. Зейнетақы
реформасы, массалық жекешелендiру – ... ... ... бағалы
қағаздар нарығына тiкелей ықпал етедi, сонымен қатар бұндай тығыз байланыс
бiр элементтiң дұрыс жүзеге асуы үшiн ... ... ... ... 1998 ... ... қор нарығы көбiнесе жекешелендiру ... ... ... ... ... салымдар салды. Акционерлеу
арқылы бiрiншi рет акцияларды орналастыру жүргiзiлдi.
Бағалы қағаздар нарығын мемлекеттiк басқару ғылыми дәлеледенген және
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... сай келетiн концепцияға сүйену керек.
Курстық жұмыстың негізгі мақсаты қор биржасының ... ... ... ... ... қызмет етуін және оның даму
болашағын қарастыру. Ал осы ... жету үшін алда ... ... бар:
- Қор биржасының мәні және даму теориялары
- ... ... ... және мүшелерінің қызметі.
- Қор биржасының мәміле түрлері мен операциялары
- ҚР қор биржасын ... ... ... ҚОР ... МӘНІ МЕН ... ЖӘНЕ ... ... Қор биржасының түсiнiгi мен дамуы
Қор биржасы – бұл бағалы қағаздар сатып алынатын және сатылатын негiзгi
орталандырылған, тiркелген сату орны бар ... Қор ... ... ... етедi. “Биржа” деген терминнiң шығуы туралы көптеген
болжамдар бар. Соның бiрi ... грек сөзi ХVI ... ... ... ол
Голландиядағы Брюге қаласындағы алаңнан (de borse) шыққан; бұл ... ... ... ... ... болған. Шамамен 100 жыл ... ХVII ... ... Америка құрлығында да пайда бола бастады.
Алғашқы қор биржасы ХVII ғасырда Голландияда ... ... ... және
сату үшiн пайда болған. Ал ХVII ғасырда биржалар тауар және қор ... ... ... Қор ... ең кең ... кезi – капитализмнiң
монополизм сатысына өту кезеңi, яғни ХХ ғасырдың басы. Ол ... ... ... ... ... ... акцияларын
шығару және жалпы елдiң экономикасы мен саясатындағы өзгерiстердi ... ... ... ... қор ... ... ... экономиканың өсуiне, ал дағдарыс ... ... ... ... ... ... бiрнеше түрге бөлiнедi, олар
сатылатын тауарға байланысты: қор биржасы, ... ... ... биржасы,
еңбек биржасы.
Сонымен, биржа – нарықтың ұйымдасқан түрi, онда сұраным мен ... ... ... ... сауда жасалады және қызметкерлер
жалданады. Ол – ... мен ... ... ... келу үшiн ... ... - ... қағаздармен басқа да ... ... ... ... ... ... - құқықтық тұрғыдан қор биржасы дегенiмiз ресми ... ... ... ... ... қор құндылықтарын
сатушылар мен сатып алушылар арасындағы сауда мәмiлелерi жүзеге ... ... ... ... ... мекеме болып табылады. Мұндағы
ережелер мемлекет заңдарымен және биржа заңдарымен белгiленедi.
Әлемде 200-ге жуық қор ... бар. ... ... ... ... ... қор биржа жүйесi бар. Құқықтық мәртебесi ... ... қор ... үш түрiн кездестiруге болады: бұқаралық
құқықтық, жекеменшiк және аралас.
Бұқаралық - құқықтық ... қор ... ... ... болады (Германия, Франция). Мемлекет биржа сауда ... ... және ... ... ... ... кезiндегi құқық
тәртiбiнiң сақталуын қамтамасыз етедi, биржа маклерлерiн тағайындап, ... ... ... ... қор ... ... мен ... қоғамдар түрiнде құрылады. Мұндай биржалар мүлдем өз бетiнше
қызмет жасайтын органдар. ... ... ... ... заңдарына сәйкес
жүзеге асырылады, оны бұзу құқықтық жауапкершiлiктi талап етедi. Биржалық
сауда ... ... ету және ... ... тәуекелiн
төмендету бойынша мемлекет өзiне еш кепiлдiк бере алмайды.
Егер қор ... ... ... ... құрылып, бiрақ олардың
капиталының кем дегенде 50%-ы ... ... ... олар ... ... ... Мұндай биржалар көшiнiң басында сайланбалы биржалық комиссар
биржа қызметiн ... ... ... ... ... тiркеп отырады.
Бiр орталықты (моноцентрлiк) және көп орталықты (полицентрлiк) биржалық
жүйелердi айырады. Бiр орталықты биржалық жүйе ... ... ... ... ... ... ... орталығында орналасқан бiр биржа болады,
ал қалған ... ... ... ... ... ... қаржы
биржасы). Көп орталықты жүйе жағдайында елде басты қор биржасынан басқа бiр
неше iрi қор ... ... етуi ... (Канада биржалар). АҚШ-та
биржалық сауданың дамуы бiр орталықты жүйеге де, көп ... ... ... келмейтiн ерекше қор биржаларының жүйесiнiң пайда болуына алып
келедi. Бұл елде ... қор ... ... басымдығына қарамастан,
аймақтық биржалық институттар оның ... ... ... өз
дербестiгiн сақтап, жалпы мемелекеттiк биржа жүйесi шегiнде қызмет жүргiзiп
келедi.
Қор биржасы қаржы ... ... бiрi ... табылады. Биржаның
негiзгi рөлi қаржы және несиелiк капитал қозғалысына қызмет көрсетуде: бiр
жағынан бұл капиталды жинақтап, шоғырландырса, екiншi жағынан ... ... ... ... берiп, қаржыландырады. Қор биржасының ... ролi ... ... ... кету дәрежесiмен,
дәлiрек айтсақ, жалпы iшкi өнiм өндiрiсiндегi ... ... ... ... биржа ролi тұтасымен алғанда құнды қағаздар
нарығының даму деңгейiне байланысты.
1.2. Қор биржасының құрылымы мен қызметi
Қор биржасы құнды ... ... ... ... ... ... тыс нарық әлбетте құнды қағаздардың жаңа шығарылымдарын
қамтиды. Онда несие-қаржы институттары тұлғасында ... ... ... Биржадан тыс нарықта, көбiнесе, облигациялардың ... ... ... ... ... ... ... негiзiнен акционерлiк ... ... ... ... ... және ... оның 3 ... болуы тиiс. Тек, қор
биржасының акционерлерi ғана оның мүшелерi ... Ол ... ... оның ... ... табу ... өзiн-өзi өтеуге негiзделген және өз
қызметiнен өзiнiң мүшелерiне табыс төлемейдi. Қор ... ең аз ... заң ... ... Қор биржасы инвестиция институты
қызметiмен шұғылданбайды, бiрақ биржаға мүше ... ... ... ... ... сата ... биржасы кәсiпорындар туралы ... ... ... ... ... қағаздармен биржа жұмысын жүргiзуге лицензия алады.
Құнды қағаздар операцияларын тауар және биржалардың қор бөлiмдерiнде де
лицензиясы бар болса, ... ... ... мен ... ... қор ... заң ... ереже, биржа жарғысы, құнды қағаздармен жасалынатын мәмiлелердiң
iшкi ережесi негiзiнде жұмыс iстейдi.
Қор биржасының ... ... ... ... ... ... қор биржасының оған мүшелiкке енуге құқығын беретiн ... қор ... ... ... жарналары;
➢ биржада жасалынған әрбiр мәмiледен алынатын биржа алымы;
➢ биржа ... ... ... ... ... оның қызмет ауқымын ұлғайту мен ... ... ... жұмсалады.
Қор биржасы қаржы министрлiгiмен келiсе отырып құнды қағазды саудаға
жiберу – листинг, сондай-ақ оларды шығару делистинг ережелерiн белгiлейдi.
Қор ... ... ... ... Бос ақшалай капиталдар мен жинақтарды құнды қағаздар сату арқылы
шоғарландыру;
- Мемлекет және басқа шаруашылық ... ... ... ... алу ... несиелеу, қаржыландыру;
- Құнды қағаздарға салынған салымдардың керi қайтарымының жоғарғы
деңгейiн қамтамасыз ... ... ... ... биржа мүшелерi
Қор биржасының жұмысын қамтамасыз етiп, оның мiндетiн атқаратын кәсiби
мамандар, яғни делдалдар. Ол жұмыс баға ... үшiн және ... ... ... ... қажет етедi. Ол үшiн қазiргi
уақытқа сай нарыққа әдейi дайындалған кәсiби ... ... ... жалпы
экономикалық, техникалық және ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бiрге қор биржасының кәсiби
мамандарының ... ... мен ... сезiмталдығын (интуиция) да
бағалауға болмайды.
Бағалы қағаздар нарығының кәсiби мамандары:
1. Брокерлер – ... ... ... клиенттердiң тапсырмасы бойынша
және олардың есебiнен, онысы үшiн белгiлi бiр төлем ала отырып, жұмыс
iстейдi. Қазiргi ... ... ... ... тығыз
байланысы бар брокерлiк фирмалар (фирмалар ... ... ... ... ... ... ... алу және сатумен өз атынан және өз есебiнен
айналысады, ... жеке ... ... жеке ... қор ... Джобберлер – нарық конъюктурасын бақылаушылар.
Бағалы қағаздармен жасалынатын операцияларды жүзеге асыру – негiзгi
мiндеттерiне ... ... ... сондай-ақ мемлекеттiк атқару
органдары қор биржаларына мүше бола алады. Қор биржасындағы операцияларды
оның мүшелерi ғана ... ... ... тапсыруы бойынша құнды қағаздарды
сатып алу және сатуды брокерлер мен диллер атқарады.
Қор биржасындағы брокерлер құқықтық тұлға ... ... ... ... Батыс Еуропа мемлекеттерiнде олар не жеке фирма, не
акционерлiк ... ... ... Жаңа ... ... олар ... болып құрылған. Салық ... ... алу ... ... ... тiркелгендiктен олардың жарғылық қоры өте аз. Дегенмен,
бұл фирмалар өз ... ... ... ... өсiру мақсатында
клиенттер санын көбейтуге ұмтылуда.
Құрылымы жөнiнен брокерлiк ... ... ... бөлiм, кеңес
беретiн бөлiм, бағалы қағаздарды сату бөлiмi және хабарлама-техникалық
бөлiмiнен тұрады. ... ... 15-25 адам ... ... ... ... аясына мына мiндеттер кiредi:
1. Консалтинг (кеңес беру);
2. Бағалы қағаздарды бiрiншi және екiншi нарыққа орналастыру;
3. ... ... құру және оны ... және ... ... ... ақша ... бiр сыпыра ерекше қызмет
көрсетедi, атап айтқанда, банктiк несие ... ... ... ... ... оның ... ... келiсiмдi сақтандыру.
Брокерлер өз қызметiнде мына түпкi бастамаларды басшылыққа алады:
1. Клиент брокерлiк ... шарт ... ... ... ... ... оның iшiнде бағалы қағаздарды ... ... ... ... клиенттiң белгiлеген сомасы шамасында әрекет жасайды. Бiрақ
алған тапсырма ... ... ... таңдауда өз құқығын
пайдаланылады;
3. Брокер тапсырмасын орындағаны туралы шартта көрсетiлген ... ... ... ... есеп ... ... ... мәмiленi ерекше кiтапқа тiркеуi қажет. Ол жөнiнде клиент
көшiрме талап ... ... ... ... ... ... тапсырманы тоқтатуға үкiм бере алады.
Сонымен бiрге, брокерлiк фирма мен клиент арасындағы келiсiм алғашқыда
ауызша болса, ол ... ... ... ... ... күшiне енедi.
Брокерлiк фирма өз клиенттерiнен тапсырма алғанда олардан кепiлдiк
берудi талап етедi (әсiресе клиент ... ... ... ... ... ... ... Мәмiледегi бүкiл сомаға вексель;
2. Мәмiленiң кемi 25%-тiн немесе 100%-iн құрайтын сома брокердiң шотына
түсiрiлу керек;
3. Брокердiң атына ағымдағы шот ашулы ... ... ... ... және с.с кепiлдiктер.
Осылар жөнiнде брокерлер фирма клиентке хабарлап тұру қажет. ... ... ... ... ... ... ... опирациаларды өз
есебiнен жүргiзуi мүмкiн. Бұл ... ... ... ... үшiн ... (комиссионные), несие үшiн ақы кiредi. Алайда, бұл
жағдайда брокерлiк фирма тек ... ... ... шығып, олардың iс-
әрекетi дилерлiк фирманың қызметiне ұқсайды.
Дилерлер – олар да ... ... ... ... шарт
жасасқанда өз капиталын жұмсайды. ... ... мына ... ... ... ... әкiмшiлiк 100 теңгелiк облигация
шығаруға ... ... ... ... шұғылданатын өз аппараты
болмаған жағдайда әкiмшiлiк дилерлер фирмасына тапсырма бередi. ... заем ... ... ... ... болса, онда ондай үлкен
iспен тек маманданған ... ... ... ... ... Онда делдалдық механизмi төмендегiдей:
Әкiмшiлiк дилерге 100 теңгелiк облигацияны кем бағамен ... 98 ... яғни ... 2 ... кем сатады. Дилердiң
облигацияларды сатуға кеткен шығынмен одан түскен 2 теңгеден кем ... ... ... ... дилерлердi жауапкершiлiгi
шектеулi дилер деп атайды. Олардың бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... мен ... шығынынан
әлдеқайда аз. Себебi сатып алу-сату аз уақыт алады.
Дилерлердiң атқаратын қызметi:
1. бағалы қағаздарды шығару, олардың курсы және ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығындағы өзгерiстердi бақылап отыру. Егер бағалы
қағаздарды сатып алу-сату баяуласа, онда ... ... ... ... ... ... операция жүргiзедi.
Сатып алушылар мен сатушыларды бiр-бiрiне кездестiрiп, бағалы қағаздар
нарығының жұмысын жолға қоюға себепшi болады. Олар ... ... ... ... ... ... қызметi брокерлердiң қызметiнен өзiнiң кең
көлемдiлiгiмен ерекшеленетiнiн атап ... жөн. ... ... ... бiрсыпыра капиталы болады, кейiннен ол делдалдық сыйақымен
және инвестициядан түскен пайдамен ... ... ... - қор биржасындағы конъюктураны (өзгерiстердi сипаттайтын
белгiлер) мәселелерi ... ... ... Ең ... олар Лондон Сити
нарығында пайда болған. ... ... ... ... ... кең ... өрiстеп және үнемi өзгерiп отырғанда қажет. Джобберлер
тек бiр жолы ... ... қана ... ... ... ... мәселелердi
шешуге көмектеседi. ... ... ... кәсiпорындарының,
инвестициялық қорлардың шығарған акциялар курсының келешекте ... Ол үшiн олар ... ... ... ... ұжымдарын құрады.
Зерттеу ұжымдарында белгiлi экономистер, банк қызметкерлерi және басқа да
мамандар зерттеу жүргiзедi. ... ... ... ... ... ... болғандықтан, оларды кең ... ... ... мен ... ... ... ... өте
жоғары бағаланып, олар жоғары жалақы алатындар қатарына жатады.
Қорыта ... қор ... ... ... көбеюде. Тек олардың
бiр-бiрiмен байланысты қызметi ғана нарықтың тұрақты қызметiн және бағалы
қағаздардың ... ... ... ... ... ... акционерлiк жиналыстар, Биржалық
Кеңес (Директорлар Кеңесi), ревизиялық комиссия және биржалық келiсiммен
құрылатын басқа да ... ... ... палатасы, сату ережелерiн
тiркеу комитетi т.б.). Олардың қызметi сәйкесiнше нормативтi актiлермен,
қаулымен, биржаның шешiмiмен ... ... ... ең ...... жалпы жиналысы. Ол жылына бiр рет жүргiзiледi,
жиналыстар арасы 15 айдан ... ... ... ... ... ... қаулыға толықтырулар, өзгерiстер енгiзiп, бекiтедi;
- Биржалық Кеңес жағдайына толықтырулар енгiзiп, бекiтедi;
- Еншiлес компанияларды, филиалдарды, өкiлдiктердi құрады не ... ... ... ... ... ... жылдық жұмыс есебiн, ревизиялық комиссияның қорытындысын,
табыс және шығын шоттарын бекiтедi.
Жалпы жиналыстар арсында ... ... ... ... Кеңес болып
табылады. Оның сандылығы және персоналды ... ... ... анықтайды. Биржалық Кеңес барлық сұрақтарды шешуге құқығы бар.
Оның өкiлетi арнайы ... ... ал ... ... бiр ... Биржаның күнделiктi әкiмшiлiк-шаруашылық және коммерциялық
қызметiн Басқарулар ... Қор ... ... ... мен ... биржалық операциялар мыналар: листинг, ... ... ... және ... келiсiмдер жасау, есептесу, клиринг,
консалтинг т.б.
Қор биржасы құнды қағаздардың сұранысы мен ... ... ... ... ... ... көрсететiн биржалық
баға қалыптасу негiзiнде олардың теңестiрiлуiн қамтамасыз етуге мүмкiндiк
бередi. Барлық ресми тiркелген қор ... қор ... ... ... ... ...... (сөзбе–сөз “тiзiмге қосу ”)
табысты өткен құнды ... мен ... ... ... ... ... тирлерiнiң листингi, яғни олардың биржа тiзiмiнде пайда болуы олардың
саудаға қатысуына рұқсат етiлгендiгiн бiлдiредi және де ... ... ... кез ... ... ... қағаздарға берiлетiн артықшылықтарды
бередi. Листинг артықшылықтарына ең алдымен мартабильдiлiгiнiң ... ... ... ... ... ... жоғарлығы
жатады. Сол беттерде енгiзiлген қор ... ... ... ... ... инвестор, солармен бiрге қор биржалары ұсынатын барлық ... ... ... ... артықшылықтарға ие болады. Бiрақ қор
биржасы ... ... ... ... ... инвестициялардың
кiрiстiлiгiне кепiлдiк бермейдi.
Биржа – акциялардың ... ... ... ... ... немесе бағалау акциялардың, әдетте төмен ... ... ... емес, нарықтық курстық құнына сүйенедi. Бiрқатар елдерде
листинг компанияға салық салу кезiнде елеулi шегерiмдер беруге негiз ... ... ... ... ... ... қарыз немесе
несие керек болған жағдайда банктер мен қаржы институттарының сенiмi мен
жақсы қатынасына қол ... ... ... ... қатар тiзiмдiк
(листингтiк) акцияларға коньертанциялатын облигациялардың жаңа шығарымын
орналастыруды ... ... ... – нарықты қолдау жүйесi, ол
ұйымдасқан нарық үшiн қолайлы жағдай тудырып, ең сенiмдi және ... ... ... ... ... ... ... өтуiне күштi стимул бар. Бiрiншiден, бұл
процедура құнды қағаздарды ... ... ... ... ... ... тыс нарықпен салыстырғанда, сыртқы инвесторлар үшiн
тартымдылығын ... ... ... ... ... ... орналастыруын жеңiлдетедi, бұл инвестиция үшiн қаржы
қаражаттарын ... ... ... ... ... биржалық тiзiмге
кiргiзiлуi фирмаға тұрақты мәртебе бередi. Үшiншiден, листинг туынды құнды
қағаздармен жедел мәмiлелерден ұту ... де ... ... ... ... акцияларын биржа бағалауына жiберу
олардың өнiмiнiң жарнамасы болып табылады және ... ... ... мүмкiндiк бередi.
Стимул беру қызметтерiнен басқа листинг беру функциясын да орындайды.
Бұның ... ... ... бұлай болмаса акцияларды
биржалық тiзiмге қосу ... ... ... едi. ... ... ... қамтамасыз етудiң ең маңызды факторларының бiрi болып
табылады.
Тиiмдi қор нарығында листинг ... ... ... ... ... жол ... ... қор нарығы деп – акциялар курсы сол
берiлген уақыттағы кәсiпорынның қаржы жағдайы туралы ақпаратты ... Сол ... ... ... пен ... ... ... Одан ауытқу нарықта бұрын болжамбаған процестердiң бұрын өтiп
жатқандығын немесе акциялардың ... қол ... ... ... ... ... нарығының тиiмдiлiгiнiң басты критериi акция курстарының эмитент
жағдайы туралы ақпаратқа жауап қату қабiлетi ... ... ... курстар циклдi түрде қайталанып ... және ... ... ... ... негiзiнде олардың курстарының болашақтағы
қозғалысын болжауға болады.
– Орташа нарық (жартылай ... ... ... ... ... ... ... жарияланған ақпаратқа реакция бередi, бұл
ақпарат табыс пен ... ... ... қоғамдардың бiрiгуi
туралы, қаржылық немесе басқа бухгалтерлiк есеп ... ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар курсы компанияның
қаржылық тұрақтылығы туралы тек жарияланған емес, сондай-ақ бар қол ... ... ... ... нарықтық әдiл тепе-теңдiк баға орнығады, ... ... бар, ... ... емес ақпарат есебiнен табыс ала алмайды.
Батыс экономистер тиiмдiлiктiң “күштi” типiне дамыған елдердiң өзiнде
де қол жеткiзу ... емес ... ... ... де ... ... де
құнды қағаздар курсы барлық қол жетерлiк ақпаратқа ... ... өте ... ... батыс нарықтары негiзiнен жарияланған ақпаратқа
реакция бередi, ... да ... ... типi ... “жартылай
күштi” болып табылады.
Биржалық курстың кем дегенде ... ... ... листингтiң атқаратын рөлi зор. Кейбiр жағдайда iрi қор
биржаларының листинг бөлiмдерi қаржы есептерiн ... ... ... ... ... ... бағалауға жiберiлген тәуелсiз сарапшылар –
коммерциялық банктердiң немесе билiк құрылымдарының қатаң ... ... ... ... тек ... ... ғана ... сондай-ақ және де ең алдымен ... ... ... мемлекеттiк
реттеу саясатымен және кәсiпорындардың қаржылық есептерiн жариялауға
мiндеттейтiн заң ... ... ... ... екi ... ... ... кассалық мәмiле
және мерзiмдiк мәмiле.
Кассалық мәмiле (spot) – бұл сатушының қолында бар бағалы қағаздарға
жасалуымен ... ... ... ... есептесу сатушы бағалы
қағаздарды сатып алушыға әкелген күннен, 2-3 күн ... ... ... ... ФРГ – да бұл мерзiм биржалық 2 ... ... ... ... Англияда – күнтiзбектiң 5 күнi.
Мерзiмдiк мәмiленiң негiзгi сипаттамасы – бұл сатушы мен ... ... ... ... бiр ... ... ... асуы керек,
мысалы, мәмiле бiрiншi қыркүйекте жасалса, ол бiрiншi желтоқсанда орындалуы
керек. Мәмiлеге ... ... ... ... қор ... болмауы не
сатып алушыда төлейтiн ақшасы болмауы мүмкiн.
Мерзiмдiк мәмiленi ... ... ... деп ... ... ... ... кезде бағалы қағаздар көлемi ғана емес, курсы
да фиксирленедi, бiрақ кейде бағалы қағаздар ... ... ... ... негiзiнде қойылады. Фьючерстiк мәмiленiң орындалу уақытына
келетiн болсақ, бағалы ... ... ... күнi берiлуi мүмкiн не
сатушының келiсiмi бойынша көрсетiлген мерзiмге дейiн ... ... ... ... ... қатысушылары кепiлдiк жарналарын (маржаны)
салады, олар мәмiленiң қаржылық тұрғыдан қамтамасыз етедi және ... ... ... ... ... орнына келтiру
үшiн керек. Егер жақтардың бiрi ... ... онда ... жақ ... ... компенсация алады. Кепiлдiк жарналарының мөлшерi
биржамен ... және ... ...... ... болса, онда
салым көп және керiсiнше. Әдетте кепiлдiк жарналарының мөлшерi бағалы
қағаздар ... ... 5-20% ... ... (келiсiмнiң сомасынан).
Фьючерстiк мәмiлелердiң көбi қайта сатып алу шартымен жасалады. Бұл
жағдайда ... ... ... ... ал қатысушының бiрiне бағаның
айырмасы ғана төленедi.
Мысалы, “Дельта” компаниясының бiр акциясы 45 ... 100 ... ... ... ... Мәмiленiң орындалу мезетiнде бiр акцияның
бағасы 49 долл. болды. Ал ... керi ... алу ... ... ... ... 400 ... (4*100) мөлшерiнде баға айырмасын төлейдi.
Сатып алушыға кепiлдiк жарнасы қайтарылады, ал айырма ... ... ... берiледi.
Егер мәмiле орындалу уақытында бiр акцияның бағасы 40 долл. болса, онда
сатып алушы келiсiмнен бас тартуы мүмкiн және сатушыға 500 ... (5 ... ... ... Бұл ... сатушыға оның кепiлдiк жарнасы
қайтарылады, ал ... ... ... ... ... ... берiледi.
Опционмен жасалған фьючерстiк мәмiле сатып ... ... ... ... ... бiр ақша сомасын төлейдi де белгiлi ... ... бiр ... ... ... ... баға бойынша сатып алу
құқығына ие болады. Басқа сөзбен, қатысушылардың бiрi сатып ... ... ... не ... ... ... ... ие болады. Опцион
ұстаушы өз құқығымен ... ... ... курсының өзгеруiне
байланысты. Мысалы, “Дельта” компаниясының бiр ... 45 ... ... ... алу ... ... Опционның қолдану мерзiмi - үш ай.
Опционды сатып алушы әр акцияға 3 долл. сыйақы ... ... ... әр ... ... 50 ... ... көтерiлдi. Опционды ұстаушы өз
құқығын қолданып 100 акцияны 45 ... ... ... Ол сол ... ... әр ... 50 ... ала алады. Осылай оның ұтысы әр
акцияға 2 долл. болады (50-3-45) ... ... ... 200 ... ... қолдану мерзiмiнде акцияның бағасы 45 долл. жоғарламаса,
онда опционды ұстаушы сатып алудан бас ... ... ... ... сатушы иемденсе, онда ол бағалы қағаздардың биржалық
курсы бағадан төмендегенде өз құқығын қолданады.
Әрбiр қатысушы ... ... ... ... ... үлкен
пайдаға жетудi көздейдi, әрине, бiрақ мәмiле қатысушыларының тек бiреуi
ғана ұтады.
Стеллажды ... кiм ... кiм ... ... ... анықталмаса, онда мұндай
мәмiле стеллажды деп аталады. Мәмiле қатысушысының бiрi екiншiсiне белгiлi
бiр ақша сыйақысын төлегеннен ... ... ... бұл ... ... ... өз ... бағалы қағаздардың белгiлi
мөлшерiн сатуға не сатып алуға құқық бередi. Мысалы, мәмiле қатысушыларының
бiрi “Бэта” компаниясының әрбiр ... 80 ... ... алу ... ... не ... акцияны 60 долл. сату ... ... ... ...... 20 долл.
Опционды иемденген кезде опцион ұстаушысы “Бэта” ... ... ... ... 60 долл. және 80 долл. – бұл, былайша
айтқанда, “стеллажды нүктелер”. Егер ... ... ... осы ... ... онда ... ... әрбiр акцияға 20 долл. мөлшерiндегi
шығынға ұшырайды. Мысалы, осы мезетте ... ... әр ... 70 ... ... әр ... 80 ... сатып алуға құқығы бар. Демек,
опционды ұстаушы акцияны сатып алмайды. Бiрақ опционды ұстаушы ... ... ... да құқығы бар, яғни нарықтық курстан төмен бағамен.
Егер “Бэта” ... ... ... 60 долл. төмендесе, не 80 долл.
өссе, онда ... ... өз ... ... ... не ... не сатып
алады. Егер акцияның нарықтық ... 40 ... ... онда ... ұстаушысы
келiсiмнiң екiншi қатысушысына акцияны 60 долл. сатып, өзiнiң ... алу ... ... Егер ... ... 30 долл. дейiн түсiп кетсе,
онда опцион ұстаушысы әр акцияға 10 ... таза ... ... Нарықтық
курстың 80 долл. өскен уақытта опцион ұстаушысы акцияны келiсiмнiң екiншi
қатысушысынан сатып алу құқығын ... Егер баға әр ... 100 ... ... онда ... сатып алушы опционды сатып алуға ... ... Ал баға 100 ... жоғары өссе, онда опцион ұстаушысы
таза пайданы иемденедi.
Фьючерстiк контракт – бұл ... ... ... түрi. ... ... ... болады, өйткенi кез келген фьючерстiк мәмiле – бұл
екi жақтың мiндеттерiнiң орындалуымен, сатушы мен сатып алушының ... ... ... пен ... ... ... – бұл ... мен сатушының қандай да болсын жағдайларда өздерiне болашақта белгiлi
бiр уақытта ... ... сату не ... алу мiндеттерiн алу. Фьючерстiк
контракт пен фьючерстiк мәмiленiң айырмашылығы мынада:
• Фьючерстiк мәмiледе бағалы қағаздар мөлшерi сатып алушы мен ... ... ... ал фьючерстiк контрактте бағалы қағаздар
мөлшерi қатал анықталған болады. ... ... ... ... ... Орындалу мерзiмi сатып алушы мен сатушының мәмiлесi ... ... ... ... ... фиксирленген өлшем
болады (мысалы, сату күнiнен 30 күн).
• Бағалы қағаздар курсы мәмiлеге отыру кезiнде сатып алушы мен сатушының
жеке ... ... ... ... ... ... сату ... анықталады.
Қазiр қарастырылған биржалық операциялардан басқа акцияның биржалық
индексi бойынша ... ... ... ... ... ҚОР БИРЖАСЫНА ТАЛДАУ
2.1. Қор биржасының қалыптасу тарихы
Республикамыздағы бағалы қағаздар калыптасқанына биылғы жылы 14 жылдан
астам уақыт өтті. Еліміздің ... ... ... даму тарихына
үңілетін болсақ оның ең алғашқы элементтері Қазақ ССР Қаржы ... ... ... - ... жаңа ... ақша ... мен
бағалы қағаздар нарығы қалыптасты. 1991 жылы 10 ... ... ... мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Заң кабылданып, осы уақыттан
бастап кезіндегі аймақтық Орталық банк "Ұлттық Банк" ретінде қайта құрылып,
өзінің ... ... ... бейімдеп, осы уақыттан бастап қаржы-
несие, ақша жүйесін, алтын жәме ұлттық ... ... және ... ... ... оны ... ... алғашында мемлекеттік бағалы қағаздар шығару жүйеленбеген Қаржы
министрлігі және Ұлттық банк негізінде ... ... Осы ... ... ... байлаиысты еліміздің шығарған бағалы қағаздарына
сұраныс төмен болды. Себебі, біріншіден, сол ... ... ... ... ... Кең ... ... және жекешелендіру
жұмыстары колға алынбаған еді. Екіншіден, ... және ... ... ... кағаздарға халықта және шаруашылық жүргізуші
субъектілерде толық қанды ... ... жоқ. Оның ... елде ... ... және ... ... даму бағдарламасының
болмағандығы.
Сондықтан осы кездерде Қазақстан ... ... ... ... ... ... нарығын кұру және оны механизммен реттеп
отыру қажетгігі туындады. Сонымен ... ... сол ... бағалы
қағаздар шығарудың маңыздылығы жоғары болды, себебі, бағалы қағаздар шығару
арқылы мемлекеттің бюджетінің ... ... және ... өсіп отырған
инфляцияны төмендетудің бірден-бір құралы еді. Сол кездері бағалы кағаздар
мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... нарық толық қанды қызмет етпегендіктен бағалы
қағаздардың бір-бірімен байланысы болмай, ... ... ... ... ... ... ... жылы 11 маусымда "Қазақ ССР-нің бағалы қағаздар айналысы және қор
биржасы" туралы Заң қабылданды. Содан кейін елімізде алғашқы ... КТК ... ... канал) тіркелді. Ол өз қызметін және
басқарылуын акция үлесі ... іске ... ... Осы жылы ... ... нарығында алғашкы мамандаыған - брокерлер мен ... ... ... ... қор ... құрылып, өзінің бағалы қағаздармен
алғашқы саудаларын жүргізе бастады. Бірақ елімізде ... ... ... ... ... ... себебі биржа - екінші деңгейлік нарық
ретінде бағалы қағаздар сату мен ... алу ... ... Ал ол
үшін экономикадағы кәсіпорындар жекеменшік немесе корпорациялар ... ... ... 1992 жылы ... ... кәсіпорындар мен өндіріс
орындары жекешелендіру туралы ұлттық бағдарлама қабылданды. Осыдан ... ... ... мен ... ... құрылып, бағалы
қағаздар нарығының жағдайы жақсара бастады.
Дегенмен, Қазақстан экономикасының дағдарысы жағдайында толыққанды
бағалы қағаздар нарығының ... ... емес ... ... ... даму деңгеиі көп жағдайда халыктың ... ... ... ... ... ... қағаздарға сұраныс
халықтың тұрмысын айқындай ды. Сонды қтап халықтың табысының өсуі ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сонымен қатар, бағалы кағаздар нарғының дамуының маңызды бір жағы оны
дұрыс икемді және нәтижелі заң ... ... ... ұиымдастыру. Сол кезде
бағалы қағаздар нарығының қызметтері әділетті іске асады.
Бағалы қағаздар нарығының құқықтық ережелермен ... ету ... ... ... ... ... тиімді және мағыналы
болуы үшін белгілі-бір жағдай жасайтыи заңдар шығару және сол ... ... ... мен ... ... ... ... бет алған коғамның объективтік экономикалық заңдарына сай
келуі. Қазіргі кезде Қазақстанның мемлекеттік ... ... ... ... шыққам заңдар. Президенттің жарлықтары және
үкіметтің қаулылары, соны мен ... ... ... ұлттық комиссияның
құқықтық актілері жатады. Бағалы қағаздар нарығының құқықтық ережелермен
қамтамасыз ету мәселесіне ақшалы ... ... ... (яғни
оларды сату және сатып алу) және белгілі-бір ұйымдық-құкықтық түрде
құрылған шаруашылық ... ... мен ... ... ... ... ... сәуірінен бастап Қазақстанда бағалы қагаздар ... және оның ... ... ... ... кезеңі басталды.
Қорыта айтқанда, қазіргі уақытта бағалы қағаздар ... ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру
процесі аяқталды деуге болмайды.
ҚР-ыың заңында көрсетілетін бағалы қағаздар нарығының негізгі
идеологиясы ... ... ... Әрбір потенциалды инвестор үшін бағалы ... ... ... ... ... және тура ақпараттардың болуы.
• Бағалы қағаздар нарығының қатысушыларының ... қор ... және ... ... қор ... брокерлік
фирмалар) біліктілігі деңгейінің жоғары болуы.
Заңдар қатары, Президенттік Жарлықтар және ... ... ... ... құқықтық тұрғыдан анықтама береді. Негізгі
заңдар «Бағалы қағаздар туралы» және «Акционсрлік коғамдар ... ... ... ... ... 1995 ... 11 каңтарында Қазақстан Республикасының
президенті "Бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... сәйкес елімізде бағалы кағаздар жөнідегі ұлттық комисия (БҚЖҰК)
құрылды.
Бағалы қағаздар нарығын реттеу мемлекеттің ең маңызды ... ... ... ... мақсаты бағалы кағаздармен келісімге
қатысушылардың заңды мүдделері мен ... ... ... ету. ... ... қызмет атқаратым каржы инстуттарының ісін бағыттау ... ... ... жүктелген.
Республикада ондай органдар болып бағалы қағаздар жөнідегі ұлттық
комисия (БҚЖҰК), Қаржы Министрлігі, Ұлттык банк. Мүлікті ... ... ... ... Осы ... ... ... реттейтін
мемлекеттік органдардың ең негізгісі - Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттык
комиссияның құрамы 1995 жылдың ... ... сол ... сәуірдің 21-
дегі Республика Президентінің «Бағалы қағаздар және кор биржасы туралы»
жарлығына сәйкес оның ... ... ... және ... ... оның төрағасы және төрт комиссия мүшелерінен құрылады. Олар
республика заңдарымен міндеттелген ... ... ... ... ... мен оның мүшелерін Премьер-Министрдің ұсынуымен
5 жыл мерзімге ... ... ... ... тұрақты қызметін
қамтамасыз ету үшім оның атқарушы аппараты ... ... ... ... ... ... реттеу екі түрлі
жолмен жүргізіледі: мемлекеттік органдар уәкілі қатысумен тікелей араласу,
сонымен қатар іс-шаралар арқылы нарыққа жанама ... БҚН ... ... ... ... қамтиды. «Нарық» пен «биржа» екеуінің
ұқсастығы сұраныс пен ұсынысқа байланысты тауар шығарады, ал ... ... ... бұл ... қағаз болып табылады. Қазақстанда ... үш қор ... ... ... ... және ... биржалары болды.
1994 жылы желтоқсанда Алматы және Қазақ қор биржалары бірігіп, ... Азия қор ... ... ... ... заң ... бойыыша биржа
мүшелері жеке немесе заңды тұлға бола алады.
1996 жылы 6 ақпанда брокерлер мен дилерлер ассосациясы ... ... КАSЕ және AFINEX қор ... ... бөлініп, қайта жеке-жеке
құрылды. Осылайша осы кезден бастап еліміздің ... ... ... ... ... ... Бұл сатының да дамуында өзіндік жетістіктері
мен мәселелері баршылық. Бұған келесі тарауда ... ... ... ... ... кезеңдеріне тоқталатын,
болсақ, оның басы 1999 жылдардан басталады. 1999 жылы қор нарығында барлығы
442 млрд. ... яғни 3,534 млн. ... ... ... Мұның
нәтижесінде біз білетіндей, 1999 жылдан бастап еліміздің ЖІӨ-нің көлемі 10%-
дан астам шамада тұрақты өсіп келеді. ... өзі ... ... ... ... және ... қағаздар нарығының тиімді іске асып ... көре ... ... ... ретінде еліміздің бүгінгі таңда ТМД
елдері ішімде қаржы нарығының ең тиімді дамыған сала екендіп ешкіммен дау
тудырмаиды. ... ... ... ... кағаздардың дамуы да нашар
емес. Өиткені, бүгінде ... ... ... ... дамуында толықтай
әлемдік стандарттарға өттік және еліміздің ... ... ... ... ... ... ... тұрақтануы және
Ұлттық операцияларының тиімді жүргізілуі халықтың ұлттык экономиканың даму
болашағына деген сенімдерінім артуына ... ... ... ... банкінің құрамында 2001 жылдан ... ... ... реттейтін департамент құрылды. 2001 жылдан бастап
еліміздегі барлық қаржылық ұйымдар есеп беру мен ... ... ... ... 2001 жылы ... ... бағалы
қағаздармен операция көлеімі 33,7 млрд. АҚШ долларына жетті
.
Сурет-1 - Қазақстан Республикасында айналыста жүрген бағалы кағаздар
түрлері
Қазақстанда енді ... қор ... ... ... ... Оған қол жеткізу үшін инвесторлардың мүддесін қорғайтын және БҚН-
ның тұрақтылығын қамтамасыз ететін заңдылықтарды тез ... одан әрі ... Қор ... ... ... ... қатар оған қатысушылардың іс-
әрекеттерін реттейтін біртектес ереже шығарып, оның ... ... ... ... ... ... екі қор ... яғни
Қазақстаы банкаралық валюта қор биржасы (КАSЕ) және Орталық Азия қор
биржасы жұмыс істейді.
2-сурет. Бағалы қағаздарды шығарушылар
Қазақстан Республикасы Қаржы ... 2004 жылы 126,2 ... ... ... ... орналастырды, бұл көрсеткіш өткен 2003 жылмен
салыстырғанда 20,1%-ға артық. Жалпы орналастыру көлеміндегі ... ... 40,4%, орта ... қағаздар 59,6 %-ды құрады. Қаржы министрлігі
мемлекттік бағалы қағаздарын өтеу сыйақы төлеуді қоса ... 2004 ... ... ... ... ... Қаржы министрлігінің айналыстағы бағалы
қағаздарының көлемі 2004 ... ... ... 2003 жылдың желтоқсан
айымен салыстырғанда 22955 млрд. теңгеге дейін 41,1 %-ға ұлғайды.
2.2. Қазақстанда Республикасының қор ... ... ... ... қор ... КАSЕ ... ... атқарады:
• Бағалы қағаздарды сату және сатып алу биржалық операциясына қолайлы
жағдайды қалыптастыру;
• Бағалы қағаздар ... және ... ... ... ... ... қағаздар нарығына қатысушылардың арасындағы қатынастарды
құқықтық жағынан қамтамасыз ету;
• Экономиканың ішкі және сыртқы капиталдар ағымын және ... ... үлес ... анықтап отыру;
• Ағымдағы бағалы қағаздардың барлығының құнып және олар туралы жалпы
ақпаратпен ... ... ... ... ... қамтамасыз
етіп отыру;
• Қор биржасының қосымша ... ... және ... Қор ... қатысушылардың мамандық деңгейін көтеру және олардың
қызметтерінің әлемдік ... ... ... ... ... нарығының қазіргі жағдайына тоқталатын болсақ, құнды қағаздардың
бірінші нарығында ... ... ... ... 2004 ... бопынша мемлекеттік құнды кағаздардың алғашқы рыногында Қазақстап
Республикасы Ұлттық банкінің ноталары (53919 млн. ... ... ... ... (2937 ... ... (997 млн. теңге), МЕОҚАМ-
24 (13404 млн.теңге) айналысқа шығарылды жэне ... ... ... мімдеттемелердің айналысқа шығарылғандарының
тиімді жылдық кірістілігі 5,04%. 4,95%, 5,11%, 5,88% және 6,19% ... ... ... ... 2004 жылы 126,2 млрд. теңгеге
мемлекеттік бағалы қағаздарды орналастырды, бұл көрсеткіш өткен 2003 жылмен
салыстырғанда 20,1%-ға артық. Жалпы орналастыру көлеміндегі ... ... 40,4%, орта ... ... 59,6 %-ды ... ... министрлігі
мемлекттік бағалы қағаздарын өтеу сыйақы телеуді қоса алғанда 2004 ... ... ... ... ... ... ... айналыстағы бағалы
қағаздарының көлемі 2004 жылғы желтоқсанның соңында 2003 жылдың желтоқсан
айымен ... 229,5 ... ... ... 41,1 %-ға ... ... 3 және 6 ... МЕККАМ-дар айналыстан шығарылды, оларды Қаржы
министрлігі 2004 жылғы желтоқсап айында ... ... ... ... айналысының құрылымы 2004 жылдың соңында қысқа мерзімді МЕКАМ-дар
(айналыс мерзім: 2 айдан 10 айға ... ... ... 9,2%-ын, орта
мерзімді МЕОКАМ-дар (айналыс мерзімі 2 жылдан 10 ... ... - ... орта ... МЕИКАМ-дар (айналыс мерзімі 3 жылдан 7 ... ... ... жылы ... қор биржасының КАSЕ-де экономиканың барлық
секеторларындағы ... ... 58,8 ... ... ... ... бұл
7,9 трлн. теңгеге жетті. Бұл дегеніміз Қазақстан ЖІӨ-нен 205% асып ... ... ... ... нарықтың капиталдану дәрежесінің жоғары
екендігін көрсетеді, әрине бұл ұлттық экономика дамуына өз тиімділігін ... 2005 жылы ... ... ... емес ... қағаздармен
225 операция жүргізілді. Оның жалпы көлемі 23,3 млрд. теңгені құрады. Оның
кұрамы барлық операциялардың 2,9% құрады.
Кесте 1
2005 ... ... ... айналымы құрылымы
|КАSЕ нарық секторы |2005 жыл|2004 жыл|2005 жылдың 2004 |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... % ... ... |196,6 |1684,3 |-3036,0 |+47,3 |
| |11,2 % |15,0 % | | ... ... ... |0 |0,099 |2458,6 |-100,0 |
| |0 % |0,0 % | | ... ... |1275,9 |1049,7 |+3180,6 |+133,8 ... | | | | |
| |7,3 % |9,9 % | | ... емес |423,2 |297,7 |+804,8 |+78,5 ... ... | | | | |
| |2,4 % |2,8 % | | ... (МБҚ, ... |13828,3 |7612,6 ... |+95,2 |
|барлығы | | | | |
| |79,0 % |71,5 % | | ... |0,074 |0,140 |+0,27 |Х |
| |0 % |0,001 % | | ... |0 |0 |0,096 |-100,0 |
| |0 % |0 % | | ... |17495,0 |10644,4 ... |+74,1 |
| |100% |100% | | ... ... ... қағаздар айналысының құрылымы 2005 жылы келесідей
сипат алып ... ... ... бағалы қағаздардың барлық құрамы 10,4% болды. Оның
көлемі 18,5 млн. доллар.
• Сату және сатып алу секторында 89,6%, ... 160,6 млн. ... оның 2004 ... ... ... ... ... келесі
суреттен көре аламыз.
Қазіргі кезеңде әлемнің ... ... ... ... ... ... алдында мемлекеттік шығындардың кірістерден
асып кету мәселесі тұр. Мұнда бюджет толтырудың ... ... - ... және ... ... ... несиелік ресурстарды қарызға алу.
Қазақстанның бюджеті каржыландырудың ... ... ... - ішкі инвесторлардың мемлекеттік БҚ-ры (МБҚ) шығару және ... ... ... бос ... ... Мұнда, біріншіден, айналымда
ақша массасы көлемі ұлғаймалы, екіншіден, инвесторлардың бос ... ... да ... ... ақша жүйесінде инфляциялық
процестер туындамайды.
Ұлттық банк ноталары эмиссиясының көлемі 2004 жылы 561,9 млд. теңге
болды, бұл 2003 ... ... 8,3 %-ға кем ... отыр Оның ... жылдың аяғында Ұлттық банктің айналыстағы ноталарының көлемі 99,5%-ға
ұлғайып, 396,1 млрд. теңгені құрады. Айналыстағы ноталардың ... ... ... ... деңгейдегі банктердің жоғары өтімділігін
стерилизациялау қажеттігінен туындап отыр.
2004 жылы бірінші ... ... қор ... ... ... ... мәміле көлемі 1245,9 млрд. ... ... Оның ... бағалы қағаздардың көлемі - 58,4 млрд. теңге, ал акциялар
бойынша — 21,8 млрд. теңге болды.
Ұлттық банктің 2004 ... ... ... ... ... ... есепке алғанда мемлекеттік кұнды қағаздар бойынша мәміле
көлемі бағалы қағаздардың екінші нарығында 442 млрд. теңге болып, ағымдағы
жылдың ... ... ... ... 10,2%-ға өсті. .
КАSЕ биржа нарығының 2005 қаңтар-сәуір ... ... ... ... жасайтын болсақ: барлык сектор бойынша ... ... ... ... 2004 ... осы ... ... 1,69 есе
доллармен және 1,58 есе теңгемен өсу байқалды.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... банк ... сәуір айында мемлекеттік бағалы қағаздар шығару көлемі 176,6 ... ... ... бұл ... 103,2 ... ... кұрады.
2005 жылдың алғашқы 4 айында бағалы қағаздардың екінші қайталама
нарығында сату-сатып алу операциялары көлемі ... қор ... ... ... ... Бұл ... ... осы мерзімімен салыстырғанда 7,7%-ға
артты. Ал 2004 жылдың жалпы қорытындылары бойынша бағалы ... ... ... ... 753,1 ... теңгені құраған еді.
2005 жылы КАSЕ -де МБҚ сату-сатып алуға байлапысты 47,9 ... ... 232 ... ... Бұл ... ... айналымынын 5,1% құрайды.
Жалпы қор айналымының көлемі 2005 жылы сәуір айында ... ... ... ... ... карқыны өсуіне байланысты сұраныстың азаюы
болып отыр.
Мемлекеттік емес бағалы қағаздар шығару 2004 жылдың 4-ші ... ... ... ... оның 527,2 ... ... акциясының үлесіне
тиді. Ал облигацияның мемлекеттік емес жалпы ... ... (8,9 ... ... ... - ... емес бағалы қағаздардың экономика секторларында
орналасуы бойынша үлесі
ІІІ БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚОР БИРЖАСЫНЫҢ ДАМУ ... ... ... ... ағымдағы жағдайын, экономиканың
өтпелi кезеңдегi жалпы жағдайымен байланысты дағдарысты деп ... ... ... ... – бұл ... ... сияқты экономиканың жан-
жақты дамуынсыз толққанды түрде қызмет ете алмайтын нарықтың бiр ... ... ... ... ... ... соның iшiнде ең
басты ролдi инфляция қарқыны алады. Өндiрiстiң құлдырауы және ... ... қор ... ... ... ... ... қалады.
Қазіргі кездегі республикада БҚН қалыптасып, даму шағында. Оның даму
жолында алғашқы іс ... ... ... кемшілігін толтыру
мақсатында мемлекет бұрынғыдай ақша белгілерін ... оның ... ... қағаздар, мысалы мемлекеттік қысқа мерзімді вексельді
шығаруда. ... ... ... ... ... ... ететін экономикалық
және әлеуметтік психологиялық мәслелелер ... ... ... ... ... механизмнің жоқтығы
- Бағалы қағаздар нарығын дамытатын біріңғай экономикалық жүйенің енді
қалыптасып келе жатуы
- Заңдардың мүлтіксіз орындалмауы
- Салымдарды ... ... ... БҚН – ның ... ... ... аздығы
- Нарық инфрақұрылым өсу деңгейінің төмендігі
- Бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... ... қиын ... да қор нарығының инвестициялық процестегi ролi
арта түсуде. Бұл ең ... ... ... ... қаржыландыруға
арналған ресурстарға деген қажеттiлiкпен туындайтын кәсiпорындарды
акционерлеумен байланысты. Қор ... ... ... ... ... инфрақұрылымға шетел инвестицияларын тарту үшiн қолайлы база жасалуы
қажет.
Сондай-ақ әр түрлi бюджеттен тыс ... да ... ... жинақтау
шамасына қарай, олар қаражаттарын бағалы қағаздарға инвестициялайды.
Осындай және басқа да факторлар қор ... ... ... жинақтау жолдары ретiнде арыттырудың ... ... ... ... ... даму ... үшiн ... (материалдық база, адамдарды оқыту, заңдарды шығару, технология
және ақпараттық база және т.б.) сұрақтарын ғана ... ... ... өту ... ... ... мәселелердiң стратегиялық
шешiмiн және талдауды ... ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Мұндай әрекет ету бағдарламасының мемлекеттiк ... оның ... ... ... деп күтуге болмайды. Мемелекеттiң ... оның ... ... ... бұл ... ... жасамайды. Мiне сондықтан да, жаңадан ... ... ... ... қатынасушыларының бiрiгуiмен жасалатын қаржы тұрақтылығына
және өндiрiстiң дамуына дейiн биржалардың, брокерлiк ... және ... ... ... ... ... стратегияның болуының маңызы
зор.
Үкіметтің алда қойған мақсаты 2010 жылы ІЖӨ екі ... ... ... 8-9 ... кем болмауы керек. Табыстың өсуіне
инвестициялардың тартылуы қажет. Ал ... қор ... ... деп ... ... ... уақытта оның көлемі 10 ... ... ал ... ... шет ... оның ... 40-60 пайызды алады.
Сонымен бізге қор ... ... ... тартуының маңызы зор.
Қорытынды
Қазақстандағы қор биржаларының активтi жұмыс iстеуi қажеттiлiк, олсыз
инвестициялық белсендiлiктiң тiрiлуiне ... жоқ. Қор ... ... ... және ... ... ... бiрiгуi деп айтуға болады.
Қор биржасы – өзiмен бағалы қағаздар нарығындағы қатысушылардың бағалы
қағаздарды сату ... ... ... емес ... ... ... ... биржасы түсiнiгi басқа бiр тауарлы нарықтан ерекшеленбейдi. Тек
зерттелiп отырған нарық объектiсiн ... ... ғана ... ... Бағалы қағаздар нарығының номенклатурасы бөлек бiр ... ... ... тауар нарығына толық сәйкес келедi. Бағалы қағаздар
шексiз мөлшерде сатылады, сатып алынады, айырбасталады. Қор ...... ... ... бөлшегi, оның негiзi тауар нарығы, ақша және
ақшалай капитал.
Бағалы қағаздардың шығарылуын және ... ... ... ... және ... бақылаудың механизмiн ... ... ... және ... ... ... ... инфрақұрылымы өзiне Орталық
депозитарийдi, KASE, брокер-дилерлердi, регистраторлар мен ... ... даму ... ... iшкi қор жинаудың
қысылуы әсерiнен инвестициялық ағымдар өндiрiстiң төмендеуiнiң ... бiрi ... ... ... ... ... байланысты: қаржылық жүйенiң тұрақсыздығына, қор нарығының
әлсiз жұмыс ... ... ... халықтың ... ... ... ... ... қысқа
мерзiмдiлердi несиелеу т.б. Капиталдың қарыз нысанында ҚР қор ... ... алу ... сектордың дамымауына байланысты әлi де кең
таралған жоқ. ... ... ... ... ... несиелеу және
құрылыс-қор жинау ... ... ... ... көмегiмен қайта қаржыландыру.
Қазақстандық банктер - қор нарығының қалаушысы және оның басты
қатысушысы. Ал ... ... ... ... зейнеттiк қорлар,
ломбардтар, кәсiпкерлiктер, қаржылық ұйымдар, жеке тұлғалар) ... ... да, ... ... ... банктердiң қызметiмен
салыстырғанда белсендi қызметтерi болса да қатыспайды. ... ... ... ... ... тек бiр ... доминант және ол мемлекеттiң
басты қаржылық орталығы ... ... қор ... оның ... ... ... ал ... банктерде, кәсiпкерлiктерде, үй шаруашылықтарында және ... ... ... тәуелсiз айналмалы жолдары пайда болған
кезде ғана толық күшiне енiп, жұмыс iстейдi.
Қорытындылай келгенде макро деңгейдегi инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... халықты қор жинауға ынталандыру, қор
нарығы жүйесiне жаңа технологияларды ендiрудi, қор ... ... ... ... ... жағдайларын жасау, қаржылық
құралдарды кеңейтудi активизациялау жолдарын жасау қажет.
Қолданылған әдебиет ... ... ... қоғам туралы" ҚР заңы 2000 ж . 10 шілде
2. "ҚР ... ... " 2002 ... ... ... ... туралы” ҚР-ның Заңы, 1998ж. 10 шілде
Оқулықтар:
1. Сейiтқасымов Ғ.С. ... ... ... ... ... ... ... Б.А. Бағалы қағаздар нарығы. /Алматы: Экономикс, 1999ж./
3. ... Н.Д., ... К.М. ... ... ... II, ... журналдар:
1. Рынок ценных бумаг Казахстана /2005ж. № 11
2. Рынок ценных ... ... /2004ж. № 6
3. ... ... / 2005, № ... және ... түрлері
Жай атаулы акциялар
Артықшылық ты акция
Дауыс құқық беретін немесе бермейтін ... ... ... ... ... үкімгерлік құжаттар
Мемлекеттік емес бағалы қағаздар
Облигация, АДР және тағы ... ... ... МЕОКАМ, Ноталар, НСО. Муниц
Облигациялар, АДР, АВМЕКАМ, МЕКАВМ
Мемлекеттік бағалы қағаздар
Қарыздық бағалы қағаздар
Реттеуші бағалы қағаздар
Үлесті бағалы қағаздар
Туынды ... ... ... жүрген бағалы қағаздар түрлері

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қор биржасы және оның қызметтерi мен құрамы25 бет
Ақша нарығы мен валюталық биржалардың теориялық негіздері24 бет
Бағалы қағаздар нарығы. Қазақстан Республикасындағы даму серпіні65 бет
Институционалдық аспект26 бет
Материалдық ресурстар және ғылыми-техникалық ақыл-ой нарығы30 бет
Қор биржасы және биржалық сауданы ұйымдастыру74 бет
Қор биржасы: мәні, міндеттері және операциялары27 бет
АЖО еңбектің электрондық биржасы13 бет
Ақша нарығы және валюталық биржалар31 бет
Ақша нарығының және валюталық биржалардың ерекшеліктері 26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь