Оңтүстік Қазақстан облысының мақта кластері

Кіріспе
1 Кластер экономикасына түсініктеме
1.1 Кластер экономикасы туралы түсініктеме, даму тарихы
1.2 Экономикалық дамудың кластерлік теориясы
1.3 Шет елдердегі инновациялық даму стратегиясындағы кластерлік жүйе

2 Қазақстанның кластерлік экономикасы
2.1 Қазақстан Республикасының кластер жайлы заңдары мен шешімдері
2.2 Қазақстандағы кластер түрлері
2.3 Оңтүстік Қазақстан облысындағы мақта кластері

3 Мақта кластерлік жүйесін оқыту барысында қолдану
3.1 Ауыл шаруашылығы саласында кластерлік жүйені қолдану әдісі
3.2 Жеңіл өнеркәсіп тақырыбында кластердің маңызын оқыту
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымшалар
Дипломдық жұмысымның мақсаты – кластер жүйесін зерттеп, олардың мемлекетке тиімділігін ашып көрсету. Экономиканы дамытатын және елге қолайлы жағдайларды туғызатын осы жүйе болып табылады. Оның ішінде мақта кластерінің аймақтық әлеуметтік-экономикалық маңыздылығына тоқталу. Сондай-ақ халықты мақта-мата өнімімен қамтамасыз етудің қазіргі жағдайы мен ішкі нарықта импорттық өнімнің басым болуын қарастыратын осы саланың перспективалық дамуында кластерлік жүйенің ролі туралы мәлімет беру. Бұл шетелдік тәжірибеде дәлелденген. Сондай-ақ жүйе әлеуметтік және демографиялық салаларды да қамтиды .ХХ ғасырдың соңы ХХІ басында интернационализация, глобализация мен интеграция үрдістерінің белсенділігімен сипатталады. Халықаралық саудамен байланысты интернационализация жүйелік құрылымның коммерциялануы мен дамуының есебінен күшейе түсті. Жаһанданудың негізі болып қазіргі уақыт кеңістігіндегі сапа стандарты мен жүйелік логистиканы қамтитын жалпы әлемдік коммуникативтік жүйелердің жасалуы саналады. Интергация – шарушылық блоктарының мега- және макродеңгейдегі институционалды дайындалған жүйелік үрдістің бірігуі. Мегадеңгейде мұндай бірігу қазірше тек ЕО (еуро зона ) түрінде ұйымдастырылған. Макродеңгейдегі интеграция ел экономикасында шаруашылық блоктардың – өнімнің соңғы шығарылуы мен географиялық орнымен байланысты фирмалар мен ұйымдарды қамтитын кластерлердің құрылу жолымен жүзеге асады. Сонымен қатар географиялық жақындықты әлеуметтік пен адам капиталы, ғылыми, инновациялық және өндіріс потенциалының жиналған «критикалық массасы» ретінде қарастыру керек. Тек осындай үйлесімде кластерлер тұрақты, эмерджентті және бәсекеге қабілетті болады. Кластеризация әлемнің экономикалық дамыған жетекші елдерінің 50%-дан астамын қамтып, әлемдік капитализм жүйесінің жаңа даму векторы ретінде қалыптасуда. Э.Тоффлер Италияны мысалға келтіре отырып кластеризацияны капитализм дамуының «жаңа толқыны» деп атады.
Кластер концепциясы ұлттық экономиканың, аймақ немесе қала экономикасының дамуына жаңаша көзқарас қалыптасыратынымен, сондай-ақ халықтың өмір сүру деңгейін жоғарылатын негіз ретінде аймақтың не ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ұмтылатын компаниялар мен үкіметтің (немесе жергілікті атқарушы орган), басқа да ұйымдарды жаңа қырынан ашады. Ірі корпорациялар кластердің базалану орнында құрылған әлеуметтік-экономикалық жағдайға аса маңыз бермейді. Сонымен қатар ірі кластерлердің дамуында әлемдік тәжірибе жоғары және маңызды. Бұлар – Солтүстік теңіздегі мұнай өндіруші компаниялар, Солтүстік және Оңтүстік Каролинадағы тоқыма компаниялары, Германияның оңтүстік бөлігіндегі автомобиль компаниялары мен Италиядағы сәнді аяқ-киім шығару. Қазақстан ресурстарғы бай, бірақ өзінің аймақтық артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Егер салалардың еңбек пен ғылым сыйымдылығы жоғары болып көрші елдерде бизнес жасау оңай болса капитал сол жаққа жылжиды.
1. Кабдуллина Г. Кластреный подход к региональному развитию агропромышленного комплекса//Евразийское сообщество № 4(60),2007
2. Текенов У.А. Теоретические и практические аспекты формирования и развития кластерной системы в Казахстане //Казахстан спектр научный журнал. 2006/1 (35) [93-97 с]
3. Экономика и статистика, научно – информационный журнал, 3/2004, Алматы
4. М.Портер. Конкуренция.// Издательство «Вильямс», 2005жыл.
5. Афанасьев М., Мясникова Л. Мировая конкуренция и кластеризация экономики.//Вопросы экономики. 2005жыл, №4
6. М.Ж.Тұрсымбаева. Кластерлік жүйе және ел эконмикасы.//ҚазҰУ-нің хабаршысы. Экономика сериясы. 2006 жыл, №2.
7. Намазбеков М. Кластерное развитие в условиях глобализации: опыт зарубежных стран //Аналитик. 2005 жыл, № 3.
8. «Қазақстан - 2030» Стратегиясы іс үстінде: табыстың он жылы //Егемен Қазақстан. 2007 ж. 9 қазан.
9. Әбенов Е. Ел экономикасында кластерлер рөлі.// Астана хабары.2008жыл, 31қаңтар.
10. Ахметова Г. Развитие транспортных услуг – важное направление социально – экономического прогресса. //Транзитная экономика. 2006жыл, №2
11. Бекенов Е. Тоқыма кластерінің болашағы үлкен.// Егемен Қазақстан. 2007жыл, 9 маусым.
12. Т.Есполов. Бізде ауыл шаруашылығы өнімдеріне салық салу мәселесі толық ойластырылмаған.// Айқын. 2006 жыл, 6 желтоқсан.
13. Ә.Қайсар. Туризм терезесі.// Егемен Қазақстан. 2006жыл, 7 желтоқсан.
14. Мұнай-химия кластері. Серпінділік стратегиясы: кластер көкжиегі.// Егемен Қазақстан. 2006 жыл, 18 наурыз.
15. Қазақстан Республикасының Индустриалдық-инновациялық дамуының 2005-2015жылдарға арналған стратегиясы.
16. Кенжалы Тінібай. Кластерлік стратегияның Қазақстан үшін маңызы // Астана – 2006 - № 1
17. Н.А.Назарбаев: Послание народу Казахстана: «Стартегия вхождения в число 50 найболее конкуретноспособных стран», «Казахстанская Правда» февраль 2006г.
18. Н.А.Назарбаев: Послание народу Казахстана: «Новый Казахстан в новом мире», «Казахстанская Правда», 1 марта 2007г.
19. Агенство статистики Казахстана. Краткий статистический летопись Казахстана, Алматы, 2005-2006г.г\
20. Агенство статистики ЮКО, социально-экономическое развитие ЮКО, Шымкент, 2005-2006 г.г.
21. Информация о продаже селькохозяйтвенных земель английским методом, “Мактаарал” №32-33, 11 август 2006 г.
22. Идрисов А., «Стратегия развития региона».- Интернет-ресурс: сайт Агенства финансовой информации «Консультант», http://www.dinform.ru/newanalit
23. Аузан В., Гурова Т. “От Госплана до наших дней”.- Интернет-ресурс: жунрал “Эксперт”, http://www.opec.ru/library/article.asp?c_no=19&d_no=511
24. Пути совершенствования функционирования хлопководческих хозяйств // Международная научно-практическая конференция «Совершенствование финансового механизма развития экономики РК как фактор конкурентоспособности». – Шымкент:ШФ МКТУ, 2007- 0,3 п.л.
25. Экономическое рациональное использование и охрана водных объектов ЮКО (на примере Махтааральского района) // Международная научно-практическая конференция «Совершенствование финансового механизма развития экономики РК как фактор конкурентоспособности». – Шымкент:ШФ МКТУ, 2007 - 0,3 п.л
26. Выбор стратегии экономического развития: предпосылки и модели государственного регулирования // Международная научно-практическая конференция «Современные исследования молодых ученых».- Шымкент:СМУ, 2010 - 0,3 п.л
27. Льготы и преимущества СЭЗ «ОНТУСТИК». – URL:www.textilezone.kz.
28. Пятинкин С.Ф., Быкова Т.П. Развитие кластеров:сущность, актуальные подходы и зарубежный опыт. Минск: Тесей, 2008. – 72 с.
29. Об утверждении Правил выплаты субсидий сельхоз товаропроизводителям на удешевление стоимости ГСМ и других ТМЦ, необходимых для проведения весенне-полевых и уборочных работ на 2009 год: постановление Правительства № 87 от 30.01.2009 г.
30. Программа развития СЭЗ «Онтустик» на 2007–2015 гг.:постановление правительства №895 от 21.09.2006 г. с изменениями от 16.09.2009 г.
31. www.kazakhzerno.kz
32. «Қазақстан Республикасының ауыл және орман шаруашылығындағы бағалары» .Статистикалық жинақ / 2011 – 122 б.
33. www.stat.kz
34. Идрисов А., «Стратегия развития региона».- Интернет-ресурс: сайт Агенства финансовой информации «Консультант», http://www.dinform.ru/newanalit
35. Пути совершенствования функционирования хлопководческих хозяйств // Международная научно-практическая конференция «Совершенствование финансового механизма развития экономики РК как фактор конкурентоспособности». – Шымкент:ШФ МКТУ, 2007- 0,3 п.л.
36. Экономическое рациональное использование и охрана водных объектов ЮКО (на примере Махтааральского района) // Международная научно-практическая конференция «Совершенствование финансового механизма развития экономики РК как фактор конкурентоспособности». – Шымкент:ШФ МКТУ, 2007 - 0,3 п.л
37. Выбор стратегии экономического развития: предпосылки и модели государственного регулирования // Международная научно-практическая конференция «Современные исследования молодых ученых».- Шымкент:СМУ, 2010 - 0,3 п.л
38. Алимбаев А.А, Таубаев А.А. Усиление роли кластеров в инновационно-технологическом развитии региона //Проблемы обеспечения конкурентоспособности экономики Казахстана: материалы международной научно-практической конференции. – Кокшетау, 2005. –С. 11–13
39. Льготы и преимущества СЭЗ «ОНТУСТИК». – URL:www.textilezone.kz.
40. Пятинкин С.Ф., Быкова Т.П. Развитие кластеров:сущность, актуальные подходы и зарубежный опыт. Минск: Тесей, 2008. – 72 с.
41. Об утверждении Правил выплаты субсидий сельхоз товаропроизводителям на удешевление стоимости ГСМ и других ТМЦ, необходимых для проведения весенне-полевых и уборочных работ на 2009 год: постановление Правительства № 87 от 30.01.2009 г.
42. Программа развития СЭЗ «Онтустик» на 2007–2015 гг.:постановление правительства №895 от 21.09.2006 г. с изменениями от 16.09.2009 г.
43. Jonathan Sallet and Ed Paisley Innovation Clusters Create Competitive Communities. Huff Post Social News September 21, 2009.
44. Powerful dusters: Main Drivers of Europe's Competitiveness (пер. автора). Brussels, 17і1 October 2008 http://ec.europa.eu/enterprise/innovation/index_en.htm
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚУНИВЕРСИТЕТІ
ГЕОГРАФИЯ-ЭКОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
«ҚАЗАҚСТАН ГЕОГРАФИЯСЫ ЖӘНЕ ЭКОЛОГИЯ» КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМДЫҚ ... ... ... ... ... ... ... доцент ... ... ... ... ... ... ... Г.М _________________
Орындаған: 5В050116-мамандығының
4 курс студенті Досқараева М
АЛМАТЫ, 2012
Мазмұны
Кіріспе
1 Кластер экономикасына түсініктеме
1. Кластер экономикасы туралы түсініктеме, даму ... ... ... ... теориясы
3. Шет елдердегі инновациялық даму стратегиясындағы кластерлік ... ... ... ... ... ... кластер жайлы заңдары мен шешімдері
2. Қазақстандағы кластер түрлері
3. Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... кластерлік жүйесін оқыту барысында қолдану
1. Ауыл шаруашылығы ... ... ... қолдану әдісі
2. Жеңіл өнеркәсіп тақырыбында кластердің маңызын оқыту
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымшалар
Кіріспе
Дипломдық жұмысымның ...... ... ... ... ... ашып көрсету. Экономиканы дамытатын және
елге қолайлы ... ... осы жүйе ... ... ... мақта кластерінің аймақтық әлеуметтік-экономикалық маңыздылығына
тоқталу. Сондай-ақ халықты мақта-мата өнімімен қамтамасыз ... ... мен ішкі ... ... ... басым болуын қарастыратын осы
саланың перспективалық дамуында кластерлік жүйенің ролі ... ... Бұл ... ... ... Сондай-
ақ жүйе әлеуметтік және демографиялық салаларды да ... ... соңы ХХІ ... ... ... мен интеграция
үрдістерінің белсенділігімен сипатталады. Халықаралық саудамен байланысты
интернационализация жүйелік құрылымның коммерциялануы мен дамуының ... ... ... ... ... қазіргі уақыт кеңістігіндегі сапа
стандарты мен жүйелік логистиканы ... ... ... ... ... саналады. Интергация – шарушылық блоктарының мега- және
макродеңгейдегі институционалды дайындалған жүйелік ... ... ... ... ... тек ЕО ... зона ) ... Макродеңгейдегі интеграция ел экономикасында ...... ... ... мен географиялық орнымен байланысты
фирмалар мен ұйымдарды қамтитын кластерлердің құрылу жолымен жүзеге ... ... ... жақындықты әлеуметтік пен адам капиталы,
ғылыми, инновациялық және ... ... ... ... ... қарастыру керек. Тек осындай үйлесімде ... ... және ... қабілетті болады. Кластеризация әлемнің
экономикалық дамыған жетекші елдерінің 50%-дан астамын қамтып, ... ... жаңа даму ... ... қалыптасуда. Э.Тоффлер
Италияны мысалға келтіре отырып кластеризацияны капитализм дамуының ... деп ... ... ... ... ... немесе қала
экономикасының дамуына жаңаша көзқарас қалыптасыратынымен, ... өмір сүру ... ... ... ... ... не ел
экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ұмтылатын компаниялар ... ... ... ... ... басқа да ұйымдарды жаңа
қырынан ашады. Ірі ... ... ... ... ... жағдайға аса маңыз бермейді. Сонымен қатар ірі
кластерлердің дамуында әлемдік ... ... және ... ...
Солтүстік теңіздегі мұнай өндіруші компаниялар, Солтүстік және Оңтүстік
Каролинадағы тоқыма компаниялары, ... ... ... ... мен ... сәнді аяқ-киім шығару. Қазақстан
ресурстарғы бай, бірақ өзінің аймақтық артықшылықтары мен кемшіліктері ... ... ... пен ... ... жоғары болып көрші елдерде
бизнес жасау оңай болса капитал сол жаққа жылжиды.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан ... ... ... ... ... және саяси жедел жаңару
жолында» Жолдауы бойынша нарықтың туризм, ... - газ ... ... және ... ... ... ... көрсету,
металлургия және құрылыс материалдары салаларында биылғы ... ... кем ... 5-7 ... жасау мен дамытудың жоспары болуы керек, -
деп атап көрсетті. Теориялық тұрғыда елімізде барлығын дамытуға ... ... ... отырып белгілі тапсырмаларға тоқталу керек. Мысалы,
егер Қазақстанда жұмыс күші қымбаттаса немесе ... да ... ... ... бұл бизнес үшін жақсы ... ... ... ... ... критерийлер болу керек. Сингапурда ... жоқ, ... ... қызмет көрсету-технологиялық кластерінің
дамуына көңіл бөлген. Және ... ... ... ... бар кез ... ел ... мүмкін. Ал кеңестік жүйеде
өнеркәсіпті орналастыру басқа принципте жүзеге ... бір қала ... оның ... ... ... сектор. Кластерлік үлгіде
жалғыз ... ... бұл ... ... ... ... бірге
бірлескен түрде қазақстандық өнімнің брэнд, имиджі мен атағын ... ... ... ... ... ... ... құрылу мысалында қарастырдым. Бұл кластердің құрылыуының маңызы
қазіргі уақытта тоқыма ... ... ... туып отыр ... ... ... ... жұмыс күші айтарлықтай арзан және потенциалды
нарық жүйесі орналасқан азиялық елдерге ... Осы ... ... ... тоқыма саласын жақсарта алады соңғы он жылдықта
бұл сала жаңа технлолгиялар мен сапа ... ... ... ... ... ... Егер өз уақытында тоқыма және тігін өндірісінің
халықаралық нарығына ене алсақ, онда ... үшін ... Азия ... Ресейде дайын өнімдердің тұрақты нарығын құруға мүмкіншілік бар.
Орталық Азия ... 60 ... ... ... ... және ... ... пайдаланып сапалы өнім шығара отырып бұл нарықты
жаулап алуға толық мүмкіндіктер ... ... ж.ж ... ... ... ... 400 мың т жуық ... Кластерлік экономикалық жүйені саралай ... ... ... ... кластерінің даму мүмкіндіктерін сипаттау.
Міндеттері:
- Кластер экономикасының жалпы ... мен даму ... ... ... ... ... ... және экономикадағы маңызын айқындау;
- Оңтүстік Қазақстан облысының мақта кластерінің қазіргі жағдайын
сараптай отырып, даму ... ... ... ... ... ... мен даму ... кластерлер бағыты оның ішінде Оңтүстік Қазақстан облысындағы
мақта кластері. ҚР заңдары мен шешімдері.
Зерттеу тәсілдері: ... және ... ... ... ... ... жағдайымен танысу, жалпы шолу
жасау.
Практикалық ... ... ... еліміздің халық
шаруашылығындағы қызметін ... ... ... ары қарай
жетілдіріп халықтың әл-ауқатын көтерудегі маңызын жоғарылату, сонымен бірге
Оңтүстік Қазақстан облысындағы мақта кластерін тек ... ... ... ... ... индустриясын халықаралық дәрежеге көтеру.
Дипломдық жұмыс үш тараудан тұрады: бірінші тарау- Кластер экономикасына
түсініктеме, екінші тарау- Қазақстанның кластерлік экономикасы, ... - ... ... ... ... ... қолдану.
Жұмыстың құрылымы жұмыс кіріспе, үш тарау, сегіз тарауша, қорытынды,
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
1. Кластер экономикасы
1. ... ... ... ... даму ... ... бойынша кластер сөзі өнеркәсіп ... оның ... бір ... бірнеше жетекші өндіріс болады. Мұның
мысалы, мұнай мен газ өндіру, елдің ... ... ... ... ... және агро - өндіріс секторының өнеркәсіптері. «Кластер немесе
өндіріс топтары – ... ... – бұл ... ... ... ... ... Олар белгілі ортада әрекет етеді және
өзара толықтырушы сипатта болады. Кейін, ... ... ... ... бір ... ... басқа территориялар әкімшіліктік
бірліктен нұсқалануы мүмкін, мысалы, әкімшіліктік облыстаң ... ... ... ... елдерге дейін созылуы мүмкін. Бұл ... ... оның ... - ... ... ... бастаған
жөн. Сосын таңдап алынған ... ... ... мен ... көрсетудің
инфраструктуралық сегменттері анықталады. Кластерді ... ... ... пен оның ... ... өсуін
айтады. Өндіріс тиімділгінің индикаторы ретінде кластер ошағының негізгі
қызығушылықтарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... қосалқы құрамына әр профильді бірлестіктер мен
оқу орындары кіреді, олар кәсіби кадрлар дайындаумен, жаңа технологияларды
жасаумен ... ... ... ... олардың негізінде
кластердің қатысушыларына айтарлықтай әсер ететін үкіметтік немесе ... ... ... ... ... Бұл ... қалыптасуының аяқталуын
бағалайтын негізгі сұрақ. Үкіметтің ... ... ... ... ... мүмкін емес, сәйкесінше өз мақсатына жете ... ... ... кластері арнайы Калифорния Сенаты мен Ассамблеясының
демеуімен жұмыс жасайды. Яғни, ... ... ... ... асқақтату және шығармалық еңбектерін бағалау –
олардың ішінде коррупцияның дамуына қарсы ... ... ... ... ... келген кластердің шекарасы салалық құрал мен пунктердің ... ... ... ... ... ... анықталады. Агломарация тиімділігі кластердің салалық
құрамының қосымша бір өндіріс ... ... яғни ... ... ... өндірістің қосылуы: егер жаңа кластердің суммасы жоғары болса, ... ... ... ... Кері ... ... ... қалыптасуы аяқталады және кластер құрамына қосымша, онда ... ... ... ... ... тосуларды төмендету
есебінен болады. Ірі ... ... ... ... Олар – ... және ... ... тоқыма
компаниялары, Германияның оңтүстік бөлігіндегі автокөлік ... ... аяқ киім ... ... шарап жасаушы
топтар, Португалия мен Швециядағы орман және ағаш өңдейтін ... үшін ... ... ... ... әлемдік тәжірибе
үлкен қызығушылық тудыруда. Мұндай жергілікті кластерлерге мысал ... ойын – ... ... Нью – ... қаржы кластері, Хай –
Поинттегі тұрмыстық техника ... ... ... ... ... ... ... ететін провайдерден, олар өзара
байланысты салалардан тұрады, баспалардан, радио мен ... ... үшін ... ... ... ... ... ретінде
М.Потер Португалиядағы аймақтық ... ... ... кластердің қалыптасуына білім деңгейінің төмендегі, жұмыс
күшінің төменгі классификациясы, технологияның ... ... ... ... инстуттардың әлсіз дамуы ... ... пен ... ... ... ... ... кері әсерін
тигізуі мүмкін. Оқу орындарының бағдарламалары Қазақстанда ... ... ... жатады. Аймақтардағы кластерден тыс жеке ... ... ... ... тежейді. Кластердің дамуына шабыт
беретін ... ... ішкі ... ішкі бәсекелестіктің дамуы мен
инвестиция. Ішкі бәсекелестік ... ... мен ... ... жол ашса, ішкі сауда Халықаралық деңгейге шығуға жол
ашады.
Белгілі американдық ғалым Майкл ... ... ... ... ... ... ... белгісін білдіретін «кластер» (яғни
пакет, шоғыр, ... ... ... ... ... ... (ЭЕМ) ақпарат жүйесі құрылатын ... ... ... бәсекелеуші фирмалар тобы салалық, ұлттық, әлемдік рыноктарда
бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... Бәсекелестік артықшылығы серпілісінің көрінісі ретінде кластер
дүниеге келеді, қалыптасады, кеңейеді, тереңдейді, бірақ, олардың ... ... ... да, ... де, ... да, ыдырауы да ... ... ... бәсекелестік түрлерін қоғамның экономикалық дамып
жетілуіне қарап анықтайды. Егер бәсекелестік жағдайын табиғи ресурстар, ... ... және сол ... ... онда іс ... ал
инвестициялық мүдделер шешуші жағдайға айналса – ол бір басқа, ал ... күш ... ... ... ... ... ынталылық болса,
онда іс тіпті бір басқа. Кластерлер бәсекелік қабілеттілікті арттырудың
құралы ... ... ... ... өз ... ... жағдайларын
анықтаудың әдістемелік амалы ретінде пайдалану керек екенін ... ... ... қайда және қандай кластерлер құруымыз, ... ... ... ... Тағы да бір біз ... ... тиіс.
М.Потердің әдістемелік ұстамы – ол экономикалық өркендеу көзін не фирма
деңгейінде, не елді ... ... ... іздеу дұрыс емес деп санайды.
Жіңішкерек амал, ұстаныс іздеу қажет. Нақтырақ айтқанда: неліктен дәл ... ... сала ... ... табысқа қолы жетті? Басқаша
айтқанда, неге осы елге ... ... ... ... ... алады және оны қолдан шығармайды.
Соңғы жылдары географиялық орынның бәсекелестікке әсері туралы айтылғанда,
компаниялардың осы бәсекелестікті қалай жүргізетініне көп ... ... ... ... ... ... ... салалардың шегіне
сүйене отырып жүргізілді. Бұл ... ... ... ... басымдылыққа ие болып табылады, яғни ... ... ... өндіріс масштабтарының өсуімен байланысты.
Алайда, мұндай жағдай нақты стратегиялық айырмашылықтардың жаңаруына
негізделген динамикалық ... ... ... ... үш ... ... ... жөнінен төмендейді: әлемдік
экономика үшін көптеген елдердің ашық экономикаға ауысуы ... ... ... ... ... және ... нарықтық
өндіріс факторларының тиімділігінің артуы; бәсекелестік ... ... ... орнына сатып алушылармен, жеткізушілермен
және басқа да әсер етуші ... ... ... ... емес, жоғары сатыға көтерілудің жылдамдығына да ... ... ... және ... ... ... тұрғылықты жер
өнімділікке, әсіресе өнімділіктің өсуіне әсерін тигізеді. Өнімділік ... ... ... қай ... ... түсетініне емес, қалай бәсекеге
түсетініне байланысты. Фирмалар кез келген ... ... ... ... ... Егер ол жаңа ... ... қолданып, жоғары сапалы
тауарлар мен қызметтер көрсетсе.
Бірақ та егер фирма ... ... ... ... тек ... ... жеткіліксіз болады. Кластердегі негізгі мақсат тікелей
немесе жанама түрде өнімділікті ... ... ... ... ... ... ... түрде келесілерін дамытуға мүмкіндік береді.
Осылайша, ... ... сол ... орналасқан фирмалардың әрекетіне
байланысты болады. Бұл сол жердегі жалақы мөлшерін, ... ... ... ... ... дамуына ұлттық және шетелдік
фирмалар да сол жердегі өнімділікке байланыстылығына ... ... ... ... ... ... ... фирмалардың болуы ұлттық
фирмалардың тиімді жұмыс ... ... ... ... ... және іс-әрекеттері бойынша өзара
бәсекелестікке түсуіне сол ортаның экономикалық жағдайы да әсер ... ... ... ... ... ... қолдана алмайды,
жоғарғы білімді мамандары жоқ ... ... ... ... ... Осы ... кең ... қамтитын экономикалық жағдайлар
бәсекелестіктің дамуына кері әсерін тигізеді. ... ... ... тән және ... да тән ... жағдайлардың шешуші
аспектілері берілген кластер үшін ... ... ... ... Бұдан
шығатыны кластер компанияның стратегиясына да, экономикалық саясатқа да
әсер етеді. Кластерлердің ... ... ... үшін біз ... ... ... моделін қолданамыз. Бұл модель ромб
түрінде көрсетілген. Осы модель ... ... әсер ... ... ... болады. Мысалы ... ... ... ... ... кезінде сүйенетін өндіріс
факторлары материалды активтерді, ... заң ... ... ... ... ... ... Өнімділіктің артуы үшін осы өндіріс
факторларының тиімділігі артуы керек. Фирмалардың ... ... ... ... әсер ететін стимулдер мен нормалар
ережесіне тәуелді болады. Төмен өнімділікке ие ... ... де ... ... ... көрсетеді. Егер бәсекелестік болатын
болса, ол ... ... ... ... ... өзгеретін жалғыз
өлшегіш баға болып қала береді. Осыған қарап фирмалар шығындарды азайту
үшін ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде болады.
Дамыған экономикалы ел болу үшін жергілікті ... те ... ... ... ... ... жоғарыға қарай жүруі керек.
Бәсекелестік имитациядан инновацияға қарай қозғалуы керек және ... тек ... ... ғана ... ... квалификациясы
мен қолданылатын технологиялар бағытында да ... ... ... кластерлердің осы жерде өзіндік рөлі бар екенін белгілі
болады.
Бәсекелестік пен ... ... екі ... ... бөлуге
болады. Олардың біреуі – оның барлық формаларында бар инвестиция климаты.
Бәсекелестік инвестициясының интенсивті өсіп ... ... ... мен ... ... ... көмегін тигізеді. Макроэкономикалық
және саяси тұрақтылық инвестицияның ... де ... бола ... ... та маңызды болып табылады. Соның ішінде: салық
салу ... ... ... ... ... ... ынталандыруға ықпалын
тигізетін еңбек нарығындағы саясат, т.б.
Бәсекенің келесі контексті болып жергілікті экономикалық саясат болып
табылады. Сауда мен шетел ... ... ... ... ережесі, антимонополиялық заң, сонымен қатар коррупцияның
ықпалы және т.б. аспектілер жергілікті бәсекені ... ... ... ... ... ... өндіріс факторлары мен жергілікті сұраныс
өте көп мөлшерде әсер ... ... ... фирмалардың сапсы төмен
өнім өндіруден бәсеке нәтижесінде сапаның арту не артпауына орай ... Ал ... ... өнім ... ... ... ... жағдайға байланысты анықтайды. Алға жылжу ішкі нарықтардың да
өспелі сұраныспен бірге өсуін қажет ... ... ... тұтынушылардың
пайда болуы фирмаға қысым түсіре бастайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... екенін ұғындырады. Себебі тек сыртқы
нарықтан ғана пайда табу өте ... ... ... ... жүргізетін сегменттерін анықтауға мүмкіндік береді. Әлемдік
экономикада жергілікті сұраныстың сапасы оның көлеміне қарағанда маңыздырақ
болып табылады. Ал ... ... ... кластерлері сұранысты
қалыптастыруда орталық ойыншының рөлін ойнайды.
Кластерлер ромбының бір қабырғасы ғана болып табылады. (туыстас ... ... ... ... ... төрт ... ... дұрыс. Кластерлер бәсеке күресіне үш түрлі әдіспен әсер етеді.
• Біріншіден, құрамына кіретін ... ... мен ... ... ... Екіншіден, инновацияға деген икемділікті арттыру арқылы өнімділікті
жоғарылату;
• Үшіншіден, ынталандыру арқылы ... ... ... ... жаңа ... құрылуына себепші болу.
Кластердің көптеген артықшылықтары сыртқы экономикаға негізделеді. Осылайша
кластерді өзара байланысқан фирмалардың бір ... ... ... бәсекелестік басымдылығы кластердің барынша кең аймақты
қамтамасыз ететіндігіне қарамастан, барлық салаларында бірдей емес. Әдетте
кластер басымдықтары ... ... ... оның ... мен ... ... ... кластер орналасатын жерлердің саны да азырақ болады.
Кластер мағынасы ... ... ... ... және ... ... орай кластер санының да өсу ... ... ... үш ... әсер етуі де ... жеке адамдар қатынасына,
жеке кәсіпкерлер желісіне тәуелді болады. Кластердің ... ... ... тиімділігін арттырғанмен ол автоматты түрде жүзеге
аспайды [1, ... ... ... ... мүмкіндіктерін және жалақы
мөлшерінің өсуін жалғастыруды ... ... ... ұсыныстарды басқа
аймақтардағы компаниялармен бәсекеге түспейтіндер де ... ... ... ... ... ... ... ісер етіп қана қоймай, басқа ... ... әсер ете ... Бұл ... ... ұмытылып қалмай, керісінше жаңару керектігін ... ... ... күш тек ... ... ғана нәтижесі
болуы мүмкін. Бірақ мақсат олардың біріктірілген координациясының әрбір
мезетінде болуы ... ... ... ... ... ... жете
бермейді, кейбіреулерінде өндіріс әрекеттеріне өту мақсатында жұмысбастылық
та қысқаруы мүмкін. Бірақ ... ... ... шешімімен емес, нарық
күшімен анықталуы ... ... жаңа ... ... бар кластерлердің үлкеюі мен
аясының ... ... ... Жаңа ... мен ... ... ... құрылады. Өсімділігі жоғары технологиялар қолданылатын
іс-әрекеттер түрі вакуумда табысқа жете алмайды. Олар база қалыптасқан, сол
саладағы ... ... ... ... ғана ... бола ... ... үкіметтің әрекеттерінен тыс құрылады, ал кейде ... ... да ... ... ... ... үшін ... басымдылықтар бар жерде ғана құрылады. Кластер дамуын ... оның ... ... ... ... ... болуы керек.
Кластерді дамытуға тырысқан кезде бәсекедегі ... ... ... ... ... ... Басқа аймақтарда бар
нәрсені қайталағаннан еш пайда жоқ. Бұл ... ... ... қарай және сол ерекшелікті ... ... ... ... етеді. Арнай мамандануға болатын салаларды іздеп табу, бәріне
белгілі мықты бәсекелестермен күресуге қарағанда қызығырақ әрі ... ... ... ... жаңа ... ... ... кеңейтуге мүмкіндік береді.
Кластерлерді жаңарту кезінде келесі шығуы мүмкін кедергілер мен ... ... ... ... ... ... ... қадағалап
алуды қажет етеді. Шек қою адам ресурстарына, инфрақұрылымға және де заңға
қатысты болуы мүмкін. ... ... жеке ... ... ... үкімет пен ұйымдар саясатынан шығады. Мұны үкімет ... ... ... ... ... ... ... әкелуі
инфрақұрылымның маңызды элементтері жоқ болуы; білім беру мен қайта ... ... ... ... ... ... ... қалуы мүмкін. Үкіметтің қандайма болмасын ... ... ... ... ... ұзақ уақытта бәсекелестіктің азаюына,
тіпті жойылуына әкеледі. ... ... даму ... ... ... ... мен ... беру арқылы араласады. Бұл жеке
фирмалардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында ... ... ... ... ... оның бір саласына ғана көңіл аудару барынша
тар ... ... ... табылады. Ал машина жасау сияқты ... ... ... ... көзқарас туғызады. Бұл әдістердің біреуі де
қазіргі заманғы бәсекемен байланыспайды. Жеке ... ... ... ... саясат нарықты бұзып, мемлекет ресурстарының
тиімсіз пайдаланылуына әкеп ... ... ... алу, бір ... ... жақсы деген ой тудырып, олардың арасындағы бәсекенің
жоғалып кету қаупін туғызады. Көптеген фирмалар өз ... ... ... сақ қарайды.
2-суретте көрсетілгендей кластерді дамыту жолында ... ... ... ... ... ықпалын ромб
түрінде қарастыруға болады. ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасын үндестіріп отыруы қажет.
Ал екінші бір жағынан, үкімет тікелей әрі ... ... ... ... ... үшін ... ... ақпараттың жиналып, өңделуіне
жағдай жасау;
• білім беру аясында саяси шешімдер қабылдау, бұл шешімдер ... мен ... ... ... кластерге қажет
мамандар оқытылуына септігін тигізетіндей болуы тиіс;
• кластерге ... ... ... заң ... ... және оңайлату;
• кластер ұсынып отырған тауарлар мен қызметтерге деген жергілікті
сұраныс деңгейін арттыру.
Қазіргі таңда ... ... ... пен жеке ... ... ... байланысты белгілі көлемде оңайлатылуы ... Жаңа ... ... ... ... Норт-Айлендта
орналасқан, ал осы кластерді ... ... ... Саут-Айлендтағы
Кентербериде орналасқан.
Кластерлердің дамуы мен ... ... ... бәсекелестік
басымдылықтары да араласып кетеді. Осыған орай, үкіметтің ... ... ... Алғашқы сатыдағы приоритеті – ромб теориясынан шығатын
қолайсыз жағдайларды реттеу мен ... ... Одан ... рөлі ... енгізуге шектеу мен кедергілерді жою болып
табылады. ... ... ... ... ... басты құралы – шетел
инвестицияларын тарту. Бір ... екі ... ... ... ... ... компаниялардың да қызығушылығын оятып аймақтағы
дамуды ынталандыра түсуі мүмкін. Мысалы, 1996 ... ... ... ... 1997 ... қыркүйекте белгілі болған Коста-Рикадағы ... мен ... ... ... ... да ... технологиялар
саласында жұмыс жасайтын шетелдік фирмалардың осы елге ... ... ... ... құру үшін ... ... аздық етеді. Сонымен
қатар, ромбта көрсетілгендей жергілікті жағдайдың жақсаруына жүйелі түрде
күш салу керек. Коста-Рикадағы ... ... ... дамуына
кәсіби дайындықтың жақсартылуы, ... ... ... ... ... ... ... қолданылуы да
жақсы әсерін тигізді.
Тек шетелдік инвестициялармен кластер құру мүмкін емес дедік. Тағы ... ... ... болсақ, білім саласының шығындарына өзінің ҰЖӨ-
нің 6%-ын бөліп отыр. Ал бұл дегеніміз аймақтағы ең ... ... Ол ... ... орталықтарының желісі бар. Халықтың жан ... ... саны ... Америкасындағы ең үлкені болып
табылады. Осы шарттар ұзақ ... ... ... ... Intel ... –ты ... Дамушы экономикада шетелдік инвестициялармен
келісімділікке барып, еркін ... ... ... ... құру ... өсуіне әсер ететін саси тетіктер болып табылады. Еркін сауда
аймақтары мен ... ... ... ... болса, тек осы аймақтар
мен парктердің бас компаниялары ғана ... ... ... экономикалық
жаңару мен дамуға алп келеді. Бұған қоса, кластер үшін арнайы жасалынған
заң және ... ... ... ... ... ... мен ... нашар экономикалық жағдайға кері әсерін тигізе алады. Олар ... ... ... ... аз ... ғана байланысады.
Олар тек қана өндіріс өнімінің импорттық және ... ... ... ... ... Алайда уақыт өте келе мұндай зоналар қалған
қоршаған орта экономикасымен қарым-қатынаста болуы ... ... ... басқа да үкімет бағдарламалары жергілікті жеткізушілерді пайдалануды
және дамытуды ынталандырып отыруы керек. Сонымен ... ... ... ететін жергілікті білім институттары мен ұйымдар арасында
байланыс құруды ... ... Одан ... ... жалпы экономика
тиімсіздігін азайту, ал инфрақұрылымдарды дамыту барысында үнемі ... етуі ... ... ... ... жалпы қажеттіліктерінен асып кететін
саяси, мемлекеттік ойлаудың ерекше түрінің дамуына себепкер болады. Бұл 3-
суретте ... ... ... ... ... ... ықпалы да болады.(2-қосымшада көрсетілген)
Үкіметтік құрылымдардағы кластерге бағытталу үкімет қызметкерлеріне
белгілі бір саяси қадамдарға ... ... мен ... ... ... беретіндей, сонымен қатар үкіметтік ұйымдардың ... ... ... деген ниетін арттыратындай ... ... ... үздіксіз бағалау кең масштабты экономикалық
саясатты анықтауға және тексеруге, ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Сөзсіз, бірнеше
кластерлерде анықталған ортақ мәселе билік үшін негізгі мәселеге ... ... ... және экономикалық саясат.
Кластер үшін ең алдымен, жеке меншіктің, ... ... баға ... принципінің болуы қажет, сонымен қатар, ақша
айналымының тұрақтылығы, кәсіпкерлердің экономикалық ... ... ... олардың бір – біріне деген сенімділігі ... ... ... Ол ... ... ... ретінде өндіріс
шығындарын төмендетуге, іс-әрекеттердің ... ... ... ... жеке – жеке ... ... ... өзара бірігіп бәсекелік
қабілеттілікті арттырғанда ғана кластерлердің құрылуына ... ... ... артықшылықтарына байланысты кластерлер
қалыптасып, кеңейіп және тереңдей түседі, бірақ уақыт өткен сайын ... ... ... сиреп қалуы мүмкін. Сондықтанда, ... мен ... ... жүйені ұйымдастырудың басқа
түрлерімен және әдістерімен салыстырғанда аса тиімді және артықшылыққа ... ... ... Және ... мемлекеттің рөлінің де айтарлықтай
үлкен екені көрінеді. Кластерлік дамудың әлемдік тәжірибесіне ... ... ... әлемдік экономикада негізгі үш орталық (аймақ)
қалыптасқан: Солтүстікамерикандық аймақ. Батысеуропалық аймақ. ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді:
- ұзақ мерзімді тұрақты даму ерекшеліктері;
- кластерлік жүйе негізінде экономикалық дамудың ... ... ... ... ... бар табиғи ресурстармен қамтамасыз етудегі
ерекшеліктер;
- өнеркәсіптік өндірістердегі салалық құрылымдардың ... ... ... нарықтар сиымдылығының әртүрлілігі;
- мемлекеттердің әрекет етуіндегі саяси фактордың рөлі мен маңызы
бойынша ерекшеліктер және ... ... ... ... ... ... ... рөлі мен еліміздегі
оның даму барысы туралы тоқталмақпын. ... ... ... ... бағыттары мен оны дамыту шараларына ерекше көңіл
бөлдім.
1. Солтүстікамерикандық аймақ. Бұл аймақты АҚШ-тың мысалында ... ... ... мен ... ... де ... ... Басты
ерекшелігіне кластерлік даму үрдісіне үкіметтің аз ... ... ... ... ... тән ... ... Бұл жерде мемлекеттің
шешетін мәселелері болмайды, яғни ... және ... ... ұлттық нарықтар, өнеркәсіптік өндірістегі өте ... ... ... ... ... ... кластерлік жолмен дамуын алғашқы ... ... АҚШ – тағы ... ... ... ... ... алқабын» айтуға болады. Ол аймақ ... ... ... ... Оған 30 қала мен 4 ... 7000 – нан астам
технологиялық жағынан жоғары дамыған компаниялардың штаб – ... 2 млн. жуық ... орны бар және 2,5 млн. адам ... – та ... дамуды қалыптастыру бастамасын талдау бойынша
жұмыстармен негізінен ғылыми ... мен ... ... ... сол ... ... мен ... орналасқан штаттың
басшылығымен қолма – қол бастапқы ... ... де ... қаражаттары тартылады. Американдық кластерге тән нәрсе, олар
глобальды бәсекелестікке қатысады және көп жағдайда сол ... ... да. ... ... инновациялық бағыттар мен
әріптестікке негізделген іс - әрекеттер болып табылады.
2. ... ... Бұл ... ... ... дамыту және
жүзеге асыру саласындағы саясаттың міндеттері мен принциптерін қалыптастыру
үшін объективтік алғышарттар болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... түрде шағын болуы;
- ұлттық табиғи ресурстардың шектеулілігі;
- ... ... ... ... ... ... ... Еуропа мемлекеттерінде құрылымдық және басқа
да ... ... ... бар ресурстарды импорттауға деген
тәуелділік) шешу үшін бірқатар кластерлік бастамаларды әзірлеу және жүзеге
асыру үшін ... ... ... ... ... араласу
әдістерінің қажеттілігін байқаған жөн. Әлемдік тәжірибеде кластерлерді
қалыптастырудың және дамытудың еуропалық ... аса ... және ... ... ... ... ... бұл аймақтың 40 жылдық тарихы
бар. 1968 жылы ... Одақ ... ... Бас ... ... жылы – аймақтық дамудың Еуропалық қоры, 1988 жылы Еуропарламентпен
регионализм ... ... ... және ... ... ... істей бастады. Батысеуропалық аймақтың
Солтүстікамерикандық аймақтан ерекшелігін сипаттайтын басты белгісі ... ... ... деген тарихи қалыптасқан көзқарастары мен оң
қатынастары табылады. Бұл жерде билік АҚШ – қа ... ... аса ... ... ... етуімен сипатталады. Батысеуропалық аймақ
елдерінде «мемлекет - ... ... ... ...... ... басты
ерекшелік деп қарастыруға болады. Мемлекет ... ... ... тығыз өзара қарым – қатынаста жұмыс істейді. Еуропалық мемлекет
бизнеске өз ... ... ... ол ... ... ... немесе
инфрақұрылымдық секторларын құра алады. Еуропалық үлгіге ірі өнеркәсіптік
фирмалардың іс - әрекетіне тікелей араласудан гөрі шағын бизнеспен ...... болу тән. ... ... ... ... ... жоғары бағалайды, мемлекетті ... ... деп ... ... ... ... дамуға негізделген
экономикалық саясатын жүзеге асырудағы жаңа ... ... ... ... деп санауға болады. Дәл осы Батысеуропалық аймақта
«бәсекеге ... ... ... саясат» идеясы пайда болған.
Батысеуропалық ... ... ... ... ... ... отырып, бірқатар кластерлік даму жобаларының бастамаларын
жүзеге асырған Норвегия, Финляндия, ... ... ... ... ... белсенді рөлін атап өткен жөн. Қазіргі уақытта осындай
мемлекеттер бәсекеге ... ... ... жан ... және ... ... алпауыттарды артқа тастап алдыңғы қатарлы орындарды
иеленуде.
Айқын мысал ... ... ... ... ... 1995 жылы «Финляндия артықшылықтары» деген жобаның негізінде ... ... ... ... мен ... ... ... зерттелді, сондай – ақ, кластерлік даму
бойынша бәсекелік қабілеттілік саясатын ... және ... ... ... Ұлттық стратегиясы әзірленді. Аса
басым салалар талданды, басты критерийі ретінде экспортты тұрақтандыру және
шетел ... ... ... ету ... ... ... ... шаруашылығы, түрлі – түсті ... ... ... ... ... ... ... химия,
құрылыс, азық – түлік, кеме жасау кластерлері пайда болды. 90 – ... ... ... нәтижесінде Финляндия экономикасы салаларды
кластерлік жолмен дамыту негізінде бәсекелік қабілеттілік ... ... ... ... ... ... шықты.
Қазіргі күні Финляндияда 100 мың халқы бар Оулу деген қалада ... ... ... Nokia ... телекоммуникация саласында
тиімді дамыған кластер деп атауға болады. Бұл компанияда 6 мыңнан ... ... ... және ... ... ... 1 млрд. – тан астам ұялы
телефон ... ... Бас ... ретінде жанына 120 кәсіпорынды
біріктірген, олар микроэлектроникамен және ... ... ... ... ... байланысты медициналық
технологиялар секторы – екінші бағыт ретінде жұмыс істейді.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... Голландия, Бельгия және ... да ... даму ... ... кластерлердің әрекет
етуінен жоғарғы қарқынға ие ... ... ... ... ... ... бастамаларды әзірлеу
саясаты Еуропарламентте дұрыс шешімін ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Еуропалық одақтың
өнеркәсіптік өндірісіндегі кластерлік ... ... ... ... ... ... ... инновациялық және
тиімді индустриалдық кешенге айналдыру ... ... ... ... Бұл ... ... кластерлерді дамытудың
өзіндік бір тұрпаты қалыптасқан. Мұнда Еуропалық аймаққа ... ... ... ... ... тән ерекшеліктер де бар. Сондай-ақ, мемлекеттік
саясатта ұзақ жылдар бойы ... аса ... ... мен ... ... ... Батысеуропалық аймақпен ұқсастық белгісіне кластерлік
бастамаларды дамытудағы бастапқы мемлекеттік ... ... ... Бұл ... ... ... өз ... болып жатқан өзгерістерге белсенді және мақсатты түрде араласу
қажеттілігін өздерінің ... және ... деп ... ... ... тауар өндірушілер тарапынан болатын ... ... ... Дәл ... белгілер Азиялық аймақтағы мемлекеттік
экономикалық саясатқа тән басты ерекшеліктер болып табылады.
Әсіресе, кластерлік шешімдердің тиімді жүзеге асырылуының ... ... бұл ... ... Хоккайдо аралындағы ... ... ... ... іскерлік белсенділікті арттырудағы нақты
аудандар анықталған, 20 ғасырдың 90 – ... ... ... ... ... кластерлерді дамытуды ынталандыру бойынша Орталық ұйым құрылған.
Қазіргі уақытта өте жоғары қарқынмен дамып келе ... ... ... - ... мен Индияда да кластерлік даму мәселесі мықтап қолға
алынған. Өздерінің ... ... ... ... бәсекелестікке
белсенді түрде қатысып отыр.
Индияда ғылыми-техникалық прогресс орталығы Бангалор аймағы болып
табылады. ... және орта ... ... ... орталықтармен және
институттармен тығыз жұмыс істейді, бұл ... ... ... ... ... сияқты жоғарғы технологиялық салалар
арасында тығыз ... ... ... Аса ... мамандандырылған
жұмыс күші мен инновациялық идеялар жинақталған. 30 жылдан бері үкімет
кластерлік дамуға ат ... келе ... ... мен ... зор мемлекеттік инвестициялар салып келеді. ... ... ... тек ... ... ғана ... ... отыр. Экономикалық дамудағы алға жылжу және прогресс
кәсіпорындарды кластерлендіру есебінен орын алады. ... ... ... ... ... үшін аса ... ... болып
табылады, яғни ... ... ... және бәсекеге
қабілеттілігі жағынан дамыған елге ... және ... ... ... алу – бұл ... күн ... тұрған шынайы мақсат және объективтік
қажеттілік болып отыр[4, 8-14б].
1.2 Экономикалық дамудың кластерлік теориясы
М.Портер [1] елдің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... арқылы жеке фирмаларды емес әртүрлі салалардағы
фирмаларды біріктіретін кластерлер тұрғысында ... ... ... Сонымен бірге бұл кластерлердің негізгі маңызы ішкі
ресурстарды нәтижелі пайдалануына да байланысты. Осыларға қарай елдердің
бәсекелі жақтарының ... ... ... ... ... ... санына «бәсекелі ромб» (немесе «алмаз») деп аталған.
Оларға :
• факторлық жағдайлар: адам және ... ... ... ... ... ... өмір сүру сапасы жатады;
• ішкі сұраныс жағдайы: ... ... ... ... ... ... ... сұраныс көлемінің дамуы.
• қызмет көрсетуші салалар (салалардың кластерлері): шикізат пен
жартылайфабрикаттардың түсу сферасы, құрал-жабдықтардың түсу ... ... ... ... ... ... ... мен стратегиясы, ішкісалалық бәсеклестік: мақсаты,
стратегиясы, ұйымдастыру тәсілдері, фирмалар менеджменті, ішкісалалық
бәсекелестік.
Сонымен қатар ... ... ... дәрежеде әсер ететін екі қосымша
ауыспалы бар. Бұл кездейсоқ іс-шара (яғни, фирма басшылығы ... ... ... ... ... ... ... бәсекелі жақтар сыртқы емес ішкі
нарықта ... ... ... өз ... он ... ... 100-ден
астам салаларында бәсекелестік мүмкіндіктерін сараптаған. Зерттеулер
бойынша ең ... ... ... ... ... әр ... жүйесіз таратылмаған, олар бір елде тіпті бір аумақта топтастырылу
тенденциясы ... Бұл бір не ... ... ... ... қабілеттілікке жете отырып, өзі қоршаған ортаға: жеткізушілер,
тұтынушылар мен бәсекелестеріне ... әсер ... Ал өзі ... ... сол ... ... ... ары қарай өсуіне
әсерін тигізеді. [2].
Қорытындыда ... - ... ... ... ... ... қабілеттілікке икемдейтін фирмалардың қауымдастығы. Елдің
барлық экономикасында кластерлер ішкі нарықта өсу ... ... ... ... ... жаңа ... және ... халықаралық бәсекеге
қабілеттілігі толығымен кеңейеді. Бұлар жеке ... ... ... ... ... ... ең дамыған экономиканың өзі
тек тікелей нәтижелерді бере алады. ... ... ... ... ... ... салалардан енген жаңа өндірушілер ғылымы-зерттеу әдістерін
пайдаланып, жаңа ... ... үшін ... ... ... дамуын жылдамдатады.
- Ақпаратпен еркін алмасу және жаңалықтардың көп бәсекелестермен
байланыстағы жеткізушілер мен тұтынушылар ағымына тез таралуы
жүреді.
- Кластердің ... ішкі ... ... ... жаңа ... ... және мүлдем жаңа мүмкіндіктер туғызады.
- Адам ресурстары мен идеялар жаңа комбинацияларды құрайды.
Толығымен кластердің 3 кең мағынадағы ... оның ... ... ... ... ... :
— бұл ішкі ұқсас секторлардағы экономикалық белсенділіктің ... не ... ... орындардың (ҒЗИ, университет және т,б) аумақтық
шектелген формалары.
— бұл вертикальды өндірістік тізбектер; ... ... ... ... ... ... ... «жеткізуші – өндіруші –
саудагер – тұтынушы») болып табылатын жеткілікті түрде аз ... Осы ... ірі ... ... айналасында қалыптасатын
тораптары кіреді.
— бұл ... ... ... ... ... ... ... кластер») немесе агрегацияның одан ... ... ... ... ... ... туралы айтқанда бір-бірін толық тырушы 2 стратегияны бөлуге
болады:
- ... ... ... ... ... кластер ішінде серіктестіктің жаңа тораптарын жасауға бағытталған
стратегиялар.
Уақыт өте келе ... ... ... ... ірі ... ... және ... тұрақты назарына айналады, яғни кластер оның жеке
бөліктерінің қарапайым құнынан ... ... ... Кластердің
ортасы болып бәрінен бұрын жиі бірнеше күшті ... ... ... өз ... бәсеклестік қатынастар сақталады. Осымен кластер
картельден немесе ... ... ... ... ... ... мен жеткізушілерінің топтастырылуы өндірістің эффективті
мамандануының өсуіне икемдейді. ... ... ... ... ... кіші кәсіпкерліктерліктерді береді. Тағы да ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... өнімнің»
қалыптасуына алып келеді. Вертикальды интеграция негізіндегі кластердің
бірігуі әртүрлі ғылыми және технологиялық жаңалықтарды кездейсоқ ... ... жаңа ... мен ... ... ... ... Сонымен бірге жаңалықтың инновацияға ... ... ... ал ... ... инновациялар
барлық кластер қатысушылары арасында тұрақты байланыс торабыс қалыптасуы
болып табылады.
Осылай ... өте ... ... ... ... ... белгілі
қауіптілікті – өзіндік шығын мүмкіндіктерінен (нарықтағы ... ... табу ... жаңа ... жаңа ... ... ... көрсетпейді.
Сол себепті соңғы он жылдықта бірқатар елдер істегі ... ... ... ... өз күші мен бәсекеге ... ... ... стратегияның» маңызын ... ... ... бар ... мен ... өзара байланысқан
компаниялардың жаңа тізбегін жасауда ... ... ... ... ... ... ... және тізбектердің қатысушысына
айналады. Мысалы, Германияда 1995 ж бастап биотехнологиялық ... Bio Regio ... ... ... ... ... Оксфорд және Оңтүстік-шығыс Англия аудандарының ... ... ... негізгі ауданы ретінде
қарастырды. Норвегиядағы ... ... ... ... ... ... реттеуде. Финляндияда құрамына ағаш және
ағаш өнімдері, қағаздар, жиһаздар, полиграфия және ... ... ... ... ... ... Бұл ... фирмаларының
өзара тығыз қатынасы негізгі сауда ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Сараптаушылардың бағалауынша Финдяндия зерттеу мен ... ... ... көш ... даму жолы ... ... Европаның көптеген ... ... ... ... страгегияны нақты формада жүзеге
асырушы елдер - ... ... ... ... ауданы, Квебек
(Канада), Финляндия, сондай-ақ Оңтүстік Африка (жаңа ... ... және ... ... ... ... стратегиясы бар ел ретінде
мысал бола алады. Қазіргі ... ... ... ... негізделетін кластердің 7 негізгі түрлері сипатталды:
• географиялық : ... ... ... ... ... жерлерден бастап (мысал, Нидерландыдағы бақша өсіру) ... ... ... ... ... ... ... ірі кластерлерге кіре алады
(мысалы, Нидерландылықтар экономикасындағы мегакластерлер);
• вертикальді: бұл ... ... ... аралас этаптары
қатыс алады. Мұнда желідегі қатысушыларды қайсысы инициатор ... ... ... ... орындаушысы болатыны маңызды.
• латеральды: кластерге жаңа комбинацияларға енетін масштабтың тиімділігі
есебінен үнемдеуді қамтамасыз ете алатын әртүрлі ... ... ... ... ... бірдей технологияны қпайдаланатын салалар сәйкстігі
(биотехнологиялық кластер);
• фокустық: ... ҒЗИ ... оқу ... бір ... ... ... ... мұнда негізінен фирманың серіктесімен қатар қандай жағдайда
жүзеге асатыны маңызды. Желі ... да ... ... ... желілерде керісінше инновациялық процестер
төмендетіліп қорғаныс тәсілі кеңетіледі. Жеткізушілер арасындағы өзара
байланыс инновациялық процестерді қарастырғанымен олар ... ... мен ... қатынаста қысқарту мүмкіндіктерді
қолданаады. Соңғы жағдайда желілер тұрақты да реттеуші де ... , ... ... ... ... ... ... бейімдеу уақыт өте келе кең ауқымды мәселелерді
шешуде ттиімді бола бастады:
- мемлекет, аудан, саланың бәсекеге қабілеттілігін саралауда ;
- ... ... ... саясат негізі түрінде;
- аумақтың даму бағдарламасын жасауда;
-инновациялық қызметті реттеуші негіз ретінде ;
- кіші және үлкен бизнестің ара қатынасы ... және ... ... ... ... Портер ұсынған әдістеме Бүкіләлемдік ... ... ... ... ... негізінде жатыр. Бұл елдердің
жағдайының салыстырмалы ... және ... ... жылдағы өсу
перспективасын бағалайды. Әр жылы басылып шығатын бәсекеге қабілеттіліктің
Ғаламды шолуында (Global ... Report) 2 ... ... ... ... ұсынылады. Олар статистикалық мәлеттер мен
компаниялардың ... ... ... қолдану арқылы
есептейді. Ең маңызды болып әр жылы ... ... ... ... Opinion Survey) аясында жасалатын сұраунама мәліметтері
маңызды (2009 ж 5000 ... ... ... 2000 ж ... ... ... ... индексі» (Growth Competitiveness Index,
GCI) атауына өзгертілді. Сараптаудың шешуші компоненттері – ... ... ... IT, ... ... қоғамдық
институттар (контракт пен заңдарды орындау, ... ... ... ... (макроэкономикалық тұрақтылық, елдердің кредитті
рейтингі және ЖІӨ бюджетті шығындар % ).
М.Портердің ... ... тобы ... және 2000 ж шолуда
шыққан екінші рейтинг ... ... ... (Current
Competitiveness Index, CCI) деп аталады. ... ... ... ... ағымдағы пайдаланудың тиімділік дәрежесі. CCI рейтингі
екі негізгі индикатордан есептеледі: стратегия және компаниялар ... пен ... ... шетелдедерде экономикалық ... және т.б ... ... ... ... ... инфрақұрылымның, қаржылық нарықтың, салалардағы бәсеке деңгейі
және т.б дамуы).
Елдің ...... ... және ... ... ... ... тобының сәйкестігін ұсынады. [3]:
1. Өндіріс факторының жағдайы, оның сапасы мен амандану дәрежесі:
... ... Адам ... ... ... Физикалық инфрақұрылым.
— Әкімшілік инфрақұрылым.
— Ақпараттық инфрақұрылым.
— Ғылыми-зерттеу ... ... үшін ... мен ... ... ... ... және аумақтық билік саясаты.
— Бәсекелестердің болуы және бәсеке еркіндігі.
3. Сұраныс жағдайы:
— Қажетті жергілікті тұтынушылардың болуы.
— Клиенттердің ... ... бар ... ... ... да ... ие болуы мүмкін аумақтық
кәсіпкершіліктің ... ... ... маманданған сұраныс.
4. Байланысқан немесе жанама салалар :
— Сапалы жеткізушілердің болуы.
—Байланысқан бәсекеге қабілетті салалардың болуы.
Кесте 1 – ... ... ... ... ... ... ... бойынша)
|Экономика ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |2009-201|
| |2012 ... ... |0 |
| ... ... Финляндия |1. ... ... АҚШ |2. ... |
|3. ... |3. ... ... ... |4. ... ... ... |5. АҚШ ... ... |6. ... |
|7. Германия |7. ... ... ... |8. ... ... ... |9. ... ... ... |10. ... ... ... |11. ... ... ... |12. ... |
|13. ... |13. ... ... ... |17. ... |
| |18. ... ... мен ірі және кіші ... ... ... ... пайда болды – компаниялардың басты
бағыттарда шоғырлануы және ... ... ... мен ... да шешуші
қызметтер саласына байланыстыру сонымен қатар кіші кәсіпкерліктерге де.
Қсы тенденция есебінен ... құру кіші ... ... ... ... елге келетін болсақ бұрынғы «өнеркәсіптік орындарды» тиімді ... ірі және кіші ... ... ... ҒЗИ және т.б ... ... болуды талап етеді. Мұнда кластерлік амал қажетті ... ... ... ұсынады. Кластерлік тәсілді пайдалану кіші және ірі
кәсіпкершілікті кеңінен дамытуға мүмкіндік береді.
Дегенмен, ... ... ... ... ... ... фирмалар үшін мұндай серіктестік өте үлкен іс. Кіші ... ... ... ... ... олар үшін бәсекелестермен,
жеткізушілер және тұтынушылармен тығыз байланыс ... ... ... ... де ... ... серіктестерінде кіші кәсіпкерліктің
басшыларының жоғары деңгейдегі стратегиялық қарастыруды талап етеді. Кіші
фирмаларға қаншалықты ... ұзақ ... ... ... ... ... ... білімдер енгізетіндігі қайсысын ұстаантындығы – осының
барлығы жоғарғы деңгейдегі ішкі ұйымдастырылуы ... |
3. Шет ... ... даму ... ... Барака Обама Өзінің американдық Конгресс алдындағы бірінші
сөйлеген сөзінде ұлттың гүлденуі үшін инновациялық стратегияның маңызының
орындалуы, ... ... ... аумақтық деңгейде ел
экономикасына толығымен ... ... ... ... және кіші ... ... қаржылық құрылымдардың өзара
динамикалық әрекеті процесін қолдау ... ... Ол ... ... ... мен ... қолдау үшін
бюджет тарапынан 2010 ж 100 млрд доллар бөлу идеясын ұсынды және ... ... ... ... ... ... ... санады [1]. Аумақтық кластерлерді жалпы мемлекеттік деңгейде
алғаш қарастырылуда, бұл мәселе тек ... ... ... ... ... кластерлер аясында кәсіпорындардың жартысынан астамы жұмыс істейді ... ... ... 60%. ... 2 ... аса ... болып жұмыс
күшінің 38% қамтиды.[3]
Толығымен даттық, финдік, норвеждік және шведтік өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... 2000 ... бәсекеге қабілеттілік рейтингінде алдыңғы орындарда. Бұл ... ... ... ... ... 0,5%, ағаш ... ... экспортының 10%, және қағаздың 25% ... ... ... ұялы ... ... ... ... және ұялы телефонның 40% қамтиды.
[4, р. 24].
Италияның өнеркәсіптік кластеріне салаларда қамтылғанның 43% ... ... ... 30% ... ... ... (химия және машина жасау), Франциядағы (тамақ өнеркәсібі,
косметика) кластерлік құрылымдар сәтті ... ... ... ... ... Азия және ... Сингапур (мұнайхимия саласы) ... ... ... т.б елдерде белсенді жүруде. Бүгінде Қытайда
30мыңға жуық ... ... ... саны 3,5 млн ... ... жылына
200 млрд доллар соммасында сауда деңгейімен жұмыс ... ... ... ... бар. ... тәсілдермен бәсекеге қабілеттілікті
арттыру көптеген елдердің даму стартегиясының ... ... ... 10 жыл ішінде құрылған 20 елдегі 500 кластерлерді ... ... ... ... ... қабілеттілігі жеке кластерлердің күшті бағытты
ұстанғанында екенін көрсетті.
Мысалы, Швецияеның целлюлоза-қағаз ... ағаш ... мен ... ... пен ... ... ... ғылыми
ізденістен шыққан жабдықтар таралуда. Дания агробизнесс пен ... ... ... ... ... шығарды. Неміс машина
жасаушылары мен автомобиль құрастырушылар Германиядағы осы сала үшін ... ... бар ... ... ... ... топтастырылулар
қалыптасты: металөңдеу – кескіш құрал; сән – ... тері – ...... ... ... бағытталған тоқыма өнеркәсібі,
спортауарлары фабрикалары, киім, ... пен ыдыс және т.б ... ... ... айналасына шоғырландыру үшін 15 жыл ... ... ... қажет болды. Инновациялық ... ... ... ... ... ... ... аумағында 87 мың
компания, 40 зерттеу орталықтары мен ондаған университетер оның ең ірісі –
Стэнфорд орналасқан. ... пен жеке ... ... ... пен жаңа ... ойлы ... ... Кластерге шамамен
американдық венчурлық фирма (180 компания), ... ... 47 ... және 700 ... банктер қызмет етеді
[9]. Мұндай инновациялық қызмет көлемі Силикон аңғарына ұлттық экспорттың
көшбасшысына ... ... ... ... 40% ... ... ... аңғарың табысын қайталағысы келетін техноаумақтар:
Бангалордағы кремнилі үстірт (Үндістан), Тайвандағы ... ... ... ... ... еі сәтті дамыған кластерлік тәсілдедің бірі Австрия
еншісінде, Ұлыбританияда (Шотландия), ... ... ... ... ал ... Европа елдерінде - Словенияда
кластерлік тәсілдердің мемлекеттік-жеке серіктестікте дамуы тиімді ... ... ... Словенияда конкурстық негізде үкімет тарапынан 11
кластерлік тәсілдер таңдап алынды. Олардың ішінде ең ... үш ... ... ... ... атауға болады [11].
Франция үкіметі 2005 ж ұлтық кластерлік саясатты бастады негізгі мақсаты 15-
20 ж ағымында экономика саласында ... ... ... қамтамасыз етеуд
болып табылды. 2006-2008 ж 66 оның 16 инновациялыққа енетін ... ... 1,5 млрд евро ... ... экономикада кластерлік әдісті қолдану қазіргі күнде
қолға алынуда. Мысалы, нарықта ... ету ... ... мәліметтері
бойынша Украинада 25 өнеркәсіптік агломерация компаниялар мен құрылымдар
қалыптасып жұмыс істеуде. Өнім ... ... ... ең ірі ... қаласындағы құрылыс және тігін клатсерін айтады.
1. Қазақстанның кластерлік экономикасы
1. Қазақстан Республикасының кластер жайлы заңдары мен
шешімдері
Қазақстан ... ... ... өзінің 2004 жылғы
19 науырыздағы Қазақстан Халқына Жолдауында Республика Үкіметінің ... ... ... ... деді: «Біздің іс жүзінде барынша тиімділік
беретін үздік ... ... ... ... ... бір мысалы
индустрияны дамытуға кластерлік тұрғыдан келу бола алады.
Биылғы ... ... ... ... ... бар ... Қазақстандық,
ауқымды өңірлік және аймақтық кластерлерді (бәсекеге қабілетті салалар
жиынтығы айқындап ... ... Даму ... ... ... ... ... тиімді құралдарына айналуы қажет».
Бірінші жарты жыдықтағы ел экономикасының дамуын қорытындылай келе
Үкіметтің кеңейтілген мәжілісінде Премьер – ... ... ... ... машиналарын жасаудағы кластерді дамыту жөнінде жұмыс жасап
жатқанын айтты. Премьер: ... ... ... ... аса ... ... аграрлық өндірістің тиімділігін көтеру болып
табылады деп ... Сала ... ... ...... құны ... өнім алу үшін тереңірек өңдеуді ұйымдастыру және
экономиканың өңдеуші ... ... ... ... ... кластерлерін қалыптастыру жөніндегі жұмысты
жүйеге келтіруді талап етеді.
Үкімет ... Даму ... ... ... ... ... ... – кезеңімен қаржыландыру арқылы тоқыма
өнеркәсібінің дамуына кластерлік тұрғыдан ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысында мақта талшығынан есілген жіп өндіру
жобасымен қатар, Семейде жүн ... және оны ... ... ... – ақ, ... ... талшықты қолдану арқылы
мақта өндіру жобасы да ... ... ... үшінші рет шақырылған Парламент Мәжілісінің ... ... ... ... ... әртүрлі секторларында
кластерлерді қалыптастыру мәселесіне ... ... ... ... ... қайта бөлістерді енгізуге, жаңа индустриялдық кластерлерді
қалыптастыруға баса көңіл аудара отырып, Қазақстанның ... ... ... ... дамыту туралы айтты. Ол, сондай – ... ... ... ... ... ... ... және жеңіл
өнеркәсіпті дамытудың елеулі түрдегі әлеуеті бар деді. ... ... ... ... ... және ... ... қалыптастыру арқылы ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеудің
болашағы бар.Көріп отырғанымыздай, мемлекет Басшысы мен ... ... ... ... ... ... бөледі және ерекше
маңыз береді. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, кластерлік тұрғыдан
келу ұлттық ... ... ... және оның ... арттыруда үлкен рөл атқарады.
Қазақстанның агроөнеркәсіп кешені ұлттық агроөнеркәсіп кешенінің
ақырғы дайын өнімдеріне жататындар: азық – ... ... ... ... ... кешенінде келесідей кластерлер дамуы
мүмкін: астық өңдеу жөніндегі, сүт өңдеу жөніндегі, ет ... ... ... ... ... ... ... тоқыма
өнеркәсібінде мақтаны өңдейтін және жүнді өңдейтін кластерлер өркендеуі
мүмкін. Сондай – ақ, ... ... ... ... ... және тері мен аяқкиім өндіру жөніндегі кластер құрудың мүмкіндігін
қарстыруға болады. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... жүн өңдеумен байланысты. Шығыс Қазақстан,
Қостанай, Алматы обыстарында жүн ... және ... ... ... дами бастады, Алматы, Өскемен, Семей қалаларында жүннен
жасалатын тігін және ... ... ... ... ... ... мен Ішкі істер қызметкерлері үшін ... ... ... ... шаруашылығымен байланысты құруға болатын кластердің бір түрі тері
өңдеу және аяқ киім шығару ... ... ... ... ... ... ... облыстарында, Семей қаласында былғары – ... ... өз ... ... ... ал Алматы,
Қаскелең, Қызылорда және Жамбыл қалаларында аяқкиім өндірісінің көлемі өсе
бастады. Қазақстанда жиһаз өндіру ... ... ... ... ... тиімділігі де үлкен. Жиһаз халық тұтынатын тауарлардың ең
маңыздырадың бірі, оның үлесіне халық сатып алып ұзақ ... ... ... сомасының 40 пайызы келеді.
Реформа жылдары 1999 жылға ... ағаш ... және ... ... ... ... ... кетті. 1990 жылмен салыстырғанда тауарлы
өнім көлемі 6 ... ... Ағаш ... 1991 ... 2,5 ... 1999 жылы 885 мың ... дейін немесе 2,8 есеге азайды.
Қазіргі кезде жиһаз өндірісі кең түрдегі және ... ... ... ... және ... бәсекеге лайық болуы үшін оның өндірісі
оңтайлы шоғырлануы, оның мамандану және бірлесу процестері терңдеуі қажет.
Бір жағынан жиһаз үшін ... ... ... шығару жөніндегі арнайы
жабдықтарды пайдалануға негіделген маманданған өндірісті дамыту қажет.
Екіншіден, оңай және тез қайта құратын станоктар мен ... ... ... ... ... өте ... құрамдас
бөліктер мен жинақтаушы бөлшектерді сатып алатын ... ... ... қажет.
Орман өнеркәсібі кешенінің дамуына кедергі келтіріп ... ... ... Олардың кейбірін ғана атасақ: салаға жұмсалатын инвестициялық
деңгейінің төмендігі, ... ... және ... ... ... ағаш ... саладағы жабдықтардың моральдық және ... 2002 жылы ... ... ... дайын өнімдерді, ағаштан
жасалған дайын ... ... ... тыйым салынғаны, 2001 жылмен
салыстырғанда өсіп тұрған ағаштың құнының 16 – 20 есеге қымтаттануы, ... және ... ... ... ... ... ... жою,
техникалық кадрларды дайындаудың сан ... да, сапа ... ... ... мен кәсіпорын басшыларының мамандығын
көтеретін орталықтың жоқтығы, оқу ... ... ... ... ойдағыдай дамыту үшін осы ... және ... ... шешу ... последние годы активизировалась подготовительная работа по созданию
кластерных структур на ... ... ... ... ... в ... В ... 2004 г. Послании Президента народу
страны идея кластерного развития определена в ... ... ... ее ... С ... же года АО «Центр маркетингово-
аналитических исследований» ... с ... ... США ... ... ... по ... конкурентоспособности действующих и
потенциально перспективных секторов казахстанской экономики, ... ... ... ... в ... ... Работу над проектом
возглавил идеолог кластеризации М. Портер. До ... ... ... ... в ... ... создаваться «пилотные» кластеры:
металлургия (Центральный Казахстан), нефтегазовое машиностроение ... ... ... ... ... промышленность
(сельскохозяйственные области), производство строительных материалов
(Алматинская ... ... ... транспортная ... ... ... ... и ... [15]. В то же время многие
казахские ученые считают, что в стране ... ... ... ряда ... и в других секторах экономики - нефтяной и ... ... ... ... промышленности,
машиностроении, информационных технологиях. Возможно ... ... ... в том ... в сотрудничестве с Россией.
2. Қазақстандағы кластер түрлері
Қазақстан экономикасында отын – энергетика кешені жетекші орын алады.
Оның ... ... ... 36 ... ... - ... 29 пайызы келеді және оның өнімі ІЖӨ - де 39-44 ... ... ... ... ... өнімі жылу энергиясы, электр
энергиясы, қатты және ... ... Отын – ... кешенде
кластерлерді дамыту жөнінде екі басымдықты өңірді атауға болады – ... ... мен ...... өңірі. Батыс Қазақстанда
мемлекетаралық кластерлер дамуы мүмкін, олар мұнай мен газды ... ... ... ... корпорациялармен байланысты болмақ. Ақтау,
Атырау, Орал және Ақтөбе қалалары бойынша ... ... ... бірлесе отырып анықталуға тиіс. Олар, ең алдымен жұмыс істеп
тұрған өндірістердің базасында а нықталғаны жөн. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... да алдағы уақытта мұнай
өңдейтін зауыт ... ... және ол ... шығаратын зауытты
шикізатпен қамтамасыз ететін болады.
Павлодар – Екібастұз өңірінде энергетикалық кластер қалыптаса ... ... ол ... ... өндірумен және Ресейге электр
энергиясын берумен байланысты. Көмір өндіру саласында қалыптасатын ... ... ... ... және ... ... ... шығарумен, синтетикалық сұйық отын шығару және су эмульсиялық
суспензияны өндіруді игеру үшін ... ... ... ... ... ... өндіруді игеру үшін көмірді шикізат ретінде ... ... ... ... Бұл ... үшін ... және қолданбалы
ҒЗТКЖ, осы салада жаңа технологияны енгізу үшін экономикаклық ... ... ... ... бағдарламасы жасалып, жүзеге
асуға тиіс.
Басымдықты ... ... тобы ...... ... ... Мұндай кластерлерді ұйымдастыру ішкі және сыртқы рыноктарда
сұраныс табатын өнімдерді, соның ішінде ... ... ... өндірумен байланысты. Электр энергетикалық кластердің негізін
электр станциялары және жылу энергиясын беретін ... ірі ... ... ... құрамына электр және жылу энергияларын
өндірушілерден басқа жүйелік құрылысты, құрылыс – монтаж, жөндеу ... ... ... ... мен ток ... ... кәсіпорындар кіруге тиіс.
Атырау облысында мүнай – газ кластері ... ол ... ... ... ... ... табиғи және сұйытылған газды, грануленген
күкіртті, т.б. ... ... ... ... ... мұнай – химия кластері құрылса, ол полиэтиленді құбырлар,
полипропилен пластмассадан жасалған бұйымдар: ... ... ... пленкалар, қаптар, сөмкелер, ... ... ... ... ... ... қақпағы, терезе жапқыштар ... ... ... тау – кен- металлургиялық кешені металлургиялық шикізат
өндіретін, оны байытатын және ... ... қара және ... ... мен ... ... ... түрінде өнім шығаратын 33 кәсіпорыннан
тұрады. Қазақстанның қара металлургиясына оның өнімін қайта ... ... тән, ... ... ... (97 пайыз) қайта өңдеудің 2 – 3 деңгеймен
шектеледі. Басқадай сипатына оның ішкі ... ... өнім ... сала ... ... индустриялық –
инновациялық даму стратегиясына мүдделі еместігі жатады.
Металлургия кешені ... ... аса ... Жыл ... 1 млн. ... кокс ... мен ... әкелінеді. Мәселен, 2003 жылы оның ... 959 мың ... ... 58,9 млн. долларға сатып алынды.
Қазіргі кезде қара металлургиялық өнімдерден бәсекеге қабілеттері
темір мен болаттан ... ... Бұл ... ірі ... ... ... табылады. Оның құрамына «Дон ТБК» АҚ, «Ақсу ... ... Ақ ... Бұл өнімді шығаруда кәсіпорындар арнайы
кокске зәру. Домна коксі бұған жарамайды.
Екіншіден, сол өнімдерді қай ... ... ... ... ... мәселесі әлі де болса көп ойланып, жан – жақты зерттеп ... ... ... бұл саланың қожайындары Қазақстанның ішкі
мұқтаждарын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... қандай кәсіпорындар салатынын және экспортқа қандай түпкі өнім
шығаратынын, осылардың бәрі үшін қанша инвестиция жұмсалатынын ... Ел ... ... ... ... тіл ... ... қалай шешеді,
міне, көп нәрсе осыған байланысты.
Қазақстан Республикасының машина жасау жөніндегі кластерді ... ... елде ... ... ... ... мемлекеттің
өндірістік әлеуетінің стратегиялық жағдайын анықтайтыны, сондай – ақ отын ... және ... ... ... пен ... өнеркәсіп пен тұтыну рыногының өнеркәсібінің қызметін қамтамасыз
етететіні белгілі.
Машина жасайтын ... ... ... ... ... мен ... ... бір – бірімен байланысты, аралас
құралас жұмыс істейтін кәсіпорындарға бағынышты. Машина жасау экономиканың
барлық салаларын байланыстырып отырады десе де ... Бұл ... ... ... ел ... жағдайына бағынышты болса, сондай – ... ... ... ... болуы, өз кезегінде, машина
жасаудағы жағдайға бағынышты.
Машина жасау кешенінің ... ... - ... ... 5 пайыздан азырағы, өнеркәсіп өнімінің жалпы көлемінің 4 ... ... ... ... ... ... 10-15 пайызы
ғана пайдаланылады, кейінгі 8-9 жыл ішінде машина жасау кәсіпорындарының
саны 2 еседен астамға ... ... ... жалпы санында машина жасау ... ... ... 5,4 ... ... ... жасау өнімдерінің
үлесіне экспорттың жалпы көлемінің 3 пайыздайы, ал импорттың 41 ... ... 2000 ... ... 9 – дағы №1347 қаулысымен
«Қазақстан Республикасының машина жасау кешенін дамытудың 2000 – ... ... ... қабылдады. Алайда, бұл бағдарламадан кейін
бұл кешенде елеулі өзгеріс байқалмады.
Экономикасы дамыған елдерде ғылыми – ... ... ... ... жұмсалатын қаражат ІЖӨ - нің 3 ... ал ... ол 0,1 ... ... Бұл елдерде жоғары технологияны
алдыңғы шепке шығарылуы инвестиция және халықаралық бәсеке мәселелерінде
басымдықтардың басқаша ... ... ... ... саласы бұрынғыша үш бағытта дамуға бағдарланған: ауыл
шаруашылығының жабдықтарға және ... ... ... ... ету; ... ... үшін қару – ... шығару; мұнай өндіретін,
тау- кен, байыту және металлургиялық ... ... – ақ, ... ... үшін ... және ... ... түрлерін өндіру.
Кеңес үкіметі заманында Қазақстанда 245 мың трактор болса, содан
қазір 46 мыңы ғана бар, оның 70 ... ... ... 100 ... ... ... комбайннан 22 мыңдай ғана қалды, соның да 70 ... ... ... ... жүк ... ... ... топырақ
копсытқыштар, соқалар, тағы басқа да техникалар өте аз қалды, олар ... ... ... қуатының 30-40 пайызы ғана пайдалынады,
сондықтан олардың астық сақтау үшін жұмсайтын шығыны да, ... ... ... ... ... ... де өсуде. Астық өсірушілердің
біразы астықтарын кептіріп және тазалайтын жабдықтары жоқ жерде сақтауда.
Осының бәрі ауыл ... үшін ... ... ... және кең көлемде
дамытуды талап етеді.
Өнеркәсіптің мұнай – газ ... ... ... және ... ... ... жасаудағы жағдайды өзгертуді қалайды.
«Теңізшевройл» компаниясы ... 1 ... АҚШ ... ... ... ... ... алыпты, ал Қазақстандық кәсіпорындардың ол
компанияға сатқан жабдықтарының 50 млн. доллар ғана. Міне, осы ... ... ... ... ... ... тиіс.
Мемлекет азық – түлік қауіпсіздігін қамтамысз ету, ауыл шаруашылық
өнімдерінің ысырабын азайту үшін ... ... ... ... фермер
шарушылықтарында тікелей өңдеп, сақтау үшін шағын өндірістер жасап шығаруға
ұмтылулары қажет. Ондай шағын өндірістер көкөніс пен ... ... ... сүт, ет ... өңдеуге арнайы жасалуы қажет, сондай – ақ шағын
тоңазытқыш, мұздатқыш қондырғылар, шағын эдеваторлар, астық ... ... ... ... ... ... Жер суаратын машиналар кешенін
шығару керектігі тағы ... ... ... ... ...... ... пен сұраныс үлкен. Павлодарда жалғыз құрал – ... ... бар. ... – сайман жүздеген миллион ... ... ... ... көлік және жол құрылысы, мұнай және газ ... олар үшін ... ... ... ... ... шығару міндеті тұр. Желдің, шағын өзендердің қуатын электр
энергиясын өндіру үшін ... ... зор. Сол ... ... ... ... қажет.
Осы айтылғанның бәрі Қазақстанда ішкі және сыртқы рынок үшін машина
жасау жөніндеі кластерлерді құрудың ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі шикізаттық сипатта боып ... ... ... ... қабілетті дайын тауарлар жоқ,
экспорт арқылы негізінен ... ... ... ... ... қара және түсті металдар ғана сатылады. Қазақстанда өндірілетін
мұнай мен ... қара және ... ... ... ... ... болып табылады, мемлекеттің шетелдік және отандық акционерлік
компанияларда акция пакеті жоқ, тек қана ... ... аз – мұз ... ... ... ... ... тағы жоқ.
Негізігі капиталға деген инвестициялар, көбінесе, кен ... ... ... ақырғы дайын өнім шығару үшін өңдеуші
өнеркәсіпке инвестиция салушылар ... ... ... ... ... ... ... – ақ,
олардың қолданбалы ... ... ... ... ... ... ... дамытудың инновациялық факторының
әзірге экономикаға тигізетін әсері азын – аулық қана дәрежеде.
Осындай жағдайда ... ... ... – тік ... бағыттарда, табиғи факторларды да, инвестициялық және инновациялық
факторларды да естен шығармай к ластерлерді құру және ... ... ... жан – ... өте мұқият ескерулері қажет. Сонымен бірге,
Қазақстан экономикасының ... ... ... тура ... ... ... ... басты өнімдерінің бәрі де шетелдік
компаниялардың меншігінде, ал олар ... ... шикі ... ... ... шығаруға, өндірілген барлық қара және түсті металдарды, ... ... ... ... қара ... ... ... және тазартылмаған мыс, өңделмеген мырыш, қорғасын және басқа
түрдегі өнім ... ... ... ғана ынталы.
Осындай жағдайда құрылатын кластерлердің құрамында әртүрлі ұйымдар
және мекемелермен ... ... ... құрылымдары мен ғылыми
күштер де болуға тиіс және олар ... ... ... ... ... ... ... болулары керек. Бұл жерде Даму Банкі,
Инвестициялық және Инновациялық қорлар ... Даму ... ... ... ғана ... болмайды. Мұны алғашқы
кластерлерді құру ... – ақ таяу ... ... өзі ... ... Таяу ... кластерлер үшін құрылыс алаңына ... үміт бар. ... ... ... ... ... ... ағаш өңдеу, отын - ... ... ... ... ... ... ... телекоммуникациялық
кешендерде құрылуы және дамуы мүмкін.
Металлургия кластері. Дамыған тау-кен-металлургия кешенiнiң болуы Қазақстан
экономикасының ... ... ... ... бiрi ... Бұл ретте, шығарылатын қара және түстi металлургияның айтарлықтай
үлесi Қарағанды облысының аумағында орналасқан кәсiпорындарға келедi.
"Миттал Стил Темiртау" АҚ және "Қазақмыс корпорациясы" ЖШС iрi ... ... ... ... жүргiзуші субъектiлерi болып табылады. Осы
кәсiпорындардың маңында олардың қызметi үшін ... ... ... ... 300-ден астамы, оның iшiнде, болат прокатын,
шойынды, ақ қаңылтырды, катодтық ... ... ... мен ... ... ... жасау мен металлургияның 30-дан астам кәсiпорындары
шоғырланған[6, 2б].
М.Портердiң кластерлер теориясы ... ... ... бәсекеге
қабілеттi бiр саланың фирмалары әдетте бiр өңiрде жинақталғандығына
негiзделген, ал өз маңына неғұрлым бәсекеге қабiлетті компаниялармен
таралатын және осы ... ... ... ... ... ... толқынды
табиғатымен байланысты.
Бұл көзқарас тұрғысынан, Қарағанды облысы металл ... ... ... ... үшін ... ... өйткенi мұнда олардың
арасындағы ынтымақтастық ғана емес, өз кезегінде, өнiмнiң сапасын ... ... ... қажетті деңгейiн қамтамасыз ететiн жеткілiкті
қайта өңдеуші кәсiпорындар топтастырылған.
Көліктік логистика кластері. Қазақстанның экономикалық және географиялық
ерекшелiктерi (кең ауқымды ... және ... ... ... минералдық
ресурстар қорларының және елдiң әртүрлi бөлiктерiндегi ... ... ... ... ... деңгейi және шикiзатты әкетудiң
бағдарлылығы) оның ... ... ... ... ... ... ... мейлiнше әлеуеттілердiң бiрiне айналдырады.
      Осыған орай, Қазақстанның кластерлік бастамасы, нақты нәтижелерге қол
жеткізуде экономикалық түрлендiрудiң нақты ... ... ... ... ... ... ... күш-жiгерiн, бизнесті және
қоғамды толық көлемде шоғырландыруға мүмкiндiк береді.
      ... ... ... - ... және ... ... рыногындағы сәттi ... ... мен ... ... ... ... кешенiнің даму және
қызмет деңгейiне қол ... ... ... ... ... ... ерекшелiгiне қарай оқшаулау
аумақтық-функционалдық сипатқа ие және оның өз ерекшелiгi бар: бiрiншiден,
кластердiң ... ... ... жеткiзу бағыттары, жүк ағымдарының жолын
кесетiн және тудыратын iрi тораптар болып табылады; екiншiден, кластердiң
қолданысы ... және ... ... ... ... ... аумаққа таралады
[7, 84-87б].
Құрылыс материалдары кластері. Қазақстан Республикасы экономикасының
көтерiлуi құрылыс кешенiнiң нәтижелерi бойынша неғұрлым көбiрек байқалады.
Қазақстанда соңғы бес жыл iшiнде, ... ... ... әлеуметтiк-мәдени мақсаттағы объектілердiң, жолдардың және
басқаларының елеулi түрде өсуi байқалуда. Құрылыстың үлкен көлемдерiн
орындау елорданы Астанаға көшiрумен, мұнай өндiру саласын дамытумен,
кәсіпорындардың iскерлiк ... ... ... Осыған байланысты, қазiргi кезде iске асырылып жатқан Қазақстан
Республикасында құрылыс материалдары, бұйымдары мен құрастырмалары
өнеркәсiбiн дамытудың 2005-2014 ... ... ... ... ... ... ... жаңа өндiрiстердi құрудан басқа,
өндiрушілердi өңiрлiк бiрiктiрумен байланысты ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... Бұл ... рынокта
жекелеген кәсiпорын емес, өңiрлiк өнеркәсiптiк кешен бәсекеге түседi, ... ... бар ... ресурстарды барынша тиiмдi пайдалануға мүмкiндiк
беретiн компаниялардың бiрлескен технологиялық кооперациясының арқасында
өзiнiң ... ... ... ... кластері. Қазiргi таңда, қазақстандық тамақ өнiмдерi
рыноктарының сыйымдылығы 2,5 млрд. АҚШ ... ... ... нақты кiрiсiнiң өсуiн есепке ала отырып, iшкi ... ... ... деген негiз бар. Дегенмен, ... ... шығу ... мақсат ретінде қарастырылады. 1,5 млрд. астам халқы бар Қытай,
Ресей және Орталық Азия елдерi және олардың Қазақстанға ... ... ... сатуда әлеуеттi рынок ретінде қарастырылады.
      Неғұрлым дамыған экономикалық жүйелер мен ... ... ... ... ... қабiлеттi арттырудағы тиiмдi
нысандардың бiрi кластерлiк тәсiлдi iске асыру болып табылады. Бұл ретте,
кластер ... ... ... ... iшкi ... және ... ... өсу нүктесiнің рөлiн орындайды.
      Қатысушылардың географиялық жақын орналасуы, атап айтқанда, ... ... ... мен ... ... ... ... дамуында кластерлiк тәсілдi қолдану мүмкіндiгiн бередi.
      ... ... ... ... және ... өңiрлерде сүт
өнiмдерiн өндiру (Алматы, Шығыс Қазақстан, Қостанай және ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстiк Қазақстан облыстары), солтүстiк өңiрде ет өнiмдерi
(Қостанай, ... және ... ... ... ... және
орталық облыстарда дәндi дақылдарды қайта ... ... ... және ... ... ... ... Шығыс Қазақстан,
Қарағанды және Қызылорда облыстарында ... ... ... ... және ... ... ... Жүргiзілген талдау нәтижесiнде пилоттық кластерлердi ұйымдастыру үшін
неғұрлым "дайындалған" мынадай 3 бағыт айқындалды: ... - ... ... өңдеу, оңтүстiк өңiрлерде жемiс-көкөнiс және Қостанай
облысында - сүт ... Бұл ... ... ... сатуға арналған экспорттың, өндiрiстiк
қуаттарын жаңғырту және көлемiн көбейту есебiнен ауыл шаруашылығы өнiмдерiн
қайта ... ... ... тереңдетуге және арттыруға ... оған ауыл ... ... ... мен ... ... және жанама мемлекеттік қолдауға аз да болса септiгi тиедi [9, 3б].
Туризм кластері. Туристiк сала ... ... ең ... ... ... бiрiне айналып келедi.
      Туристiк қызметтерге ... ... ... өмiр
деңгейiнiң артуы, Интернет арқылы туристiк қызметтердi сатып алудың ұлғаюы,
турлардың құрама пакеттерiне, ... ... өмiр ... бастан
кешiруге мүмкiндiк беретiн турларға сұраныстың ұлғаюы болып табылады.
      Қазақстандық туристiк сала қолда бар ... ... ... ... әлi ... ... Тек ... жылдары ғана оны туристiк қызметтердiң ... ... ... шаралар қабылдануда[10, 8б].
Мұнай-газ машиналарын жасау кластері. Қазақстан Республикасының бар болуы
жоғары технологиялық iлеспелi индустрияны дамытудың ... күшi ... ... мен ... бай ... ... Қазақстанның мұнай-газ саласындағы iрi жобалардың бiрi Каспий
теңiзiнiң қазақстандық секторындағы (КТҚС) көмiрсутегi ресурстарын игеру
болып табылады. Мемлекет басшысының 2003 ... 16 ... ... КТҚС-ның көмiрсутектерiн ұтымды әрi қауіпсiз
игеру арқылы елдiң тұрақты экономикалық дамуын және ... ... ... ... жақсартуды қамтамасыз етуге жәрдемдесу ел индустриясының
iлеспелі салаларын дамытуға қол жеткiзу болып табылатын Каспий теңiзiнің
қазақстандық секторын ... ... ... ... ... Осы ... ... шеңберiнде iлеспе салалардың iрi мега-
жобаларын iске асыру, оның iшiнде ... ... ... және сервистiк
индустрияны қолдаудың инфрақұрылымын құру, жағалаудағы қолдау базалары ... ... ... айқындау арқылы КТҚС-ның жағалау жолын, қайта
өңдеушi кәсiпорындарды, теңiз өткiзгiш құбырларының ... ... ... ... және басқа объектiлердi қауiпсiз
сақтаудың кешендi жоспарын әзiрлеу және қабылдау болжанып ... ... ... ... ... және ... мен газдың
бай ресурстарын игеру қазiргi заманғы экспортқа бағдарланған өңдеушi ... ... ... ... құруды болжайды.
      Iрi инвестициялық жобаларды iске асыру мұнай мен ... ... ... ... ... және ... қайта өңдеуге
арналған ұңғымаларды барлау мен бұрғылау үшін ... ... ... машиналар жасау өнiмдерiне жоғары сұранысқа әкеп соқтырады[11, ... ... ... жјне орта ... ... дамыту жґнiндегi
мемлекеттiк саясаттыѕ негiзi бола алады.
      Елдегi кластерлердiѕ дамуындаєы басты рґл жеке ... ... жјне ... ... ... ... корпорациялардыѕ миссиясы бiрлескен жобаларды
iске асыру, кластерлiк тјсiл негiзiнде бiрлескен жобаларды iске асыру,
бiрыѕєай экономикалыќ нарыќ ќўру арќылы мемлекеттiк пен жекеше секторларды
шоєырландыру ... ... ... ... ... болып
табылады.
      Аталєан ќаєидат iске асырылатын бастаманыѕ аумаќтыќ белгiсiне жјне
јлеуметтiк-кјсiпкерлiк корпорациялардыѕ ... ... ... ... ... ќажет. Кластерлiк бастаманы iске асыруды јлеуеттi
бјсекелестiк артыќшылыќтарєа ие ґѕiрлердiѕ (немесе бiрнеше жаќын
ґѕiрлердiѕ) экспорттыќ "тауашаєа" шыєуы їшiн жергiлiктi ... жјне ... ... ... ... ... асыру ќажет.
      Јлеуметтiк-кјсiпкерлiк корпорациялардыѕ негiзгi мiндеттерiнiѕ бiрi
жобаларды жекеше ќўрылымдармен бiрлесiп iске асыру болады. ЈКК
серiктестерiн таѕдауда басымдыќ жўмыс iстеп тўрєан ... ... ... ... органдардыѕ мiндетi бизнестiѕ жјне жергiлiктi
атќарушы органдардыѕ кластерлiк бастамасына јдiстемелiк јрi ... ... iшкi жјне ... ... ... жјне талдамалыќ
зерттеулер жїргiзу, кластерлер шеѕберiнде iске асырылатын iрi серпiндi
жобалардыѕ ... ... мен ... ... болуєа тиiс.
      Кластерлердi ќўрудыѕ тїпкi мiндетi бiрыѕєай ќўрылымєа бiрiгуге жјне
корпоративтiк кґшбасшылар санатына кґшуге iшiнара немесе толыќ ќабiлеттi
ґндiрiстердiѕ їзiлмейтiн тiзбегiн ... ... ... беру жүйесін жетілдіру Қазақстан экономикасын кластерлік дамытудағы
аса маңызды ... ... ... үшін жаңа ... мен сегменттерді
дамыту үшін және бәсекеге қабілетті арттыру үшін ең алдымен, ... мен ... аса ... ... ресурстар қажет. ... даму ... ... ... адам ресурстарының сапасы да
артып ... ... ... 2005 – 2010 ... арналған Қазақстан Республикасы
білім беруді дамытудың мемлекеттік ... ... ... ... ... жәйттерге тоқталған жөн:
- Оқу орындарында білім берудің жоғары стандарттарын ендіру. Жоғары
стандарттарға сай білім беру ... ... ... жоғарғы
көрсеткіштерді талап етуі қажет. Ол үшін ... ... ... ... ... қолдау, олардың еркін білім алуларына
қолайлы жағдай жасау қажет, жоғарғы оқу орындарына түсу үшін ... ... ... қажет.
- Профессорлық – оқытушылық құрамды жаңа білім беру стандарттарына сай
дайындау және қайта ... Тек ... ... кадрларды заман
талабына сай даярлап отырудың арқасында ғана сапалы ... ... ... ... беру мекемелері мен жұмыс берушілер арасында өзара тығыз қарым-
қатынас ... және оны ... ... ... ... ... жергілікті салалардың арнайы
қажеттіліктеріне бейімделе алса, онда ... беру ... мен ... ... ... ... дами ... Мысалы,
германиялық және швейцариялық білім беру жүйесін айтатын болсақ, ... ... жас ... ... ... ... үш жылдай уақыт шыңдалады.
- Кәсіпорындарды білім беру және ... ... ... Әлемдік
тәжірибеге сәйкес көптеген компаниялар білім беру және оқыту жүйесіне
зор инвестициялар салады. Бұл жерде үкімет адам ... ... ... ... компаниялар үшін салық салуға жеңілдіктер
беру арқылы ынталандыруы қажет.
- Орта білімнен жоғары ... ... ... ... ... Көптеген оқушылар өз білімдерін ... ... ... дейін жалғастырмайды және базалық біліміне сәйкес карьера
жасамайды. Егерде ... ... ... ... даму ... ... жекелеген салаға қажетті өз мамандықтарының иесі бола алмаса,
онда ел экономикасы белсенді түрде дами алмайды.
- ... оқу ... ... ... ... ... бойынша
жүзеге асырылуға тиіс жобаны ақпараттық жағынан қамтамасыз ету және
насихаттау, сондай – ақ, кластерлік дамудың теориясы мен ... ... ... және ... ... кластерлердің маңызы жөнінде
білім алушылардың білімдерін тереңдету.
Ғылыми-техникалық саясатты жүзеге асыру механизмдерін жетілдіру. Дамып келе
жатқан экономика технологияны тұрақты ... ... ... ... етеді.
Бұл жерде үкіметтің басты міндеті ғылымдағы және ... ... ... ... ынталандыру болып табылады. Тәжірибе
жүзінде әрбір мемлекеттің ғылыми – зерттеу жұмыстарына ... ... ... ... ... шараларды жүргізу қажет:
- Ғылым мен техника саласындағы саясат пен елдің ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Ғылым мен техникаға байланысты саясат елдегі бәсекеге қабілетті салалардың
санына қарай және компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... сәйкес дұрыс
асырылуы қажет. Мысалы, Данияда ауыл шаруашылығы саласы өте жақсы ... осы ... ... ... ... ... ... маңызды болып табылады.
- Зерттеу жұмыстарымен айналысатын жоғарғы оқу орындарын мемлекеттік
қолдау механизмдерін жетілдіру және оның мүмкіндіктерін ... ... ... егер ... ... ... зерттеу жүргізуші
университеттердің қызметтеріне бағытталса, немесе отандық ... ... ... ... ... ... ... жасасып
зерттеу жұмыстарын жүргізсе, онда экономикалық даму аса жетілген болып
табылады. Бұл ... ... ... ... бір ... өсу ... ... бағыттала отырып бірқатар тиімді
жақтарға ие болады. Яғни: ғалымдар қазіргі заманғы экономикалық ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелерінің таралуы
университеттік ... ... ... жеңілдей түседі;
университеттік ... ... ... бір ... ... инкубаторлары болып табылады, сондықтанда жасалуға тиіс
жобалар коммерциялық артықшылыққа ие ... ... ... ... мақсатында зерттеу мекемелері мен өнеркәсіптік
өндіріс субъектілері арасында қалыптасқан өзара қатынастарды жетілдіру.
Мұндай ұсынысты жүзеге асырудың ... ... бірі ... ... өз ... ... ... зерттеу мекемелерін
қалыптастыруды айтуға болады. Әлемдік ... ... ... ... ... қатарлы орын алатын өнеркәсіптік
өндірістегі ұлттық ... ... ... ... ұйымдарымен және
институттарымен тығыз байланыста болады.
- Зерттеу жұмыстарын сыйақылау, ... және ... ... ... отыратын зерттеу жұмыстарын мақсатты түрде ынталандырып ... ... ... ... ... ... ... тиімді құралдары ретінде кластерлерді дамытумен байланысты арнайы
мамандырылған зерттеу мекемелерін қаржыландыру, шағын және орта ... ... мен ... ... ... ... ету, сондай-ақ, жоғарғы оқу ... ... ... ... шараларын айтуға болады. Осының бәрі өнеркәсіптік өндірістегі
салалардың бәсекелік ... ... және ... маңызды факторлар болып табылады.
3. Оңтүстік ... ... ... ... ... өндіретін 70 мемлекеттің 23-і мақтаны өз ... ... ... ... ... Біз де сол 23 ... ... Бұл
жетістік еліміздің индустриалды мемлекет екенін көрсетеді. Өйткені мақтаны
терең өңдеп, дайын бұйым ... кез ... ... ... ... ... біз бұл ... жоғалтпай, оны әрі қарай дамытуымыз
керек. Егер де мақта талшығын терең өндеп, ... ... ... ... ... құны жеті есе өседі. ... ... ... ... ... ... ... түседі, экономикалық-әлеуметтік жағдайымыз
артады. Ал АҚШ-қа келсек, бұл ел әлемдік қаржы дағдарысына дейін өндірілген
мақта талшығының 85-90 пайызын өзінде ... ... ... тоқыма, тігін
фабрикаларындағы жұмысшылардың жалақыны көтеру талабын орындай алмаған соң
мақтаны талшық күйінде экспорттау ... ... ... өндірілген мақта
талшығының 65-70 пайызын Қытай және басқа да мемлекеттерге экспортқа ... АҚШ ... ... ... бұйымдарды да Вьетнам, Бангладеш, Қытай,
Үндістан сияқты ... күші ... ... тапсырыс беріп, импорттауға
көшті.
Ал біздің елімізде ... ... ... үшін ... ... Басталған жұмысты, қолайлы жағдайды тиімді ... ... ... яғни ... ... ... ... болады.
Елімізде ауылшаруашылық саласын реформалау мен оны нарықтық қатынастарға
ендіру ... ... және ... ... негіздерінде
Үкімет бекіткен стратегиялық бағдарламаға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... жеке меншіктегі еркін
кәсіпкерлік ... ... ... үшін ... заңнамалық және
нормативтік базалар жасалған. Бірақ қалыптасқан агроқұрылымдар бәсекеге
қабілетті және ... ... ... ... толыққанды мүше
болуы мен еліміздің дамуының жаңа ... әлем ... ... сәйкес ұйымдастыру- экономикалық тұрғыдан бірқатар ... ... ... ... ... ... байланысты
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа ... ... ... халқына арналған Жолдауында еліміз дамуының жаңа
кезеңіндегі ішкі және сыртқы саясатындағы аса ... отыз ... ... ... «ҚазАгроның» негізгі міндеті – ауыл
шаруашылығының өнімділік деңгейін ... ... ... ... ... су және ... ... ресурстарының пайдалану тиімділігін арттыру,
сонымен қатар ескірген аграрлық технологиялардың қолдануына, ... ... ... ... қою, ... ұсақ ... ... еңсеру мәселелерін жүйелі түрде шешу»
екендігін атап ... [2] ... атап ... ... ... ... ... бар. Аумақта экономикалық реформаларды жүзеге асыруда кейбір
объективті және ... ... ... ... ... ... табиғи –климаттық жағдайы, ... ... және ... тағы ... ... ... ... мақта кешенінде шаруашылықты ұйымдастырудың
біртұтас экономикалық механизмін қалыптастыру баяу жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Оның
жер көлемі 200 мың гектардан артық суармалы жерді алып ... ... ... ... құны ... оның ... 40% ... колхоз, совхоздарға тиісті жер және мүлік жекешелендіруден ... пай ... ... негізінде құрылған шаруа ... ұсақ ... ... қалыптасқан. Мақта өсіретін
агроқұрылымдардың шаруашылықты ... ... және ... ... шарты- өндірістік факторлардың ... ... ... ... мен ... ... ... объективті
экономикалық сипатқа ие болып, өндірістік күштерді дамыту және ғылыми-
техникалық ... ... ... ... ... ... (оңтайландыру) арқылы оның тиімділігін арттыру
агроқұрылымдарға төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықты
ұйымдастыру және ауыспалы егіс жүйелерін ендіру ... ... ... озық инновациялық технологияны және ... ... ... ... мүмкіндігін береді.
• өндіріске капитал үшін инвестиция ... ... ... ... ... ... озық жетістіктерін тиімді пайдалануға
жол ашады.
... ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге мүмкіндік береді;
• агролизинг жолымен мақта саласын жаңа техника және ... ... ... ... еңбек өнімділігімен өндірістің пайдалылық деңгейін арттыру арқылы
салада бәсекеге қабілетті ... ... ... ... туады.
• ауылдың әлеуметтік жағдайын ... ... ... ... - ... үй, ауыз су, ... бала-бақша, емхана, жол, тағы
басқалардың тұрақты қызмет көрсету ... ... ... шоғырландыру және мамандандыру үшін ... ... мен ... яғни ... ... өтуді жан-жақты негіздеудің қажеттілігі осылардан туындай
Сурет - 1 Мақтаны ... ... ... ... ... агроқұрылымдардың өлшемдері барлық өңірде
бірдей болмайды. Олар қалыптасқан ... ... су ... ... ... алуан түрлі экономикалық -өндірістік
көлемдерде, өлшемдерде құрылуы мүмкін.
Агроқұрылымдарды ... ... ... –экономикалық
негіздеулердің төмендегі шешуші қағидалары басшылыққа алынса тиімді болады:
• су және мелиоративтік бір жүйенің бойында орналасуы;
• жерді және ... да ... ... ең ... ... арттыру үшін ... ... ... арақатынасын сақтау;
• оңтайландырылған агроқұрылымдардың типтік моделі: жер-су, капитал және
еңбек ресурстарының ... ... ... ... кезеңде, мақта алқаптарын ... ... ... ... ... ... және экономикалық
тетіктерді анықтап қолдану ... ... ... агротехникалық шараларды бірлесіп,
қолда бар техниканы және капиталды ... ... дер ... ... сапада орындап, өнімді арттыру және
шығындарды азайту.
Енді ... ... тыс ... ... ауыл ... тауарларын
өндірушілерді өз еркімен ірілендірудің (бірігудің) жолдарын ұсынамыз.
Бәсекеге қабілетті және ... ... ... ... үшін ... орта және ірі тауарлы ... ... ... ... ... ... өндірістік құрылымдарды біріктіру жолдарының бірі
алғашқы кезде «қарапайым серіктестік» болуы мүмкін. ҚР-ның ... ... ... тауарларын өндірушілер «қарапайым
серіктестікке» бірлесу ... ... ... ... ... ... осындай келісім-шарт азаматтар арасында (жеке тұлғалар), сондай-ақ
жеке тұлғалар мен ... ... ... ... болса, онда бұл
бірлесуді «қарапайым (жай) ... деп ... ... ... тауарларын өндірушілер өздерінің ресурстарын біріктіріп,
белгілі бір шаруашылық ... шешу ... өз ... ... ... ... бәрі өздерінің
шаруашылық дербестіктерін сақтайды. Шартқа қатынасушылардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша іске
асырылады. Ақшалай немесе басқа да мүліктік жарналары, сондай-ақ олардың
бірлескен ... ... ... ... ... ... ... жалпы
үлестік меншіктері болып саналады.
Ауылшаруашылық құрылымдарын оңтайлы, өндіргіш күштерінің қазіргі даму
талаптарына сәйкес келетін ... ... ... бір ... қажет
етеді. Біздің ойымызша бұл процесс эволюциялық жолмен, ... ... ... ... ... қожалықтары ерікті түрде бірлесіп немесе
өзара келісім-шарт негізінде қауымдасып, ... ... мен ... ... сәйкес мына төмендегіше операцияларды орындағаны
жөн: [3]
• сүдігер жырту, тегістеу, алқапты сор ... ... ... шит себуге дайындап өңдеу, ылғал жабу, қопсыту, тырмалау,
тегістеу;
• жүйек арасындағы баптау жұмыстары: ... ... ... ... ... биологиялық және химиялық жолмен күресу
• механикалық шырпу
• алқапты машина теріміне дайындау: айналма алаңдарды, ... ... ... ... жасау
• машинамен мақта жинау;
• шитті мақтаны арту, тасымалдау және сатуға ... ... ... ... ... жер, капитал және еңбек мөлшерлерінің
параметрлері, олардың ... ... ... ... қажет.
Негізгі мақсат- шаруашылықты ұдайы ... аз ... және ... ... ... ала отырып дамыту.
Мақта өсіруде және жинау технологиясында 1 га ... ... ... қолда бар техника мен ... ... ... ... ерекше. Көп жылдық зерттеулер мен озық тәжірибеге сүйенетін
болсақ мақта өсіруде жүктеменің ... ... ... ... ... ... болмауы керек [7]. Бұл өлшем шаруашылықтың техника және
технологиялармен қарулану деңгейіне қарай өзгеруі мүмкін.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... және маманданған сала болып табылады. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... қайта өғдеу немесе
жартылай фабрикатты, орнатылған жабдықтар, ... ... ... пайдаланудың әртүрлі саласына енеді. Оның көп бөлігі
массалық ... ... ... ... ... ... ... материалдық
өндірістің әртүрлі салалары. Сонымен ... ... ... ... ... өнімінің, химия, энергетиканың ірі
тұтынушысы.
Экономикалық саясатта ең ... ... бірі ... ... ... ... ... құру болып
табылады. Тағы да бұл ... ... ... ... ... ... тек ... Қазақстан облысында өсіріледі және
мұнда керекті ... ... мен ... дақылдарға қарағанда мақта
өнімділігі жоғары. Шитті ...... ... ... болып
саналатын дақылдардың бірі: оның негізінде мата, амй, дәрілік препараттар;
машинажасауда – мұнай ... ... ... сұйықтық алады. Мақта
өнімділігі – көптеген шаруашылық аудандарда 25-30% жетсе, басқа дақылдар 15-
20% ... Өз ... ... ... ... фармацептикалық бизнеспен
салыстырылады. 2009 ж шитті мақтаны егу аумағы 140 ... ... ... 271,3 ... ... ... ... Су ресурстарының жетіспеуінен
әлемдік мақта шаруашылығында ҚР ... ... ... ... 178,6 мың.га
қысқарды. Бұл көрсеткіш 2011 ж 336 мың т көбейіп, 2009 ж салыстырғанда ... ... ... ... ... ... – 2 1 га ... жердің егңстңк көлемі мен жалпы жылдық жиын 2000-
2011 ж.ж.
Бақылау мерзімі аралығында (2000-2011 жылдар) егістік жер ... ... ... ... Егілген аумақ жерлерін талдау
барысында 2004 ж бастап біртіндеп төмендегені байқалады. (2009 ж ... 83 ... (37,2%) ... 2011 ж 115 мың га ... байқаймыз.).
2000 мен 2007 ж аралығында жалпы жинау көлемі 157,9 мың.т артқан, яғни
55,6% ... Өсу ... ... ... 68 ... (44%) ... ... нәтижесінде егістік аумағы 89,9 мың. Га артты. Ал 2007 ж ... ... ... 170,4 ... ... бұл 38,6% ... ... Ал
2011 ж 336 мың.т артып егілген аумақ ауданы 2009 ж ... 30 ... – 3 ... ... ... ц/га (2000-2009 ж.ж)
|Мақтаның түсіміне көптеген факторлар әсер етеді: топырақ-климаттық |
|жағдайлар; рационалды су ... ... ... ... ... арам шөптермен зиянкестермен күрес механизмі,; суару ... ... мен ... ... ... деңгейі мен ... ... ... ... ... кезнідегі, |
|жинау-теру жұмыстарынан кейінгі топырақты қайта өңдеуді жақсарту. ... ... ... 2012 ж ... ... арқылы егістік аумағын |
|арттырылды және 764 мың. га ... Үш жыл ... ... жер ... ... мың. га ... 764 тыс. га – бұл ... жүйесі арқылы қайта қалпына |
|келтірілеген жер ... ... ... ... 764 мың.га жеткізілді. Және |
|бұл өткен жылғымен салыстырғанда жыртылатын жер көлемі 31 мың.га көп. Егер |
|соңғы үш ... ... онда ... ... топырақтардың 104 мың гасы ... ... Олар ... ... ... ... - ... жүйесiнiң қалпына келтiруiне құралдар үш жылдар iшiнде адырайды. |
|Нәтижелер осындай: арқасында қалпына келтiрiлген ... ... мың ... ... ... Егiн ... кеткен адамдар қайтып келдi |
|және жерде жұмыс iстей ... Және ... ... |
|айналымдарына бұған тек қана теңге 15 ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтiруiне және әрi қарай, мынадай |
|нәтижелердi каналдардың ... ... ... ... 3-4 ... ... алынды. Осылай, 297 мың гектарларға жаңа суармалы ... ... ... ... ... Бағдарлама 5 жылда |
|минимум есептелiнген үлкен көлемді қаржыландыруды талап етедi. Сұрақ бұл ... өте ... ... ... бұл ендi ... ... ... бiздiң |
|есептеулерлерге, кемiнде 35 миллиард бойынша. Сонымен ең төменгi ... Бұл ... ... ... ... алады. Болғанша, бiрақ,|
|бiз жаңа мәлiметтердi шалағай сулар және жер асты суларының бар болуы ... ала ... плюс ... iстейтiн ұңғымақтардың қолдану мүмкiндiктерi |
|және әрi қарай есепке алынады. Қорытып айтқанда, мұндай сома ... ... ... ... ауыл ... ... алып ... Қазақстандағы|
|суармалы егiн шаруашылықтың дамытуы бойынша 2020 жылға дейiн үлкен ... ... ... Және мен бiздiң ұсыныс бұл бағдарламаның |
|негiзiне жататынымызды ойлаймын, өйткенi тап ... өлке ... ... ... ең ... алады. үлкен үмiттер жоба бiз бұл ... |
| ... ... шикізат жіңішке талшықты, яғни ІІ-ІІІ – ... Жыл ... орта ... ... 1000 ... ғана жуық ... Ал мұндай жіңішке талшықты мақта бізде пісіп-жетіліп үлгермейді.
Тиімді температура (4800-51000С) жетіспейді. ... ... ... ... өсетін ең солтүстік нүкте. Шикізат ... ... ... ...... талапқа сай жоғары сапалы мақта
талшығын өндіру. Егер біздегі мақта талшығының сапасы төмен ... ... оны ... ... еді. Онда ... ... сабақтастығы үзіліп,
сапасыз өнім қоймада жатып шіриді. ... біз өнім ... ... ... Ал талшық сапалы болуы үшін жоғары сапалы тұқымдық шитті
жасау ... ... ... ... ... институты
селекционерлері элиталық тұқымдық шаруашылықтар үшін жыл ... 30 ... 15 ... ... тұқымдық шит дайындайды. «Кетебай», «Нысан»,
«Тұран», «Қараша», «Құлтөре» сияқты тұқым ... ... ... ... ... ... ... береді.
«Қазақ мақтасы бәсекеге қабілетті ме?» деген сауалға келсек, жіп иіру
мен мата тоқу үшін шетелдерден ... «ақ ... ... ... ... де ... ... шығар. Айтып отырғаным – III типті мақта.
Немесе оны жібек ... ... ... ... ... ... жіп ... тоқуға аздап қосады. Мұндай мақта біздің өңірде ... ... ... Өзбекстанның Қашқадария, Сухандария ... ... ... ... ... ... ... де кездеседі. Бізде
ІV-V типті орта талшықты мақта өндіріледі. Мақтаның талшығы ... ... сорт ... бөлінеді, III-типті жіңішке ... ... ... ... ... ... мақта қозасы 34 млн гектар алқапта ... ... ... 85 ...... орта ... ... мақта
талшығы. Ал әлгіндей қоспасы болса, мақта бағасы қымбаттайды. Ал Оңтүстік
Қазақстан облысында тек IV және ... орта ... ... ... ... ... ... мақтаны шеттен сатып алуға мәжбүрміз.
Қазіргі таңда мақтаның сыртқы орта ... ... ... ... қорларына пайдалану негізінде III-IV типті мақта
талшығын шығару мақсатында ... ... ... жеті жыл ... Оның ... да ... ... тиіс. Сәтін салса,
төрт-бес жылда ... ... ... бір сортын шығаруға
болады. Осы жұмыстан нәтиже шығару үшін ол ... ... ... енді.
Шаруа қожалықтарын түгелімен отандық сапалы, жоғары репродукциялық
шитпен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... бұл ... ... қадағалау мен қолдау қажет. Ол үшін тұқымдық
шиттің көлемін 8000 тоннаға (оның 2000 ... ... ... ... ... тұқым шаруашылықтарының санын қазіргі 16-дан 20-ға дейін
көбейтумен қатар, тұқымдық шитке егілетін жер ... 10 мың ... ... ... ... ... істеп жатқан, жаңа құрылатын элиталық
тұқым шаруашылықтарға мемлекеттен ... ... ... ... оның ... ... ... Сонда ғана біз мақта өндірушілерді
сапалы, жоғары ... ... ... ... етуге қол
жеткіземіз.
2009 жылы «ҚазАгро» АҚ Мақтаарал ауданында республикасындағы барлық мақта
өндіретін шаруашылықты ... ... ... ... қамтамасыз ететін жаңа
зауытты іске қосты. Зауыт өзінің жақсы нәтижесін беруде.
Халықаралық мақта кеңестік комитетінің мәліметінше, ... ... ... ... ... ... арасынан тоғыз мемлекет
диқандарға қолдау көрсетеді екен. Мәселен, 2010 жылы ... ... АҚШ, ... Үндістан, Мексика, Бразилия, Болгария жақсы қолдау
көрсеткен. Біздегі мақта саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... төмендету, су шаруашылығын
қолдау, жанар-жағар майды субсидиялау, мақта шикізатын сатып алу, мақта
шикізатын және ... ... ... ... ... бойынша
жүргізіледі. Мақта өндірісін демеуге 2005 жылы 3 млрд 243 млн ... 2010 жылы 5 млрд 403 млн ... ... ... кезде елімізде
мақтаны бағалау, оны сатып алу өлшемдері ескірген. Мақта өнімін дайындау,
оның бағасын белгілеу жөнінен біз ... 35-40 жыл ... ... ... ескі технологиялар бойынша жұмыс жүргізіп келеміз. Ал басқа
жұмыстар ... ... ... ... ... ... дүниежүзінде
мақтаның өнімділігі оның әр гектарынан ... ... ... ... тек талшық үшін өндіріледі. Сондықтан да мақта шикізатын сатып
алушылар шаруалармен есеп ... ... ... ... ... ... ... керек. Қалған жанама өнімдер өз алдына төлену
керек. Облысымыздағы ... ... ... мақта өндіруші
агроқұрылымдарға, фермерлерге, мақтасын өткізген күні кешке дейін ... ... ... ... да қосалқы өнімдері туралы құжаттарды дайындап
қолдарына тиісті құжаттарды ... ... ... нақтылы құжаттар мен іс-
шаралар зауыттар тарапынан қолға алынса, ... ... ... ... диқандардың ынтасы артады.
Қазіргі уақытта шикізаттағы таза ... ... ... құралдар
жетерлік. Сол құралмен талшық көлемін анықтап алып, кейін Ливерпуль
биржасындағы бағамен ... ... ... ... алуы ... ... мақташының еңбегі әділ анықталады. Қазір мақтаны өндіруші ... ... ... ... тұр. Сондықтан өндіруші мен өңдеуші
арасында әділ ... ... ... таңда облыста 20 мақта тазалайтын
зауыт бар, оның жартысынан астамы тоқтап тұр. Осы ... ... ескі ... ... ... Мақта талшығын алу үшін өнім
өңдеудің технологиялық регламенті қолданылмайды. Өйткені ... ... ... соңғы нәтижесіне жауап бере алмайды. Мақтаны шикізат
ретінде қабылдау – ... ... және ... ... ... ескі технологиямен жұмыс істеуіне және құрал-жабдықтарының көне
болуына ... ... ... ... ... ... шығымдылығын төмендетіп жатады. Мақта шикізатін өңдеу бағасы
жария, ашық болып, ол ... ... ... ... ... қуаныштысы, Елбасы мақта саласын дамытуда алға қойған ... ... ... ... ... ... ... облысында еркін
экономикалық аймақ құрылды. Мақта-тоқыма кластерінің алғашқы ... жаңа ... ... ... ... ... ... мақсаттың іске
асқанын көріп отырмыз. Өйткені былтыр өндірілген мақта талшығының 32,5 ... ... ... мүмкіндігіне қол жеткіздік. Елімізде «Меланж» АҚ,
«Ютекс» АҚ, «South Textilene kz» ЖШС, «Oxy ... ЖШС, ... ЖШС ... ... жылына 7-8 мың тонна мақта талшығынан жіп
иіретін, мата тоқитын, жаңа үлгідегі ... ... ... өндіретін
фабрикалар іске қосылды. Енді 5-6 жылда ... ... АҚ, ... ... ЖШС, «Чалык» холдингі сияқты әрқайсысы жылына 15-23 мың
тонна мақта талшығын терең өңдеуші фабрикалар іске ... соң, ... мың ... талшық өңделмек. Бұл 87 мың тоннадан ... ... ... ... ... сөз, яғни ... 1 ... доллардан астам өнім
шығарылуы тиіс. Қазақстандағы жасалынып қабылданған реформалар нәтижесі
сәтті ізденіс пен ... ... және ... ... ... Экономиканың даму жолындағы позитивті қадамдардың бірі арнайы
экономикалық зоналарды құрылуы. Осыған ... ... ... зоналарды құру жергілікті есеп пен шетелдік ... ... ... ... ... «Оңтүстік» ЕЭА құралды.
Қазақстандық ЕЭА-ң ... ... ЕЭА ... бағыты экономиканы
жылдам дамыту, инвестицияларды тарту, алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... ... құру болып саналады. Шаруашылық
механизмі ерекше режимдегі кедендік реттеу мен салық ... ... ... ... құқықтық принципіне негізделеді. Алғашында
«Оңтүстік» ЕЭА-на тек мақта-тоқыма ... ... ... ... ж ҚР ... ... ... ЕЭА құруда өзгертулер мен
толықтырулар енгізілді. Нұсқау бойынша ... ... ... ж ұзартып негізгі ЕЭА ... ... ... ... – 4 Мақта-тоқыма өнімінің құрылымы
2. Мақта кластерлік ... ... ... ... ... Ауыл ... ... кластерлік жүйені қолдану әдісі
Оңтүстік Қазақстандағы мақта кластері мен кластерлік ... ... ... ... ... ... және ... оқытылады. Оқушылар берілген тақырыпты жетік меңгеруі үшін
жаңа тек қана ... ... ... жаңа ... яғни интерактивті
тақта мен түрлі-түсті иллюстративті ақпарттарды қолдану қажет. Негізгі
маңыздылығы оқушыларды ұоғамда болып жатқан ... ... білу ... ... өз ... ... ... білім ғана емес париоттық тәрбиемен үйлестіріледі. Айналада болып
жатқан әлеуметтік құбылыстардың өзгеру циклін бақылауды, қоғамдағы нарық
жағдайын оны өзге ... ... не ... салыстырып талдауды үйрету.
Қазіргі дамыған технологиялар заманында оқушылармен көбірек ақпарат
алмасу маңызды. Сынытан тыс жұмыстарды берілген үй ... ... ... ... ... арттыратын тапсырмалар беру. Оқушының
географияға бейімдеп оның интеллектуалды ойлау қабілетін жетілдіру қажет.
Ол үшін ... ... мен ... ... ... ... шаруашылығы мен жеңіл өнеркәсіпте кластерлік жүйе туралы кеңінен
тоқталу.Оқушыларға тақырыптың мазмұнын ашып ... ... ... Олардың танымдық және тәрбиелік деңгейін жоғарылату.
Географияны әртүрлі әдістермен оқушыларға жеткізе білу қажет. Пікір
талас, ойын түрінде, әңгімелеу, ... ... ... пайдалана отырып географияны қызықты етіп оқыту.
География сабағының сипаты. Оқушылардың білімі мен іскерлігін ... ... және ... беру ... Тексерудің мазмұны. Оқушылардың
өз бетінше таным әрекеті деңгейлеріне байланысты тексеру сұрақтары мен
тапсырмалардың әр түрлі дәрежеде ... ... мен ... ... ... ... ... таңдаудың мазмұнға, жас
ерекшелікке және оқушылардың білімі мен іскерлігі қалыптасуына
байланыстылығы. Ауызша, жазбаша және графикалық тексеруді пайдалану.
Тапсырмалардың түрлері: толық жауап беруді талап ... ... ... ... ... ... мен ... тексеру
процесінде оқушылардың белсенділігін арттыру әдістері.Жаңа материалды оқып
үйрену. Мектеп ... ... ... ... ... ... жаңа материалды оқып үйренуге қойылатын талап. Оқушылардың жаңа
білімдерді қабылдауға даярлығы. Оқып үйренетін ... ... ... ... олардың әрқайсысынан танымдық тапсырмалар түзу. Білім мен
іскерлікті қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... мәнін түсіну, ойда сақтау, талдап қорыту және
жүйеге келтіру, практикада қолдану. Жаңа ... оқып ... ... ... және әлеуметтік географиясы, 9-сынып
Сабақ тақырыбы: §13 Агроөнеркәсіптік кешен. Қазаақстанның ... ... ... мақсаты: 1) Агроөнеркәсіптік кешен туралы түсінік , құрамы ... Ауыл ... ... ... мен ... ... ... кестелер мен диаграммалар талдай білуді үйрету.
Оқыту әдісі: әңгімелеу, пікір алмасу, түсіндіру
Ұйымдастыру нысаны: Ұжымдық
Сабақ түрі: аралас
Жабдық: Қазақстанның саяси-экономикалық картасы, ... ... ... ... ... ... оқушыларды түгендеу.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:
1) Құрылыс материалдары түрлерін ата?
2) Цемент өнеркәсібі жөнінде ... ... ... ... өнеркәсібінің дамуы?
ІІІ. Қосымша тапсырмалар
1) Бетонның ғажап қасиеті бар, ол қандай қасиеті?
Жыл өткен сайын ... ... да ... түседі.Ол аязға төзімді
судан «қорықпайды», оған ... ... ... ... ... ... ... құрамын ата?
Кен химиясы, негізгі химия, органикалық синтез бен полимер химиясы
ІV. Жаңа ... ... Ауыл ... ... – а. ш. өндірісі
орналасуының табиғи және әлеум.-экон. факторларын, оның жеке елдер ... даму ... мен ... анықтау мен талдауды қоса а.
ш. ... ... ... ... мен ... ... ... а. ш. өндірісін аграрлық-өнеркәсіптік
кешеннің басқа салаларымен өзара байланысын ... Ауыл ... ауыл ... ... ... мен ... ... теориясын, ауыл шаруашылығының жеке салаларының
(егіншілік, мал шаруашылығы, т.б.) географиясын, әр ... ... және ... ... ... ... ең ... түрлерінің бірі.
Ауыл шаруашылығы қызметі халықты азық-түлікпен және өнеркәсіпті
шикізаттың кейбір түрлерімен қамтамасыз етумен ... Ауыл ... ... ... яғни ... ... және мал шаруашылығынан
тұрады. Сонымен қатар оның құрамына балық аулау, ... және ... да ... ... ... ауыл ... ... жеке меншік иелері мен жер иеленушілердің қарамағындағы 149,1 ... жер бар. Оның 25,7 млн. ... ... 3,6 млн. ... шабындық, 103,5
млн. га-сы жайылым (1998). Мемлекеттік ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын
жекешелендіру және ұжымшарлар ... ... ... оң ... ... ... құқықтық қарым-қатынас жүйесі өзгерді, баға, несие, ... ... ... ... жеңілдетілді. 1997 жылы Қазақстанда
жалпы саны 72335 ауыл шаруашылығы құрылымдары жұмыс істеді. Оның ... ... 601-і ... қоғамдар, 3714-і өндірістік
кооперативтер, 65 мыңнан астамы шаруа қожалықтары, 192-сі ... Ауыл ... ... жекешелендіру меншік нысанын
ғана өзгеріске ұшыратып қойған жоқ, сонымен бірге оларды жедел ... ... ... ... өнім ... ... мүмкіндіктер
тудырды.
Ауыл шаруашылығы салалары бойынша жалпы өнім құны 305, 4 ... ... (1997). Оның 41,5%-і мал ... ... ... Негізгі ауыл
шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі 1997 жылы 21843,7 мың га, оның ішінде
дәнді дақылдар 15651,5 мың га ... ... 11512,2 мың га, ... 85, 2 ... ... 69 мың га, қант қызылшасы 13,6 мың га, мақта 103,6 мың га,
күнбағыс 223,9 мың га, ... 176,3 мың га, ... 87,1 мың га, ... 5445,6 мың га жерге егілді. Дәнді дақылдарының жалпы түсімі ... млн. т ... Оның ... бидай 8955 мың т, күріш 255,0 мың т, жүгері
ұны 111,2 мың т, қант қызылшасы 139 мың т, ... 198 мың т, ... 66 ... ... 1472 мың т, ... 880 мың т. болды. Ауыл шаруашылығы
дақылдарының әр ... ... ... ... ... 8,7 ... 30,8 ц, қант ... 126,5 ц, мақтадан 19,3 ц, күнбағыстан
3,5 ц, картоптан 84,1 ц, көкөністен 100,6 ц болды. 1997 ... ... ... ... саны 4405,7 мың ... ... сиыр 2181,8 мың), қой мен ешкі
10896,6 мың, шошқа 881,5 мың, ... 1101,1 мың, құс 15858,2 мың ... ... мың т., сиыр сүті 3220,4 мың т, жүн 32,4 мың т ... ... Жаңа ... ... Ауыл шаруашылығының маңызы?
2) Оның салалық түрлері?
VI. Үйге ... §13, ... ... ... бір ауыл ... ... баяндама жазып келу.
Қорытынды: Ауыл шаруашылығы өндірісі орналасуының табиғи және
әлеуметтік-экономикалық ... оның жеке ... мен ... ... мен ерекшеліктерін анықтау мен талдауды коса ауыл шаруашылығы
өндірісінің ... ... ... мен ... зерттейтін
географияның бөлімі; ауыл шаруашылығы өндірісін ... ... ... ... ... қарастырады. Ауыл шаруашылығы
географиясының ауыл шаруашьшығы өндірісінің ... мен ... ... ... ауыл шаруашылығының жеке салаларының
(егіншілік, мал ... және тағы да ... ... әр ... ... және ... бөлуді қамтиды.
2. Жеңіл өнеркәсіп тақырыбында кластердің маңызын оқыту
Сынып:9
Тақырып: Жеңіл өнеркәсіп, салалық құрлымы.
Мақсаты :
Білімділік: Қазақстанның ... ... ... ... мен ... орталықтары туралы білім беру.
Дамытушылық Өздігінен жұмыс жасау дағдыларын, еркін сөйлеу, зейін, ... ... ... елжандылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ
Құрал-жабдықтар, көрнекі құралдар: интерактивті тақта, кәсіпорындар
суретері, тірек-сызба
Сабақтың құрылымы:
|Бөлім: |I.Ұйымдастыру|II. Жаңа |III. |IV. Үй ... |
| | ... ... | ... |3 ... |25 минут |10 ... |2 ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... |
|I ... амандасу, түгендеу. | ... ... жаңа ... « Жеңіл өнеркәсіп, салалық құрлымы ». | |
| ... ... ... ... жеке ... |Сабақ |
| ... өнім ... ... ... |
| ... өнеркәсіп құрлымы ... |
| ... ... ... |
| ... дайын өнімдер | |
| ... ... | |
| | | |
| ... | |
| ... ... | |
| |Мал ... | |
| |Жіп иіру | |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... | |
| | | |
| ... ... ... кіретін салалар орналасу | |
| ... ... ел ... әркелкі таралған. | |
| ... ... ... ... бірі – ... | |
| ... ... ... ... және ... ... |
| |өнеркәсібінің үлес салмағы 2008 жылғы мәлімет бойынша 1,5% ... |
| ... ... |
| | | |
| ... ... шикізаты | |
| | | |
| ... Жүн | |
| | | |
| | | |
| ... ... мен жүн жуу ... ... ... | |
| ... ... | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | ... |
| | ... |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| ... ... | |
| | | |
| |Жүн жуу ... | |
| |Не ... ... ... жүн жуу ... орналасқан? |Сұраққа жауап|
| | ... |
| ... мата ... ... ... ... шығарады. | |
| ... ... оған ... ... ... ... ... | |
| |мамандануын қажет етеді. | |
| ... ... ең ірі ...... ... мата | |
| ... | |
| ... сапалы жүннен пальта, костюм тігіледі. Ол негізінен | |
| ... мен ... ... ... | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | ... |
| | ... |
| |Сонымен ... ... жүн ... Өскеменде жібек маталарын |жазады |
| |шығаратын комбинаттар жұмыс істейді. | |
| ... ... ... және ... көзіне жақын | |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... Тараз т.б. ірі қалаларда орналасқан. | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
|III|Жеңіл өнеркәсіпті құрайтын салаларды ата? ... |
| ... ... орналастыруда нені ескерген жөн? ... ... ... қаласында қандай жеңіл өнеркәсіп орындары бар, олардың | |
| ... ата? | |
| ... ... ... ... ата? | ... ... ... ... ... | ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің 2004 жылғы
19 науырыздағы Қазақстан Халқына Жолдауында Республика ... ... ... ... ... деді: «Біздің іс жүзінде барынша тиімділік
беретін үздік халықаралық тәжірибелерді ... ... ... бір ... ... кластерлік тұрғыдан келу бола алады.
Биылғы жылдың соңына дейін біздің келешегі бар барлық ... ... және ... ... ... қабілетті салалар
жиынтығы айқындап алуымыз қажет. Даму инститтуры болса, алдағы міндеттерді
жүзеге асырудың тиімді құралдарына айналуы ... ... ... ... ... ... дамуы
мүмкін: астық өңдеу жөніндегі, сүт ... ... ет ... жөніндегі
кластерлер. Агроөнеркәсіп кешенінің құрамдас бөлігі саналатын тоқыма
өнеркәсібінде мақтаны өңдейтін және ... ... ... ... Сондай – ақ, агроөнеркәсіп кешені шеңберінде тігін
бұйымдарының кластері және тері мен ... ... ... кластер
құрудың мүмкіндігін қарастыруға болады.
2) Мақта өндейтін кластер құрсақ матадан бастап, киім – ... ... ... неше алуан түрлерін, өсімдік майы, бояулар, медициналық,
косметикалық тауарлар сияқты өнімдер ... ... ... ... құрылыс, медицина өнімдерін шығаратын өнеркәсіптер
елімізде кеңінен дамитын болар еді.
3) ... ... құру үшін осы ... ... ... ... ... ғылыми – ... ...... ... ... осы сала ... жаңа ... жөніндегі экономикалық және маркетингтік зерттеулерді дамытудың
арнайы бағдарламасын ... ... ... Қазіргі кездегі Қазқстан өнеркәсібі шикізаттық сипатта боып ... ... ... ... ... дайын тауарлар жоқ,
экспорт арқылы негізінен ... ... ... ... ... қара және ... ... ғана сатылады. Қазақстанда
өндірілетін мұнай мен ... қара және ... ... меншік
иелері шетелдік компаниялар болып табылады, мемлекеттің шетелдік және
отандық акционерлік компанияларда акция пакеті жоқ, тек қана ... ғана бар ол өте ... ... ... ... ... ... және мекемелермен
қатар Қазақстанның үкіметтік құрылымдары мен ғылыми күштер де ... және олар ... ... ... түрде өз ықпалын
жүргізетіндей ықпалда болулары керек. Бұл ... Даму ... және ... қорлар сияқты Даму институттары деп
аталатындардың ... ғана ... ... ... ... ... ... тізбектер бойынша
байланысқан арнайы жеткізушілер, негізгі өндірушілер мен ... ... ... ... және ... шеңберінде немесе
базасында қалыптасқан және құрылған индустриалдық ... ... ... Ол
елдің бәсекеге қабілеттілігінің басты нысандарының бірі болып табылады.
Кластер үшін ең ... жеке ... ... ... ... ... ... болуы қажет, сонымен қатар, ақша айналымының
тұрақтылығы, ... ... ... ... мен
жауапкершілігі, олардың бір – біріне деген сенімділігі сияқты ... ... Ол ... ... механизм ретінде өндіріс шығындарын
төмендетуге, іс-әрекеттердің қайталануын жоюға мүмкіндік береді. ... – жеке ... ... олардың өзара бірігіп ... ... ғана ... ... ... ... ... артықшылықтарына байланысты кластерлер
қалыптасып, кеңейіп және тереңдей түседі, бірақ уақыт өткен ... ... ... қатары сиреп қалуы мүмкін. Сондықтанда, кластерлердің
қарқындылығы мен икемділігі экономикалық ... ... ... және ... ... аса ... және артықшылыққа ие
екендігін көрсете алады. Және мұндағы мемлекеттің рөлінің де ... ... ... ... ... ... ... ықпалы білім
беру, ақпараттық тор, шағын және орта бизнесті ... ... және ... ... ... шетел инвестицияларын тарту,
кластерді қолдаушы институттардың дамуы және т.б. салалардан көрінеді.
Мақта кластері соңғы үлгідегі мақта ... ... ... ... ... ... істейтін бәсекелес ортаға ... ... ... ... дамытуда шетелдік компаниялардың назарын
аударту кейбіреулері серіктестік қарым-қатынас құрып та ... ... ... ... жағдайда және олардың еліміздің қаржылық
иституттарында тоқыма кластерінің жасалуына ... ... ... болу ... ... заң органы ТМД елдері арасында ең ... ... 2010 жылы ... он ... ... мақта-шикiзаты бағаның ең
жоғарғы белгiсіне жеттi. 2008 жылы және 2009 жылы бағаның 7,4% және 5,5%-ға
төмендеуiнен кейiн ... ол 2010 жылы ... ... қымбаттады.
Мұндай жағдай 2010 жылы әлемдiк нарықта ... 2,2 рет ... ... ... ... ... мақта өсіретін басқа елдерде осы ... ... ... ... ... Кабдуллина Г. Кластреный подход к региональному развитию
агропромышленного комплекса//Евразийское ...... ... У.А. ... и ... аспекты формирования и
развития кластерной системы в Казахстане //Казахстан спектр научный
журнал. 2006/1 (35) [93-97 ... ... и ... ...... ... 3/2004, ... М.Портер. Конкуренция.// Издательство «Вильямс», 2005жыл.
5. Афанасьев М., Мясникова Л. ... ... и ... ... 2005жыл, №4
6. М.Ж.Тұрсымбаева. Кластерлік жүйе және ел эконмикасы.//ҚазҰУ-нің
хабаршысы. Экономика сериясы. 2006 жыл, №2.
7. Намазбеков М. ... ... в ... ... ... ... ... 2005 жыл, № 3.
8. «Қазақстан - 2030» Стратегиясы іс үстінде: табыстың он жылы ... 2007 ж. 9 ... ... Е. Ел ... ... ... Астана хабары.2008жыл,
31қаңтар.
10. Ахметова Г. Развитие транспортных услуг – важное направление
социально – экономического прогресса. //Транзитная экономика. 2006жыл,
№2
11. ... Е. ... ... болашағы үлкен.// Егемен Қазақстан.
2007жыл, 9 маусым.
12. Т.Есполов. Бізде ауыл шаруашылығы өнімдеріне салық салу мәселесі
толық ойластырылмаған.// Айқын. 2006 жыл, 6 ... ... ... ... ... Қазақстан. 2006жыл, 7 желтоқсан.
14. Мұнай-химия кластері. Серпінділік стратегиясы: ... ... ... 2006 жыл, 18 наурыз.
15. Қазақстан Республикасының Индустриалдық-инновациялық дамуының 2005-
2015жылдарға арналған стратегиясы.
16. Кенжалы ... ... ... ... үшін маңызы //
Астана – 2006 - № 1
17. Н.А.Назарбаев: Послание народу Казахстана: «Стартегия вхождения в
число 50 найболее конкуретноспособных стран», ... ... ... ... ... ... ... «Новый Казахстан в новом
мире», «Казахстанская Правда», 1 марта 2007г.
19. Агенство статистики Казахстана. Краткий статистический ... ... ... ... статистики ЮКО, социально-экономическое развитие ЮКО,
Шымкент, 2005-2006 г.г.
21. Информация о продаже селькохозяйтвенных земель ... ... ... 11 ... 2006 г.
22. Идрисов А., «Стратегия развития региона».- Интернет-ресурс: сайт
Агенства ... ... ... ... В., Гурова Т. “От Госплана до наших дней”.- Интернет-ресурс:
жунрал “Эксперт”,
http://www.opec.ru/library/article.asp?c_no=19&d_no=511
24. Пути совершенствования ... ... ... ... научно-практическая конференция «Совершенствование
финансового механизма развития экономики РК как ...... ... 2007- 0,3 п.л.
25. Экономическое рациональное использование и охрана ... ... ... примере Махтааральского района) // Международная научно-
практическая конференция «Совершенствование финансового механизма
развития экономики РК как ... ...... 2007 - 0,3 ... ... ... ... развития: предпосылки и модели
государственного регулирования // Международная научно-практическая
конференция «Современные исследования молодых ученых».- Шымкент:СМУ,
2010 - 0,3 ... ... и ... СЭЗ ...... ... С.Ф., Быкова Т.П. Развитие кластеров:сущность, актуальные
подходы и зарубежный опыт. Минск: Тесей, 2008. – 72 ... Об ... ... ... субсидий сельхоз товаропроизводителям на
удешевление стоимости ГСМ и других ТМЦ, необходимых для проведения
весенне-полевых и уборочных работ на 2009 год: ... № 87 от ... ... ... ... СЭЗ ... на 2007–2015 гг.:постановление
правительства №895 от 21.09.2006 г. с изменениями от 16.09.2009 г.
31. www.kazakhzerno.kz
32. «Қазақстан Республикасының ауыл және ... ... ... жинақ / 2011 – 122 б.
33. www.stat.kz
34. Идрисов А., «Стратегия развития региона».- Интернет-ресурс: сайт
Агенства финансовой информации «Консультант»,
http://www.dinform.ru/newanalit
35. Пути совершенствования ... ... ... //
Международная научно-практическая конференция «Совершенствование
финансового механизма развития экономики РК как фактор
конкурентоспособности». – Шымкент:ШФ МКТУ, 2007- 0,3 ... ... ... ... и ... ... объектов ЮКО
(на примере Махтааральского района) // Международная научно-
практическая конференция «Совершенствование финансового механизма
развития ... РК как ... ...... 2007 - 0,3 ... ... стратегии экономического развития: предпосылки и модели
государственного регулирования // Международная научно-практическая
конференция «Современные исследования молодых ученых».- Шымкент:СМУ,
2010 - 0,3 ... ... А.А, ... А.А. ... роли ... в ... развитии региона //Проблемы обеспечения
конкурентоспособности экономики Казахстана: материалы международной
научно-практической конференции. – Кокшетау, 2005. –С. 11–13
39. ... и ... СЭЗ ...... ... С.Ф., Быкова Т.П. Развитие кластеров:сущность, актуальные
подходы и зарубежный опыт. Минск: Тесей, 2008. – 72 с.
41. Об утверждении Правил выплаты ... ... ... ... ... ГСМ и ... ТМЦ, необходимых для проведения
весенне-полевых и уборочных работ на 2009 год: ... № 87 от ... ... ... ... СЭЗ ... на ... гг.:постановление
правительства №895 от 21.09.2006 г. с изменениями от 16.09.2009 г.
43. Jonathan Sallet and Ed Paisley Innovation Clusters Create Competitive
Communities. Huff Post Social News ... 21, ... Powerful dusters: Main Drivers of Europe's ... ... ... 17і1 October ... А ... елдердегі кластерлер саны
| ... ... ... | ... ... |168 ... |20 ... |32 |АҚШ |380 ... |34 ... |96 ... |206 ... |9 ... |106 | | ... Ә
Қосымша Б Қазақстанның құрылымдық гидрогеологиялық аудандары
(Веселов В.В., Сыдыков Ж.С. монографиясы негізінде құрастылрылған.
Гидрогеология Казахстана. – ... 2004. 484 ... В ... ... ауданындағы суармалы жерлер
Қосымша Г Мақта алқабы
Қосымша Ғ Орта ... ... ... ... Д ... ... өндіруге жұмсалған шығындар
|Облыс бойынша | 481 499 | 324 041 | 116 145 | 15 316 | 25 997 |
| | | | | | ... қ.ә. | 70 997 | 50 533 | 14 771 | 1 559 | 4 134 ... қ.ә. | 890 | 215 | 115 |- | 560 ... қ.ә.| 29 429 | 15 638 | 11 101 | 1 243 | 1 447 ... | 3 584 | 2 665 | 848 |- | 71 ... | | | | | ... | 270 390 | 172 848 | 70 614 | 11 437 | 15 491 ... | 44 231 | 32 797 | 8 329 | 509 | 2 596 ... | 4 147 | 3 467 | 410 |- | 270 ... | 10 432 | 8 746 | 1 267 | 22 | 397 ... | 47 399 | 37 132 | 8 690 | 546 | 1 031 |
| | | | | | ... Е ... ... и ... ресурсов в пустынях Средней
Азии и Казахстана
(карта составлена по ... ... ... ... «Пустыни СССР
вчера, сегодня, завтра»,1977);
1. Проектируемая трасса Обь-Каспийского канала и главных ответвлений; 2.
Магистральные оросительные каналы; 3. Проектируемые оросительные ... ... и ... ... 5. ... ... 6. Атомные
опреснители; 7. Опреснители на обычном топливе; 8. ... ... ... ... для ... ... местного стока и водами сибирских рек;
10. Обводнение пастбищ и выборочное ... ... ... ... ... ... и выборочное орошение водами сибирских рек; 12. Горные
области; 13. Граница пустынь
Қосымша Ж
ҚОСЫМШАЛАР
-----------------------
Экономикалық ақпаратты жинау мен тарату
Экспорт қозғалысы
Өспелі және ... ... ... ... мен ... саласындағы саясат
Тікелей шетел инвестицияла-рын тарту
Мақта қабылдайтын пункттер
Мақта шикізаты
Мақта шикізатын ... ... ... ... тазалау
Мақтаны қайта өңдейтін зауыттар
Мақта талшығы
Медицина, қорғаныс, құрылыс,ауыл шаруаш., сауда, жеңіл, химия,тамақ және
тоқыма өнеркәсібі .
Тоқыма фабрикалары
Маталар
Мақта егістіктері, шаруа ... ... ... ... нарық
Угольная промышленность, цветная металлургия
Жоба қатысушылары компаниялардды қаржыландыру
Мақта шикізатын және ... ... ... және т.б мақта өнімдерін өндіру
Дайын тоқыма өнімін шығару
ЕРКІН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АЙМАҚ

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан облысында мақта егілуінің, оны жетілдірудің қысқаша тарихы және мақта кластерінің болашағы71 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы экспорттық әлеуетінің деңгейін жоғарылату жолдары64 бет
Оңтүстік Қазақстан облысындағы мақта шаруашылығының қазіргі жағдайы мен даму тенденциясы81 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының экономикалық – географиялық жағдайы55 бет
Оңтүстік Қазақстанда мақта шаруашылығының даму тарихы61 бет
Қазақстан Республикасының қазіргі экономикалық дамуындағы кластерлік жүйені енгізудің өзекті мәселелері мен бағыттары11 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
«мақташы» мектебінің құрлыс барысы16 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Автотербелмелі жүйелер кластерінің сигнал өндіру режимдері және оларға шуыл мен флуктуациялардың әсерін тәжірибе жүзінде зерттеу40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь