Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс жасау

КІРІСПЕ 3

1. ҚАРТ АДАМДАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫС ЖАСАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Қарт адамдармен жұмыс әлеуметтік жұмыстың объектісі ретінде ... .. 6
1.2 Қартаю құбылысы және қарт адамдардың өмір санасындағы әлеуметтік проблемалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
1.3 Қарт адамдармен жұмыс жүргізудегі әлеуметтік.психологиялық ерекшелік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 24
2. ЕГДЕ ЖАСТАҒЫ АДАМДАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУДІҢ СПЕЦИФИКАСЫ
2.1 Қарттармен әлеуметтік жұмыс жүргізудің тиімділігі және оның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.2 Қарт кісілерге интернат.үйлерде көрсетілетін әлеуметтік қамқорлық 41
2.3 Қазақстанда қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс жүргізу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48

ҚОРЫТЫНДЫ 60
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 64
Жұмыстың өзектілігі: Қазақстандықтардың әл-ауқатын, қауіпсіздігін жақсарту, гулдену, дамуын «Қазақстан 2030» стратегиясында Президентіміз Н.Ә.Назарбаев атап өткендей, еліміздің дамуының басым бағыттарының бірі- тұрғындардың материалдық және әлеуметтік әл-ауқаты болып табылады. Әлеуметтік жағдайдың жақсаруы, халықтың әлжуаз топтарын әлеуметтік қолдау, қорғауға ат салысу. Яғни, «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты бағыты» атты Жолдауында демография мәселелеріне үлкен көңіл бөлінгеніне тоқталып өтеді.
Халық аузындағы мақалда айтылғанындай «егер қарт адам өмірден өтетін болса онда бір тарих жоғалады». Қарт адамдар өткеннің, қазіргінің және болашақтың тасымалдаушысы. Олардың ақылы мен тәжірибесі кез-келген қоғамның негізін құрайды. Қазіргі таңда мемлекет аға буын өкілдерін, әрбір жаңа ұрпақ үлкендердің даналығын, тәжірбиесі мен қадір қасиеттерін үлгі тұтады. Соғыс жылдары жауынгерлік ерлігімен олар бейбітшілікті қорғап, сақтап қалды, сол үшін аштық пен қайғы-қасіретті бастан кешті, соғыстан кейінгі жылдары құлдыраған халық шаруашылығын қайта қалпына келтіріп, өз еңбектерімен экономикалық дамуына зор үлес қосқан. Біз ардагерлер алдындағы борышымыз терең сезінеміз. Күнделікті қамқорлық пен қолдауды қажет ететін борыш бүгінде мемлекеттік әлеуметтік саясаттың бір бөлігіне айналып отыр. Ертең ел боламыз десек, қазірден бастап түзелу керек.
Халықтың қартаю үдерісіне үш фактор әсер етеді, атап айтқанда басты себептері – бала туудың кемуі, өлім деңгейінің, әсіресі еңбекке қабілетті жастағы адамдар өлімінің жоғарлылығы және халықтың көші-қоны. Экономикалық бірлесіп қызмет көрсету және даму елдерінде соңғы 30 жыл ішінде орташа өмір сүру ұзақтығы ерлерде 6 жылға әйелдерде 6,5 жасқа өсті. Біздің елімізде соңғы 10 жылда ішінде бұл көрсеткіштердің тұрақты түрдің өсу тенденциясы қалыптасқан.
Қарттарды әлеуметтік қолдау мен қорғауға, олардың экономикалық, саяси және басқа да құқықтары мен бостандықтарын іске асыруды тең мүмкіндіктерін қамтамасыз ету мен Қазақстан Республикасының Конституциясында, сондай-ақ халықаралық құқықтың жалпы танылған қағидалары мен нормаларында кепілдік берілген.
Қарттарды әлеуметтік қорғау шараларының бірі жасқа қарттық келіп немесе жоғалған қарекетін өзіне-өзі қызмет ету жалпы қызметтің әртүріне қабілетін қалпына келтіруге және орнын толтыруға бағытталған медициналық, психологиялық, педагогикалық, әлеуметтік-экономикалық іс-шаралар кешенін тұратын, сондай-ақ қарттардың толыққанды өмір сүруіне мүмкіндік беретін әрі олардың құқықтары мен қабілет, мүмкіндіктерін іске асыруын қамтамасыз етуін оңалту болып табылады.
КІТАПТАР МЕН МОНОГРАФИЯЛАР:

1. Е.И. Холостов, «Социальная работа с пожилыми людми», Москва 2009. – с 596.
2. Н.П.Щукина, «Институт взаймопомощи в системе социальной поддержки пожилых людей». Москва 2004., с 365.
3. А.Холостова, «Социальная работа: теория и практика». Москва, 2004. - 596 с.
4. В.И. Курбатов, «Социальная работа». Москва, 2007.
5. Основы социальной работы. Под ред. Басова, Москва, 2005. – 256 с.
6. П.Д. Павленок, «Теория, история и методика социальной работы», Москва 2007. -566 с.
7. А.Н. Агафонов «Социальная работа: теория и технология», Астана 2005., -320 с.
8. Русско-казахский словарь Алматы 2005.
9. Дементьева Н.Ф., Модестов А.А. Дома-интернаты: от призрения к
реабилитации. — Красноярск, 1993г.- 195 с.
10. Социальная работа / Под ред. проф. В.И. Курбатова. – г. Ростов-на-Дону: «Феникс», 2000 г. - 576 с.
11. Социальная геронтология./ Под общ. Ред. Р.С. Яцемирской – Москва, 1998 г. – 420 с.
12. Социальная работа с пожилыми людьми: Настольная книга специалиста по социальной работе. – Москва: Институт социальной работы., 1996 г. -336 с
13. Холостова Е.И. Социальная работа // Учебное пособие. – Москва. 2005г.,-569
14. Технологии социальной работы: Учебник под общ. ред. проф. Е.И.Холостовой. – М.: ИНФРА-М, 2002. -400с.
15. Холостова Е.И. Пожилой человек в обществе: В 2 ч. М.: Cоциально-
технологический институт, 1999.-320с.
16. Холостова Е.И., Дементьева Н.Ф. Социальная реабилитация: Учебное
пособие. – М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К», 2002.
–340с.
17. Черносвитов Е.В. Социальная медицина Учеб. пособие для студ. высш.
учеб. заведений. – М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС, 2000. -304с.
18. Щирина М.Г. Демографические и клинико-эпидемиологические
исследования в геронтопсихиатрии. — МРЖ, р.14, №12.
19. Энциклопедия социальной работы (перевод с анг¬лийского).
20. Альперович В. Д. Социальная геронтология. Ростов- на- Дону: Феникс, 1997.-557с.
21. Альперович В.Д. Геронтология. Старость. Социокультурный портрет: Учеб. пособие. М.: ПРИОР: Эксперт. Бюро, 1998.-270с.
22. Васильчиков В.М. Развитие геронтолошческой службы в системе социальной защиты населения / Первый Российский съезд геронтологов и гериатров. Сборник тезисов и статей. Самара, 1999. - С.518-519.
23. Елютина М.Э. Современный дискурс социальной геронтологии: Учеб. пособие по дисциплине "Социол." для студентов гуманитар, специальностей. Саратов: Сарат. гос. техн. ун-т, 2003. - 56с
24. Демографические перспективы Казахстана.– Алматы: Центральноазиатское агентство политических исследований, Фонд им. Фридриха Эберта Казахстане, 2001.

МЕРЗІМДІ БАСЫЛЫМДАР:

25. Игисинова К. Проблемы обеспечения здорового старения в пожилом возрасте/Материалы IV ежегодной Международной научно- практической конференции ≪Современные аспекты общественного здоровья и здравоохранения≫. – Алматы, 28–29 сентября 2005 г.– С.44–46.
26. Абзалова Р.А. Современные подходы к определению старости.Социальные аспекты работы с пожилыми клиентами семейных врачей//Проблемы социальной медицины и управления здравоохранением. 2004. 33. Стр.33–37.
27. Ковалева Н.Г. Пожилые люди: социальное самочувствие. // СОЦИС.- М., 2001, №7. С.13-19.
28. КозловаТ.З. Здоровье пенсионеров: самооценка//СОЦИС, № 12,2000.-М., Наука-С. 89-27. Альперович В.Д. Если вам за 60 … // г. Ростов-на-Дону. 1999г.
29. Альперович В.Д. Геронтология. Старость. Социокультурный портрет. // Учебное пособие. – Москва., 1998г.
30. Козлова Т.З. Мониторинг удовлетворенности пенсионеров условиями жизни// Социс, № 9,1999.- М.: Наука.-С.46-49. Зайнышев И.Г. Технология социальной работы // Москва. 2003 г.
31. Алешин Г. Ресторан папы Карло приглашает. // Социальное обеспечение. М., 2002, № 2.-С.25-29.
32. Ананьев Б.Г. Психофизиологическая эволюция взрослого человека и геронтогенез // Тезисы 9-го Междунар. Конгресса геронтологов. Киев, 1972. -т. 2
33. Бреев Б.Ю. К вопросу о постарении населения и его депопуляции. // СОЦИС.- М., 1999, №2. С.61-66.
34. Парахонская Г.А. Пожилой человек в семье// Социс, №6, 2002. .-М., Наука-С.103-110.
35. Бугрова О. Социальные программы для пенсионеров. // Социальная защита. // Со-циономия М., 2003, №6. -с. 11-14.
36. Саралиева З.М., Балабанов С.С. Пожилой человек в центральной России. // Социс. М., 1999, № 12. С. 99-112.
37. Демографический ежегодник Казахстана, 2002. Агентство РК по статистике, 2003.
38. Демографический ежегодник Казахстана, 2003. Агентство РК по статистике, 2004.
39. Демографический ежегодник Казахстана, 2004. Агентство РК по статистике, 2005.


НОРМАТИВТІК-ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР:

40. Закон ≪О пенсионном обеспечении в Республике Казахстан≫ от 20 июня 1997 г. ( с изменениями и дополнениями).
41. Закон Республики Казахстан от 17 июля 2001 г. №246-II ЗРК ≪О государственной адресной социальной помощи≫.
42. Национальный отчет о человеческом развитии за 2005 год подготовлен группой авторов по заказу Программы Развития Организации Обьединенных Наций в Казахстане при участии Фонда Народонаселения ООН
43. Закон «О республиканском бюджете на 2011 - 2013 годы»
44. Пожилое население. Итоги переписи населения 2009 года в Республике Казахстан.- Астана, 2010

ДИССЕРТАЦИЯЛАР:

45. Пузиков, М.Ф.. Проблемы социальной адаптации пожилого человека.- Алматы, 2011
46. Калиева, А.А.. Социальная адаптация пожилых людей к современным условиям (на примере г. Алматы).- Алматы, 2010
47. Косенко О.Ю. Социально-экономические и организационные аспекты социальной защиты пожилых людей в регионе: Дис. . канд. экон. наук: 08.00.05.- Москва, 2003.- 175 с.

ИНТЕРНЕТ – СІЛТЕМЕЛЕР:

48. http://socioline.ru
49. http://www.egemen.kz
50. http://www.testent.ru
51. http://slovari.yandex.ru
52. http://www.stat.kz
53. www.zabota.kz
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
1. ҚАРТ ... ... ... ... ... НЕГІЗІ
1.1 Қарт адамдармен жұмыс әлеуметтік жұмыстың объектісі ретінде ...... 6
1.2 Қартаю құбылысы және қарт адамдардың өмір ... ... ... ... ... Қарт ... жұмыс жүргізудегі әлеуметтік-психологиялық ерекшелік .................................................................................................................. 24
2. ЕГДЕ ЖАСТАҒЫ АДАМДАРМЕН ... ... ... ...
2.1 ... ... жұмыс жүргізудің тиімділігі және оның ерекшеліктері ........................................................................................................... 32
2.2 Қарт кісілерге ... ... ... ... ... Қазақстанда қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс жүргізу ерекшеліктері.............................................................................................................48
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін жақсарту, гулдену, дамуын стратегиясында Президентіміз Н.Ә.Назарбаев атап өткендей, еліміздің дамуының басым бағыттарының бірі- тұрғындардың материалдық және ... ... ... ... ... ... ... халықтың әлжуаз топтарын әлеуметтік қолдау, қорғауға ат салысу. Яғни, атты ... ... ... үлкен көңіл бөлінгеніне тоқталып өтеді.
Халық аузындағы мақалда айтылғанындай . Қарт ... ... ... және ... тасымалдаушысы. Олардың ақылы мен тәжірибесі кез-келген қоғамның негізін құрайды. Қазіргі таңда мемлекет аға буын өкілдерін, әрбір жаңа ... ... ... тәжірбиесі мен қадір қасиеттерін үлгі тұтады. Соғыс жылдары жауынгерлік ерлігімен олар бейбітшілікті қорғап, сақтап ... сол үшін ... пен ... бастан кешті, соғыстан кейінгі жылдары құлдыраған халық ... ... ... келтіріп, өз еңбектерімен экономикалық дамуына зор үлес қосқан. Біз ардагерлер алдындағы борышымыз терең сезінеміз. Күнделікті қамқорлық пен ... ... ... ... бүгінде мемлекеттік әлеуметтік саясаттың бір бөлігіне айналып отыр. Ертең ел боламыз десек, қазірден бастап түзелу керек.
Халықтың ... ... үш ... әсер ... атап ... ... себептері - бала туудың кемуі, өлім деңгейінің, әсіресі еңбекке қабілетті жастағы адамдар өлімінің жоғарлылығы және халықтың көші-қоны. ... ... ... көрсету және даму елдерінде соңғы 30 жыл ішінде орташа өмір сүру ұзақтығы ерлерде 6 жылға әйелдерде 6,5 ... ... ... ... ... 10 жылда ішінде бұл көрсеткіштердің тұрақты түрдің өсу тенденциясы қалыптасқан.
Қарттарды әлеуметтік қолдау мен қорғауға, олардың экономикалық, саяси және ... да ... мен ... іске ... тең ... қамтамасыз ету мен Қазақстан Республикасының Конституциясында, сондай-ақ халықаралық құқықтың жалпы танылған қағидалары мен нормаларында кепілдік ... ... ... ... бірі ... ... келіп немесе жоғалған қарекетін өзіне-өзі қызмет ету ... ... ... қабілетін қалпына келтіруге және орнын толтыруға бағытталған медициналық, психологиялық, педагогикалық, ... ... ... тұратын, сондай-ақ қарттардың толыққанды өмір сүруіне мүмкіндік беретін әрі ... ... мен ... ... іске ... ... ... оңалту болып табылады.
Қарттардың бір белгісі - денсаулық жас өткен сайын адамның денсаулығы төмендейтіндігі белгілі. ... ... өмір ... егде ... ... әсер етеді. Осы жаста оның алдыңғы өмірінің өмір салтының нәтижесі ... ... ... бастап, матеиалдық жағдайы сияқты жағдайлар оның денсаулығының нәтижесін береді. Егде адамдардың денсаулығы ... ... ... ... және ... ғана ... ... гармониялық және адамгершілік тұрғысынан да қарау керек. Егде ... ... ... және қоғмадық қызметке қабілеттілігінен ғана емес, сондай-ақ еңбек ету қабілетін және қоғмадық белснеділігін ... да ... ... және ... атап ... адам ... қартайғанда тек қана жайлылықты ғана емес, сондай-ақ белгілі бір жайсыздықты, ... ... ... ... мен жаттықтыруын да сезінуі керек.
Қарттықтың басталуы денсаулық пен тән күшінің нашарлауы, ... ... ... ... азаюы және өзгеруі, отбасының өмірден айырысуымен сипатталады. Адамның есеюі де, қартаюы да біркелкі жүрмейді. Бұл оның ... ... ... ... ... ... ... психо-физиологиялық процестер және әлеуметтік жағдайлардың өзгеруі жақсы зерттелінеді де, ал олардың өзіндік ... мен ішкі ... аз ... Сонымен бірге қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс жүргізудің тиімділігі жөнінде зерттеулер саны елімізде аз. Сол себепті де қазіргі ... қарт ... ... ... ... ... зерттеу өзекті болып табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: қарт адамдармен ... ... ... ... ... ... ... проблеманың өзектілігін айқындау жәнеқарт адамдармен әлеуметтік жұмыс жүргізудің тиімділігін көрсету болып табылады.
Дипломдық ... ... ... ... ... сай төмендегідей міндеттер алға қойылады:
- категориясына түсініктеме беру және олармен жұмыс жасауды әлеуметтік жұмыстың объектісі ретінде қарастыру;
- ... ... ... жүргізудің теориялық моделін қарастыру;
- қартаю құбылысын толық ашып көрсету және қарт адамдардың өмір санасындағы әлеуметтік проблемаларды табу;
- ... ... ... ... пен ... ... рөлін анықтау;
- қарт адамдармен жұмыс жүргізудегі әлеуметтік-психологиялық ерекшелікті анықтау;
- егде ... ... ... ... ... ... ашып ... қарттармен әлеуметтік жұмыс жүргізудің тиімділігін анықтау;
- Қазақстанда қарт адамдармен әлеуметтік ... ... ... тоқталу.
Зерттеудің объектісі: қарт адамдар
Зерттеу пәні: қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс жүргізудің ерешеліктері және оның тиімділігі.
Дипломдық ... ... ... ... ... ... әжеуметтік жұмыстың объектісі ретінде қарастыра отырып, оның мазмұны мен тиімділігіне талдау жасалынады. Сонымен қатар, қартаю құбылысына ... қарт ... өмір ... ... ... ашып ... Сол проблемаларды айқындау барысында қарт адамдармен жұмыс жүргізудегі әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктерге де тоқталып өтеді. ... ... ... ... орта ... ғалымдары Цицирон, Аристотель, Роджерс, Бэкон, Ж.А.Кондорсе сынды ңалымдардың пікірлері қарастырылады. Сонымен бірге И.В. Довыдский, С.И.Ожегова, И.Фишер, А.Сырцова мен О.В. ... ... ... ... ... ... ғалымдар М.Ф. Пузиков пен А.А. Калиева қарт адамдардың гериатриялық-реабилитациялық ... ... Осы ... ... сүйене отырып теориялық бөлім толыққанды ашылған.
Дипломдық жұмыстың тәжірибелік негізі: егде жастағы адамдармен ... ... ... ... ... Онда ... ... жұмыс жүргізудің тиімділігі және оның ерекшеліктері, сонымен бірге, қарт кісілерге интернат-үйлерде ... ... ... ... ... ... берілген. Қазақстанда қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс жүргізу ерекшеліктеріне де осы жұмыстың тәжірибелік ... ... ... ...
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Жұмыстың құрылымы кіріспеден, екі бөлімнен, алты бөлімшеден қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және ... ...
1. Қарт ... ӘЛЕУМЕТТІК жұмыс жасаудың теориялық негізі
1.1 ҚАРТ АДАМДАРМЕН ЖҰМЫС ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫСТЫҢ ОБЪЕКТІСІ ... ... қарт ... саны ... ... ал ... және қартаю мәселесі өзекті мәселе болып отыр. Адамның қартаюының өзіне назар аудартуының жоғарылауына қарамастан көптеген сұрақтар осы ... ... ... ... ... ... қартаю ұғымының дәл анықтамасы жоқ. Homosapins деген адам ... ... ... ... ... ... ... қартаюшы не, қарттық адамның мінездік белгісі деген сөздерді де білдіреді.
Қартаю кезеңі , деген анықтамалар кездеседі. сөздікте 1985 ж. ... ... ... бұл - ... ... ... тарихи-эволюциялық кезеңдерімен және әртүрлі экологиялық манипулияциялық әлеуметтік алмасушы биопсихологиялық және әлеуметтік ұғым.
Қазіргі кезде жоғары дамыған елдерде адамдардың қартаю кезеңі ... ... ... ол отыз ... ... алатын болды. Алайда, педагогика, психология ғылымында бұл кезең адам өмірінің 311 бөлімінің алғашқы кезеңіне қарағанда аз зерттелген. Сонда да ... 20 ... ... қарт ... ... ... болмысы туралы маңызды материалдар жасады [19].
Қоғамның қартаюға қатынасының негізгі екі ... бар. ... 30 мың ... есептеледі - автор оны Көне Египеттің дәстүрі деп ... ... , , және тағы ... ... 3 мың ... ... - автор оны Спартандық дәстүр деп атайды. ... ... ... Күшсіз (пайдасыз) қарттарды Спартада жардан лақтырып жіберетін болған, спартандық қарттар ... ... ... ... ... деп есептеген.
Осы күнге дейін әртүрлі елдерде қартайған азаматтардан көне египеттік не ... ... ... ... ... ... ... нені ұсынады? Ең алдымен қарт адам көптеген хронологиялық ауруларға (орташа 9-13) ... Олар адам ... ... ... ... 20-30 жаста ауыра бастағанда пайда болады. Патологоанатомдар ... ... ... ауру болса да, жүректің линиялық не жара аурулары болса да, өздерінің ауруларынан өлмейді (олардың көбі 40-50 жастарында өледі). ... орыс ... И.В. ... ... ... аурулардан қартаю белгілерін көруді ұсынады. Бірақ, бұл қарттарға ерекше әдістемесі керек етер еді. ... қарт ... ... адамдар поликлиникада кезекке тұруын жалғасытыруда және әрбірі екінші-үшінші орын оларда бос емес. Көбінесе, ... ақша ... ... я ... я оның ... ... қазіргі Ресейде дәрігерлер оларға қарайды (медиперсональ айлығы біздің елде басқа баяу ... ... ... төмен).
С.И.Ожегованың сөздігінде - , - және - . Мұндай анықтамалар мынадай ойға ... ... ... анық ... біз адам ... ... ... және қарт кісілердің тобына 60-та 75-ке дейінгі жасты жатқызады. Бұл топқа кіретін адамдар үшін ... ... ... ... ... ал олар үшін әлеуметтік-психологиялық бейімделуі және осы арқылы психологиялық, педагогикалық өзін жақсы сезінетінін бұзу ... ... бірі ... ... ... ... ... ренолитруктивтегі деструктивтік процесстерін меңгеруге байланысты динамикалық өмір сүруді түсінеді, ал қартаю - осы ... ... Бұл ... ... ... мына ... өтеді организм өзгере бастағанда, өлім жақындағанда; социологиялық деңгейде - адам ... ... ... ... психологиялық деңгейде - адам болып жатқан өзгерістерді байқап және оған үйрене бастайды.
Қарттық нормасының физиологиясы мен ... ... ... ... ... оның мүшелері мен функцияларының бірдейлік қоршаған орта шартында оптимальды өмір ... ... ... ... ... және функционалдық нормасы - оның ... ... ... ... тұрақты-резистенттілігі, жұмысқа қабілеттілігі, адаптацияға қабілеттілгі және ұзақ өмір ... ... ... [2; 65 ... жас - ... ... ашық көрінетін, онтогенездің аяқталу кезеңі.
Қазіргі кезде қартаюдың ... ... бар. ... кейбіреулері қартаюды клеткалық заттың физико-химиялық стурктура өзгерісі есебінен ... ... ... ... деп ... ... ... қартаю ішкі және сыртқы ортадан қорғанудың, мінез-құлықтың, физиологияның, биологияның төмендеуі. Сондай-ақ, қартаюды өмір ... және ... ... әкелетін мінез-құлықпен организмнің есейгендегі өзгеруі.
Осы кезге дейін қартаюдың себептері мен қарттық эволюцияның бірінші элементтері қандай деген сұраққа жауап ... ... ең көп ескі анық ... ... ол Аристотельдің еңбегінде жазылған Аристотельдің ойынша қартаю индивидуальды өмірдің басында ... ... ... ... ... ... ... Аристотель адам өмірін кезеңдерге бөлуге тырысып, сол арқылы биожас есебінің негізін салды. Бірінші бөлім - ... ... ... - ... ... - ... ... ерте заманда адам өмірінде маңызды орынға ие болды. Қартаюдың алғашқы анықтамалары мен оның ... ... ... ... Ұлы көне грек дәрігері Гиппократ (б.д.д.Ү-ІҮғ.ғ) қарттықты - табиғи жылудың азаюы және ... ... ... деп ... ... өмір ... ... Платон, қаратаюға әсіресе орта жастағы өмір сүру ... әсер ... деп ... өз даму ... мына сала ... бойынша: дәрігерлерден және физиологтардан, философтардан және биологтардан, психологтардан, социологтардан, тарихшылар және құқықтанушылардан өзіне жаңа ... ... ... туралы Цицирон, Аристотель, Роджерс, Бэкон, Ж.А.Кондорсе өз еңбектерінде жазған. Мәңгілік жастық, ұзақ ... және ... ... ... ... мен ... ... дамуының барлық кезеңінде пайда болып қолдау тауып отырды [14; 78 б.].
Адам қартаюының нормалы процесін оның негізгі көрінулері мен ... ... әсер ... ... мен ... өзгерістерінің күшейе түскендігін зерттейтін ғылым - геронтологияның басын әдетте ағылышын философы Бэкон есімімен байланыстырады. Бэкон қартаю ... ... ... ... қартаюдың себептерін ашуға мүмкіндік береді және ол қартаю процесіне ... ... әсер ... - деп ... ... ... ұзартуына байланысты алғашқы еңбектер ХҮІІІ ғасырда пайда болған. Мәселен, орыс дәрігері И.Фишердің атты кітабын айтуға болады.
Ғылыми геронтологияның ... ... ... ... ... Геронтологияның, қазіргі ұғымы ХХ ғасырдың ортасында қалыптасты. Геронтологияның тапсырмаларының бірі - орта ... өмір ... ... әлеуметтік қатынастарына және өзара қарым-қатынасына байланысты ... ... ... болып табылады.
Қартаю кезіндегі адамның психологиялық жағдайының өзгеріске ұшырауы, яғни қартаю процесі зерттеген ғалымдар айтуы бойынша ең біз ауыр және қиын ... бірі ... ... ... ... ... түрлі бағытта зерттеген. Орыс ғалымдардың зерттеушілері А.Сырцова мен О.В. Митина зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Яғни бұл жерде қартаю процесінің барысында адамның мінез- құлықының ... ... ... ... ... жасаған. Адам қартайған кезде оның физиологиялық белсеңділігі төмендеп, тек өмірлік тәжірбиесіне сүйеніп өмір сүреді. Олар өз ... сене ... ... тез және сенімді қабылдайды. Сондықтан оларды деп атайды. Бұл жердегі ... ... ... ... ... Себебі, зейнетке шығуымен байланысты олар деп сенеді. Зерттеу көрсеткендей, бұл жас ерекшеліктерінде ... ... іске ... ... ... өзі ... ... мен немерелерінің болашағын ойлайды. Олар - деп, деген екінші планға шығады. Бұл жаста адамда ... ... өмір ... ... құлшынысы болады [14;65 б.].
60-тан кейін денсаулық жағдайына көңіл бөлу өседі. Адам өз- ... - деп , , өлім ... ... ... ... ... ... жұбайдың біреуі қайтыс болуы- бұл осы жастағы ерекшеліктер. Отбасы өмірі, отбасы дәстүрі, балалар жетістігі, жиі немерелерімен балаларымен қарым- қатынаста ... ... ...
70-тен жоғары позитивті өмір сүру типіне сәйкес. Позитивті ойлау, уақыттың ұзақтылығы, ... ... ... ... ... мен ... ойлау, олар өздерінің жалғасын сол ұрпақтарында көреді. Жасай алмаған, бітіре алмаған ... ... екен ... ... Пузиков пен А.А. Калиева қарт адамдардың гериатриялық -реабилитациялық проблемаларын зерттеген. Зерттеу мәселесі өте маңызды. Қазір мемлекеттегі ... күрт ... ... ... қарттаюына әкеледі. Бұл медициналық қызмет көрсету саланың сұранысының ... ... ... - реабилитация, бұл реабилитацияның бір бөлігі (дұрыс адамның денсаулығын жақсарту дәне қалпына келтіру туралы ғылым). Бұл салада - ... ... ... ... жүзеге асырылады. Сапалы реабилитация мен гериатриялық профилактика - қоғаммен қарым-қатынасты үзбеу, жалғыздықтан ... ... ... әлеуметтік қарым қатынасты жандандыру, еркін болу, ойлаған жұмысын еркін тандау. Қарт адамдардың әлеуметтік- медициналық проблемаларын зерттеу барысында, яғни қартайған сайын, ... ... рөлі арта ... ... қарттар аурудың соңғы стадиясына дейін созып, дәрі- дәрмектердің пайдасы аздау болады. Өкінішке орай, Қазақстан Республикасында герантологиялық көмектер жоқ, жоғары ... ... ... жиі өлуі, яғни қарттар медициналық көмекті қажет етеді. Яғни, бұл тек ... дені сау ... ... етсек қана жетеміз [45, 46].
Томас Манның қазіргі ... ... бара ... қоғамға деген көзқарас өте көп деді , соның ішінде аналитиктер ... ... екі ... ұсынады:
-еңбекке жарамды халық азаяды. Туу деңгейі азаюынан және қарт адамдардың көбеюінен, қоғам жылдан жылға көбейіп отырған ... ... ... халықты асырап, солар үшін еңбектенуі тиіс.
-қарт адамдарды ... ... ... ... ... үшін ... ... жүрген адамдар 2 есе салық төлеуі тиіс. Бұл өз кезегінде еңбекке деген мотивацияны азайтады, ең соңында ... ... ... ... ... ... жас ұрпақтартың қарт адамадрдың алдындағы жауапкершілігінен бас ... ... ... ... ... қартаю барысындағы дағдарысты былай түсіндірген: бұл дағдарыс алдындағы өмір жолын аяқтайды, дағдарыстың шешілу жолы адамның бұл ... ... ... ... шешіледі.
Эриксонның пікірі бойынша, кәріліктің басты міндеті - құндылықтарға жету, өткен өмірді қабылдап, түсініп, өмір бойы араласқан адамдармен қарым-қатынасты ... ... ... мына себепке байланысты: өмір құрылады, сен өмір сүрудің және өткен өмірден ештеңені де ... ... ... ... мына ... ... ... барлық қырларынан қабылдап, яғни барлық яғни барлық шыңға көтерілу мен кері құлауымен, өткен өмірде дұрыс өмір сүре ... деп ... жаңа өмір ... ... ... Форд қарт ... тән ... психологиялық типтерді көрсетті:
* Регрессия - бұрынғы іс-қимылдарға оралу, яғни көрсету, денсаулығына байланыссыз елден үнемі көмек сұрау.
* Қиын ... ... табу үшін ... ... ... ... ... Қоғамдық өмірге мүлдем араласпау, бәрінен алшақтап, оңашалану.
* Екі жүзді іс-қимыл көрсету - қоршаған ортадағылардың қызығушылығын ... ... ... [15; 39 б.]. ... ... қарттардың мәселесін кеңінен теориялық жағынан тоқталды. Оның оқулығында қартармен әлеуметтік жұмыс деген тарауда көруге болады. Халықтың ... ... ... ... ... егде тартқан адамдардың ұзақ өмір сүруі, ол медицинаның прогрессивті дамуын ... ... қарт ... ... ... ... көп шоғырланған, ал ауылда олар аз, себебі ауылдың әлеуметтік- ... ... ... Яғни ... ... ... жұмыссыз, кедей, көпбалалы, мүгедек және т.б. отбасыларға жағдай жасау керек. Егер бұндай көрініс кең етек алса, онда жалғызбасты қарттардың саны ... ... ... ... мүмкін [3].
Қазір нақты қарттады қорғайтын ресми болсын құжаттар жоқ. Жаңа әлеуметтік жұмыс БҰҰ-ның ұсынысы бойынша бұл ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету жүзеге асырылады. Олар төмендегідей:
* егде тартқан ... ... ... өндеу, яғни ұрпақпен сабақтастыру;
* қайырымдылық ұйымдарды қолдау;
* экономикалық құлдыраудан қарт адамдарды қорғау;
* қарт адамдар сапалы өмір ... ... ... қай ... ... да ... қарт ... әлеуметтік қызмет көрсету.
Өте жақсы көрсетіп, дәлелдеп кеткені қарт адамдарға әлеуметтік қызмет көрсету. Әлеуметтік қызмет көрсету ... ... өте ... Бұл жүйенің жақсы дамымауы егде адамдарға теріс те, ... ... ... ... жас - бұл ... ... уақыт, өмір бойы жасалған, жасалмаған жұмысқа баға беру.
Үлкен жастағы адамдар бұрынғы артта қалған өмірге оралғысы келеді, ... бір ... ... деп ... Шет ... ... технологияның бірі- психогимнастика. Бұл технологияда қарттарға арналған ... ... Қарт ... ... ... денсаулықты күтуге, әлеуметтік қызметін еске алуға мүмкіндік тудырады. Оған қоса, өткенге шолу ... ... ... және журналдар да көмекке келеді.
Қарттарға еңбектерапиясын қолдуға болады. Индивидуалды қоғамдық ұйымдарға қатыстыру, әлеуметтік дағдыларды ... ... ... ... ... ұйымдастыруда шешім қабілдау, қоғамдық жұмыстарға белсеңді қатысу. Еңбектерапиясын, бұл ... ... ... ... ... болады. Қартайған кезде бұл тәсіл өте нәтижелі және эффективті. Бұл терапияның ерекшелігі соматикалық және психикалық денсаулықты дұрыс ... ... ... ... ... қалпын , өмірлік тонусын толыққанды және тең құқықты өмір сүруді сезіндіреді.
Қарт ... ... ... ... ... ... ... мен өздерінің қоғам керек екенің сездіру. Олар ақылшы, жастарға жол сілтеуші.
Өкінішке орай, ... емес қана ... ... ... ... ... ... алады, ал мемлекеттік және муниципалдық мекемелер толығымен дамымаған.
Қорытындылай айтқанда, әлеуметтік қызметкерлер жаңа қажеттіліктерді алдын- ала ... ... ... ... ... қарттарға көмекке келу қажет деп көрсетеді [44].
В.И. Курбатов қарт адамдарға әлеуметтік көмек көрсету әр түрлі ... ... ... білу ... ... ... ... Әлеуметтік рөлдерден айырылу теориясы;
* Халықтың аз бөлігін құрау теориясы;
* Адамдардың жастары боынша стратификация теориясын ... ... ... ... егде ... ... ... Қартаю кезеңінде жас адамдармен араласыпай қарым- қатынастарда болмайды. Оларды әлеуметтік рөлдердегі рөлдерден босатады. Бұл рөлдер негізінде еңбек қызметіне ... ... ... ақ ... және ... рөлдері де қатарласа жүрген. Рөлдерден босату теориясы үлкен, егде ... ... ... ... ... ... ... іске асырылатын процесс ретінде қаралады. Олардың қызмет орндары белгілі бір қызметтегі жас адамға өтуі ... ... ... бұл ... ... ... ... деп пікір айтады. Ал қайсібір рөлдерден босату, бұл процесс универсалды жан- ... ... іске ... шара ... ... ... уақытта бұған қарсы әлеуметтік өрісте қолдануын шектейтін белсеңділік теориясы тұжырымдалып кеңінен қолданылатын болады.
Бұл теорияны ... ... ... қарт ... игерген рөлдерден айырылған кезде олар қоғамда керексіз екендігін сезінетін сезім туындайды. Жеке ... ... ... деп ... өзінің рухани құндылықтарын іске асыру үшін, олар ... ... бес ... ... ... жаңа ... айналысып жаңа рөлдерді орындауды әлеуметтік қажеттілік деп санайды [4; 67 ... рөлі бар ... ... ... ... ... ортасымен араласып, қарт адамдар өздерінің психологиялық тұрақтылығын қалыптасқан байсалдылығын сақтап ала ... ... ... ... дрежесі орталықтай деңгейде алғашқы сатылардың қызметі байланысты болып келеді.
Енді қартаю кезеңі жақындаған сайын адам көптеген рөлдерді игерсе, онда ... ... ... ... ол онша ... ... Жаңа жұмыс орның табуға жеңіл соғады. Отыз жастағы эмоционалдық, психологиялық тұрақтылығы және белсеңділігі бар ... ... ... ... кезеңде өз бойындағ энергиясын сақтай алады. Отыз ... ... және ... ... адамдар өмірінің аяғына дейін, бірқалыпты тұрақтылықты бола алмай, сенімсіздікпен үрейлене қарайды.
теорияларының авторлары ... қарт ... саны аз ... ... және бұл олардың әлеуметтік- экономикалық статусының төменгі деңгейде екеніні анықтайды.
Қоғам оларды кемсітіп, оларға қарсы ... ... Егер ... егде ... ... жаққа жолды тауып, қалыптасқан байланысты сақтап қалса, олар мәдени деңгейдің жаңа ... ... ... ... ... сезінеді.
* Осы жастағы топқа жататын адамдардың арасында психологиялық жақындастық, бірін- бірі қабылдап, тез тіл табысып кету;
* Халықтың ... ... іс- ... жасаудан оларды алып тастауы.
Сонымен үлкен егде жастағы адамды ... ... ... ... кезіңде қарым- қатынастарының өзіне тән жаңа түрі туындайды.
Осы түрі, яғни ... ... бұл ... ... ... мекемелерінің көбеюі, өзіндік мәдени деңгейді көбеюдегі қалыптастыруға мүмкіндік берер еді. ... ... ... ... өмір ... ... Бұл олар өздерінің проблемаларын шешуге белсеңді түрде қалыптасқан жағдайда ғана мүмкіндік болады [1]. ... ... ... ... ... ... теорияларын тиімді болып санайды. Бұл теорияға сәйкес адамдардың әр буыны өзінше құнды және тек қана ... тән ... бар деп ... ... ... қарт ... ауруын зерттейтін медицина облысы, әлеуметтік геронтология, яғни оның өмір салтымен, ұзақтығын зерттейтін геронтология бөлімі ... ... ... психологиясы мәселесі бойынша әдебиеттерге талдау қартаю ұғымының анықтамасы қатарына қосты. Қазір қартаюды қалай түсіну, оның алғашқы белгілері ... ... жасы ... не? Және оның ... қандай? деген сұрақтарға пікір-таластар жүргізілуде. Анықтамаға қиындық тудыратын қартаю - ұзақ, жастық процесс және оның орта жас пен ... ... ... ... ... ... - жеке ... кей адамдарда ол ерте басталады, ал кейбіреулерінде кеш ... ... ... ... және ... мәдениеттерінде қартаю мынадай жолмен анықталады: Пифагор - 60 жас, Қытай ғалымдары - 70 жас, ХХ ... ... ... - 50 ... жоғары, неміс физиологі М.Рубнер - 50 жас қарттық, 70 ... ... ... деп ... ... қарттық кезеңді жеке топтарға бөлуді ұсынады: егде жас - 50-65; ... жас - ... ... жас ... ... келесідей сызбасы қабылданған:
* егде жас ер кісілер үшін 60-74 әйелдер үшін 55-74 жас.
* қарттық кезең, ... мен ер ... үшін 75-90 ... ұзақ ... әйелдер мен еркектер үшін 90- жас және одан әрі жоғары жас [18].
Сондай-ақ, зейнеткерлік жасты мемлекет жасайды. Зейнеткерлік ... ... ... жас ... яғни өмір сүрген жылдардың санын есепке алмайды, бірақ жұмыс атқарған жылардарына қарай анықтайды.
Функциялық жас ... - жас ... ... ... ... ... ... генетикалық компонентінен, өмір салтымен жүре пайда болған ауруларымен, стресстік жағдайларымен, физикалық-психикалық және интеллектуальды белсенділікпен анықталады.
Психологиялық кезең - ... ... ... жас ... өлшемдерімен сипатталады.
Биологиялық кезең - жастық структура және ағза функциясының деңгейлерінің ... ... ... ... қартаюдың себептері мен қарттық инвоинернің бірінші элементтері қандай деген сұраққа жауап жоқ.
Қартаюдың себебіне ең көп ескі және оның ... ... ол ... ... жазылған. Арситотельдің ойынша, қартаю индивидуальды өмірдің басында әртүрлілік иесіне берілетін, біртіндеп азаюымен түсіндірілді. Сондай-ақ, Аристотель адам ... ... ... ... сол ... биожас есебінің негізін салды. Біріші бөлім - juventus (жастық), virilitas (кемелдену), senium ... ... ... ... ... ой ... пен ... ойлары қартаю кезіндегі жылдың бөлімді жас кездегі жылу бөлінуге қарағанда баяу өтеді дегенге негізделген.
Гален одан ары барады. Оның ... ... ... ... ... табатын анықталады. Гален қарт адамдары қалпының көлемі азаяды, нәтижелерінде өмірді ұстап тұратын негізгі жылу ... Бұл ой ... ... ... ... ... ... Аде Лауренсон қартаю шырын мен үздіксіз 4 ... ... деп ... ... ... ... ... атақты биологтың ағасы , бұл жерде қартаю клеткалардың ауыстырылмайтындай болуын құрауы ретінде растайды. Орта ғасырларда өмірді жеті кезеңге бөлген.
ХХ ... ... ... ... қалды. Одан кейін бір болжам екіншісімен алмасып отырды. Қартаюдың себептері былайша қарастырылды. ... ... ... баяу ... (Рубнер), қандай да бір өмірлік ферментті таусылды. (ОТТО ... ... бір ... ... ... ... ... интокациясы организмнің және потологиялық фагосцитоез (Мечников), организмнің химиялық құрамының сұйықтығының ... ... ... ... ... (Минот, Роберт Рессле) және тағы басқа.
Қартаюдың себебін анықтауға қанша ұмтылғанына қарамастан, оны күнге дейін ұзақ жасау проблемасын шешетін түзу ... жоқ [15; 18 ... ... ... және қарт ... өмір ... ... проблемалар
БҰҰ-ның мәліметтері бойынша, 1950 жылы әлемде 200 млн. шамасында 60 және одан жоғары жастағы ... ... 1975 ... ... ... саны 550 ... өскен. Болжам бойынша, 2025 жылы 60-тан жоғары жастағылар саны 1 млрд. 100млн. адамға 5 есе өседі, ол кезде планета тұрғындарының саны 3 есе ... 10 ... ... ... ... байқалып отырған үдеріс бірі- бұл халықтың жалпы санында және оның салмағында қарт адамдардың жылдан жылға өсіп ... ... ... ... балалармен жасөспірімдермен үлес салмағы азайып, қарттардың үлесі көбеюдің түбегейлі процесі айтарлықтай жоғарғы шапшандылықпен жүріп жатыр деп, ... ... ... қартаюдың басты себептері - бала туудың ... ... ... ... жасы ... ... ... өмір сүруінің жалғасуының көбеюі, халықтың өмір сүру деңгейінің артуына ... ... жасы ... ... Экономикалық бірігіп қызмет істейтін және дамушы елдерде орташа есеппен ерлердің өмір сүру ... 30 жыл ... 6 ... ... - 6,5 жылға өскен. Ал Ресейде соңғы 10 жылда өмір сүру ұзақтығының ... ... ... ... ... көрсету және даму елдерінде соңғы 30 жыл ішінде орташа өмір сүру ұзақтығы ерлерде 6 жылға әйелдерде 6,5 ... ... ... ... соңғы 10 жылда ішінде бұл көрсеткіштердің тұрақты түрдің өсу тенденциясы қалыптасқан.
Қарт адамдардың әлеуметтік - демографиялық категорияларға әлеуметтік жұмыстардың мамандары ... ... ... ... ... ... биологиялық, психологиялық, функционалдық және басқалары.
Дүние жүзілік денсаулық сақтау ұйымының жіктеуі бойынша 60 жастағы және одан да жоғары ... ... егде ... ... деп ... Бүгінде іс жүзінде осы мәліметтер қолданылады. Алайда көптеген елдерде зейнетке шығу 60 жастан іске ... ... ... ... балалардың туу санының кемуіне байланысты болып отыр. Соңғы 10 жыл ішінде жас ұрпақтың үлес салмағы 24-44 % -ға ... ... ... ... ... ... үлес салмағы 15 жасқа дейінгі балалардың үйлесінен асып түсіп отыр. Болашақта бұл жағдай одан ары ... ... егде ... ... саны арта ... ... ... көрсетіп отырғандай 2018 жылы өзінде еліміздегі халықтың құрылымы демографиялық қартаю кезеңіне сәйкес келетіндей болады. Балалар мен ... ... 65 және одан да ... егде ... ... сәл ғана ... ...
Жетпістен және одан да жоғарғы адамдар аралық халықтың 28,3 ... ... Бұл ... жарамды қабілетті жастан біршама жоғары. Көп жасайтындар саланың ... ... ... Жасы ... егде жастағы адамдар үшін мемлекеттің жауапкершілігі әсіресе жоғарлай ... ... ... әлеуметтік-демографиялық категориясымен, олардың проблемаларының анализін әлеуметтік жұмыс теоретиктері мен ... ... ... ... анықтайды - хронологиялық, социологиялық, биологиялық, психологиялық, функционалдық және тағы ... Қарт ... ... айтарлықтай ерекшеліктері мен сипатталады, онда 60-тан 100 жасқа дейінгі адамдар жатады геронтологтар тұрғындардың осы бөлігін және ... ) ... деп ... ... ... ... ... , жас деген түсініктер бар. , шекараға өту жасы 75-80 ... ... ... жеңіп шыққаны болып есептеледі. кәрілер кәрілерге ... ... ... ... мүмкін, кәрілерге қарағанда - мысалы, еңбекпен айналысу, жанұяда басты болу, үй ... ... және тағы ... [37].
БҰҰ және халықаралық еңбек организация құжаттарына сәйкес егде жастағылар кісілердің 60 жастағы және одан да ... Дәл осы ... ... ... ... ... елдерде зейнетке шығу жасы 65 жас болса, тәжірибе жетекші болады (Ресейде зейнетке шығу жасы ... ... 60 және 55 жас) ... ... - дені ... ... ... ауру ауыртпалығы түскен әртүрлі әлеуметтік қабаттардан шыққан және әртүрлі білім деңгейін квалификация және әртүрлі қызығушылықтар игерген адамдар жатады. Олардың көбі ... ... ала ... ... ... [28].
Бүкіл әлемде қарт адамдар арасында ерлерге қарағанда әйелдер әлде қайда көп. ... ... ... 1989 жыл санағы бойынша 60-64 жас арасындағы 1000 әйелге 633 ерден келген, 35-69 жастағы әйелдерге 455 ер, ал 80 және одан ... ... 236 ер ... ... Он жыл ... соң бұл ... ... үлкен жастағы топтарға әйелдер саны көп. Мұндай үлкен айырмашылық ерлердің ерте қайтыс болатынымен, әйелдердің ұзақ ... өмір ... ... Ресейде, екінші дүниежүзілік соғыстан зардап шеккен, бұл диаспоранының соншалықты үлкен өлшемге жеткен әскери ... ... ... ... емес ... өту ... жоғарғылығы зерттелінуде.
Ұзақ жасаудың әлеуметтік-медициналық аспектілері. 1995 жылы мемлекетті думада , заң ... ... ... заң ... заңдар қарт азаматтар мен мүгедектерге әлеуметтік (соның ішінде медициналық) қызмет көрсетуге мамандандырылған органдар үшін құқылы база болып ... ... бола ... Ресей заң қабылдаушы құрылымдарының түсінігінше ең жоғары деңгейде , . тіпті формальді түрде ... тең ... ... ... мүгедек емес; барлық мүгедектер кәрі емес; бұл екі категория азаматтарының қоғамдағы жағдайы да, әлеуметтік маңызы да ... және ... ... ... ... бұл заңдардың болуы көптеген ыңғайсыздықтар әкеледі [29].
Ұзақ жасау және психикалық денсаулық әр ұзақ ... ... ... ... соматикалық хронологиялық аурумен қатар аурады (жүрек түтікшелері, асқазан-ішектік, геникологиялық, урологиялық, тірек-қимыл аппараты ауруларымен және тағы басқа). Егер ... ... ... ... ... былай қойсақта, бұның өзі көптеген қартайған адамдарды ауруға жатқызуға жеткілікті. Осыдан келіп, олар психиатрдың не ... ... не ... ... ... ... ... психотерапия - бұл қарт алдамды өлімге моральды тұрғыда дайындау, бұл жас әзірге психиатрия бөлігі. Өйткені, тіпті бір-ақ ... ... өзі (ол қай ... ... болатынын маңызды емес) неврозға ұқсас ауруларға және мінездің ауру деформациясына, тіпті психопатияға дейін әкеледі. Қарттықтың бұл ... ... ... ... зерттейді.
Ұзақ жасаушылардың (қартаюшы, егде, қарт) әлеуметтік-медициналық проблемалары ең алдымен, өте - ... және ... ... ... ... бұл нәрсе бойынша бөлу емес, форма бойынша бөлу. Екі проблема да ... мен ... ... келе ... ... ... Соңғы дамыған онжылдықта дамыған елдерде бақыланып келе жатқан тенденциялардың бірі - тұрғылықты жердегі қарт адамдардың санының абсолютті өсуі. ... ... ... санында балалар мен жастар санының үлесі азайып, қарт кісілердің санының үлесі өсу процесі айнымай жүріп жатыр [21; 56 ... ... ... ... шарттары ең алдымен олардың денсаулық жағдайымен анықталады. Денсаулық жағдайының көрсеткіштері сапасында өзіндік бағалу кеңінен қолданылады. Қартаю процесі жеке ... ... ... бола бермейді. Өзіндік бағалаулары қатты ... ... тағы бір ... - ... өмір ... қарт ... ... аурулар күшінде төмендейді, естудің, көрудің нашарлауы, ортопедикалық проблемалар бар болады.
Қарт адамдардың ауру деңгейі , ... ... 6 есе ... бір қарт ... 2-ден 4 ауруға дейін келеді, ал қарт адамдарда емдеу, жастарды емдеуге қарағанда 1,5 - 1,7 есе жоғары. Жас ... ... ... ұзақ ... ... ... көбейтеді, бұл фактіге ерекше назар аудару керек.
Денсаулықпен таласа алатын жалғыз проблема - материалдық жағдай. Қарта адамдар өздерінің материалдық ... ... ... ... ... ... тұратынына қиналады. 1998 жылы әлеуметтік-экономикалық кризис нәтижесінде зейнетақыны ... ... ... ... ... ... ... зейнеткерлердің әрбір бесінші жанұясы киім мен аяқ киім алуға келгенде қиындық ... ... Дәл осы ... ... өмір ... ... ... қарт адамдар материалдық түсініктерімен жұмыс істеуді жалғастырады. Өткізілген әлеуметтік зерттеуге ... ... 60%-ы ... ... келеді екен. Қарт адамдардың үй жағдайында тұратындарға қарағанда қарттар үйінде айтарлықтай әртүрлілік байқалады.
Кейбір бағалаулар ... ... ... ... ... ... ... тежелулер болса, 16%-ы психикалық аурулардан ... ... Үй ... өмір ... 5-6%-ы қартайғандағы ақыл әлсіздігімен ауырады, стационарлық мекемелерде олардың үлесі әлде қайда жоғары. Сонымен бірге, қарт адамдарға ... ... ... ... ... ... педагог әлеуметтік жұмыспен тегін қызмет көрсетеді.
Қартайған адамның ерекше жағдайы, оның ... Қарт ... ... жағы, оның біртіндеп өлімге жақындап қалған өлім туралы уайым болатынын ... Бұл ... ... ... психологиялық қорғанышының жасына сай образбен өзгеруі және өз өлімі туралы ес кіретін бағдарламалармен ... ... ... адамға және жазылмайтын аурумен аурушыға өлімнен қашып құтыла алмайтындығы ... ... ... ... Автор, әрине, психологиялық, патологияның (психотикалық депрессиялар, суицидальды құрылымдар, ... және тағы ... ... ... ... қатысты.
Халықтың қартаю кеңеюіне енген кейбір елдердің тәжірбиесі мыналар көрсетеді. Зейнетақыға шыққан жеке адамдардың ... ... қиын және ... ... өтіп отырады. Біздің елімізде еңбекке қабілетті жастағы ... және жасы ... ... ... ... ара ... балалармен егде адамдарды жүру қарқынынан нақты айқындалып отыр. Соңғы он жыл кезегінде ... ... ... ... ... кемуі еңбекке қабілетті адамдар жүктемесінің азаюымен қатар өтіп жатыр. Бұл ситуация құрамында қарт адамдар бас отбасыларға ... ... ... ... түседі.
Сонымен бірге елімізде көптеген отбасылар әлеуметтік- экономикалық қиындықтарды бастан кешіруде:
- кедейшілік;
- жұмыссыздық;
- көп балалы болу;
- ... ... болу ... ... ... ... ... қарт адамдардың өсу үрдісі қалыптасып барады.
Қарт адамдарға ... ... ... әр түрлі әлеуметтік теорияларды қолдана білу талап етеді. Олардың ішінде:
* Әлеуметтік рөлдерден айырылу теориясы;
* Халықтың аз ... ... ... ... ... ... ... теориясын негіздеу.
Бірінші теорияларының мазмұнына үлкен егде жастағы адамдар жатады. Қартаю кезеңінде жас ... ... ... ... болмайды. Оларды әлеуметтік рөлдердегі рөлдерден босатады. Бұл рөлдер ... ... ... ... болған, сонда- ақ басқару және жауапкершілік рөлдері де қатарласа жүрген. Рөлдерден босату теориясы үлкен, егде ... ... ... ... ... ... ... іске асырылатын процесс ретінде қаралады. Олардың қызмет орндары белгілі бір қызметтегі жас адамға өтуі керек. Бірқатар сыншылар, бұл ... ... ... ... деп пікір айтады. Ал қайсібір рөлдерден босату, бұл процесс универсалды жан- жақтан ... іске ... шара ... дәлелдейді.
Қазіргі уақытта бұған қарсы әлеуметтік өрісте қолдануын шектейтін белсеңділік ... ... ... ... болады.
Бұл теорияны жақтаушылар дәлелдеп көрсеткендей қарт адамдар игерген рөлдерден ... ... олар ... ... ... ... ... туындайды. Жеке басының қасиетін жоғалту деп түсінеді, өзінің рухани құндылықтарын іске асыру үшін, олар белсенді өмірден бес тартпау ... ... жаңа ... ... жаңа рөлдерді орындауды әлеуметтік қажеттілік деп санайды [15; 89 б.].
Әлеуметтік рөлі бар ... ... ... ... еңбек ортасымен араласып, қарт адамдар өздерінің психологиялық тұрақтылығын қалыптасқан байсалдылығын сақтап қала алады.
Адамның ... ... ... ... орталықтай деңгейде алғашқы сатылардың қызметі байланысты болып келеді.
Енді ... ... ... ... адам ... рөлдерді игерсе, онда оларды жоғалтып айырылған уақытта ол онша қинала қоймайды. Жаңа жұмыс орның табуға жеңіл соғады. Отыз ... ... ... ... және ... бар адамдар жетпіс жастан асқан кезеңде өз бойындағы энергиясын сақтай алады. Отыз жастағы қорқыныш және ... ... ... ... ... ... бірқалыпты тұрақтылықты бола алмай, сенімсіздікпен үрейлене қарайды.
теорияларының авторлары қоғамда қарт ... саны аз ... ... және бұл ... ... ... статусының төменгі деңгейде екеніні анықтайды.
Қоғам оларды кемсітіп, оларға ... ... ... Егер ... егде ... ... жаққа жолды тауып, қалыптасқан байланысты сақтап қалса, олар мәдени деңгейдің жаңа түрін құрып, өзінің ... ... ... Осы ... ... жататын адамдардың арасында психологиялық жақындастық, бірін- бірі қабылдап, тез тіл табысып кету;
* Халықтың бөтен топтармен іс- әрекет жасаудан оларды алып ... ... егде ... адамды кемсіту, олардың бірлігі қартаю кезіңде қарым-қатынастарының өзіне тән жаңа түрі ... [7; ... ... яғни ... ... бұл ... ... мамандандырылған мекемелерінің көбеюі, өзіндік мәдени деңгейді көбеюдегі қалыптастыруға мүмкіндік берер еді. Қарттар өздеріне лайықты ... өмір ... ... Бұл олар өздерінің проблемаларын шешуге белсеңді түрде қалыптасқан жағдайда ғана мүмкіндік болады.
Кейбір мамандар адамдардың жастары бойынша стратификация теорияларын тиімдіболып ... Бұл ... ... ... әр ... өзінше құнды және тек қана өзіне тән тәжірбиесі бар деп ... ... ... ... сәйкес келетін қартаю теориялары құралып , бұл процесс жетілдіруге факторлар ... қарт ... ... ... оның ... ... және өмірдің мәні мен мақсаты, жақсылық пен бақыт деген сияқты құнды нормативтік түсініктерге қатынасын түбегейлі өзгертеді. ... өмір сүру ... да ... ... ... олар ... өндіріспен, қоғамдық қызметпен тығыз байланыста болады. Ал зейнеткер ретінде олар өндіріс орнымен ... ... ... Бірақ қоғамның мүшесі ретінде олар қоғамдық өмірдің кез келген бір аясына қатысты болып қала береді.
Зейнетке ... ... ... ... ... бағаланған адамдарға ауыр тиеді. Тәжірибе көрсетіп отырғандай еңбек қызметінен айырылу адамдардың психикасына, өмірлік тонусына және ... ... кері ... ... өмір сүру салты көбіне олардың бос уақытын ұйымдастырумен байланысты. Қоғамдық ... ... ... ... қарт адамдар өздерінің өмірлерін әлде қайда қызығырақ етеді. Бұл тұрғыда егде жастағы адамдарды қоғамның түрлі жұмыстарына, жиналыстар ... қарт ... ... ... ... ... қатыстыру жөн [8; 112 б.].
Шет елдегі әлеуметтік жұмыс тәжірибелері ... ... қарт ... ... дін ... ... ... Бұған түрлі себептер болуы мүмкін. Көптеген елдерде халықтың көп бөлігі дінге сенушілер. Бұл біріншіден. Екіншіден, қарт адамдар өздеріне: - ... жиі ... ... ... қарттар дінге тұрақтылық жағдайының негізі ретінде қарайды. Сондықтан да қарттармен жұмыс жасаған кезде дінді де ескеріп отыру керек.
Өндірістегі ... бос ... қарт ... ... ... айналысады. Олар ұзақ жылдар бойы жинаған тәжірибелері мен жақсылықтарын ... ... ... зейнеткерлер көбіне үй шаруашылығымен айналысады. Таңертең ерте тұрып, отбасындағы жұмыс жасайтын ... ... асын ... Немерелерін мектепке аттандырады және тағы сол сияқты қызметтер атқарады. Бұл көптеген зейнеткерлердің күні қарт ... ... ... ... ... да байланысты болып келеді. Қарт адамдардың отбасындағы жағдайы, қазіргі кезде, әлемде болып жатқан өзгерістер жағдайына да байланысты болып ... ... сол ... сай ... ... ... жағдайында жоғарғы ұрпақтың жиналған тәжірибесі бұрынғы мағыналығын жоғалтады. Неғұрлым білімді жастар үлкен жастағы қарт кісілерге басқа ... ... ... ... ... ... отбасындағы жағдайды жақсарту қоғамда қалыптасқан құрылыммен анықталады.
Геронтология мен генетика ... анық ... ... қиын ... ... (қарттық кезеңдерінде психикалық ауруларымен айналысатын) проблемалары маңызды орын алады.
Әр қарт адам оңай өмір ... (60 ... ... ... ... ... ... сезінбеген адамды елестету қиын). Алайда, ерекше ауыр жағдайда глобальды әлеуметтік патаклияциалардың бүкіл қатарын басынан кешірген Ресей қарт ... Адам үшін ең ... - ... ішкі ... ... ... күйін басынан кешіру. Қарт адамдар құндылықтарын қайта бағыттауға, яғни капиталистік әлемнің құндылықтарын ... ... Осы ... олар ... ... ... ... армиясын ұсынады. Қарт адамның мінез-құлқы қартаю күшіне деформацияланады. Бұл ... соң ... қиын ... ... ... ... ... уақытқа дейін тұқымқуалаушылық арқылы берілген ... ... ... Жас ... сайын мінездің кәсіби деформациясы пайда болады, басқаша ... ... ... ... ... күмәнданғыштық, ашуланшақтық, жараланғыштық, қобалжушылық, толқушылық, өкпелегіштік, эмоционалды мобилділік, мінегіштік, долылық, ... ... ... және ... ... әділетсіз бағалау, стереотипті қайталанатын ақыл-ой ... ... ... және тағы сол ... егер қарт адамға өзінің жақын туыстарын, әсіресе ... ... ... ... тура ... ... оның психикасы мен мінезі бола қоймас. Қартайғанда жалғыз қалу ... ... ... орын ... ... ... психикасының өзгеруі ешқандай синдромды сыйымсыз, өйткені өзінің әр жағдайында ол бірігей және комфортты. Сонда да ... ... ... , ... ... деп ... болмайды [20; 75 б.].
Бұл жерде тағы да қартайған азаматтардың өзінің әлеуметтік-медициналық ерекшеліктері күйінде ерекше қатар бөлінетін екі категориясын ... ... ... бұл ... ... (жас кезінде немесе кемелденген кезеңде мүгедек болып, сонда да жасында жақсы ... ... ... ... және тағы ... бар). ... бұл ... шағында мүгедек болғандар. Қарт адамдардың психикасы кәсіби шаблондарға жатпайтын әртүрлі характерологиялық жынысымен, аффективті-эмоционалды ерекшеліктерімен өзіндік ... ... Бұл ... ... ... ... ... жасаушы және оның жанұясы. Ұзақ жасаушылардың отбасындағы қатынасы қалай ... ... ... екі ... ... қабылдау керек, біреуі - микро-әлеуметтік; екіншісі - индивидуальды-психологиялық не дәл сол ... ... ... ұзақ жасаушы жанұя мүшелерінің назарында , яғни оның ядросы ( немесе - бұл енді басқа сұрақ), (яғни, оның ... және оның ... ... ... күшінде. Екінші фактор: ұзақ жасаушы үшін өте кең ұғым [21].
Автор Л.Н.Толстой қартайғанда айтқан сөзін есіне түсіреді: . ... деп ... ... қарт адам ... қатынасты (жылдар бойы жасалынған стереотипті қатынасты) оңай құрады, оларға бейімделеді, оларды өздерінің эмоционолды есіне туыс ретінде қосады. Сондықтан да қарт ... ... ұзақ ... ... адамдармен олар үшін бір-бірлеп олардың типологиялық статусына жоғары эмоционалды қатынасты жасағысы келмейді. Бұл ... ... да ... бар: ... ... дейін өмір сүрген соң, қарт адамдар үшін туыстар бөтен бола ... ... ... ... дәл сол қарт адам ... ... типологиялық жақтар шығады. Жоғары да автор мынаны айтады, егер ұзақ жасаушы жанұяда өмір сүрсе, ол ... оның ... ... ... Бұл жанұяның барлық мен ағылатын орталық (ұзақ жасаушы қандай психикалық және физикалық жағдайда болатынын қарамастан). ... ... да, ұзақ ... ... болғанда жанұясы жетім болып қалады және айналасындағылардың бәрі жетім болған сияқты. ... бола ... ұзақ ... оның ... климатының: оның тіл табысуы мен табыспаушылығының бастауы болып табылады ... ... ... ұзақ ... ... ... я олар үйлесімді (үйдің тарлығы, қаражат қиындығына, жанұя мүшелерінің ауруына, олардың жас ерекшеліктерінің әртүрлі ... ... ... жән тағы ... ... ... қарамастан), я болмаса, керісінше бұл көп болғандықтан, бірақ негізгі себеп ұзақ жасаушының бар екендігін болып табылатындықтан, бұл жанұяларда .
Заттардың ... ... ... ... ... ... ... жасаушының жақсы немесе жаман мінез-құлығы) факторларымен түсіндіруге болмайды. Себептері одан да терең. Л.Н.Толстой жазғандай және әлеуметтік-геронтологиялық зерттеулер қолданған ұзақ жасаушының ... ... тек ... ғана ... ... алар еді.
Ұзақ жасаушы және оның отбасы - ... ... ... және ... медицина бөлігіндегі өзекті мәселелердің бірі. Бұл проблема қоғамдық та, халықтың әлеуметтік қорғанышын нығайтатын ... ... де, тағы ... ... тіпті шешілмейтін сияқты. Біздің елімізде пайда болған ұзақ ... ... ... ... ... ... үшін ... ақша талап ететіндіктен, екіншіден, батысқа қарағанда басқа концепция болғандықтан, әзірге толық көмексіздікті демонстрациялауда. Италия мен Испаниядан басқа Европалық ... ... Бұл ... АҚШ пен ... да бар. ... ... өз ... біреуімен тұратын болғандай, яғни отбасылардың біреуімен тұратынындай, Израйльде бөлек тұарды. - орыс пен Европалық үшін екі ... ... ... үшін - бұл, оның бала-шағасы туылған үй, орыс үшін (Италиялық пен Испаниялық сияқты) - бұл, оның өзі ... үй. ... үшін ... - оның ... ... (жақсы ақша төлейтін) жағдайға көшуі. Орыстар үшін хоспис қарттар үйінен де жаман, ... бұл ... ... аралық этап. Қайта құру кезінде біздің елде денсаулық және қойылымдық, өздеріне қарт адамдарға қарау қызметінің бір ... ... ... ... бола ... ... барысында автордан, қарт азаматтар топтарының психикалық ерекшеліктеріне ғана ... ... ... өткен және өтетін олардың әлеуметтік-экономиканың (тұрмыстық, материалдық) жағдайларына тәуелді екендігі байқалады [30].
Август Вейман (Германия) . Бірақ, ... ... ... ... ... ... егер ... болмағанда дені сау дербес организмдер көп болар еді және бұл тиімді. Медицинаның ... ... өмір ... ... ... бірақ оның максиальды жалғасуы бұрынша қалуда [34].
Қазіргі қарт адамдармен ... ... БҰҰ 15 жыл ... 2001 ... ... есептеп жасаған кәрілер әрекетінің жоспарлауымен сәйкес келуі керек. Бұған алғы ... ... ... елдері сапасы оның ұзақтығымен кем емес маңызды, қартаюшы адамдар жемісті дені сау, өміріне қанағат әкелетін және қоғамның органикалық ... ... ... өздерінің отбасыларында тұрғаны ... ... ... шыға отырып барлық ел үкіметтеріне қарт адамдарға әлеуметтік қолдау облысында келесі ... ... ... ... ... ... саясатты жасап, сол арқылы заман арасындағы байланысты нығайту;
+ қайырымдылық организацияларын мадақтау;
+ қарт адамдарды экономикалық күйзелістен қорғау;
+ қарттарға ... ... ... өмір ... ... ... қарт адамды оның тұрғылықты жерінен - отбасында не басқа елде екенін тәуелді толығымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... тазалғын аз ойлайтын федералды әлеуметтік проблемалар қабылданған. Өкінішке орай, көптеген әлеуметтік бағдарламаларға декларативтілік, ... ішкі ... тән. ... ... ... жобаларында мына құжатта Ресей тарихында алғаш рет ұсынатынын оқимыз. Бірақ, қарт ... - ... ... ... ... ... ... қабылдаушы субъект; қарт адамдардың көп бөлігі ... ... ... ... ... ... жатады және әр келесі заманға солай ауысады [36].
- деп жазды П.Кропаткин. Өзара көмек тобы - бұл ... бір ... ... ... ... ... ... (бір-біріне айта отыратын қажеттіліктерді) бір-біріне көмектесетін кіші топ. Мұндай топтар бір-біріне ... ... 5-7 ... ... ... топтар кейде спонтанды пайда болады, бірақ көбіне оларды оның ... ... ... ... ... тұрмыстық көмек көрсететін әлеуметтік жұмысшы ұйымдастырады. Топтың әр ... ... ... ... және ... ... көмекті қабылдап қана қоймай, оны жасайды, өмірдің бұрынғы нормаларын ... ... ... емес, позитивті өмірге дағдылануға ақырындап үйрету [4].
Өзара ... ... ... болу ... ... ... және жеке тұлғаның дамуы;
* кризисті ситуация немесе қайғы;
* әлеуметтік жағдайдың нашарлығы, денсаулық жағдайы, мүгедек болуы;
* аздаған және тағы басқа топтар ... ... ... көмек терапевті топтарға тән сияқты. Бірақ, толығырақ алғанда оның ... ... ... ... ... ... үшін басқа жақтан кәсіби жұмысшының басқарғаны емес, өзін-өзі басқарғаны, өзара көмекке тән.
1.3 ҚАРТ АДАМДАРМЕН ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУДЕГІ ӘЛЕУМЕТТІК-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІК
Психологияда өмірдің кеш ... ... жоқ. ... ... ғалымдар барлық психологиялық және медициналық жағдайы бірдей емес, егде кезең тобына ... 75-ке ... ... жатқызады. Бұл топқа кіретін адамдар үшін белсенділік деңгейі айтарлықтай жоғары сақталған, ал олар үшін әлеуметтік-психологиялық бейімделуді және осы ... ... өзін ... ... бұзу маңызды проблемалардың бірі болып табылады.
Қартаю процесінде байқылайтын психикалық өзгеріс орталық нерв ... ... ... ... ... ... жан-жақты және жалпы белгісі болып реакция беру ... ... ... ... табылады. Бұл мынадан көрінеді: күштің азаюында және өмір сүргіштіктің негізгі процесінің қозғалысында, сенсорлық функцияның көбін ... ... ... да, жаңа ... егде адамдардың барлық мінез-құлқында, өзгермелі жағдайда бейімделуінен психологиялық өзгерістредің себептері (Биррен).
Қартаюдың алғашқы кезі (сыртқы) - бұл ... ... ... ... процесс. Қартаюдың екінші кезі (ішкі) - қартаю мидың функцияларына әсер ететін денсаулықтың патологиялық нашарлауы мен және ... ... ... ... процестің екеуіне де өмір стилі стресстер моральды-этикалық принциптер әсер етеді.
Қартаю кезіндегі күштің өзгеруі мен психикалық процестердің ... ... ... ... ... ... ... негізінде қартаюға гетерохрондық сияқты естің интеллекттің, өмірлік тәжірибенің индивидуальды сананың, тұлғалық сапаның бұзылуы жатады. Бұл жеке мехнизм компенсациясы мен ... ... ... ... ... жас - ... процесі ашық көрінетін, онтогенездің аяқталу кезеңі.
Қазіргі кезде қартаюдың ... ... бар. ... ... қартаюды клеткалық заттың физико-химиялық құрылым өзгерісі есебінен ... ... ... ... деп ... Басқаларының ойынша, қартаю ішкі және сыртқы ортадан қорғанудың мінез-құлықтың физиологиялық, биохимиялық төмендеуі. Сондай-ақ, қартаюды өмір ... және ... ... әкелетін мінез-құлық пен организмнің есейген сайын өзгеруі.
Қартаю - ... ... Ол ... ... мүмкіндіктерінің азаюына әкеледі. Қартаюшы организмның адаптациясының төмендеуінің себебі барлық функциялдардың ... ... - ... ... ... ... ... ас қорытушы және тағы басқа.
Қартаю процесі организмге аталған жасерекшелік өзгерістерге әкелетін, генетикалық проблемаланған ... ... ... ... ... ... ішкі ... процесі әлсірейді. Ең көп сақталғаны тамақ рефлексімен салыстырғанда қорғану шартты рефлекс екен. Қартаю кезеңінде барлық өзгерістердің индивидуальды мінез-құлық ... ... ... ... ... ... қиын және ... болуы биологиялық құрылымы және жаңа ... ... және ... ... ... ... жаңа ... бейімделді, оның өмір сүру қызметін, қартаюын деструктивті (бұзушы, қарама-қайшы) көріністерін өткізуге мүмкіндік беруін сақтайтын ... ... ... белсене түседі[15; 56 б.].
Қартаю - өте қиын процесс. Оның пайда болуы организм қатарының барлық деңгейін де ... ... ... ... бұл ... біз адамдармен қарым-қатынаста визуальды байқаймыз. Қартайғанда адамдардың шашы сиреп, ... ... және ... ... бойы ... көру мен есту ... дауысы , қорлыққа болады да, жоғары мидан бөлінгіш жоғалтады, төс клеткаларының формалары өзгереді.
Психологияда мінез де, құлық та - ал ... бәрі ... ... ... қарым-қатынаста бақыланатын өзінің өзгерістері пайда болады. Қызығушылық біркелкі және уақыт пен ақыл-ой не дене ... көп күш ... ... ... ... ... өмір ... қабілетсіздік сияқты кемшіліктер жас кезінде де болып, бірақ алдындағылар оған шыдамды болған болса, енді ол ... оған ... ... болып келеді.
Егде кісінің зейіні өзінің санасы мен уайымынан қысқарады да, және сол ... ... ... ... ... қартаюы жылдам өсіп келеді. Егде жастағы адамдардың әлеуметтік мәселесін шешу олардың әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктерін, темпераментін, мінез-құлқын жинақтауын, осы жастағы адамдардың жеке ... ... ... ... ... ... ... осы категориясынң көптеген әлеуметтік мәселелерін түрлі ғылымдарың зерттеу нысаны болып табылады. Бұл мәселені әртүрлі тарихи кеезңде философтар мен ... ... мен ... ... өз ... ... ... жастарғылардың ең белснеді қорғаушысы Рим саяси қайраткері және философы Марк Тулий Цицирон (106 - 43 б.э.д.) болды, ол 44 жылы ... ... ... адам үшін ... бүкіл қоғам үшін аса құнды деп қарттық жасты шебер қорғай білді және мадақтады. Цицирон тіліменайтқанда, ақылды адам үшін ... осы ... ең ... ... саналады, өйткені осы кезңде адам ақыл ойын эмоция мен құндылыққа жеңілдірмейді. Сондай-ақ, қарт адам өмірлік ... ... ... ие ... ... Цициронның қорытындысы бойынша, адам үлкен биіктіктерді мінез күші мен ... ойды ... ... ... ... игереді. Оның пікірінше, осы жағынан алғанда қарттар жастардан басым түседі.
Тарихшы-философтар егде ... ... ... ... аса ... асыл ... кезең деп санады, осы себепке байланысты қарттық әлсіздікті тәкаппарлықпен көтере білу керек деп білді.
Сонымен қарттар өздерін қоғам үшін ... деп ... атап ... адам ... ... ... факторларға бағаланады және анықталады деді: саяси, экономикалық және мәдени даму, материалдық өзара қатынас, жергілікті және ұлттық дәстүрлер.
Белгілі бір ... ... ... өлім ... өткел ретінде қабылданды, өлімнің жақындай бастауы оны өзінен алыстату ... ... ... ... этюдінде осы туралы қызықты ой қортындылары орын ... Миф ... ... өмір ... ... ... Шопенгауэр әр кезеңге өз есімін қояды. Алғашқы онжылдықта Меркурий ... ... адам өмір ... жеңіл және жылдам жүреді. Бұл білім алу, ойын, дүниемен танысу жылдары.. 30 жасқа қарай ... ... ие Марс ... ... Адам 40 ... ... бағынады, Цецера патшалығы күшіне сенеді, 50 жасында адам биліктен ләззат алады, ол тәжірибе мен білімге бай ... 60 ... ... ... ... ... ... оты сөнеді, жан тұрақты қалыпқа көшеді. Егер кейбір тін кемшіліктері бомаса, адам тыныштық пен бақытты қарттықты бағалайды. Сондай-ақ, ... бір ... та бар. ... ... ... ... ... деп біледі. Оның ойынша қарттық әлсіздік, тісі жоқтық, көзің нашар көруі, нашар естуі, балалыққа берілуі, алжуы, бір ... ... ... деп ... ... ... қарттықты өмірден толық сусындаған, ерік күшіне ие, ақыл-ой қабілетін ие деп сүреттейді. Ақындар жырлаған көптген ... ... ... ... ... ... Егер адам осы ... күш-қуатты бола білсе, әрине, қарттық қуаныш сыйлайды деп ... ... ... ... келіп бастамайды, бұл - ұзақ процесс. Қарттықты орта жастан бөліп тұратын әмбебеп шекараны анықтау ... Жеке ... мен жеке ... ... бір ... ... ... ол ертебасталса, біреулерде кеш басталады. Сондай-ақ, өмір сүру ұзақтығының ұлғаюы ... ... жас ... ... ... ... жағдайларда, бұрын немесе қазірде зерттеушілер қарттықтың хронолоиялық қалпына, белгілі бір өмір кезеңіндегі әлеуметтік және экономикалық статусымен ... ... жас ... ... әртүрлі ғалымдар көзқарасымен салыстыру арқылы Б.Ц.Урланис осы кезеңдер шекараны былай суреттейді. Мәселен, ХІХ ғасырдағы француз физиологы және гигиенисті П.Флуранс ... екі ... ... көретеді: алғашқы (70-85) және екінші (85-тен кейінгі). Неміс физиологы М.Ребнер қарттықтың басталуын 50 ... ... оның ... 70 жас деп ... ... ... ... дәрігері және статисті У.Фар былай деп жорамалдады: 40-60 жас - ... жас, ... ... ... 80-100 жас - ... ... әрі құрметті қарттық. Сонымен, Фар қарттықтың басталуын 60 жас деп есептеді. ХІХ ғасырдың ІІ ... орыс ... және ... ... 45-60 жаста қарттық деп атады, ал 60-75 жаста жас дедеі, 75-100 және ... ... ұзақ жас деп ... ... ... ... ... Э.Ф.Френкель 70 жаста қарттықтың басталуы деп атады. Басқа бір кеңес геронтологы академик А.В.Нагорның қарттықты белгілейтін нақты бір ... ... бас ... ОЛ ... 60-70 жастан басталады деді.
1962 жылы Ленинградта өткен қарттық пен қартаю кезеңдерінің ... ... ... симпозиумде егде жастағыларды мынадай кезеңдерге бөлді: 60-74 жастағылар - ... 75-89 ... - ... 90 және одан ... - ұзақ өмір сүрушілер. Қазіргі уақытта Бүкіл жүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының шешімі бойынша қарт жас - 75 жас ... ... ал 60-75 ... - егделер. Белгілі бір тарихи жағдайдағы тұрғындардың сапасының жүйелі шамасы болып оның жас ... ... ете ... ... ең ... қасиет - өмір сүру ұзақтығы, олардың әлеуметтік қасиеттері және байланыстарымен бірлікте ... ... ... оның басқа сапасы жақтарынан сипаттауы үшін осы кезеңдеөмір сүріп жатқан түрлі ұрпақтар жиынтығын қарастыру ... Осы ... ... ... бір әлеуметтік санаға ие. Олар былай құралады: біріншіден, өткен өмір қорытындысы, сол ұрпақтың жеке өмір ... ... ... осы ұрпақ қоғам өмірінде қандай нақты тарихи оқиғаларды бастан кешіргеніне байланысты.
Қарттықтың басталуы ... пен тән ... ... ... ... құрылымы санаының сазаюы және өзгеруі, отбасының өмірден айрысуымен сипатталады. Адамның ... де, ... да ... жүрмейді. Бұл оның геронтологияда психо-физиологиялық процестер және әлеуметтік жағдайлардың ... ... ... де, ал ... ... ... мен ішкі дүниесі аз зерттелген.
Жас өскен сайын адам өзін-өзі бағалуы да өзгеріп оытрады. Егде адамдар өзінің сырқты ... аз ... ... ... ішкі және тән ... ... сезінуіне жете мән береді. Олар өздерінің зейін қабілетін ... ... ... ... ... Егде адам басқлардың қылығына дұрыс баға береді. Кейбір егде адамдар ... ... ... тыс ... ... мінез танытады. Кейбір егде адамдар кең дүниетанымға ие бола отырып, жасы ... ... ... бола бастайды. Олар өздері бұрын өмір үсрген ... ... өмір сүру ... жол ... ... өздерінің немерелеріне жасыга байланысты өзіне деген жалпы сенім де азая түседі, мұның өзі психо-физиологиялық (жадының, дене ... ... ... ... ... байланысты болады. Бұл адамдардың жеке ерекшеліктерімен қзымет саласына да байланысты. Егде адамдар ... ... өмір ... кезеңдестіру және соған байланысты жас ерекшелігі стереотиптерін есепке алады. Алайда, өздерін көбі деп ... ... ... деп ... ... кәрі деп ... ... ауру адамдарда я болмасы соңғы жылдары жағдайы ... ... ... [27].
Қартаюшы адамдардың зейнеткерлікке шығуы қиын кезең болып табылады, мұның өзі олардың өмір салтының түпкілікті ... ... ... ... бюджетінің қайта құру процессі өтеді. Еңбек қызметін тастай отырып, егде адамдар бос уақыты сияқты байлыққа ие болады. Осыған ... егде ... бос ... ... ... ... ... айналды.
Бос уақыт мазмұнына түрлі анқытамалар беруге болады. Біздің көзқарасымыз бойынша, В.И.Пименованың классификациясы нақты болып табылады. Бос ... ... үш ... атап ... ... - ... пайдалы қызмет, осының негізінде рухани құндылықтар жасалады. Оған қоғмадық жұмыс, өнертапқыштық, көркем ... ... оқу ... ... топ - ... құндылықтардан тұтыну, кітап, газет, журнал оқу, теледидар ... ... ... ... ... топ - түрлі демалыстар, яғни дене тәрбиесі, спорт, туризм сияқты, белсенді түрі мен пассив демалыс түрі.
Г.А.Евреева бос ... ... ... үш ... атап ... ... - ... дамыту мен шығармашылық мүмкндіктерін жасаушы әрекеттер; екіншісі - рухани және тән қажеттеліктерін қанағаттандырушы әрекеттер; үшінші - ... және ... ... ... және ... ... әрекеттер.
Бос уақытты егде адамдар қызметін ұйымдастыру жүйесі олардың қажеттіліктері, мүдделерімен, ... ... және ... арқылы анықталады. Бір қажеттілкті қанағаттандыру басқа бір қажеттілікті тудырады. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... ... немесе бір-бірімен ерекшеленетін деңгей түрінде елестеді. Мұнда бір деңгей ... ... ... ... ... ... ... рухани белсенділігі арқылы ерекшеленеді. Э.В.Соколов демалыс құрылымында келесі деңгейлерді ... ... саты - ... ол ... ... ... демалыс алыс мақсатқа мөлшерленбейді, ол өте пассив. ... ... ... ... ... аламайды. Ол анағұрлым дамыған демалыс деңгейіне көтеріледі, оны көңіл ... ... ... Көңіл көтеру өзін-өзі жеңіл сезіну қажеттілігінен туындайды. Көңіл көтеру формасы ойын деп те ... ... ... да жоғары деңгейін ағарту деп атайды. Ол өзінен үлкен деңгейін шығармашылыққа өтуді талап етеді. Шығармашылық - қызметтің ең ... ... ... ... ... ... ... бағасы арқылы ерекшеленеді [16; 85 б.].
Егде адамдардың босуақытын өткізуі туралы түрлі пікірлер бар. ... ... ... ... ... ... объективті жағдайлармен өмір салтындағы өзгерістер әсерінен егде адамдар кейбір қасиеттерін жоғалатып, оның жаңасына ие болып отырады деп ... Ал ... ... егде ... өмір бойы ... сенім сақтап қалуға ұмтылу тән деп біледі.
Басқаларға қарағанда біздің еліміздің қарттары екі-үш есе бос уақытқа ие. Ірі қалаларда ... көп бос ... ие ... Орта ... алғанда әр аптада 30-50 сағатты иемденеді. Сөйтіп олар зейнеткерлікке шыққан кезде демалысын қалай өткізу керектігін дұрыс болжай алады. Цицерон ... деп ... егер ол (жан) ... ... қорек алса, онда демалыстан артық ешнәрсе жоқ.
Демалысты дұрыс өткізуге қаржы тапшылығы кедергі болса, онда ол ... өмір ... әсер етуі ... өмір салты бірыңғай, қозғаыссыз, пассив өтетін егде адамдарға демалысқа онша құлшыныс тудырмайды. Егде адамдардың аз ... ғана өз ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасау, түрлі мәдени нәрселерге (спектакель, музей, лекция) сондай-ақ түрлі әуесқойлықпен шұғылданады.
Сөйтіп, олар кенеттен бос ... ... ... оған ... және оны дұрыс өткізуді ұйымдастыра алады. Егде ... ... ... ... танытса, олардың бойында депрессия болып және өзін-өзі дұрыс сезінбейді.
Барлық жалпы алғанда егде ... ... ... ... ... ... мойындайды. Адамның өзіндік қарттықтың стереотпті образының жағымсыз қасиеттерін ... Егде ... ... ... ... ... Егде адамдар өзінің жеке, ішкі мәселелрімен қалып қоймайды. Әлем ... ... ... ... ... ... ... көз салу аса қарт адамдарға тән, басқалары болашақ туралы әңгімелейді және ойлайды. Жас ұлғаюына ... ... ... да ... ... ... ... сияқты егде адмдарда да жақын болашақ алыс болашаққа үстем орын алады. Жеке өмір перспективаларыда қысқара түседі. Егде ... ... ... ... ... ... ... өмірдің тез өтуін көрсетсе, екінші жағынан алғанда, түрлі уақиғалардың аз болуымен ... Көп ... олар ... ... еске ... санасы сияқты егде адамдарда да жақын болашақ алыс болашаққа үстем орына ... Жеке өмір ... да ... ... Егде ... мен жастарыдың уақыт образын салыстыру, бір жағынан алғнада ... тез ... ... ... ... алғнада, түрлі уақиғалардыңаз болуымен сипатталады. Көп жағдайда олар өткен өмірлерін еске ... ... ... ... ... сенімді. Көп жағдайда егде адамдар өмірдің осы кезеңін қайраткерлікті кезең деп біледі. Олар өмірге сеніммен қарсы, көбіне ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға пайдалы болғысы келеді.
В.В.Вересаев жасөспірім шағында қартаюдан қатты қорқатын, кейінен мұнығң бәрі бекер ... ... ... ... ... оның орнын толтырғандығын жаздыү Жасөспірім шағындағы қорқынышымды еске аламын, жан-дүниемді аса бөтен қиналыс билеп алған, ... ... асыр ... ... ... өмір ағысына қосылып кетудің өзі қиын..., ал қазір жанымынң қақпағы ашылғандай, оны жаралау оңай емес. ... ... ... ... ... ... ашылғандай, жанымды өмірге деген нақтылық, сүйіспеншілік билейді [15; 75 б.].
Адамның қартаюы жанымды (мәселен, үлкен білім ... ... ... ие болу) және жағымсыз (денсаулық пен күштің нашарлауы, ... ... ... ие. ... осы екң ... орын ... Адам ... соңғы кезеңіне орын алған өзгерістер ең алдымен, психолитикалық, жеке мінез-құлық,, қызмет құрылымына байланысты ... ... ... егде ... өз ... жеке ... ... Оның құрамына қоғманың түрлі әлеуметтік таптарындағы кілдер ... ... ... ... ... ... да, олар белгілі бір әлеуметтік құрылымна тиісті болудан қалады. әрбір егде адам ... жеке ... ... мен ... ие ... Егде ... адамдар мәдени білім деңгейі, өмір салты, интеллектілік қабілет, психо-физиологиялық конституциясы, өмір және кәсіби дәрежесін ерекшеленеді. Олар ... ... ... қасиеттерге ие.
Жас ерекшелігі, денсаулық, өмір салты тұрғысынан алып қарағанда, егде жастағы адамдарды жеке қоғамдық топқа ... ... ... ... жас ерекшеліктері елеулі белгіге ие, әлеуметтік жүйеде жас ... ... бір ... маңызға ие. Әлеуметтік жүйеде олардың функциялары ауысып отырады. Л. А. Гардон, Э. В. ... ... ... жас ... ... ... цикл деп атайды. Әрбір кезең ерекше дәуір ретінде, өмір циклының сатысы ретінде ... Өмір ... ... деп ... ... ... Жас ... адамның психологиялық дамуы ғана емес, оның биологиялық жетілуі, түрлі толықтырулармен қамтылуы ретінде де ... ... ... бір жас ... үшін адам ... ... және ... дәрежелері тән болады [12; 85 б.].
. Көптеген зерттеулер адамның психологиялық жас ерекшеліктері ... ... ... жас ... кезеңдерге бөлу мәселесіне психологиялық тұрғыдан қарайды.
О.И.Даниленко атап өткнедей, бұл жағдайда күрделі мір жағдайларын игеру ... ... жан ... ... болып табылады. Адам ішкі дүниесі мен өмір сүріп отырған орта арасында келісім ... ... ... ... адамдардың өмір салтына таладу жасау кезінде, оның денсаулық жағдайын бағалау мәнін ескере отырып, ... ... ... түседі. Ол денсаулықты еңбекке қабілеттілігі мен қоғмадық белснеділігін сақтап қалу деп атайды.
Егде адамның денсаулығы оның ... оның ... және ... жағдайымен өлшенеді, осы арқылы егде адам қоғамға пайдалы қызмет атқара алады.
Қазіргі геронтология танып отыр.
Егде ... ... өмір алты ... ... ... ... ... тәсілі,мезгілсіз қартаюы тосқауыл қою. Егде адамдардың күнделікті жүріс-тұрысы материалдық және рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру және құндылық ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынасуы - мұның бәрі оның жеке өмір ... ... Егде адам үшін өмір ... - бұл оның ... ... ... мен ... еңбегі мен демалысы, тамақтануы және табиғат пен қарым-қатынасы. И.М.Мечников пікірі бойынша, өмір ... ... ... ... ... ... ... оқиғалардан шеттеуі, айналға сезімсіз түрде ... мен қол ... ... Егде ... ... ... ... жүргізудің еРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 ҚАРТТАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУДІҢ ТИІМДІЛІГІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕРЕКшелікТЕРІ
Әлеуметтік жұмысқа арнап әдебиетте қарт адамдармен жұмыс ... ... ... ... жеке ... оның ... ... зерделеу;
* жеке адамдардың қалыптасу және даму факторларын есепке ... егде ... ... әлеуметтік жұмыс атқарудың қазіргі технологиясы қарт адамдарға қатысты қарастырылған. БҰҰ- ның принциптері ... ... ... ... ... үкіметтерге қарт адамдарды әлеуметтік қолдаудың нақтылы шараларын асыруды үсынылады.
* Қарт адамдарға қатысты ... ... ... ... ... ... ... арасындағы байланысты нығайту;
* Қайырымдылық көрсеткен ұйымдарды қолдау;
* Қарт адамдарды экономикалық күзелістерден қорғау;
* Қарттарға арналған мамандандырылған ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... елдерде тұратын жатқан қарт адамдарды әлеуметтік қызметпен толық қамтамасыз ету [11; 55 ... ... ... ... келесідей болып келеді:
* зейнетақылар мен жәрдемақылар;
* қарттар мен мүгедектерге арнаулы мекемелерде қызмет көрсету;
* мүгедектерге берілетін жеңілдіктер;
* жалғыз басты қарттарға ... ... ... ... ... орталығының құрылымына тоқталайық. Оған бірнеше бөлімшелер кіреді. ... ... ... ... ... және ... қызмет көрсетуді қамтамасыз етеді. Арнайы шеберханалар да және жеке ... ... да ... тұру ... емдік-сауықтыру және реабилитациялау қызметі, мәдени және тұрмыстық қызмет көрсету, тәулік бойы тамақпен қамтамасыз ету жұмыстары жүргізіледі.
Егде адамдарға әлеуметтік қызмет ... ... ... бірі ... ... Адам ... ... бұрынғы әлеуметтік ролінен айырылып, жиі туғандары мен жақындарын ... ... ... байланыс шеңбері, әлемге көзқарасының нұсқалары таратылады.
Қарт адамдар мен ... ... ... ... ... - заң ... ... бекіткен әлеуметтік кепілдеме есебімен, әлеуметтік қамтамасыз ету бойынша қызмет немесе жеңілдік түрінде, ақшалай немесе табиғи формада қамтамасыз ету. Оған ... ... ... мен ... ... және бір ... қосымша төлем осы категорияларға дифференцияланған, адресті әлеуметтік ... ... ... ... табиғи сома, жағымсыз әлеуметтік - ... ... ... ... ... жағдайлардың жойылуы немесе бейтараптылығы кіреді.
Сонымен, әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жәрдемақы); табиғи қамтамасыз ету; қызмет пен жеңілдік, қызмет көрсетудің стационарлы және ... емес түрі - ... ... ... формасында еңбекке қабілетсіздерге, Қазақстанның мұқтаж азаматтарына беріледі[50].
Қарт адамдарға әлеуметтік көмекпен қамтамасыз ету құрамына зейнетақы мен әртүрлі жәрдемақы, жергілікті ... ... ... ... ... қарттар мен мүгедектерге қызмет көрсетуі және оларды асырауы; ротездеуі; мүгедектерге жеңілдік; үйсіздерге көмек көрсету.
Әлеуметтік қамтамасыз етуді мемлекеттік ... ... жеке ... ... ... ... ... Соңғы жағдайда фондтан төлеу еңбек салымы немесе стажы арқылы емес, төлем көлемі арқылы анықталады. Мұндай тәжірибе батыс елдерінде кең ... ... ... ... қарт ... ... істеу моделдері ұсынылады.
1. Жеке адамды, оның әлеуметтік ортасында зерделеу;
2.Жеке адамдардың қалыптасу және даму факторларын есепке алу.
Үлкен егде ... ... ... ... атқарудың қазіргі технологиясы қарт адамдарға қатысты қарастырылған. БҰҰ-ның принциптері бойынша >.
Бұл құжат барлық ... ... қарт ... ... ... ... шараларын асыруды ұсынылады.
1. Қарт адамдарға қатысты ұлттық саясат негізінде, осының нәтижесінде халықтың буындары арасындағы байланысты нығайту;
2. ... ... ... ... Қарт адамдарды экономикалық күйзелістерден қорғау;
4. Қарттарға арналған мамандандырылған мекемелерде тұратын өмір сүру деңгейін жоғарлату;
5. Отанында немесе басқа елдерде тұратын ... қарт ... ... қызметпен толық қамтамасыз ету.
Әлеуметтік қызмет көрсету түрлері келесідей болып келеді:
- Зейнетақылар мен жәрдемақылар;
- ... мен ... ... ... ... ... Мүгедектерге берілетін жеңілдіктер;
- Жалғыз басты қарттарға көмек көрсету;
Егде адамдардың басым көпшілігі қалыпты үй ... ... ... ал ... ... ... алу көп ... талап етеді. Бұл егде адамдарға қаншалықты мүмкін болса, соншалықты өз үйлерінде қалуға мүмкіндік бере отырып, олардың арасында аурулар мен ... ... ... ықпал ететін әлеуметтік және экономикалық жағдай жасау қажеттігіне итермелейді. Егде адамдарға үйде күту сияқты шаралар осы мақсатқа қол ... ... ... ... үйде әлеуметтік көмек көрсету бөлімшесі әлеуметтік қызмет көрсетудің басымдық нысаны болып қалады.
Бұдан басқа, ... ... ... қарттар үйіне келіп түсетін адамдардың санының азаюына мен өлім көрсеткішінің төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Қолданыстағы 1457-2005 ... ... үйде ... ... ... түрлері белгіленген:
* әлеуметтік-тұрмыстық қызмет көрсетулер;
* әлеуметтік-медициналық қызмет көрсетулер;
* ... ... ... ... ... ... бойынша асырап-бағуға және қамқорлығына алуға міндетті жақын кәмелетке толған еңбекке қабілетті ... жоқ, ... ... ... ... ... пен ... қамтамасыз ете алмайтын (жасы келуіне, бірінші, екінші, ... ... ... ... ... ауру болуына, бас бостандығынан айыру орындарында жатуына, елден тыс жерге ... ... ... ... ... елді ... тұруына байланысты) жақын туған-туықандары бар адамдар үйде қызмет көрсетуге қабылданады [44].
Мүгедектер, Ұлы Отан соғысына қатысушылар мен ... ... ... ... ... тәртіппен үйде қызмет көрсетуге қабылданады.
Қазақстан Республикасындада қарт адамдар мен мүгедектер Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... басқа заң қабылдаушы актілер кіретін республика конституциясы бекіткен әлеуметтік-экономикалық және жеке ... ие. ... қарт және ... ... ... ... қоғамдық және еңбек қызметінің тоқтауына; құндылық ориентирлерінің трансформациясына, өмір салты мен ... ... және ... жаңа шарттарға бейімделудің қиындығына байланысты өзгеруі айтарлықтай әлеуметтік мәселелерді туындатады.
Қарт адамдар мен мүгедектердің өмір қызметінің шектелуі - ең ... ... ... табылады. Өмір қызметінің шектелуі барысында адамда өзіне қызмет көрсету мүмкіндігінің, қимыл-қозғалысының, жөн сілтеуінің, қарым-қатынасының, өз мінез-құлқына бақылау жасауының , ... ... ... ... ... ... ... мәселені шешуде бірінші деңгейдегі мағынаға қарттар мен мүгедектерге әлеуметтік көмек пен ... ... ... ... ... жетіп отыр [45].
Қарт адамдармен Әлеуметтік жұмыс жүргізудегі тиімді ... бірі ... ... жұмыстарын жүргізу болып табылыды. Геронтологиялық реабилитация - бұл ұзақ жүретін процесс және ол Әлеуметтік қорғау мен денсаулық ... ... кең және ... ... ... ғана ... Әрбір қарт адам қандайда бір өмірлік мақсаттармен өмір сүруі ... ... ... ... ... ... қарт ... ниетімен оның өмір жағдайыны тәуелді. Күнделіктегі жеке бастық іс-әрекет ... ... ... ... толы болуына үлкен мәеге ие. Жағымды ағымдағы психологиялық және физиологиялық ... ... ... ... және ... егде ... ... өзі таңдайды. Әлеуметтік жұмыстың мәні ол әлеуметтік реабилитация. Дәл осы тұрғыдағы мұндай реабилитацияның ең маңыздысы қарт адамның әлеуметтік ... ... оның ... ... болып табылады. Қоғамға қажеттілігін әр адам өзінің өмірлік тәжірибесінің негізінде құрастырады. ... ... ... ... әр адам ... ішкі ... ... тұрақтылығын, беделдігін, белсенділігін сақтап қалуды үйренуі керек. ... ... қарт ... ... ... ... және осыған байланысты жалғыздықта және кез-келген қиындықтарда төтеп бере алмай жатады. Егер бұрын қарт адамдарға жауапты отбасы ... ... ал ... бұл ... ... және жергілікті органдардың және халықты әлеуметті қорғау ұйымдарының құзіреттілігінде. Қарт адамдардың проблемалары ең алдымен әлеуметтік және медециналық болып бөлінеді. Бұл бөлу ... ... Бұл екі ... ... ... ... пайда болады. Көптеген зеріттеу нәтижелері көрсетіп отырғанындай қарт адамдарда медециналық проблемалардың ... мына ... ... ... ... отырады: жүру, көздің нашарлауы, өзін-өзі күту, ойлау және интелектуалды қабілеттіліктері. Қоршаған ортада болып жатқан өзгерістерді басқа жастағыларға қарағанда баяу қабылдайды. ... ... ... қарт ... дәрігерлерге 1,5 есе көп шағым түсіреді. Басқа жас өкілдеріне қарағанда екі есе көп стационарлық ем ... ... ... асқан қарт адамдар жедел жәрдем шақыру үлесі 40%-60% құрап отыр. Жастары ұлғайған сайын адамның ағзасы ауруға бейім келіп, елу жастан ... ... ... ... топ ... қарағанда диагностикалық үш жарым есе көп шалдығады. Ал ... ... ... ... бес, жеті есе көп ... отырады. Ол аурулар қатарына: рак, қант диабеті, жүрген аурулары және тағы ... ... жасы ... ... акдам ағзасының ауруларға қарсы тұр қасиеті төмендейді, бір аурудың ... ... ... ... ... ... жағдайлар адамның физиологиялық күйіне өз әсерін тигізеді.
Әлеуметтік ... ... ... ... кәсіби және басқа шараларға әкеледі. Олар қажетті шарттарды қамтамасыз ... және осы ... ... ... ... ... бағытталады.
Қарт адамдар мен мүгедектерді әлеуметтік қорғаудың құрамды элементі заң қабылдаушы үкімет бекіткен ... ... ... ... ... ету ... ... немесе жеңілдік түрінде, ақшалай немесе табиғи формада қамтамасыз ету. Оған ереже бойынша, ... ақы мен ... ... және бір ... қосымша төлем осы категорияларға дифференцияланған, адресті әлеуметтік қолдау көрсету мақсатындағы ... ... ... ... ... - ... ... әкелетін критикалық өмірлік жағдайлардың жойылуы немесе бейтараптылығы кіреді. ... ... ... ету ... ... ... ... төлем (зейнетақы, жәрдемақы); табиғи қамтамасыз ету; қызмет пен жеңілдік, қызмет көрсетудің стационарлы және стационарлы емес түрі - ... ... ... ... еңбекке қабілетсіздерге, Қазақстанның мұқтаж азаматтарына беріледі.
Қарт адамдарға әлеуметтік көмекпен ... ету ... ... мен ... жәрдемақы, жергілікті арнайы әлеуметтік қорғау орган мекемелерінің қарттар мен мүгедектерге қызмет көрсетуі және оларды ... ... ... ... ... көмек көрсету.
Әлеуметтік қамтамасыз етуді мемлекеттік органдар, кәсіпорындар, жеке адамдар еңбек етушілер есебінен жасайды. Соңғы жағдайда фондтан ... ... ... ... ... ... емес, төлем көлемі арқылы анықталады. Мұндай тәжірибе батыс елдерінде кең таралған.
1995 жылы ... ... ... ... ... қарт ... мен мүгедектерге арналған 959 стационарлы мекеме, 700-ден аса ... ... ... үйде ... ... ... 900 бөлім, сонымен қатар, басқа да әлеуметтік көмек көрсететін мекемелер қатары (психолого-педагогикалық, шұғыл психологиялық көмек және тағы басқа) болды.
Қарт адамдарды ... ... ... ... дағдарысты жағдайда. Ол біріншіден ең көп қажетсінулерге: жалғыз басты зейнеткерлерге, мүгедектерге, 80 жастан жоғарыларға көрсетіледі.
Біздің еліміздегі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... бағыттары: зейнет ақының көтерілуі, зейнеттік қамтамасыз етудің жоғары деңгейге жетуі, оларға үйде қызмет көрсетуді ... ... ... ... ... және өмір сүру ... жақсаруы [38].
Үйде әлеуметтік көмек көрсету бөлімшесінде қарттармен ... ... ... ... үйде ... - ... қызмет көрсету ұйымдастырылады.
Әлеуметтік қызмет көрсету орталығындағы жедел әлеуметтік көмек көрсету бөлімшесі келесі қызметтерден тұрады:
* Жедел түрде ... ... ... ... мұқтаж адамдарға бір реттік көмек;
* Киіммен, аяқ киіммен қамтамасыз ету;
* Бір реттік материалдық көмек көрсету;
* Уақытша ... ... ... ету;
* Жедел психологиялық көмек көрстеу, соның ішінде арқылы да;
* Заңнамалық көмек көрстеу;
* Аймақтық ережеге ... ... ... да ... ... әлеуметтік көмек бөлімшесі де маңызды орында тұр.
Әлеуметтік зерттеулер нәтижесі бойынша қарттардың жағдайын жақсарту үшін елімізде ... ... ... ... ...
* зейнетақының көбеюі;
* зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің жақсаруы;
* үйде қызмет көрсету жұмыстарының дамуы;
* қарттарға арналған үйлер мен онда тұру жағдайларының жақсаруы және ... ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру бағытының ең басты мәселесі болып отыр. Бұл мәселе әр елде өзіндік ерекшеліктермен шешіліп келеді.
Кейбір елдерде зейнеткерлер зейнетақысын оның ... ... ... ... Ал ... ... ... зейнетақы жүйесі жүріп жатыр [39].
Қазақстанда қазіргі кезде Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан ... ... ... ... жалпы саны 1 млн. 600 мың адамнан асты. 2006 жылдың ... ... ең ... ... ... ... еңбекақының ең төмен мөлшерін, сондай-ақ асыраушысынан айырылған жағдайға және жасына байланысты ... ... ... ... мөлшерін есептеу, кедейлік шегін анықтайтын бірыңғай базалық әлеуметтік индикатор болып ... ... ... ... ... мөлшерін анықтау тек ең төменгі күнкөріс деңгейін ескеріп қана емес, сондай-ақ алушының бұрынғы еңбек үлесіне байланысты жүзеге асырылады. Елбасының Қазақстан ... ... ... осы ... 1 қаңтардан бастап, зейнетақы мен әлеуметтік төлемдер принципі бойынша төленуде. Зейнетақы төлемдерінің мөлшері инфляция деңгейінен 8 пайызға ілгерілете ... 2008 ... ... ... ... ... шамамен 1000 теңгеден артық сомаға арттырылады және оның мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейінің 40 пайызын құрайтын болады.Бұл ... ... жылы ... ... бірге орташа зейнетақы деңгейін 17710 теңгеге арттыруға мүмкіндік береді.
Қарттарға әлеуметтік-тұрмыстық қызмет көрсету жұмысына баса назар аударған жөн. Бұл ... ... ... ... жөн: ... өзі ... ... алмайтындарды ескеріп, ыңғайлы аяқ киіммен, киіммен, қарт адамдардың жүріп-тұруына жеңілдік беретін құрылдармен, кейбір гигиеналық жұмыстарды жүргізу кезінде қиындық тудырмайтын ... ... ету ... аз ... ... ... басты қарттарға әлеуметтік көмек көрсетудің жаңа түрі - ... ... ... жүріп жатыр. Оның құрамына дәрігерлер және әлеуметтік қызметкерлер кіреді. Олар: медициналық, әлеуметтік, тұрмыстық ақыл-кеңес беру т.с.с көмек түрлерін көрсетеді. Атап кету ... ... ... ... ... де ... ... аймақтарға медик мамандардың баруы, адрестік сауда-саттықтың жүргізілуі және т.б.
Қарттар мен мүгедектерге ... ... ... ... ... кең ... береді. Мұндай адамдармен жұмыс жасау үшін білім мен тәжірибенің және жан дүниенің үйлесімділігі қажет. Осы ... ие бола ... ... қарт ... өмір сүру ... ... ... тәуелсіздігін, мәртебесін көтеруді қамтамасыз етуге болады.
Мұндай мүмкіндіктердің шеңбері өте кең болып келеді. Себебі, психологиялық жағынан келіспеушіліктер тек қана ... ... ғана ... оның ... ... ... әсер ... Әлеуметтік педагог осы шеңбердегі келеңсіздіктің барлығын шешуге тырысып бағуы керек. Қазақстан Республикасындада қарт адамдар мен мүгедектер Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... заң қабылдаушы актілер кіретін республика конституциясы бекіткен әлеуметтік-экономикалық және жеке құқықтарға ие. Алайда, қарт және мүгедек ... ... ... ... және ... ... тоқтауына; құндылық ориентирлерінің трансформациясына, өмір салты мен қарым-қатынасына ... және ... жаңа ... ... ... байланысты өзгеруі айтарлықтай әлеуметтік мәселелерді туындатады [46].
Қарт адамдар мен мүгедектердің өмір қызметінің шектелуі - ең өткір мәселе ... ... Өмір ... ... ... ... өзіне қызмет көрсету мүмкіндігінің, қимыл-қозғалысының, жөн сілтеуінің, қарым-қатынасының, өз мінез-құлқына бақылау жасауының , сондай-ақ еңбек ... ... ... ... байқалады.
Бұл мәселені шешуде бірінші деңгейдегі мағынаға қарттар мен мүгедектерге әлеуметтік көмек пен ... ... ... ... ... жетіп отыр.
Әлеуметтік реабилитация әлеуметтік-экономикалық, медициналық, юристік, кәсіби және басқа шараларға әкеледі. Олар қажетті шарттарды қамтамасыз етуге және осы ... ... ... ... келуіне бағытталады.
Қарт адамдар мен мүгедектерді әлеуметтік қорғаудың құрамды элементі - заң қабылдаушы үкімет ... ... ... ... ... ... ету ... қызмет немесе жеңілдік түрінде, ақшалай немесе табиғи ... ... ету. Оған ... ... ... мен ... периодты және бір мезгілде қосымша төлем осы категорияларға дифференцияланған, адресті әлеуметтік қолдау көрсету ... ... ... ... ... ... - ... шарттарға әкелетін критикалық өмірлік жағдайлардың жойылуы немесе бейтараптылығы кіреді.
Сонымен, әлеуметтік қамтамасыз ету дәстүрлі формасын жеткізу: ақшалай төлем ... ... ... ... ету; ... пен жеңілдік, қызмет көрсетудің стационарлы және стационарлы емес түрі - әлеуметтік көмектің шұғыл формасында еңбекке қабілетсіздерге, Қазақстанның ... ... ... ... адамдарға әлеуметтік көмекпен қамтамасыз ету құрамына зейнетақы мен әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... қарттар мен мүгедектерге қызмет көрсетуі және оларды асырауы; ротездеуі; мүгедектерге жеңілдік; үйсіздерге ... ... ... ... мемлекеттік органдар, кәсіпорындар, жеке адамдар еңбек етушілер есебінен жасайды. Соңғы жағдайда фондтан төлеу ... ... ... ... ... ... төлем көлемі арқылы анықталады. Мұндай тәжірибе батыс елдерінде кең ... жылы ... ... ... ... ... қарт адамдар мен мүгедектерге арналған 959 стационарлы мекеме, 700-ден аса әлеуметтік қызмет орталығы, үйде ... ... ... 900 ... ... ... басқа да әлеуметтік көмек көрсететін мекемелер қатары (психолого-педагогикалық, шұғыл психологиялық көмек және тағы ... ... ... ең кең ... жерлері Тараз қаласында барлығы 140 қарт адам бар. Олардың 28 адамы қазақтар.
Тараз қаласында № 1 ардагерлер мен ... ... үйі ... ... ... мен мүгедектер интернат үйі бар. Оның ... 37 жыл, 120 қарт бар ... ... ... әлеуметтік қызмет орталығын (қарт жастағы және мүгедек азаматтар үшін) қарастыруды ұсынады.Оған бірнеше бөлімдер кіреді.Күндізгі бөлімде (кемінде 30 зейнеткер мен ... ... ... медициналық және мәдени қызмет көрсету ұйымдастырылады.Қосымша шаруашылықта немесе шеберханада шамаға шақ еңбек ... ... ... болу ... (кемінде 15 адамға есептелген) емдеу-сауықтыру және реабилитациялық шараларды, мәдени және тұрмыстық қызмет көрсетуді, тәулік тамақпен ... ету ... ... ... ... ... көрсету бөлімінде (ол қалада 120 адамға, ауылды жерде 60 адамға қызмет көрсетеді) үнемі немесе уақытша (6 айға ... ... мен ... ... ... ... ... (ақылы немесе ақысыз түрде) үйде әлеуметтік - тұрмыстық қызмет көрсетеді.
Үйде әлеуметтік көрсетудің негізгі тапсырмасы ... ... ... үйде ... ... ... табу ... табылады.
Әлеуметтік көмек орталығының шұғыл қызметі қызметтің кең тізімін қарастырады. Тегін астың тамаққа немесе азық-түлік жиынына мұқтаждарды ... ету; ... аяқ ... және ... ... ... ету, әр ... материалды көмек көрсету; уақытша баспана алуға көмектесу; шұғыл психологиялық көмек, соның ішінде ... өз ... ... көмек көрсету; региондық және басқа ерекшеліктермен шартты көмектің басқа түрлерін және формаларын көрсету.
Қарт адамдарды адресті қорғау Қазақстанда ... ... ... Ол ... ең көп ... ... басты зейнеткерлерге, мүгедектерге, 80 жастан жоғарыларға көрсетіледі.
Біздің еліміздегі әлеуметтік зерттеулер қарттарға жағымды жағдайды қамтамасыз етудің негізгі ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейге жетуі, оларға үйде қызмет көрсетуді дамыту қарттарға арналған үйлердің көбеюі және өмір сүру жағдайының жақсаруы.
Қазіргі мемлекетте әлеуметтік ... ... ... ... бірі ... ... етудің жоғарлауы болып табылады.
Қарттарға әлеуметтік-тұрмыстық қызмет етушіге баса назар аудару керек. Бұл жерде, өзіне ... ету ... ... ... жайлы аяқ киіммен, киіммен, қарт адамдарға көшедегі қозғалыстарды жеңілдететін, үй ... ... ... ... ... ... әртүрлі құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету.
Бұл мәселені шешу үшін, архитектуралар, дизайнерлер, гереонтологтар баяғыда-ақ осыған сәйкес тұрмыстық техника ... ... ... ... ... ұсыныстар мыналардың туындауына әкеледі:
* тамақ дайындауда операцияларды бағдарламалайтын автоматтандырылған асханалық комплекстер.
* төсек тартып жатып қалған ... ... ... ... ... және ... ... көмек көрсету.
* қарттардың жасерекшелік спецификасы тіркелген бастаманың тазалайтын арнайы жинақ және механизмдер, сондай-ақ қарт адамдарға тұрмыстық іс-әрекеттің ... ... және ... ... тиетін қарапайым, бірақ өте керекті құрылымдар.
* қарт адамдарға ванна қабылдауға арналған тұтқалық және ... ... ... аяқ ... ... арнайы тіреулер.
* табалдарықтың орнына жалпақ пондустар қою.
Ұсыныстар жақсы, алайда біздің елімізде олар қанағаттанарлықсыз жағдайда жүзеге асады.
Біздің елемізде 1986 жылдан ... ... үйде ... ... ... қатар, тіпті жаңа бөлімдер күндіз келіп кететін бөлімдер кіретін зейнеткелерге қызмет көресету ... деп ... ... ... бастады.
Мұндай бөлімдерді ұйымдастырудың мақсаты - ... ... ... ... жалғызбасты қарттардың қолыбос кездеріне арналған өзіндік орталықтар жасау. Мұндай бөлімдерге адамдар ... ... ... ... ... деп ... олар күні бойы жайлы ортада болуға, қарым-қатынас жасауға, уақытты мағыналы өткізуге, әртүрлі мәдени іс-шараларға қатысуға, бір ... ... және ... ... ... ... ... медициналық көмек алуына мүмкіндік алады.
Мұндай бөлім қызметтерінің негізгі тапсырмасы қарт адамдарға жалғыздықты өткеруіне, тұйық өмір сүру ... жаңа ... ... болуына, белсенді өмір сүруінің қалыптасуына көмектесу болып табылады.
Басында ... ... ... ... ... ... болды, өйткені бұл мекемелердің келушілерді ыстық тамақпен қамтамасыз ететін жабдығы бар, бөлімге сәйкес алаңы ... ... 25-50 ... есептеген. Алғашында бөлімде уақыт өткізу уақыты шектелмеген еді. Тамаққа төлейтін ақша зейнетақы байланысты әртүрлі болды.
Алғашқы орталықтар ... ... ... ... кету уақыты белгіленбеді. Бірақ, бұл мекемелердің тәжірибесі оларды зейнет жасындағылары арасында әйгілі етті, бөлімге күндіз келіп кеткісі ... ... ... қызмет көрсету зонасында тұратын және бөлімге келіп кетуге арыз беріп тіркелген зейнеткелердің санына қарап, көптеген территорияларда жыл ... ... ... ... 2 ... одан да көп рет болу ... бір топ жиналатын мерзім есептелді.
Бөлімге өзіне қызмет ету және белсенді қозғалу қабілеті сақталған, олардың жанұялық жағдайларынан ... ... мен ... жеке ... мен ... қабылдауға болады деген медициналық мекеменің анықтамасы негізінде қабылданады [46].
Бөлімде дәрігерге дейінгі медициналық көмекке, клуб жұмысына, кітапханға, ... және тағы ... ... ... ... жолмен, Ресейде еңбекке қабілетсіз азаматтар көмек қызметін жасау мен дамытуда, әлеуметтік жұмыс бойынша жаңа ... ... одан әрі дами ... ... ... жасауға негіз бар.
Сонымен бірге карт адамдармен әңгімелесу де тиімді әдістердің бірі ... ... ... қарт ... ... ... ... деп айтсақ қате айтпаймыз. Алғашқы әңгімлесу мақсаты клиенттің әлеуметтік көмек алуға деген құқығын анықтау. Мұнда көп нәрсе әңгіменің сапасына ... ... ... ... ... ... ... әрекеттесу ретінде дәл анықталады. Бұл өнер және ... ... осы ... енді ... ... ... адамның мінез-құлқын, мінез-құлқының түрткісінің белгілі және құпия себептерін түсінуге қабілетті болу керек. Бұндай білім жұмыстың тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... ... іздеп отырғанын зер салып тыңдау және бақылау арқылы объективті фактілер мен субъективті сезімдерді жеке ... ... ... айналдыра алады.
Әңгіме жүргізудегі негізгі дағдыларға негізгі 10 қағида жатады. Басында клиенке әңгіменің жалғасатыны туралы хабар беру; әңгімені клиент жағдайда ... ... ... еркін атмосфераны құру үшін тілектес болуға тырысу; жағдайға клиенттің көзімен қарау; адамды сол күйінде қабылдамай, пікір айтудың қауіптілгін сезіну; әлеуметтік ... ... ... ... ... ... үшін жалына, басына не деп жауап беруге болатын сұрақтардан қашу; клиенттің орнына сөйлемеу, оның орнына ойламау; қатты ... ... және ... паузасы мен үндемей отыруына үйрену (бұл көбіне клиенттің күш салып ойланып отыратын ... ... ... да бір ... ... ... мысалы, клиенттің қаражат жағдайын, оның ауруларын, ренжуін, өзіндік қарым-қатынасын және тағы басқа. Әр әңгіменің оның сызбасы болуы ... ... ... ... ... ... әңгіме - кездесу алдыңғы әңгіменің құрамын тіреу етіп алу керек, сонымен қатар жазбаша немесе видиозапись қолданылуы керек.
Әңгімелесу процесінде ... ... ... беруі немес оны теріске шығаруы жұмысшының қандай да бір шешім табуна ... ... ... ... мен оның ... бір-біріне сәйкес келмеуіне назар аудару керек. Мысалы, зорлыққа тап болған адам басқаның бұған араласқанын қаламайды. Бұл күтпеген өзгерістер немесе ... бір ... ... ойша ... ... ... ... де ешнәрсені білдірмейді.
Әлеуметтік жұмысшының әңгіме-интервьюі күнделікті әңгімелерден мынадй қасиеттерімен ерекшеленеді. ... ... ... мақсатқа жетуге бағытталған тақырыбы болады, әңгіменің уақытша шеңбері анық болады. Өзара қатынастың жағымды және жағымсыз жақтары болады. ... ... ... ... Әлеуметтік жұмысшы мен клиенттің алғашқы кездесулерінің таза информациялық қызметтен ... кем ... 3 ... бар: ... ... ... ... одақ құруға ұмтылу; әлеуметтік жұмысшы клиенттің онымен сезімдерін ... ... ... ... ... ... ... әдістері мен формаларын демонстрациялайды. Егер бұл факторларда назарға ілмесе, ситуацияны басқару мүмкін емес. Әсіресе, егер клиент ... ... ... ... ... жұмысшылар тұйық, өздеріне қандай көмек керегін айтудың орнына ол туралы сөз қозғамау үшін бәрін ... ... ... ... ... себептерінің бірі, бейтаныс адаммен кездесу ұялу сезімін, үлкен үміттің, сәтсіздік сезімін, өзін тәуелді сезінуін туындатады. Әлеуметтік жұмысшы клиент не өзі ... ... ... ... ... ... ... керек себебі, бұл клиенттің негативті реакциясын туындатады [45].
Практиктер көбіне олардың көмектерін қолданғанда бірінші әңгімеден кейін кездесуге келмейтіндеріне қиналады. ... ... ... 50%-ы, ... ... ... ... көрсетті. Алғашқы әңгіме жағымды нәтиже берсе де, екінші кездесуге келмеуінің көптеген басқа да себептері бар. Мысалы, біреулер үшін алғашқы ... ... ... тек аса қажет болған жағдайда ғана барғанды қалайды және тағы басқа.
Сәтті әңгімелер әңгімелесудің мазмұнына ғана ... ... егер ... ... ... ... оның ... байланысты ойын және әлеуметтік жұмысшы ... ... ... ... және оны ... ... ... де тәуелді. Егер жұмысшы қарым-қатынастың ... ... ... ... тырысса интервью сәтті деп саналады.
Егер клиенттің физикалық кемшіліктері, ақыл - ой, есту, сөйлеу бұзылыстары болса, онда ... ... ... ... ... ... Тіпті тәжірибелі жұмысшылардың өзі кейде жағдайды алдын ала болжайды немесе клиенттің не айтқысы келгенін өзі ... ... ... ... ... ... берген жөн, өйткені адамға өз тарихын өзі айтуға мүмкіндік берсе, ол өз ... ... тез ... ... ... ... қиындық тудырады. Клиентті белгілі бір класқа жатады деп қарамау керек, өйткені, бұл ол туралы ... ... және ... ... ... әкеледі, адамдар олар туралы асығыс шешім жасауға болмайтын өте ... ... және ... ... болады.
сұрақтар қою. Сұрақ қою тұлға аралық қатынастың ... ... ... тапсырмамыз қай әдіс қашан тиімді және қашан кедергі болатынын анықтау. ... ... ... сұрақты күмәнді немесе кінәлаушы мәнерде, немқұрайлы ... жылы ... ... ... ... қорқынышты немесе сенімсіздікті сезінуіне ... ... ... тон мен ... ... көп қою, ... ... болып көрінсе, сұрақты тым аз қою маңызды ... ... ... жасауға әкелуі мүмкін.
Тәжірибесіз адамдар егер клиент әңгіменің неге қатысты екенін байқап қойса сұрақтарын қоюдан ... ... ... деп ... ... көп ... болып табылады, бұл клиент өз қылығын түсіндіруі керек дегенді білдіреді, сөйтіп оның қорғану позициясын алуына әкеледі. Сұрақты сөзімен ... ... ... екі ... ... ... ... беруі мүмкін, мысалы, кәрі әйелден неге үйден шығуға қорқасыз деп сұраудың орнына, егер ол ... ... не ... ... ... деп ... ... білу - бұл әлеуметтік жұмыста аз зерттелген. Бірақ, ол өте маңызды, өйткені, бұл тек ... ... ғана ... ... процесінің бастауының бір жолы.
Сұрақтардың респортерлық типі кейде, егер корреспонтенттің алдында оппоненттің ... ... ... үшін ... ... жатса сәтті болуы мүмкін. Өзгерісті соңғы мақсат деп ... ... ... ... - ... ... ... құрастыру: , , бұлардың барлығы клиенттің ... ... ... ... жаңа мүмкіндіктерді қарастыруын стимуляциялайды. Нотация оқу немесе алдын ала кеңес беруді қаламайды және олар тәжірибелі көмекші болып табылмайды. ... ... ... ... оған ... ... ... жоқ, бұдан клиент негізгі мәселені жеңген кезде немес ол ... ... ... ... оралуға болады.
сұрақ қоюдың басқа типі . Ол ... ... ... және ... ... ... ... отбасының басқа екі мүшесінінің өзара қатынасын үшінші жақтың қалай көретіні туралы жаңа информация береді.
Мынау ... ... ... ... одан әрі ... түседі, бұлар мәселені шешудің жолын ұсынарда қолданады [49].
Жақсы әлеуметтік жұмысшының мынадай 6 сапасы болады:
* Симпатия немесе түсіну - ... ... ... көзімен қарауда;
* Сыйлау, клиенттің мәселесін ол оны өзі шеше алады деген сенімділік ... үшін ... ... ... адам ... ... түсінуі үшін, оның нақтылығы, айқындылығы;
* Өзін-өзі білуі және ... өзін ... ... ... өзін ... ... табиғи ұстау;
* Нағыз сол сәтте болып жатқан нәрсеге байланыстылық.
Енді бастаған әлеуметтік жұмысшылар қиындық тудыратын қарым-қатынаста қиындықтарға ұшырауы, ... ... үшін ... ... ... ... ... әлеуметтік жұмысшыларға мынадай ұсыныстар беруге болады.
* адам мінез-құлқын айқын және құпия себептерін білу және түсінуі керек;
* тұлғааралық қатынастың дағдысы болуы ... ... қоя ... керек;
* түсініксіздікке әкелетін қатынас бөгеттерін жоюға тырысу.
Сөйтіп, берілген ... ... ... ... ... ... және ... білуі керек. Тәжірибелі кеңесші болу үшін түсінгіш және қамқоршы болу жеткіліксіз, тәжірибеде көптеген жұмыстың әдіс-тәсілдерін тиімді ... ... ... ... ... ... біз ... әлеуметтік жұмыс жүргізе аламыз және оны тиімді ете аламыз. Қарттармен әлеуметтік жұмыс жүргізудің тиімділігі қоғамдағы ... пен ... ... қамтамассыз ете алады.
Сонымен бірге қарт адамдармен әлеуметтік ... ... ... бос ... аса назар аудару керек. Себебі бос ... көп ... ... ... табылады, ал ол уақытты тиімді пайдалану мәселелердің шешіміне алып келеді [50].
2.2 ҚАРТ КІСІЛЕРГЕ ИНТЕРНАТ- ҮЙЛЕРДЕ КӨРСЕТІЛЕТІН ӘЛЕУМЕТТІК ҚАМҚОРЛЫҚ
Қарттар ... әр ... ... ... ... әр ... тұрмыстық жағдайы әр түрлі қарттар орналыстырады. Мысалы әлі еңбек етуге жарамды, денсаулығы тың ата- әжелерде денсаулығы жарамсыздары да кездеседі.
Қарттар өз ... ... ... ... ... оны үнемі аңсап жүреді. Қарттарға құрмет көрсету адамгершілігі өз балалараынан болмасада, басқа жастардан туындалуы мүмкін. ... ... ... заң бар: ... ... өз ... балаларынан шапағат таппай өмір лайықты қамтамасыз ету бағытында мемлекеттің шапағатын көреді. Жасы ... ... ... ету, олардың киелік кеңестерін, ежелге келе жатқан халқымыздың дәстүріне сай берген ақыл кеңесін тыңдай отырып ... ... ... жүру ... ... ... бар.
Қарттар үйінде қарт адамдарды әлеуметтік жұмыстарға араластырудың мәні зор. Әдетте әлеуметтік қызметтер ... ... ... ... ... ... ... көрөпшіліктерді, балаларды аралыстырады [24].
Қарттардың неғұрлым жас балалармен жұмыс істеуі, оларға соғұрлым ләззат береді. Қажеттердің өтілуі жастар арқылы іске асады. ... ... ... ... ... етеді. Төмендегі мысалдарғды атап өтсек олар:
1. Қарттар үйінде қарттармен бірлесе отырып, балалардың мақал- мәтелдер үйренуге ... ... ... ... концерттерді ұйымдастыру;
3. Қарттар үйіне арнайы бір күнді арнап, балалардың қарттарға өз
қолдарымен жасаған сыйлықтарды сый ... ... ... ... балалар әр түрлі тақырыпқа шығармалар жаздыру;
5. Мереке күндері мерекені ... атап ... ... ... ... ... ... қарттардың өткен тәжірбиесіне, кәсіби іс- әрекетіндіегі жетістіктерін баяндау.
Әлеуметтік қызметкердің негізгі міндеті- әрқашан ... ... ... ... жұмыстарды ұйымдастырып, оларды жүйелі түрде жүргізіп отыру.
. Әрине, әр жастың өз ерекшеліктері мен құндылықтары өзгеше. Бірақ адам ... ... оған ... , ... пен ... ... Өмірде ең жақсы өзіңдң біреуге керек қылғаны емес ... ... ... ... ... әлеуметтік жұмыстың негізгі басты бағыттарының бірі. Қамқорлық қарт ... ... ... ... мен ... құқықтық түрде қорғау негізінде түсіндіріледі.
Қарт кісілерге әлеуметтік қамқорлық көрсетудің негізгі түрі- интернат-үйлер қалыптастыру жүйесі болып табылады. ... ... оның ... мен ... ... ... ... міндеттері мынандай:
- тұрғын қарттарға материалдық-тұрмыстық қызмет көрсету;
- оларға үй жағдайларымен сәйкес өмір сүрудің қолайлығын қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... және ... көмек көрсету;
Интернат- үйлерді ұйымдастыру мен қалыптастырудағы негізгі қағида- қарт кісілердің әлеуметтік-топтық, жеке тұлғалық ерекшеліктерін; олардың қызығушылықтары мен ... ... ... өзгерулерін; психологиялық және биологиялық мінездемелерін есепке алу болып табылады [46].
Қазіргі кезде, интернат-үйлеріне әсіресе, қозғалу ... ... ... және ... ... ... ... қажет ететін қарт кісілер түсуде.
Әлеуметтік зерттеулер бойынша, қарттардың мұндай мекемелерге келуіне мәжбүр ететін себептер: бұл - жалғыздық (48,8%), ... ... ... (30%), ... ... ... мен ... инициативасы (19%).
Интернат-үйлерінде тұратын қарттардың арасынан 3 топты ... ... ... ... ... ... ... қаламайтындар, бірақ әр түрлі себептерге байланысты интернат-үйлеріне келуге ... ... Бұл ... оңай мәселе емес [46].
Соңғы кездері, елімізде қарттардың үйлеріне барып әлеуметтік қызмет көрсету үрдісі ... ... Бұл- ... мен ... ... жеткізу ұйымы, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету, қаза болған ... ... ... дәстүрін ұйымдастыру, әр түрлі тұрмыстық қызмет көрсету жолдарын ұйымдастыру (үйінжөндеуден өткізу, жылумен қамтамасыз ету, су ... ... ... ... ... ... іс қағаздар жұмысына көмектесу [52].
Кесте 1. Қазақстан Республикасындағы қарттар мен ... ... ... ... ... ... ... тұратындардың саны
Ақмола облысы
7
447
Ақтөбе облысы
2
609
Алматы облысы
2
279
Атырау облысы
1
107
Шығыс Қазақстан облысы
11
2436
Жамбыл облысы
3
448
Батыс Қазақстан облысы
6
1022
Қарағанды облысы
10
1939
Қызылорда облысы
1
174
Қостанай облысы
10
1423
Маңғыстау облысы
1
121
Павлодар облысы
4
568
Солтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ҚР ... жөніндегі Агеттігінің мәліметтері негізінде жасалған
Әлеуметтік қызметкердің басты ерекшелігі мемлекеттің әр түрлі саласындағы әр тарапта қызмет ету, соның бірі- ... және ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттік іс болып табылады, басқаша айтқанда әлеуметтік қызметкер мемлекеттік істі жүзеге асырады.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... барлық саласында өркениетті елдердің жолына түсті. Олардың ішінде қарттарға әлеуметтік қамқорлық жасац мәселесі де бар. ... ... ... ... жастық өмірлерінде белгілі бір қоғмдық қызметпен айналысатын немесе ҰОС ардагерлері болып келеді.
Үкімет тарапынан, соғыс еңбек ардагерлері туралы заң жобасы жасалып, онда ... және ... ... мүдделері қамтылған. Бұл заң жобасында Қазқстандағы қазақстандықтардың лайықты өмір сүруін, ... ... ... ... сый ... ... ететін жағдайлар жасау, қарттар үйіндегі ата- әжелерге бүкіл мемлекеттік жасау, мемлекеттің тарапынан да, қоғам тарапынанда мұқтаждары мен ... ... ... бөлу ... ... ... қорғаудың құқықтық кепілдектер белгіленген.
Сондай- ақ заң ... ... ... және мемлекеттің мүддесі үшін басқа да соғыс операциясы ... Отан ... ... ... ... аса ауыр ... ... жағдайларда Еңбек еткен немесе еңбегі үшін марапатталған ... ... ... ... ... ... Заң ... қарттардың мынадай санатын белгілеген:
* ҰОС қатысушылар;
* ҰОС мүгедекетер;
* ҰОС қатысушыларға теңестірілетін адам;
* ҰОС ... ... ... ҰОС тыл ... жасы ... ... ... киелі кеңестерін, ежелден келе жатқан дәстүрге сай берген, ақыл кеңестерін тыңдай отыпыр, солар көрсеткен жолмен жүру дәстүрі халқымызда әлі ... ... ... ... ... ... ... қорғау, көмек көрсету әлеуметтік қызметтің назарынан тыс қалған емес. Соңғы жылдары әлеуметтік танушылардың негізгі пікір таластарының бірі- отбасына және ... ... ... ... ... жұмыскрлкрінің саның арттыру. Бұл қоғамды толғандырып отырған мәселе.
Әлеуметтік қызметкер әр қашанда өзі атқаратын жұмыстарға жауапты әсіресе қарттармен ... ... ... бір ... ... ... ... болу қажет.
Әлеуметтік қызметкердің қарттар үйімен жүргізілетін әлеуметтік - педагогикалық- психологиялық жұмыстары екі жақты ... ... ... ... ... мектептегі оқушыларды ұйымдастырып алып барып, мерекелермен құтықтап, сыйлықтар беріп, концерттік ... ... ... ... ... ... көрсету болса, екі ншісі балаларға жастарға тәрбие беру, ерте байап ... ... ата- ... ... ... сезіндіру, үлкенді сыйлау, ата- әже алдынан кесе өтпеу, оларға көмектесу сияқты, тәрбиелік іс- шаралар жүргізу;
* ... ... ... ... ... ... ... уақыт тауып, жүйелі түрде өткізіп отыру керек. Сондай- ақ әлеуметтік ... ... оның ... ... ... саласына байланысты кейбір ерекше қасиеттерімен қиыншылықтарын жас ұрпаққа үлгі етіп отыру қажет [53].
Әлеуметтік қызметкер қарттардың еңбегін асыл мұра ... ... оны ... үлгі ... ретінде пайдалынады. Қоғамның ең бір талаптарының бірі әр ... ... өз ... ... күш ... жұмсап, қоғамдық байлықты еселей түсуге еңбек үлесін қосуы, еңбекке адал саналы ... ... өмір ... алғы ... ... ... тәриелеу отбасынан бастау алып, мектепте жалғасады. Мемлекет қарттарды әлеуметтік қорғау және барлық мүмкіндіктермен қамтамасыз етуді мойынға алған дегенмен, қарт үйінде ... ... ... кейде қорқыныштарына өз балалары себепші.
Әлеуметтанушылардың пайымдауы бойынша қазіргі қоғамдағы әлеуметтік қызметкердің қызметі- жастарды осы қоғамда өмір ... ... ... ... ... және деңгейлі тәрбие алуына жағдай жасау. Толыққанды тәрбиелі адам өз ата- анасын керексіз етіп, ... ... ... Сондай-ақ әлеуметтанушылардың пікірі бойынша, қарттар үйіне өз атасын өткізбеудің бірден бір жолы- отбасындағы қарама- қайшылықты болдырмау, ... ... ... алдын алу.
Қазақ халқы - деп бекер айтпаған. Қоғамдағы түрлі саладағы, іс- шаралар олардың бірлесіп ... ... қарт ... қамқорлық жасау мүмкіндігін күштейді.
Мемлекет қарттардың мінез- құлқын, өзіне және қоғамға көз қарасын қалыптастыруға әр кез дайын болу қажет. ... ... ... ... ... ... өзі сену, қайырымдылық, әрине денсаулықты нығайту әлеуметтік қызметкер үшін басты мәселе. Қарттармен жұмыс ... ... ... ... әр түрлі мақсаттары бар.
* Қарты бар үйдің пірі бар,- ... қарт ... ... сөз ... ... ... жоқ.
* Қарттар өзін іздейтің өздерін ұғынатын қоғамда жас ... бар ... ... ... ... ... қартаямыз : мәңгілік жастықты ешкімге жазбаған. ,- демекші өзін қартайған кезде тастап кететін безбүйрек емес, жаны ашыр бала ... ... ... ерте ... ... керек.
Осылайша қарт адамдарға интернат үйлерінде көмек көрсетіледі. Алайда интернат үйлері ол адамның өз үйіндей бола алмайды, сол себепті де ... ... қарт ... ... ... ... өте күрделі мәселе. Интернат үйлерінде әлеуметтік жұмыскерлер қаншалықты жұмыс жасаса да қарт ... ... өмір бере ... [46].
2.3 ҚАЗАҚСТАНДА ҚАРТ АДАМДАРМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫС ЖҮРГІЗУДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Қарт адамдарға қатысты мемлекеттік - саясаттың бағыттарынан бастайық: 1-ден, ... ... ... ... өзгерістерге дайындау, 2-ден егде үлкен жастағы адамдардың өмір сүру сапасын жақсарту, 3- ден халықтың өсу ... ... ... ... ... әлеуметтік қызмет терін әрі дамыту.
ҚР қарт адамдарға әлеуметтік қызмет көрсету жүйесінің инфрақұрылымы әлеуметтік қызмет көрсету стационарлық жартылай стационарлық және ... емес ... ... ... ... қалыптасқан тұратын үйіне барып қызмет көрсету, әлеметтік тұрмыстық әлеметтік медициналық, құқықтық, қызмет көрсетудің муниципалдық ... ... ... ... ... мекемелерінің стационарлық торабының дамуы брнеше бағыттар бойынша жүргізіліп келеді.
* Тұрақты өмір сүрудің ең бір ... ... ... ... Медициналық, әлеуметтік көмек көрсету және реабилитациялаудың қайта қалпына келтірудің сапалы түріг ұйымдастыру;
* Әлеуметтік мәдени бағыттағы қызметтерді беру;ъ
* ... ... ... ... ... ... ... герантологиялық орталықтар.
Еліміздің еңбек және әлеуметтік министірліктің 2006-2008 жж арналған жоспарларында келесідей шараларды жүзеге асыруға көзделген:
* әлеуметтік қызмет ... ... ... ... жаңа ... іске ... ... астам әлеуметтік қызметтің бөлімдерін ашу;
* үйге, тұрғын үй жайға әлеуметтік- медициналық қызмет көрсету қосымша мамандырылған бөлімшелерді ашу;
* үйге барып қызмет ... ... 10-12 ... ... ... адамдарға әлеуметтік қызмет көрсету жүйесі негізінен тұрақты жұмыс атқарылып отырғанымен осы адамдардың жеке қажеттіліктері ... ... ... ... көрсету әлеуметтік қызметтердің орталықтары маңызды рөл атқарылып келеді. Олардың тең жартысы кешендік орталықтар. Олардың әлеуметтік қызметтері бардық ... бере ... деп ... болады.
Республиканың Солт. Шығыс облыстарында орталықтар кешенді қызмет көрсету ... ... ... ... ...
* ... ...
* психикалық бөлімдер,
* психикалық жүктемені кеміту ...
* ... ...
* ... ... ... ... адамдардың өмірінің қамтамасыз етудің болашақтағы моделі деп, егде жастағы жалғызбасты адамдардың арнаулы үйлерін айтуға болады.яғни жалғызбасты адамдардың өмір сүру ... ... ... қызметтің жаңа түрі - әлеуметтік пәтер [44].
Егде жастағы ерлер мен әлеуметтік жұмыс атқарудың қазіргі технологиясының ішінде және жүйелерін ... ... ... ... ... ... өзі ... және өзара көмек көрсету топтары бұл шағын бес - жеті адамнан құрастырылатын ұжымдар. Олар кейбір жағдайларын алдын ала ... ... ... ... осы ... ... ... бірі ұйымдастырылуы мүмкін. Олар жақын тұратын, бір- бірімен ұдайы байланыста ... ... ... Топ ... ... қажеттіліктерін олар оны бірігіп шешіп, бір- біріне көмектесу арқылы іске асады. Өзара көмек көрсету топтары өмірінің әр ... ... ... ... ... ... ... кейбіреулері өздерінің мүшелерінің проблемаларына қоғамдық пікірдің қалыптасуына ықпал жасап, ... ... ... ... ... тырысады. Мүгедекетрдің отбасылары бірін- бірі қолдауды қамтамсыз ету ... ... ... ... ... болады. Мысалы шектелген мүмкіндігі бар адамдар қоғамның қандай да ... ... ... ... ... шын ... ... болуға тиісті. Бірақ бұл біздің елде заң жүзінде бекітіліп негізделген.
Өзара көмек көрсету топтары ... әр ... ... мәселелерді шешуге көңіл аударады. Олардың кейбіреулері өздерінің мүшелерінің ... ... ... ... ... оларға көзқарасын өзгертуге тырысады. Мүгедектердің отбасылары бір - бірін қолдауды, қамтамасыз ету үшін осындай топтарды құруға мәжбүр ... ... ... ... бар ... ... ... да болмасын мүшелерімен қарым- қатынастар жасауға шын мәнінде құқылы тиіс. Бірақ біздің елде заң түрінде бекітіліп, негізделмеген. Бұл ... ... ... ... ... іске ... Көптеген топтар бірнеше бағыттарда жұмыс істейді. Бұл топтар өздерінің ресурстары таусылғанға дейін жұмыс атқарады. Өзара көмек көрсететін топтары әлеуметтік ұйымдардың ... ... ... ... негізделген. Әлеуметтік қызмет белгілі бір жағдайда өзара көмек топтарының ішіндегі қатынастарының өзгешеліктерін айқындалып отыр. Сонымен әлеуметтік қызметтің осы топтарға жасайтын ... әр ... ... ... отырады. Кейде өзара көмек тобы әлеуметтік қызметтің шеңберіде қайсібір жағдайларда өз бетімен дербес ... ... ... ... ... ... ... ұйымның статусын алады. Мысалы ТМД ардагерлері құқықтарын сақтау мақсатында ауқымды ... ... ... ... көмек ұйымдастыруда топтардың әр түрлі міндетті қызметтері іске асырылады. Олардың мүшелері:
Бірінші, туындап отырған ... шешу ... ... ... ... ... ... материалдық көмек алады;
Үшінші, өздеріне деген ықыласты қолдауды сезінеді;
Төртінші, Қарт адамдарға өзара көмек көрсететің қалыптасуына және дамуына тікелей немесе ... ... ... ... тигізе алады;
Бесінші, өзара көмектің және мемлекеттік қолдаудың әлеуметтік саясаттың тиімділігіне вқпалы;
Алтыншы, әлеуметтік ... ... қарт ... ... ... ... ... терапия мен реабилитацияға жұмсалатын қаржылардың ұдайы өсуі;
Сегізінші, мүмкіншіліктерді іске асыруда қарт адамдардың бірдей жағдайда болмауы[45].
Өзара көмек- бұл жалпы қажеттіліктерді және ... бар қарт ... ... ... өзара іс- әрекеті.
Өзара көмек әлеуметтік қолдаудың түрі ретінде өзінің құрамына төмендегілерді еңгізеді.
+ рухани қолдау;
+ ақпараттық көмек;
+ статустық ... ... ... ... көмек
4914900571500354330057150024003005715001257300571500114300571500
468630090170Диффузиялық қолдау
00 ... ... ... ... ... ... ... ... ... қолдау
80010090170 ... ... ... ... ... ... ... ... 1. ... ... ... ... ... таңда ең маңызды қолдау- инструменталды қолдау болып есептеледі.
Инструменталды қолдау дегеніміз- қарт ... ... ... ... пен ... ... ... ету.
Өмір сүрудің субьективтілігін қолдау үшін- ақпараттық және статустық қолдаулардың маңызы зор.
Ал эмоционалдық қолдау-әлеуметтік қолдаулардың басқа түрлерін қабылдау үшін ... ... ... қарт ... ... жетекші түрі және эмоционалдық қолдаудың басты элементі. Сондықтан да эмоционалдық қолдауды қарт ... ... ... ... ... деп атайды.
Қарым-қатынас жасау-егде жастағы қарт кісілердің қызметінің жетекші түрі және эмоционалдық қолдаудың басты элементі. Сондықтан да эмоционалдық қолдауды қарт ... ... ... түрінің негізі деп атайды.
Өзара көмек мазмұны бір ... ... егде ... ... ... ... ... болып келсе, екінші жағынан өмірдің қиын кезіндегі қайғылы оқиғаларға мүгедектік алуына т.б. ... ... ... қол ... ... азайып, қолдауды қажетсінеді.
Өзара көмек тобының қалыптасуы және даму процесінің үш кезеңдерін ажыратуға болады
* Даярлап қалыптасу кезеңі;
* Алғашқы жұмыс істеу кезеңі;
* Іс- ... іске ... ... кезеңі көмектерден құрылады оның құрамына 2-3 зейнеткерлер немесе 1 қарт адам және әлеуметтік жұмыстың ... ... ... ... әр ... ... ... белгілі бір бағытымен шұғылданады: жұмыс істеуге ғимараттарды іздеу, жарнамаларды ұйымдастыру, туындайтын қиыншылықтарды ойластыру қажет.
Топты ұйымдастыруды мамааннан күш ... ... ... ... етеді. Өзара көмек топтары үлкен және шағын болып келеді. Бұл қарт адамдардың қоғамдық ұйымдары. Топты заңды түрде рәсімдеум, оның ... ... ... ... [46]. ... адамдарға қолдау қоғамдық түрлерінің дамуында әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарын қоғамдық ұйымдар мен ... ... ... рөлі ... арта ... ... адамдармен әлеуметтік жұмыс атқару қазіргі технологияның ішінде ортақ мүдделері бойынша клубтарды құру ... ... ... басты мақсаты- бос уақытты тиімді , көңілді өткізуге әр ... ... ... ... ... ... ... Бұл мекемелер қарт адамдарға белгілі бір қызметтің түрін ... ... ... ... ... ... ... клубтың міндеті- әр түрлі рухани қажеттіліктерді қанағаттандыратын қарт адамдарға арналған клубтың екі түрін атап ... ... орны ... ... ... жайы бойынша
Клубтың бірінші түрі бұрынғы кәсіпорындардың жұмыскерлері қазір зейнетақы үшін ұйымдастырылады. Мұндай клубта бірін- бірі танитын, көптен танитын елдер ... Бұл ... ... қатынас қайта жаңғырту, нығайта түседі. Кәсіпорынмен байланыста болуын сезінеді, адамдарда кенеттен зейнетке шығу кезеңінде туындайтын стресс жағдайы кеми ... жайы ... ... клубтың артылықшылықтары олардың мүшелерінің бір-бірімен жақын жерде тұруы. Бұл қарт ... ... ... жиі қатысып тұруына қолайлы жағдай жасайды.
Клубтың табысты жұмыс істеуі. Оның бағдарламалық іске ... ... ... ... ақ оның жұмысына басшылық іскерлігі ықпалын тигізелді. Яғни оның ... ... ... ... ... іске ... ... жұмыс түрлеріне және ғимараттың мүмкіншіліктеріне байланысты құрал- жабдықтар, приборлар, құрал- саймандар мен жабдықталған шеберханалар ұйымдастырылуы қажет. Қазіргі ... ... ... ... әлеуметтік- экономикалық жағдайда әлеуметтік қызметкер жаңа қажеттіліктерді табатын, ... және ... ... үшін ... ... жүргізу керек. Жаңа қызмет көрсету түрлерін ынталандыру, олардың тиімділігін, шығындардың азаюлығын қамтамасыз ету бүгінде өзекті мәселеге айналып отыр.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін әлеуметтік көрсеткіштерге қол жеткізу қоғам мен мемлекеттік идеологиялық көз қарастырудың жиынтығы.
Қазақстанның қазіргі әлеуметтік ... 50 ... ... қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясында тұжырымдалған ол стратегияның 3 - ші басымдығы болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қатарларын әлеуметтік қолдауға бағытталған: көпбалалы отбасылар, қарт адамдар, зейнеткерлер, әйелдер мен жастар.
Әлеуметтік саясаттың мазмұның қарастырған ... өте кең ... ... ... Әлеуметтік құндылықтарға табиғи емес құбылыстардың барлығы жатады.
Оның бәрі адамға арналған әлеуметтік саясаты іске асыруға процесіне қарастырылған. ... ... ... ... ... ... әлеуметтік статистикадағы көрсеткіштердің сан алуан түрмен белгілейді.
БҰҰ әлеуметтік сясаттың көрсеткіштері келесідей бөлімдерін тұрады:
* Халық;
* Қоғамның әлеуметік ... ... және ... ... және жинақталған қаражаттар;
* Өмір сүру деңгейі;
* Денсаулық сақтау;
* Азық- түлік тағамдарын қажетсіну;
* Тұрғые үй жағдайы;
* Білім беру және ... ... және ... ... Елді мекендерде тұратын халықтың өмір сүру деңгейі;
* Әлеуметтік қамсыздандыру;
* Балаларды өсіріп жетілдіру және тәрбиелеу;
* Мүгедектердің жағдайы;
* Қарт ... мен ... ... ... ... қорлар.
Сонымен әлеуметтік саясат шекараларына адамдардың қоғамдық өміріндегі кең көлемді мәселелер еңгізіледі. Әлеуметтік саясат тың өрісі өмір ... ... ... ... ... ... ... қорғалған мүшелерін қолдауға бғытталған саясаттан бастап қоғамның қызмет көрсету ске дамуын қамтамасыз ететін ... алып ... ... ... ... бәрі жеке ... үшін әлеуметтік қызмет көрсету мүмкіншіліктерін қамтамсыз ету және де ... ... ... ... статусына, физикалық және интеллектуалдық қабілеттеріне байланысты көрсетіледі. Сондықтанда қазіргі қоғамдағы әлеуметтік саясаттын жеке адамның еркіндік дәрежесін ... ... ... ... ... ... өзі жан ... дамыту потенциалын іске асыруға бағыталған.
Жалпыға мәлім, әлеуметтік саясат қызмет көрсетудің шығындарын талап ететін қымбат түрі болып саналады.
Кәрілік (қартаю) мәселесі ХХ ... ... ... онжылдықтардың жаңа әлеуметтік феномені болып отыр. Кәрілік жеке дамудың ұзақ та маңызды кезеңі болып, әрі макроқұрылымды ... ... ... өзгерістер бағытының индикаторы, ғасырлар шенінде әлеуметтік саясаттың негізін тұжырымдап береді.
Егер 1990 жылдары Батыс елдерінде халықтың 18 % ... ... ... бұл көрсеткіш 2030 жылы 30%-ға көбеюі мүмкін. 1939 жылы Ресейде егде жастағы адамдар 4%-ды құрса, 1996 жылы 12%-ға ... ... ... ұйымының сараптамасына ден қойсақ, егде жастағы адамдар 165 ... 4 % ... ол ... - жас ... деп ... ... ал 7%-ды құрса кәрі деп есептелеінеді екен [37].
Дамыған елдерде 65 жастан жоғары жастағы бір тұрғынға 4-5 еңбек ететін ... ... ... ... 1991 жылы ... егде ... адамдарға қатысты ұйымның қағидаларын қабылдап 1992 жылы кезегіндегі кәрілік мәселесіне байланысты үлкен мақсаттар айдарымен он жылдық стратегиясын белгілейді. Ал 1999 ... ... ... жылы деп ... ... Республикасындада қарт адамдар мен мүгедектер Қазақстан Республикасының Конституциясы бекіткен, ... ... ... заң қабылдаушы актілер кіретін республика конституциясы бекіткен әлеуметтік-экономикалық және жеке құқықтарға ие. Алайда, қарт және ... ... ... ... ... және еңбек қызметінің тоқтауына; құндылық ориентирлерінің трансформациясына, өмір салты мен қарым-қатынасына әлеуметтік-тұрмыстық және психологиялық жаңа шарттарға бейімделудің қиындығына байланысты өзгеруі ... ... ... ... [38].
Қарт адамдар мен мүгедектердің өмір қызметінің шектелуі - ең өткір мәселе болып табылады. Өмір ... ... ... ... ... қызмет көрсету мүмкіндігінің, қимыл-қозғалысының, жөн сілтеуінің, қарым-қатынасының, өз ... ... ... , ... ... ... ... мүмкіндігінің болмайтындығы байқалады.
Бұл мәселені шешуде бірінші деңгейдегі мағынаға қарттар мен мүгедектерге әлеуметтік ... пен ... ... ... ... ... жетіп отыр.
Әлеуметтік реабилитация әлеуметтік-экономикалық, медициналық, юристік, кәсіби және басқа шараларға әкеледі. Олар қажетті шарттарды ... ... және осы ... ... ... өмірге келуіне бағытталады.
Мысалға әлеуметтік қызмет көрсету орталығының құрылымына тоқталайық. Оған бірнеше бөлімшелер кіреді. Күндізгі қабылдау бөлімшесі тамақтандыруды, медициналық және ... ... ... ... ... ... ... да және жеке шаруашылықпен айналысу да қарастырылған [53].
Уақытша тұру бөлімшесінде ... және ... ... ... және тұрмыстық қызмет көрсету, тәулік бойы тамақпен қамтамасыз ету жұмыстары жүргізіледі.
Үйде әлеуметтік көмек ... ... ... ... ... немесе уақытша үйде әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... ... жедел әлеуметтік көмек көрсету бөлімшесі келесі қызметтерден тұрады:
* Жедел түрде ыстық тамаққа немесе азық-түлікке мұқтаж адамдарға бір ... ... ... аяқ ... қамтамасыз ету;
* Бір реттік материалдық көмек көрсету;
* Уақытша тұрғын үймен қамтамасыз ... ... ... ... көрстеу, соның ішінде арқылы да;
* Заңнамалық көмек көрстеу;
Аймақтық ережеге байланысты көмектің ... да ... ... ... ... бөлімшесі де маңызды орында тұр.
Әлеуметтік зерттеулер нәтижесі бойынша қарттардың жағдайын жақсарту үшін ... ... ... ... ... тиіс:
* Зейнетақының көбеюі,
* Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің жақсаруы;
* Үйде қызмет көрсету жұмыстарының ... ... ... үйлер мен онда тұру жағдайларының жақсаруы және т.б.
Көптеген елдерде зейнетақымен қамсыздандыру ... ... ... ... ... ең ... мәселесі болып отыр. Бұл мәселе әр елде өзіндік ерекшеліктермен шешіліп келеді.
Кейбір елдерде зейнеткерлер зейнетақысын оның көлеміне қарамастан ... ... Ал ... ... ... ... жүйесі жүріп жатыр.
1995 жылы әлеуметтік қорғау жүйесінде біздің елімізде қарт ... мен ... ... 959 стационарлы мекеме, 700-ден аса әлеуметтік қызмет орталығы, үйде әлеуметтік көмек көрсететін 900 бөлім, сонымен қатар, ... да ... ... ... мекемелер қатары (психолого-педагогикалық, шұғыл психологиялық көмек және тағы басқа) болды.
Әлеуметтік қызметтің ең кең ... ... ... қаласында барлығы 140 қарт адам бар. Олардың 28 адамы ... ... ... № 1 ... мен ... ... үйі бар.
Алматы қалалық қарттар мен мүгедектер интернат үйі бар. Оның ... 37 жыл, 120 қарт ... ... ... ... ... ... (қарт жастағы және мүгедек азаматтар үшін) қарастыруды ұсынады.Оған бірнеше бөлімдер ... ... ... 30 ... мен ... ... ... медициналық және мәдени қызмет көрсету ұйымдастырылады.Қосымша шаруашылықта немесе шеберханада шамаға шақ еңбек қызметіне қатыстыру қарастырылған.
Уақытша болу бөлімі (кемінде 15 ... ... ... және реабилитациялық шараларды, мәдени және тұрмыстық қызмет көрсетуді, ... ... ... ету шартын жүзеге асырады.
Үйде әлеуметтік көмек көрсету ... (ол ... 120 ... ... ... 60 ... ... көрсетеді) үнемі немесе уақытша (6 айға дейін) зейнеткерлер мен мүгедектерге, басқаның көмегіне мұқтаж адамдарға (ақылы ... ... ... үйде ... - ... ... көрсетеді.
Үйде әлеуметтік көрсетудің негізгі тапсырмасы еңбекке қабілетсіз азаматтарды, үйде ... ... ... табу ... ... ... орталығының шұғыл қызметі қызметтің кең тізімін қарастырады. Тегін астың тамаққа немесе азық-түлік жиынына мұқтаждарды қамтамасыз ету; киіммен, аяқ ... және ... ... ... ету, әр ... ... ... көрсету; уақытша баспана алуға көмектесу; шұғыл психологиялық көмек, соның ... ... өз ... ... ... ... региондық және басқа ерекшеліктермен шартты көмектің басқа түрлерін және формаларын көрсету.
Қарт ... ... ... ... айтарлықтай дағдарысты жағдайда. Ол біріншіден ең көп қажетсінулерге: жалғыз басты ... ... 80 ... жоғарыларға көрсетіледі [45].
Біздің еліміздегі әлеуметтік зерттеулер қарттарға жағымды жағдайды қамтамасыз етудің негізгі бағыттары: зейнетақының көтерілуі, зейнеттік ... ... ... ... жетуі, оларға үйде қызмет көрсетуді дамыту қарттарға арналған үйлердің көбеюі және өмір сүру жағдайының ... ... ... ... ... ... ... бірі зейнеткерлік қамтамасыз етудің жоғарлауы болып табылады.
Қарттарға әлеуметтік-тұрмыстық қызмет етушіге баса назар аудару керек. Бұл жерде, өзіне қызмет ету ... ... ... ... аяқ ... ... қарт адамдарға көшедегі қозғалыстарды жеңілдететін, үй шаруасын жүргізетін, кейбір ... ... ... ... құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету.
Бұл мәселені шешу үшін, архитектуралар, дизайнерлер, гереонтологтар баяғыда-ақ осыған сәйкес ... ... ... ... ... бағыттарын анықтаған.
Бұл ұсыныстар мыналардың туындауына әкеледі.
* Тамақ дайындауда операцияларды бағдарламалайтын автоматтандырылған асханалық ... ... ... ... ... ... қарауда көптеген тететіктер жүйесі және оларға санитарлы-гигиеналық көмек көрсету.
* Қарттардың жасерекшелік спецификасы тіркелген бастаманың тазалайтын арнайы жинақ және механизмдер, ... қарт ... ... ... қауіпсіздігін жоғарлататын және оларға жайлы тиетін қарапайым, бірақ өте керекті құрылымдар.
* Қарт адамдарға ванна қабылдауға ... ... және ... тұтқа жүйесі.
* Аяқ киімді киетін арнайы тіреулер.
* Табалдарықтың орнына жалпақ пондустар қою.
Ұсыныстар жақсы, алайда біздің елімізде олар қанағаттанарлықсыз жағдайда жүзеге ... ... 1986 ... ... құрамына үйде әлеуметтік көмек көрсетумен қатар, тіпті жаңа бөлімдер күндіз келіп кететін бөлімдер кіретін зейнеткелерге қызмет көресету орталығы деп ... ... ... ... бөлімдерді ұйымдастырудың мақсаты - жанұясымен бірге тұратын немесе ... ... ... ... ... өзіндік орталықтар жасау. Мұндай бөлімдерге адамдар таңертең келіп, кешке үйлеріне қайтады деп қарастырылған: олар күні бойы жайлы ортада болуға, қарым-қатынас ... ... ... ... әртүрлі мәдени іс-шараларға қатысуға, бір мезгіл тамақ және керек болған жағдайда дәрігерге ... ... ... ... ... алады.
Мұндай бөлім қызметтерінің негізгі тапсырмасы қарт адамдарға жалғыздықты өткеруіне, ... өмір сүру ... жаңа ... ... ... ... өмір ... қалыптасуына көмектесу болып табылады.
Басында мұндай орталықтар қарттарға арналған ... ... ... ... бұл мекемелердің келушілерді ыстық тамақпен қамтамасыз ететін жабдығы бар, ... ... ... бар.
Бөлім күніне 25-50 адамға есептеген. Алғашында бөлімде уақыт өткізу уақыты шектелмеген еді. Тамаққа төлейтін ақша зейнетақы ... ... ... орталықтар ашылған кезде олардың келіп кету уақыты белгіленбеді. Бірақ, бұл мекемелердің ... ... ... ... ... әйгілі етті, бөлімге күндіз келіп кеткісі келетіндер көбейді. Орталықтың қызмет көрсету зонасында тұратын және ... ... ... арыз ... ... ... ... қарап, көптеген территорияларда жыл бойына барлық қолдаушылар орталықта 2 немесе одан да көп рет болу үшін, бір топ ... ... ... [47]. ... ... ... ету және белсенді қозғалу қабілеті сақталған, олардың жанұялық жағдайларынан тәуелсіз зейнеткерлер мен мүгедектер жеке арызы мен бөлімге қабылдауға болады ... ... ... ... ... ... дәрігерге дейінгі медициналық көмекке, клуб жұмысына, кітапханға, шеберханаға және тағы басқа кабинеттер берілген.
Осындай ... ... ... қабілетсіз азаматтар көмек қызметін жасау мен дамытуда, әлеуметтік жұмыс бойынша жаңа кадрлар ... одан әрі дами ... ... ... жасауға негіз бар.
Қазіргі кездегі қарттық туралы әлеуметтік ғылымының дамуының негізгі үш бағытын бөліп көрсетуге болады:
+ Қартаюды биологиялық және писхологиялық процесс ... ... ... Егде ... әлеуметтік орнын және әлеуметтік-экономикалық статус мәселесін сипаттайтын институтционалды ... Әр ... ... тән ... ... әр қилы ... ... сараптамасы.
Қазіргі қоғамдағы қартаюдың салдарын үш топқа бөліп қарауға болады. ... бұл ... ... ... әрі ... және ... ... туылу көрсеткіші;
* өмір сүру ұзақтығы, әсіресе оның ең жоғарғы ... әрі егде ... ... ... ... ... ... өмірінің тиесілі сапасы стандартын қамтамасыз етудің ұжымдық жауапкрешілікке қатынасы;
Екіншіден, әлеуметтік қарым-қатынас аумағында айтарлықтай өзгерістер болады:
* жанұялық-туысқандық қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... еңбекпен айналысушылық құрылымында;
Үшіншіден, еңбек нарығында демографиялық құрылым өзгерісі байқалады:
* еңбеккерлерді егде жаста қайта біліктіліктен ... ... ... егде жастағы зейнеткерлер мен жұмыс берушілер арасында еңбек іс-әрекетіне байланысты қатынастар өзгереді, яғни ... шығу ... ... мен ... арасындағы еңбекпен шұғылданушылық пропорциясы өзгереді, себебі егде жастағы әйелдер саны ... ... ... ... ... ... де Қарт ... әлеуметтік жұмыс жүргізіледі немес қарт адамдарға әлеуметтік көмек көрсетіледі. Оның басқа мемлекеттермен салыстырғанда өзіндік ... мен ... бар. ... ... ... ... ... дамыған сайын адамның өмір сүруі жақсарады, ал ол қарт адамдардың өмірінің ұзаруына алып ... ... ... Егер ... өмір сүру ... ... онда демографиямыз да жақсарады. Ал демографияны жақсарту қазіргі кезде еліміздің ең басты мақсаттарының бірі ... [53]. ... ... ... ... ... оны ... етеді, не ол болмыстың көпқырлылығымен барлық қиындылғымен түсінбейді. Бұл пікір болғандықтан оған қарама-қарсы ... ... ... ... ойынша тек өзінің мүмкіндіктері мен резервтерін біртіндер азайтатын жас.
Қартайғандағы өмір оңай емес шығар. Бірақ ол адамдардың уақытқа ... ... ... ... ... стеротипті көзқарасарынан арылыу керек. Бұл - үнемі белсенділікке шақыратын өз тұлғасын және ... ... ... ... ... ... өмір стилі өмірдегі құндылықтар мен ... табу ... ... кезеңде таусылмайды, өзінің айналасындағылардан және өзімен құндылықтармен саналы үнемі көріп отыру ... ... ... ... керек. Қарттық кезеңнің шеберлігі әр минуттан өмірлік құндылықтарды тауып отырылуында.
Қарт адамдардың жастарда жоқ бір санасы бар бұл: өмір ... ... ... Дәл осы ... жер ... өмір сүруші адамға ұзақ уақыт серік бола алады, ... ... ... ... мен ... ... ... мүмкін.
Ғылым адам өмірін адамдардың бір-біріне деген қызығушылығын теория, категория, түсінік және басқа да ғылым адамдары меңгерген құралдар мен ... ... ... ... анализдеуге тырысуда.
Қарт адамдар әлеуметтік қолдауды керек етеді. Ол өздерін ... ... ... береді, мұқтаждығын мойындап және олардың өмірін альтернативті жас іздеу керек.
Әлеуметтік ... ... ... бейімделу мен әрекеттесетін маңызды фактор.
Егде адамдар өзіндік жеке әлеуметтік қауым болып табылады. Оның ... ... ... ... урбанизациялануы, демократиялануы, әлеуметтік-мәдени қызмет аясының дамуы зейнетақымен зейнеткерлердің санының көбеюі, ересек балаларымен, қарт ата-аналардың ... ... ... күшейе түседі. Қоғамдық егде адамдардың рөлі олардың тарихи тәжірибе мен мәдени дәстүрлерді ұстанушы, жеткізуші ретінде ... ... бір ... ұрпақтардың әлеуметтік өмірбаянына байланысты өзіндік ерекшеліктерге ие. Барлық кезеңдерде, дәуірлерде және барлық қоғмадарда жеке тұлғаның өмір қызметінде жасерекшелігі терең із ... Егде ... ... ... ... ... әдеттері, мінезі мен әлеуметтік бағдарының қалыптасуы көне дәуірлерден бастап қазіргі күнге дейін философиялық және психологиялық, педагогикалық ... кең ... ... ... ... қарт ... өмір ... мен демалысын зерттеу, оларға мемлекетпен қоғамдық ұйымдардың назар аударылыуы жеткілкті дәрежеде емес. Қарттардың тәжірибесі мен күш ... ... ... ... ... шыққан соң олардың қоғамдық өмірге белсене араласуға мүмкіндігі ... ... ... шығу ... ... даяр бомайды. Бос уақыттарын дұрыс пайдаланбайды. Тұрмыс жағдайы төмен болған соң қарттар көп уақытын үй шаруасына арнайды. Рухани мүдделерге онша мән бере ... Қарт ... ... ... ... ... жасау, оның толық жоспарланбағандығын, қарттардың мүддесін ескерумен, олардың қажеттіліктеріне немқұрайлы қарау сипаттарын ... ... ... ... ... нәтижелі формаларын теориялық әдістемелік жақтан әзірлеу олардың әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктерін түсінуді және жеке тұлғаның ерекшеліктерін ескеруді қажет ... ... ... ... ... ... мен деңгейі мына факорлаға байланысты болып келеді: 1)Денсаулығы мен психологиялық белсенділігі жағдайы; 2) әлеуметтік жағдайы (жалғызіліктілігі, балаларымен бірге тұруы); 3) ... ... ... қоғмадық белснеділігі адамдар мен және ұйыммен бұрынғы қоғамдық байланысын сақтауы; 4) материалды ... мен ... ... 5) ... мен ... ... 6) мінез-құлық ерекшеліктері.
Қазақстан бірқалыпты дамып келе жатқан ... ... ... ... ... қартаю проблемасын адам әлеуметін дамыту, қарттыққа лайықты кепілдік беретіндей әлеуметтік ... ... ... ... шешу ... ... үрдісі қарт кісілердің өмір сүру салтын өзгертеді. Қарт ... ... ... ... ұшырайды. Бұл кезде әлеуметтік қызметкердің үлесін қосу қажет.
Қоғамда қазір қарттар өз туған балаларының шапағатын таппай ... ... ... ету бағытында әлеуметтік жұмыскерлердің шапағатын көреді.
Аталған мәселелерді шешу үшін, оған қатысты теориялар негізінде дұрыс әлеуметтік жұмыстың қажеттілігін айқындау және ... ... ... ... кеңеюіне енген кейбір елдердің тәжірбиесі мыналар көрсетеді.
Зейнетақыға шыққан жеке адамдардың ... ... қиын және ... жағдайда өтіп отырады. Біздің елімізде еңбекке қабілетті жастағы адамдардың және жасы бойынша еңбекке қабілетсіз адамдардың ара ... ... егде ... жүру қарқынынан нақты айқындалып отыр. Соңғы он жыл кезегінде демографиялық жүктеме коэфициенттің уақытша ... ... ... қабілетті адамдар жүктемесінің азаюымен қатар өтіп жатыр. Бұл ситуация ... қарт ... бас ... мемлекетті қолдаудың маңыздылығын күшейте түседі.
Бәрінен бұрын жалғызбасты тұрып жатқан қарт адамдардың өсу үрдісі ... ... ... құлдырауына себеп болмау керек, бұл жастың қызығы - өмірдің әрбір минутынан адам ... ... ... алып отыруы керек. Қарттармен әлеуметтік жұмыс жүргізу әлекуметтік қызметкерге көптеген міндеттерді жүктейді. Сондықтанда ... ... бір ... ... ол психолог, педагог, медициналық қызметкер ретінде қызмет атқару ... ... ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейін арттыруды қарастырады. Егер бұрын қарттар үшін жауапкершілікті негізінен отбасы көтерсе, қазір көп жағдайда бұл міндет ... және ... ... ... ... ... ... отыр. Қазір әлеуметтік көмекке мұқтаж 15 мыңнан ... адам ... ... ... 76 ... ... ... мекемелерде өмір сүріп жатыр, 33 мыңнан астам жалғызбасты қарттарға әлеуметтік қызметкерлер үйге барып қызмет көрсетеді.
Қазіргі ... ең бір ауыр ... - ол ... керек болмауы. Неге осындай жағдай біздің алдымызда тұр? ... ата- ... ... ондай болды ма? Голландияның астанасында 350 қарттар үйі бар екен. Ол ... да, ... ... өздері мен отбасына да тиімді деседі. Ал ... ... ... ... ... не болмақ? Бұл біздің қоғамға жат қылықтарының бірі емес пе. ... өз ... ... ... ... ... оны үнемі аңсап жүреді. Қарттарға құрмет көрсету адамгершілігі өз балаларынан болмасада, басқа жастардан туындалуы мүмкін. ... ... ... заң бар: ... ... өз ... балаларынан шапағат таппай өмір лайықты қамтамасыз ету бағытында мемлекеттің шапағатын көреді. Жасы үлкен ... ... ету, ... ... кеңестерін, ежелге келе жатқан халқымыздың дәстүріне сай берген ақыл кеңесін тыңдай ... ... ... ... жүру ... ... ... бар.
Қарттар үйінде әр түрлі жастағы денсаулық деңгейі әр түрлі, тұрмыстық жағдайы әр түрлі қарттар орналыстырады. Мысалы әлі еңбек ... ... ... тың ата- ... ... жарамсыздары да кездеседі.
Қарттар үйінде қарт адамдарды әлеуметтік жұмыстарға араластырудың мәні зор. ... ... ... ... ... ... жұмыс істегенімен басқа адамдарды, көпшіліктерді, балаларды аралыстырады.
Әлеуметтік қызметкердің негізгі міндеті- әрқашан уақыт тауып қарттармен атқаратын ... ... ... ... ... ... ... кісілерге әлеуметтік қамқорлық көрсету- әлеуметтік жұмыстың негізгі басты бағыттарының бірі. Қамқорлық қарт ... ... ... ... мен ... ... ... қорғау негізінде түсіндіріледі.
Қарт кісілерге әлеуметтік қамқорлық көрсетудің ... ... ... ... жүйесі болып табылады. Интернат-үйлердің міндеттері оның тапсырмалары мен атқаратын қызметімен ... ... ... ... ... және қоғамға көз қарасын қалыптастыруға әр кез дайын болу қажет. Қарттарда сүйіспеншілік, төзімділік, қарапайымдылық, адалдық, өзіне- өзі сену, қайырымдылық, әрине ... ... ... ... үшін ... ... ... жұмыс жүргізгенде, әсіресе жалғызбасты қарттарға әр түрлі мақсаттары бар.
Қорытындылай келе, қарттарға қамқорлық көрсету- біздің ... ... ... ... пен ... қажет ететін борыш бүгінде мемлекеттік - әлеуметтік саясатқа айналып ... ... ... көрсетілетін әлеуметтік қызметтер тізімі ұлғаю үстінде. Әлеуметтік қызмет көрсету одан әрі дамуы, болашақта ... ... ... заңының дұрыс бағытта жұмыс атқарылуына сенімдеміз
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІТАПТАР МЕН ... Е.И. ... , ... 2009. - с ... Н.П.Щукина, . Москва 2004., с 365.
* А.Холостова, . Москва, 2004. - 596 ... В.И. ... . ... ... ... ... работы. Под ред. Басова, Москва, 2005. - 256 ... П.Д. ... , ... 2007. -566 ... А.Н. ... , Астана 2005., -320 с.
8. Русско-казахский словарь Алматы 2005.
9. Дементьева Н.Ф., Модестов А.А. Дома-интернаты: от ... к ... -- ... 1993г.- 195 ... ... ... / Под ред. ... В.И. Курбатова. - г. Ростов-на-Дону: , 2000 г. - 576 с.
11. Социальная геронтология./ Под общ. Ред. Р.С. ... - ... 1998 г. - 420 ... ... ... с пожилыми людьми: Настольная книга специалиста по социальной работе. - ... ... ... ... 1996 г. -336 с
13. Холостова Е.И. Социальная работа // ... ... - ... ... ... социальной работы: Учебник под общ. ред. проф. Е.И.Холостовой. - М.: ИНФРА-М, 2002. -400с.
15. Холостова Е.И. ... ... в ... В 2 ч. М.: ... ... 1999.-320с.
16. Холостова Е.И., Дементьева Н.Ф. Социальная реабилитация: Учебное
пособие. - М.: ... ... , 2002.
- ... ... Е.В. Социальная медицина Учеб. пособие для студ. ... ... ... - М.: ... изд. ... ВЛАДОС, 2000. -304с.
18. Щирина М.Г. Демографические и клинико-эпидемиологические
исследования в ... -- МРЖ, р.14, ... ... ... работы (перевод с анг - лийского).
20. Альперович В. Д. Социальная геронтология. Ростов- на- Дону: Феникс, 1997.-557с.
21. ... В.Д. ... ... ... ... Учеб. пособие. М.: ПРИОР: Эксперт. Бюро, 1998.-270с.
22. Васильчиков В.М. ... ... ... в системе социальной защиты населения / Первый Российский съезд геронтологов и гериатров. ... ... и ... ... 1999. - ... Елютина М.Э. Современный дискурс социальной геронтологии: Учеб. пособие по ... ... для ... гуманитар, специальностей. Саратов: Сарат. гос. техн. ун-т, 2003. - 56с
24. Демографические перспективы Казахстана. - Алматы: ... ... ... исследований, Фонд им. Фридриха Эберта Казахстане, 2001.
МЕРЗІМДІ БАСЫЛЫМДАР:
25. Игисинова К. ... ... ... ... в ... ... IV ... Международной научно- практической конференции ≪Современные аспекты общественного здоровья и здравоохранения≫. - ... 28 - 29 ... 2005 г. - С.44 - ... ... Р.А. ... подходы к определению старости.Социальные аспекты работы с пожилыми клиентами семейных врачей//Проблемы социальной медицины и управления здравоохранением. 2004. 33. Стр.33 - ... ... Н.Г. ... ... социальное самочувствие. // СОЦИС.- М., 2001, №7. С.13-19.
28. КозловаТ.З. Здоровье пенсионеров: ...... ... 89-27. ... В.Д. Если вам за 60 ... // г. ... ... Альперович В.Д. Геронтология. Старость. Социокультурный портрет. // Учебное пособие. - ... ... ... Т.З. Мониторинг удовлетворенности пенсионеров условиями жизни// Социс, № 9,1999.- М.: ... ... И.Г. ... ... работы // Москва. 2003 г.
31. Алешин Г. ... папы ... ... // ... ... М., 2002, № 2.-С.25-29.
32. Ананьев Б.Г. Психофизиологическая эволюция взрослого человека и ... // ... 9-го ... ... ... ... 1972. -т. ... Бреев Б.Ю. К вопросу о постарении населения и его депопуляции. // СОЦИС.- М., 1999, №2. ... ... Г.А. ... ... в ... ... №6, 2002. .-М., ...
35. Бугрова О. Социальные программы для пенсионеров. // Социальная защита. // ... М., 2003, №6. -с. 11-14.
36. ... З.М., ... С.С. ... человек в центральной России. // Социс. М., 1999, № 12. С. ... ... ... ... 2002. ... РК по ... ... Демографический ежегодник Казахстана, 2003. Агентство РК по статистике, 2004.
39. Демографический ежегодник Казахстана, 2004. Агентство РК по статистике, ... ... ... ≪О ... обеспечении в Республике Казахстан≫ от 20 июня 1997 г. ( с изменениями и ... ... ... ... от 17 июля 2001 г. ... ЗРК ≪О ... адресной социальной помощи≫.
42. Национальный отчет о человеческом развитии за 2005 год подготовлен группой авторов по заказу Программы Развития Организации ... ... в ... при ... ... Народонаселения ООН
43. Закон
44. Пожилое население. Итоги переписи населения 2009 года в Республике Казахстан.- Астана, 2010
ДИССЕРТАЦИЯЛАР:
Пузиков, М.Ф.. Проблемы социальной ... ... ... ... ... ... А.А.. ... адаптация пожилых людей к современным условиям (на примере г. Алматы).- ... ... ... О.Ю. Социально-экономические и организационные аспекты социальной защиты пожилых людей в регионе: Дис. . канд. экон. наук: ... ... 2003.- 175 ... - СІЛТЕМЕЛЕР:
* http://socioline.ru
* http://www.egemen.kz
* http://www.testent.ru
* http://slovari.yandex.ru
* http://www.stat.kz
* www.zabota.kz

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отбасы және отбасы тәрбиесінің бала дамуында алатын орны4 бет
Педагогикалық құзыреттілік6 бет
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет
Ұйымдасқан қылмыстық топтардың психологиялық ерекшеліктері туралы5 бет
MapInfo бағдарламасындағы ГАЖ технологиясын пайдаланып дифференцияцияланған ландшафтық карталарын жасау әдістері (Алатау аумағында)30 бет
Жасанды жолмен алынған тозаңдағы картоптардың дигаплоидтарын алу әдістерін жетілдіру32 бет
ОҚО шаруа қожалықтарында қант қызылшасын егіп өсіруді механикаландыру және технологиялық картасын жасау53 бет
Саралап, деңгейлеп оқыту технологиясы бойынша оқушыларды кескін картамен жұмыс жасауға үйрету10 бет
Төлем жүйесінің төлем карточкалар арқылы жұмыс жасауының экономикалық аспектілері27 бет
AutoCAD жүйесінде көлемді объектілерді жобалау және редакторлау45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь