Еңбек пен жұмысбастылық

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1 ЕҢБЕК НАРЫҒЫ МЕН ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Еңбек пен жұмысбастылық әлеуметтік зерттеудің объектісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Жұмысбастылық пен еңбек нарығының қалыптасуының ғылыми негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3 Қазақстан Республикасының еңбек нарығы мен жұмысбастылығының ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2 ЕҢБЕК ПЕН ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚ ОБЛЫСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТҚА СОЦИОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛДАУ: ҚАЗАҚСТАН ЖӘНЕ ӘЛЕМДІК ТӘЖІРИБЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Жұмыспен қамтуды реттеудің шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ...
2.2 Қазақстан Республикасындағы еңбек пен жұмысбастылық облысындағы мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ...
2.3 Қазақстандық қоғамдағы жұмысбастылықтың гендерлік аспектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жұмыстың өзектілігі. Соңғы жылдары экономиканың тұрақтануы арқасында әлеуметтік мәселелерге тұтастай бет бұру мүмкіндігі туды. Адам потенциалын дамытуға керекті барлық жағдай жасалып, әлеуметтік жағынан қолдау көрсету сияқты міндеттер саясатымыздың басты бағытына айналуда. Солардың бірі еңбек пен жұмысбастылықтағы мемлекеттік саясат, яғни халықты жұмыспен қамту саясаты, басқаша айтар болсақ халықтың жұмысбастылық деңгейін көтеру саясаты болып табылады.
«Еңбек» ұғымымен қатар «жұмысбастылық» немесе «жұмыспен қамту» түсінігі өзекті сипат алды. «Жұмысбастылық» немесе «жұмыспен қамту» категориясының мазмұндық жағымен бірге жұмыспен қамтумен байланысты үдерістерді реттейтін және қызмет атқаратын мемлекеттік және мемлекеттік емес тұтас бір мекемелер жүйесі жедел дами бастады. Бұл құрылымдардың қызметінің жеделдігі мен кәсіптік біліктілігінен халықтық шаруашылық үдерістер тәуелді болды: еңбек нарығының қызмет етуі, кадрларды дайындау мен кәсіптік біліктілігін көтеруді қамсыздандыру, жұмысшы күші мен жұмыс орындарының ұдайы өндірісі, қоғамдағы әлеуметтік серіктестікті реттеу және т.с.с. Бұл қызметтерді жүзеге асырудың табыстылығы жоғарыда аталған құрылымдардың қызметкерлерінен «еңбек» және «жұмысбастылық» түсініктерінің объективті ара қатынасын дұрыс түсінуге, атап айтқанда, олардың теңдігін емес, сәйкессіздігін дәлелдеуге негізделген кәсіптік білім мен бейімді талап етеді. Алайда жұмысбастылық пен еңбек ұғымдары – синоним емес. Еңбек – бұл тәуліктің белгілі бір шеңберінде жұмыс уақытында өтетін қызмет. Кез келген қызмет түрі сияқты еңбек үзіледі, ол үздіксіз басқа бір қызмет түрімен ауысып отырады, демалыспен ауысады. Тіпті ішкі өндірістік еңбек үдерісінде еңбекке тек өндіріс уақытының бір бөлігі – жұмыс кезеңі тиесілі болады.
Жұмысбастылықтың, еңбектен айырмашылығы, қызмет емес, экономкалық және құқықтық болатын, еңбеккерді белгілі бір жұмыс орнындағы еңбек кооперациясына қосуға байланысты қоғамдық қатынастар болып табылады. Еңбеккер шаруашылық кешенінің қандай да бір ішкі жүйесінде қалғанға дейін бұл қатынастар үздіксіз сипатта өрбиді. Жұмысбасты болып есептелу үшін адамға қандай да бір жұмыс орынмен байланысты болуы керек - өндірістік ұжымның мүшесі болу, жеке еңбек қызметі тәртібімен жұмыс істеу, жеке кәсіпкерлікпен айналысу және т.б. Жұмысбасты адамның статусы адам берілген уақытта жұмыс істеп жатыр ма, спортпен айналысып жатыр ма, демалып жатыр ма оған тәуелді емес.
Жұмысбастылықтың тиімділігі – еңбек тиімділігіне қарағанда кең категория болып табылады. Соңғысын есептеу үшін еңбек шығынын еңбек қызметінің жағдайын ұдайы өндіруге кеткен шығындармен салыстыру жеткілікті. Шығындар мен нәтижелердің сандық бағалауы қиындық туғызбайтындықтан, еңбек өнімділігін есептеу де қиын емес.
1. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» - Қазақстан Республикасының Президентінің халыққа жолдауы, 2 наурыз 2007ж.
2. Байболова А., «Халықты жұмыспен қамту» // Саясат-2005. №4.
3. Қазақстан Республикасының статистикалық мәліметтері 2003 – 2007жж
4. Габдулина К.Г. Социология : учебное пособие. – Алматы: «Санат», 1997ж
5. Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. Жалпы экономикалық теория.Ақтөбе, 2004.
6. Қайырбеков Б.О., Еңбек нарығын реттеуді және халықты жұмыспен қамтуды жетілдіру жолдары, Тараз, 2009.
7. Нүркенов А.Н. Биліктің бөліну концепциясы. Алматы, 2004.
8. Сарсенбаева Р.Б., Социология гендера: учебное пособие. Алматы, 2007.
9. Шеденова Н.У. Социальные проблемы женского труда // Мысль. 1997. №12.
10. Шеденова Н.У. Проблемы женской занятости // Мысль. 1999. №8.
11. Шеденова Н.У. Социальные проблемы женского труда в условиях рыночных отношений – Алматы, Ғылым, 1998, 160 с.
12. Самуэльсон П.А. стратегия занятости / Труд в Казахстане. – 2002г. - №5. – с.4-6
13. Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту» туралы №149 Заңы, 2001 жылғы 23 қаңтар.
14. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Призидентінің Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: Білім, 1997, -176 б
15. Маршалл А.А. Принципы экономической науки. М.: Пргресс, Т.1. – 213с., 353с., Т.2 – 18с.
16. Назарбаев Н.Ә. Әйелдердің қоғам өмірінің барлық салаларына белсенділікпен және тең құқықтылықпен қатысуы – егемен Қазақстанның өркендеу мен тұрақтылық жолында табыспен алға басуының кепілі // Егемен Қазақстан. 1998. 25 желтоқсан. №256.
17. Қараңыз: // Коммунистка. 1925. №12. 30с.
18. Женщины в современном мире. К итогам Х-летия женщин ООН. М., Наука. 1989. -358 с. (322).
19. Бабаева Л.В., Чирикова А.Е. женщины в бизнесе // Социс. – 199. - №3
20. Бабаева Л.В. Женщины: актуальные направления социальной политики // Социс. – 1997. - №7
21. Маркс К., Энгельс Ф. Сочинения. М., Госполитиздат. Т 21. 745с. (77)
22. Айвазова С.Г. Женщины в российском обществе: гендерное измерение политического процесса. М. РАН, 1997. -47 с.
23. Усачева Н. Женщина: ее статус, судьба и образ в мировой культуре. Караганда, 1995. – 218 с. (93).
24. Бердяев Н.А. Философия свободы. Смысл творчества. М., Правда. 1989. – 607 с. (418).
25. Шакирова С.М. Феминизм как философская проблема. Алматы, 1996. – 128 с. (14)
26. Қараңыз: // Егемен Қазақстан. Сырғалым. №№8118, 28, 46, 13, 1998. //Туркестан №9 1998.
27. Бовуар Де С. Второй пол (главы из книги) // Иностранная литература. 1993, №3. С. 41-44.
28. Айвазова С.Г. Женщины в российском обществе: гендерное измерение политического процесса, С. 75.
29. Женские и гендерные монография исследования: концепции и напрвления // Современная женщина: проблемы самореализации. Самара, 1997. – 116 с. (11).
30. Статистический ежегодник Казахстана 1994-97. Алматы. -592 с. (90-91)
31. Отчет о положении женщин в Казахстане 1997 г. Алматы. Мальвина. 1997. – 96 с. (67).
32. Женщины и дети Казахстана. Алматы. 1997. – 71 с. (57,59).
33. Сарсембаева Р. Женщина и предпринимательство. Отчет о положении женщин в Казахстане. Алматы, Мальвина, 1997. С. 96 (69).
34. Қазақстан әйелдері – ел болашағы үшін // Егемен Қазақстан. 1998. 25 желтоқсан.
35. Роль женщин в социально- экономической и политической жизни Казахстана. Отчет о положении женщин в РК. 1997. Алматы. - 96 с. (24)
36. Сборник нормативных актов к Закону Казахской ССР «О занятости населения». Алма-Ата. 1992.- 206 с.
37. Закон Республики Казахстан от 8 декабря 2009 года № 223-IV «О государственных гарантиях равных прав и равных возможностей мужчин и женщин»
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ | ... ... | |
|1 ... ... МЕН ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ | ... ... | ... ... пен ... ... ... объектісі | |
|ретінде | ... ... | ... ... пен ... ... ... ғылыми | |
|негіздері | ... ... | ... Қазақстан Республикасының еңбек нарығы мен жұмысбастылығының | ... | ... | |
|2 ... ПЕН ... ОБЛЫСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТҚА | ... ... ... ЖӘНЕ ... ... | ... | ... ... ... ... шетелдік тәжірибесі | ... | ... ... ... ... пен жұмысбастылық | ... ... ... ... ... | ... | ... ... ... ... гендерлік аспектісі | |
|..................................................................| ... | ... | ... ... | ... ТІЗІМІ | ... ... | ... өзектілігі. Соңғы жылдары экономиканың тұрақтануы арқасында
әлеуметтік мәселелерге тұтастай бет бұру мүмкіндігі туды. Адам потенциалын
 дамытуға  керекті ... ... ... ... ... қолдау көрсету
сияқты міндеттер саясатымыздың  басты бағытына ... ... ... пен ... ... ... яғни ... жұмыспен
қамту саясаты, басқаша айтар болсақ халықтың жұмысбастылық деңгейін көтеру
саясаты болып табылады.
«Еңбек» ұғымымен қатар ... ... ... ... ... ... ... «Жұмысбастылық» немесе «жұмыспен қамту»
категориясының ... ... ... ... ... ... ... және қызмет атқаратын мемлекеттік және мемлекеттік
емес тұтас бір мекемелер жүйесі жедел дами ... Бұл ... ... мен ... ... ... ... тәуелді болды: еңбек нарығының қызмет ... ... ... кәсіптік біліктілігін көтеруді қамсыздандыру, жұмысшы күші мен ... ... ... ... ... ... реттеу және
т.с.с. Бұл қызметтерді жүзеге асырудың ... ... ... ... ... және ... түсініктерінің
объективті ара қатынасын дұрыс түсінуге, атап айтқанда, ... ... ... ... негізделген кәсіптік білім мен ... ... ... ... пен ... ... – синоним емес. Еңбек
– бұл тәуліктің белгілі бір шеңберінде жұмыс уақытында өтетін ... ... ... түрі ... ... ... ол үздіксіз басқа бір қызмет
түрімен ауысып отырады, демалыспен ... ... ішкі ... ... еңбекке тек өндіріс уақытының бір бөлігі – жұмыс кезеңі тиесілі
болады.
Жұмысбастылықтың, еңбектен ... ... ... ... ... болатын, еңбеккерді белгілі бір жұмыс орнындағы еңбек
кооперациясына қосуға байланысты ... ... ... ... ... ... ... да бір ішкі жүйесінде қалғанға дейін
бұл қатынастар үздіксіз сипатта өрбиді. Жұмысбасты болып ... ... ... да бір ... ... ... ... керек - өндірістік
ұжымның мүшесі болу, жеке ... ... ... ... істеу, жеке
кәсіпкерлікпен айналысу және т.б. Жұмысбасты адамның ... адам ... ... істеп жатыр ма, спортпен айналысып жатыр ма, демалып жатыр
ма оған тәуелді емес.
Жұмысбастылықтың тиімділігі – ... ... ... ... ... ... Соңғысын есептеу үшін еңбек шығынын еңбек
қызметінің жағдайын ... ... ... шығындармен салыстыру жеткілікті.
Шығындар мен нәтижелердің сандық бағалауы қиындық туғызбайтындықтан, ... ... де қиын ... ... есептеу көптеген факторларды есептеуді,
оның ішінде экономикалық, әлеуметтік, заңдылық ... ... ... тиімділігін есептеуде жасырын және анық
жұмыссыздық ... ... ... мен оны ... ... орыны
жоғалтқан және ... ... ... жағдайда әлеуметтік
қамсыздандыру тәртібіне тәуелді ... ... ... ... ... бағалау жүйесіне енгізу жұмыспен ... ... ... ... ... қамту еңбекпен сәйкес келмесе де
бұл ... өте ... ... жұмыспен қамту мәселесін шешу үдерісінде бұрынғы КСРО- ның
көптеген мемлекеттері ... ... ... Жаңа ... ... ... демократияландыру халықты жұмыспен қамту
саласындағы қызметті ... ... ... ... ... жаңа
басшылығының алдында жұмыссыздық деңгейінің өсу проблемасы ... ... ... ... ... оң әсерін тигізді: өндірісте
қысқарған ... ... ... және ... еңбеккерлер келді,
өндіріс өнімділігі артты. Сонымен бірге жұмыссыздықтың теріс салдары да
өсті, қылмыстың ... ... ... ... әлеуметтік төлемдер
ретінде кетіп жатқан қаржының қомақты бөлігін ... және ... да ... ... ... оны ... ... елдердің деңгейіне жеткізу қажеттілігі туындады. Ол үшін
халықты жұмыспен қамтуды ... ... ... ... ... демократиялық, азаматтық және саяси институттар өзінен-
өзі жұмыс істеп кете алмайды. Олар қазіргі заман қоғамының ... ... ... ... ... ... ... терең
хабары бар адамдарға мұқтаж. Қазіргі заманғы мемлекеттерге қоғамдық істерге
белсенді қатысатын, өздерінің құқықтарын пайдалана ... және ... ... бірлестіктің мүшесі ретіндегі міндеттерін орындай
алатын ... ... ... де ... ... шартында қоғам дамуының
басты принципі ретінде әлеуметтік әділеттілік болуы керек, ол ... ... мен ... ... және т.с.с. дискриминацияның барлық
түрін жеңіп шығуға мүмкіндік береді. «Гендер» ұғымы ... ... әйел ... әлеуметтік күтімдерді күтуді білдіреді, сондай-ақ олардың
экономикалық ... және ... ... ... ... ... ... қарастыру» түсінігі
әлеуметтік жағдайларда әйел мен ер кісілердің ... ... ... уй шаруасындағы зорлық, кедейшілік, жыныстық белгілер
бойынша ... пен ... ... ... жасалады: өмірлік
жолдағы гендерлік ерекшеліктері, жұмысбастылық, экономикалық-әлеуметтік
дамытудың әлеуметтік ... мен ... ... қатынастармен
еркектердің жағдайы; гендерлік теңсіздіктің идеяларының алға шығу әдістері
және тәдірибе әлеуметтік әділеттіліктің принциптерін жүзеге асыру.
Яғни, еңбек пен ... ... ... ... Еңбек үдерісінің мазмұны нақты формадағы тұтыну құндылықтырын
өндірудегі адамның мақсатты қызметін білдірсе, физиологиялық мағынасында –
мақсатты ... ... ... ... ... ... ... өзі өңдейтін
затына ғана емес, сонымен бірге, ерлер мен әйелдерге әртүрлі болып келетін
өзінің еңбек ету ... ... ... ... Егер ... ... ... өндірісі мен халықтың табиғи ұдайы өндірісі
тұрғысынан алып қарастыратын болсақ, онда бұл ... ... ... аса кең, ... ... тек ... ... байлығының
көбеюіне ықпал етіпқана қоймайды, сонымен қатар, репродуктивті қызмет
атқарады. Әйелдердің ... ... ... ... игіліктерді
өндірудегі мүмкіндіктерін сандық және сапалық тұрғыда шектейді. Сандық
тұрғыда – репрадуктивті қызметті ... ... әйел ... ... ... қызметтілігі. Үзіліс уақытпен өлшенеді және өндіргіш
күштердің даму ... мен ... ... ... ... Бір ... мұндай үзілістің қажеттігі мен мүмкіндігі өседі,
екінші жағынан – төмендейді. Сапалы ... – ауыр және ... ... ... шектеу қажеттілігінен көрінеді. Осы себептерге ... пен ... ... ... ... ... де ескеріледі.
Зерттеу нысаны (объектісі). Еңбек пен жұмысбастылық.
Зерттеу пәні: еңбек пен жұмысбастылықтың гендерлік аспектісінің
көрінісі.
Бітіру ... ... ... пен ... ... ... мен ... оның экономикада қолданылатын үлгілерін және
шет елдерде қолданылу тәжірибесін, біздің еліміздегі қазіргі күні ... ... ... саясаттың ерекшеліктеріне тоқталып, оның
гендерлік аспектілеріне талдау жасау болып ... ... ... алға қойған мақсатқа сәйкес төмендегідей
міндеттерді шешу ... ... ... ... ... ... ... «еңбек нарығы»,
«гендер» категорияларының мән мазмұнын , оның түсініктері мен ... ... ... ... әлеуметтік категория ретінде еңбек пен жұмысбастылықтың әлеуметтік-
экономикалық мазмұнын ашу;
- Қазақстанның еңбек нарығында қалыптасқан процестерге ... ... ... ... ... ету тетіктерін және әлеуметтік-экономикалық
мазмұны мен ... ... ... Республикасындағы еңбек нарығы мен ... ... ... ... оған талдау жасау.
- Қазақстандық қоғамдағы еңбек пен жұмысбастылықтың гендерлік аспектісін
анықтау:
- елдегі еңбек пен жұмысбастылыққа ... ... ... ... отырып, ондағы әйелдер мен еркектердің орнын анықтау.
- әйел мен ... ... күші ... ... индустриалық бағыттарын
негіздеу;
Дипломдық жұмыстың теориялық негізі: еңбек пен ... ... ... ... ... ... ... мен
жұмысбастылығының ерекшелігіне негізделген.
Дипломды жұмыстың ... ... ... Республикасындағы
еңбек пен жұмысбастылық облысындағы мемлекеттік саясатының ... және оның ... ... ... жұмысының құрылымы. Жұмыстың құрылымы ... ... екі ... ... және ... ... тізімінен
тұрады. Және де глоссарий, мазмұны мен қосымша бөлімдерден ... ... ПЕН ... ... ... САЯСАТТЫҢ ГЕНДЕРЛІК
АСПЕКТІСІ
1.1 ЕҢБЕК ПЕН ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚ ӘЛЕУМЕТТІК ЗЕРТТЕУДІҢ ОБЪЕКТІСІ РЕТІНДЕ
Еңбек адамның табиғи қажеттігі болып табылады. ... адам ... ... пікірлер де бекер емес. Сонымен қатар, еңбек адамның ... ... ... болып табылады, себебі, ол адамның ... ... ... басқаша айтқанда, тамақтануға, ... ... ... ... ... оқуға, өнерге жəне т.б.
қатысты қажеттіліктерін қанағаттандырады. Кең мағынада ... тек ... ... ... ... ... да ... қажеттігі болып табылады,
себебі, еңбек қоғамның материалдық ... ... – бұл ... өнімін алу үшін адамның ... ... ... ... ... ... асатын мақсатты қызмет. Еңбек дене, ақыл
ой жəне ... ... ... да, ... ... жəне ... құндылықтар жасалады.
Еңбек жеке шаруашылықта, бау-бақшада, тіпті үйде жəне өзге де жерлерде
жүзеге асырылуы мүмкін. ... ... ... ... көпшілігі бала
кезінен айналысады. Алайда, еңбектің бұл түрі еңбек құқығымен реттелмейді
[14].
Сонда еңбектің ... ... ... ... ... ... еңбек бірлескен немесе ұжымдық сипатты ... ... ... ... ... еңбек қатынастарына
қатысады. Мұндай жағдайда еңбектің екі ... ... ... жөн: ... ... жеке ... жəне жалданбалы еңбек. Дəл осы жалданбалы
еңбек – ... ... ... ... еңбек құқығы реттейді. Сонымен
қатар, меншік иелері мен меншік иесі емес тұлғалардың ... ... ... үшінші түрі – аралас нысандағы еңбек те болады. Ескеріп
өтетін бір жайт, еңбек құқығы тек жалданбалы ... ... ... ғана ... . Дербес еңбекке негізделген еңбек қатынастары
(меншік иелерінің еңбегі) еңбек құқығының ... ... ... ... қызметкерлердің еңбегін пайдаланбайтын жеке еңбек
қызметі, меншік иесі-кəсіпкерлердің, еңбек кооперацияларының ... ... ... ... ... ... жеке ... еңбек қызметімен айналысып –
заңды тұлғаны құрмастан дəріхана, дүкен, шаштараз жəне т.б. ... ... ... өзі өз ... дүкенінде, шаштаразында
жұмыс істесе. Жазушының, ғалымның, өнертапқыштың қоғамдық ... ... ... ... де еңбек құқығының саласына жатпайды. Алайда, егер
жазушының немесе ғалымның еңбегі ... ... ... ... ... ұжымында еңбек шартының шеңберінде жүзеге асырылатын болса,
онда бұл қатынастар ... ... ... еңбек қатынастарына
айналады.
Дербес еңбекке негізделген еңбек қатынастары (меншік иелерінің еңбегі)
еңбек құқығының пəніне ... ... ... ... ... ... жеке ... қызметі, меншік иесі-
кəсіпкерлердің, еңбек кооперацияларының қызметі жəне т.б. қызмет жатады.
Мысалы, азамат жеке ... ... ... ... – заңды тұлғаны
құрмастан дəріхана, дүкен, шаштараз жəне т.б. ... ... ... өзі өз ... ... ... ... істесе.
Жазушының, ғалымның, өнертапқыштың қоғамдық кооперциядан тыс ... ... де ... ... ... ... Алайда, егер
жазушының немесе ғалымның еңбегі журнал ... ... ... еңбек ұжымында еңбек шартының шеңберінде жүзеге асырылатын болса,
онда бұл қатынастар еңбек құқығымен ... ... ... ... ... дүниесінен бөлініп шығуының негізі - өмір ... өз ... ... ... жасау тәсілін, ол үшін еңбек
құралдарын, оның ең қарапайым түрінен бастап, ... ... ... қабілетінде болды. Тек еңбек процесінде адамдар ... ... ... ойларын сөз арқылы жеткізуді үйренеді. Бара-бара
адам еңбегі материалдық және рухани мәдениет жүйесінің ... ... ... ... Қоғамдық қатынастар адамның өмір сүруіне қажетті
материалдық игіліктерді (тамақ, киім, ... ... ... ... еске ала отырып, адам дегеніміз, еңбек әрекетімен шұғылдана
алатын, әлеуметтік ... ... ... ... жасауға толық
қабілеті бар тіршілік иесі деп анықтама беруге болады ... ... – қиын және ... ... Оның ... ... – бұл адам энергиясының шығыны, жұмысшының өндіріс
құралдарымен арақатынасы ... ... мен ... ... бір-бірімен көлденеңнен (біріңғай еңбек процесіндегі қатысуға
қатынас) және тігінен (басқарушы мен ... ... ... ... адам мен қоғам дамуындағы рөлі тек
қана адамдарды қанағаттандыруға арналған ... және ... ... қоймайды, сонымен бірге жұмысшылардың өздерінің
дамуына алып келеді, яғни олар ... ... ... мен ... ... білімдерін толықтырады. Еңбектің шығармашылық сипаты
қажеттіліктердің дамуына апаратын жаңа ойлардың туындауы ,еңбектің жоғары
өндірісті ... ... ... жаңа ... ... өзінің
қөзқарасын табады [5].
Сол себепті де, еңбек қызметі барысында тек қана ... ... ... мәдени құндылықтар да қалыптасады, алайда өзінің ... ... жаңа ... ... Адам мен қоғамның дамуына
еңбек әсер ... ...... өтеу үшін ... ... рухани) өндіруге бағытталған адамдардың мақсатты және ... ... ... әрқашан өзеріне мақсат белгілеп алып, соған жету ... ... ... Маркстік әдебиеттерде адамның еңбегі мен
жануардың инстинктивті ... ... ... жануардан
айырмашылығы – мақсаттарын терең ... алып сол ... ... ... мен ... жасап, саналы іс-әрекет ... ... ... Бұл ... негізінде К.Маркстың «ең жаман
сәулетшінің ең жақсы бал ... ... ... ұя ... бұрын,
адам оны алдымен өзінің басына ... ... деп ... жүгінеді.
Ал, жұмысбастылық – бұл ... ... ... ... ... ең басты мінездемесі. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... ол
әлеуметтік сипатқа да ие. Ол қоғамға пайдалы қарекет ету арқылы өзін-өзі
көрсету көмегімен ... ... ... ... ... ... бірге, қоғамның дамуының белгілі бір ... ... ... болу сатысын айқындайды [6].
Жұмысбастылық саясатының сұрақтарын анықтап алу үшін жұмысбастылықтың
әлеуметтік және экономикалық ... ... ... алу керек.
Экономикалық тұрғыдан жұмысбастылық – тұрғындардың қоғамдық немесе өнімді
ұлттық табысты өндірудегі ... ал ... ... жұмыс істеуге
жарамды немесе ынталы адамдарға жұмыс тауып беру жаппай жұмысбастылыққа
алып келеді. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... беретін арнайы оқу орындарында оқу, әскер қатарындағы ... ... ... ... ... мен ... ... ұйымдардың жұмысына қатысу. Қоғамның дамуы тұрғысынан ... ... ... ... болып табылады. Ол қоғамның
экономикалық потенциалымен қатар, тұтастай тұрғындардың өмір сапасы ... және жеке ... ... тұрмысын сипаттайды. Еңбек
нарығындағы бұл түсініктердің қандай мәні ... олар ... ... ... ... ... ... потенциалын
неғұрлым дәл анықтауға мүмкінлік береді;
Екіншіден, олар еңбек потенциалының көлемін және оның елдің және ... ... ... дәл ... мүмкіндік береді;
Үшіншіден, әлеуметтік саясатты жасауға, басымдықтарды анықтауға, әлеуметтік
бағдарламаны қалыптастыруға, оны ... ... ... ... ... шарттарын жасауға жағдай жасалады.
Жалпы, халықтың жұмыспен қамтылуы немесе жұмысбастылығы – бұл оның,
яғни, ... ... ... ... ... ... кіріс және
кәсіпкерлік табыс беретін жұмыспен қамтылу көрсеткіші. Бұл ... шама ... ... ... шама деп ... ... басқарушылық, білім беру және де ... ... ... ... барлық еңбекке жарамды халықтың санына қатынасы.
Жұмыспен қамтылғандар қатарына жалдамалы ... ... ... жеке ... ... ... кооператив мүшелері,
төленетін лауазымға таңдалған және тағайындалғандар, әскери қызметкерлер,
ЖОО-ның студенттері, ПТУ мен ... орта оқу ... ... мен ... оқушыларын жатқызуға болады.
Кеңестік экономистер жұмысбастылықты, ең ... ... ... ... халықтың еңбек ұсынысының процесі әлде іс-қимылы
деп түсінген. Алайда, жұмысбастылық жоғарыда көрсетілген анықтама ... қана ... ол ... ... ... адамдардың
арасындағы өндірістік қатынастар түрлерінің бірі. Халықтың жұмысбастылығы
жұмысшының еңбек құралдарымен ... ... ... ... ... жорамалдайды. Бұйрықты – әкімшілік басқару жүйесінде – бұл жұмысшы
мен еңбек құралдарының бақыламалы орталықтандырылған біріктірілуі, ...... ... . ... ... ... жұмысбастылық
түсінігі мен анытамасы кең көлемде әрі жан жақты қарастыру қажет. Осылайша
«жұмысбастылық» пен ... ... ... ... ... ... ПЕН ... НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІ
Еңбек нарығының ең негізгі айырмашылығы онда ұсынылған тауар қасиетіне
байланысты. Сонда осы нарықта не ... не ... ... Бүл сұрқтың
жауабы мынадай - әрине, еңбек. Бірақ еңбек дегеннің өзі жұмысшының ... ... ... дене және ой ... ... энергиясы. Еңбек
адамнан бөлінбейді, ол - жеке түлғаның өмір сүру ... Яғни ... ... ... ... ... ... не сатуға, не сатып
алуға ... ... адам ... (қүлиеленушілік мемлекеттер сияқты)
және де адамға тиісті қызметтерді де сату, сатып алуға жатпайды, ... ... ... қарастыруға болады.
Еңбек нарығы – бұл тауар болып табылатын еңбек ... ... ... ... мен саны, сұраныс пен ұсыныстың бір-біріне әсер
етуімен анықталады. Кәсіпкерлер мен ... ... ... ... олар ... ... өзара қатынаста болады. Сондықтан еңбек
нарығы сұраныс пен ұсыныс тетіктері арқылы ... ... ... ... ... ... ... көлемі
және еңбек төлемі дәрежесі орнайтын экономикалық орта болып табылады [4].
Еңбек нарығында ... ... ... Осында құратын
элементтерге жұмысшы күшін иемденетін адамдар ... ... ... ... діни, саяси және т.б. адамдық
қасиеттер тән болады. Осы ... ... ... ... ... дәрежесіне елеулі әсер етеді және
еңбек нарығына, оның ... ... ... ... ... барлық
түрлерінен еңбектің басты айырмашылығы еңбек адамның тіршілік әрекеттерінің
формасы, оның өмірлік мақсаттары мен ... ... ... ... ...... бағасының жабайы бір түрі ғана емес, ол тірішілік
дәрежесінің, әлуметтік мәртебенің, жұмыскердің, және оның ... ... ... құны ... ... ... еңбек нарығы
категориясын зерттеп талдағанда «адамгершілік» элементтер барын, олардың
көлеңкесінде жанды жаны бар ... бар ... ... ... ... Еңбек
нарығы – бұл тауар болып табылатын еңбек ресурстарының нарығы бұлардың тепе-
теңдік бағасы мен саны, оларға сұраныс пен ... ... ... Кәсіпкерлер мен еңбекке қабілетті адамдар нарықтың агенттері,
еңбек нарығында өзара қатнаста болады. Сондықтан ... ... ... ... механизмі арқылы экономикалық агенттердің арасындағы бәсекелестіктің
нәтижесінде жұмыспен қамтудың белгілі көлемі және ... ... ... ... орта ... ... ... табылады. Еңбек нарығының
қызметтері қоғам өміріндегі еңбектің рөлімен белгіленеді, еңбек табыстың
және жақсы хал-жағдайдың өте ... ... ... ... табылады.
Еңбек нарығы басты үш қызмет атқарады :
1) әлеумттік қызметі: адамдардың ... мен ... ... жағдайының
әдеттегідей дәрежесі мен жұмыскерлердің ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызметі: еңбекке тиімді түрде тарту, оны ... ... ... ынталандыру қызметі: олар бәсекелестік қабілеттің күшеюіне,
тиімділігі ... ... ... ... ... ... ынтаның өсуіне квалификацияның жоғарлауына, мамандықты ауыстыруға
т.б. мүмкіндік тудырады [6].
Жұмыспен қамтудағы қазіргі үрдістер меншікті мемлекет иелігінен алумен
жне кәсіпорындарды жекешелендірумен ... ... ... ... ... ... нысандары бойынша халықты ... ... ... ... ... жаңа ... дамытуға ықпал етеді И. Заславский.
Мемлекет иелігінен алу жекешелендіру мемлекетті меншік ... жеке ... ... және оның ... сондай-ақ
кәсіпкерлік іс-әрекеттің басым болуына әкелді, және еңбек пен жалдамалы
еңбек те ... ... ... ... ие ... деп жазады өзінің
ғылыми еңбегінде Б.А.Райзберг.
Еңбек нарығы туралы оқудың ... ... ... және ... ... ... ... ресурсы нарығы өзіне, экономикалық
ғылымның классикалық мектебінің өкілдері максистік әдебиетте «жұмыс күшінің
нарығы» ... ... ал ... күші деп адамдардың ... ... ... ... факторларына қарағанда еңбектің
ерекшелігі бар. Ең бастысы ... ... ... ... ... тұжырым бойынша, еңбек болашақ күннің қайнар көзі, сол себепті
оның құны жоқ, тауар емес деп ... Оның ... ... ... жұмысшының еңбекке деген қабілеттілігі, яғни, жұмысшы мен ... өмір сүру ... ... ... ... күші ... түрінде барлық өнім еңбегіне емес, тек бір бөлігіне ғана, жұмыс
күшінің ұдайы өндірісіне керекті құн үлесі ғана ... ... ... ... ... ... ... ілімге қарсы батыс теорияларында еңбек тауар деп саналады.
Нарықтык экономикада «еңбек нарығына» ... ... ... күшіне
еңбекке кабілетті халыктың белгілі бір тобын жатқызып жүр.  
Еңбек нарығы шетелдік ... ... ... ... Ал, ... ... М.А., Гибриков Г.Г. және қазақстандық
Н.К. ... және т.б. бір топ ... ... нарығы анықтамасын ғылыми
тұрғыдан беруде әр түрлі көзқарасты ұстанады. Олар ... ... ... ... үш ... бөлген.
Бірінші топта:
а) еңбек нарығы – бұл еңбек қызметін сатушулар мен сатып ... ... ... ... ... келетіндер де (олардың
қатарында жұмыспен қамтылғандар және жұмыссыздар кіреді), тауар мен қызмет
жасау үшін ... ... да ... тұрады;
ә) еңбек нарығы – бұл нарықтың ерекше түрі, онда жұмыс күші тауарын
сату мен сатып алу ... ... Осы ... оның құны мен ... ... ... ... – экономика жағдайын ... ... ... ... ... мен ... жұмыссыздықтың сала
бойынша, кәсіби-біліктілік, демографиялық және басқа да көрсеткіштердің
құрылымын байқатады. Еңбек нарығы – бұл ... ... ... ... сату-
сатып алу туралы экономикалық қатынастардың жүйесі;
б) еңбекнарығы – бұл жұмыс күшін ... алу ... ... Оған ... ... ... жұмыс күшінің
еркін қозғалысы мен бірдей сан мен сападығы еңбектің біріңғай бағасының
пайда ... ... ... қатынастардың басты субъектісі жұмыс беруші мен
жалдамалы жұмыскер екендігі белгілі, осы екеуінің ... ... ... ... инфроқұрылым элементтері жоғарыдағы анықтамаларда ескерілмеген.
Сонымен бірге жалдамалы жұмыскерлермен ... ... ... ... ... да бар, олар да еңбек нарығының бір субъектісі.
Сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... нарығындағы сұраныс пен ұсыныс заңы әрекет ... ... ... мен ... ... жетілген және жетілмеген бәсеке жағдайында
жұруі мүмкін, еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсынысты ... ... баға ... ... нарығы жұмыс күшінің жиынтық сұранысы мен жиынтық ұсынысын
білдіреді, осы екі ... ... ... ... ... ... тұрғындардың жұмыс орындарын салалық, аумақтық,
демографиялық, кәсіби-біліктілік аралықта шаруашылық қызтеттердің салалары
бойынша ... ... ... еңбек нарығында жұмыс беруші мен жалдамалы жұмыскерлер арасында
жұмыс ... ... ... мен ... ... ... қарым-
қатынас қалыптасады. Сол арқылы жұмыс берушілердің еңбекке деген,
қажеттіліктерді ... ... ... анықтамалардың мазмұнын еңбек нарығын құрайтын ... ... атап ... ... ... ... ... және
нарықтық баға. Атап өтілген анықтамалардың авторы еңбек нарығын анықтауда
бағаны белгілеу басты көрсеткуіш деп қарастырады. Бұл ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар, кәсіподақ
енгізілмеген.
Үшінші топ:
а) еңбек нарығы - сұраныс пен ұсынысты ... ... ... мен
сатушы жақын байланыста болатын кеңістік;
ә) еңбек нарығы – механизмдермен, нормалармен, институттармен ... ... ... ... ... жұмыскерлердің және
кәсіпкерлердің арасындағы экономикалық қатынастар жүйесі;
б) ... ... ... ... бағалы қағаздар және т.б. нарықтар
секілді қоғамның экономикалық және ... ... ... ... ... аясы [4].
Еңбек нарығының қызмет атқаруын кейнсиандықтар мен ... ... ... ... айырмашылығы, еңбек нарығын
тұрақты және фундаменталды теңсіздік ретінде қарасытады. Кейнсиандық үлгі
(Дж. М. ... ... ... және ... ... ... ) ... белгіленген және өзгермейді (әсіресе азаюы жағына қарай)
деп тұжырымдайды. Бұл ... ... баға ... ... ... табылмайды, реттеуіш сырттан болу керек деп қорытады. Мұндай рөлді
мемлекетке береді, ... ... ... ... ... көбейте
отырып, теңсіздікті жояды. Айталық ... ... ... ... пен ... ... ынталандырады. Ал бұның өзі өндірістің өсуіне,
олай болса, жұмыспен қамтылудың ... алып ... ... ... және ... ... ... күшінің қоғамдық бағасына жауап бере отырып, шекті еңбек ... күші ... ... ... мен ... ... ... түсіндірді. А.Маршал былай деп жазады: еңбекақы еңбектің таза ... болу ... ... шекті еңбек өнімділігі оған деген сұраныс
бағасын реттейді, ... ... ... ... ұдайы өндіріске, өндіруші
жұмысшыларды оқыту мен ұстауға кеткен шығынментікелей болғанымен, ... ... ... болу ... тән ... ... ... – адамның қызмет түрін еркін таңдауын,
кәсіпкерлердің жұмыскерлерді жалдаудығы ... ... ... заңды түрде қорғайтын жұмыс күшіне сұраныс пен ұсыныстың әсерінен
пайда болатын жұмыс күшін ұсынушылар мен соны ... ... ... ... ... нарығы үшін қажетті жағдайлар:
- қызмет түрі мен ... ... ... негізінде еңбек
нарығының қызмет етуінің құқықтық жағдайларының болуы;
- біріңғай, аумағы жағынан ... және ... ... ... ... ... инфроқұрылымын ұйымдастыру;
- біріңғай экономикалық кеңістіктің және тұрғындардың еркін орын
ауыстыру мүмкіншілігінің болуы;
- ... ... ... ... ... тұрғын үй нарығы
мен бос жұмыс оындарының болуы.
У.Петти, А.Смит, ... және ... ... ... ... ... ... бағаның тепе-теңдігі негізінде әрекет етеді деп
пайымдайды, ... бұл ... ... ... негізгі нарықтық реттеушісі
(П.Самульсон, М.Фелдстайн, ... ... ал ... оны ... ... ... да ... А.Лайффер және т.б.)
қолдады деп айтады А.С.Булатова [4].
Төмен ... ... ... ... ... біз ... жігерлі
де, іскер, ықыласты және зерек жұмысшыны табамыз- дейді ... ... ... қойылатын бағаның қаталдығын ... ... ... жұмыссыздықтың табиғи нормасы жағдайында қосымша жұмыс
орындарын ... ... ... ... өсуі ... әкеледі және қарасырады. Олардың пікірінше, мемлекеттің
ең төменгі еңбекақы ... ... бос ... орны мен жұмыс күшінің
резерв қоры туралы ... ... ... ... ... Нарықтық тепе-теңдікті орнату үшін монетаристер ақша-несие
саясатының құралдырын қолдау керектігін ... ақша ... ... ... ... және ... ... жалғыз және ең маңызды
фактор – деп атап ... өз ... ... және С.Л. Брю.
Еңбек нарығында жұмыс күшіне сұраныс бірқатар факторлар жиынтығы
бойынша анықталады: елдегі қалыптасқан жұмыс ... ... оның ... ... ... құрылымдық өзгерістер, мемлекеттік немесе
басқа да ... ... ... ... ... ... күшінің ұсынысы еңбек нарығының екінші маңызды
элементі болғандықтан, еңбекке қабілетті халықтың демографиялық-әлеуметтік
құрамына, олардың ... ... және ... ... байланысты
анықталады.
П.Самуэльсонның пікірінше, қоғамдағы жиынтық еңбек ұсынысы төрт
көрсеткішпен анықталады:
- ... ... ... ... жалпы санындағы өзіндік қамтылғандардың үлесімен;
- апта бойына және жыл ... ... ... ... санымен;
- жұмысшылар жұмсайтын еңбектің сапасымен, санымен және біліктілігімен
[12].
Еңбек қорларының талдауы мен диагностикасын қолдау еңбек ... ... ... ... және ... ... қосу ... жұмысшы күші: санақ, құрамы мен құрылымы, біліктілік деңгейі;
формалары, еңбек күшінің динамикасы мен себептері; ... ... ... ... жою және ... ... тиімді пайдалану үшін іс-шаралар
ұйымдастыру мәліметтері; өнімге еңбек сиымдылығы;
б) еңбек ... ... ... ... ... ... ... даму жағдайынталдау ерекшеліктері;
еңбек өндірісінің интенсивті және ... ... ... ... ... ... [6].
Маркстік әдістеме бойынша, қандай-да болмасын өндіріс ... жер, ... ... ... бұрын өзінің алғашқы шикізаты түрінде
болады, яғни капиталдың алғашқы ... ақша ... ... табиғи
ресурс, еңбектікі- жұмыс күші.
Маркстік концепция бойынша, біріншіден, еңбек ... ... ... сол ... оның құны жоқ, тауар емес деп дәлелденеді. Егер еңбек
тауар болса, онда ... оның ... ... ... ... ... ... еді. Сондықтан нарықта сатылып-сатып алынатын процеске
қатысатын ... ... оның ... ... ... күші ... ... Жұмыс күші – ол жұмысшының еңбекке деген ерекше физикалық және ой-
өрістік қабілеттер жиынтығы. Осы ... ... ... ... ... кәсіби білімі мен біліктілігі де жоғары болады, яғни
оның бағасы – ... да ... ... ... ... ... жұмыс
күшінің құны оның физикалық, ой-өрістік, кәсіби қабілеттерін ... және ... өмір ... ... ету ... ... ... игіліктер құнының жиынтығымен анықталынады.
Екіншіден, жалақы ретінде еңбектің нәтижесінде өндірілген өнімнің
барлық көлемі емес, тек қана оның ... ... ... бөлігі, яғни,
жұмыс күшінің құнының орнын толтыратын бөлігі ғана төленеді.
Үшіншіден, кандай да болмасын тауардың құнында басқа ... ... ... ... ... ... тұрғысынан қарағанда жұмыс күші
тауары ... ... ... яғни, бағасы ретінде байқалатын болса,
сатып алушы ... ... ... шағын ретінде байқалады [5].
Еңбек нарығына тән қасиеттер:
- жұмыс орындарын ұсынатын кәсіпорындардың санының мол болуы (жұмыс
күшіне сұраныс);
-  әр ... ... ... санының мол болуы (жұмыс күшінің
ұсынысы);
- еңбек ... ... ... және бірде-бір жұмысшының
үстемдік ете ... ... күші ... ... ... күшінің икемділік түрінің қайсысы көп болуына байланысты еңбек
рыногының үш үлгісі бар (американдық, жапондық, шведтік ,1-кесте).
Еңбек рыногының американдық үлгісі мына ... ... ... ... арасына жоғары ... оқу ... ... ... ... фирмалар өзгерген жағдайда қызметкерлердің кәсіби дайындығына;
- фирмалар өзгерген ... ... ...... ... (тануға);
- кәсіпорындағы өндірістік оқыту шығындарын өте аз жұмсауға ... ... ... ... өзіндік өзгешелігі – ол
қызметкерлердің еңбек қызметінің ... ... ... бойы ... принципі негізінде кепілдік береді. Бұл кепілдік ... мен ... ... ... ... ... ... жемісі. Олар заң жүзінде қалыптастырылмағын,
бірақ кәсіби одақтар тарапынан қолдау ... ... ... ... ... ... ... етіледі. Бұл еңбек нарығының жабық
үлгісі.
Еңбек нарығының шведтік үлгісі. Бұл үлгінің ... ... ... ... ... ... жүргізуінде Мемлекеттік
органдар жұмыс күштерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ... ... Ол үшін ... ... дайындығы мен қайта дайындығы. Жұмыс
орнын құруды ... ... да, ... жеке ... ... ... де жүргізу, жұмыс іздеушілер мен бос ... ... ... ... ... мен қайта бағалау, ... жаңа ... ... ... жолдарымен) бағыттарында тиянақты жұмыстар
жүргізіледі [7].
1-кесте
Еңбек нарығын реттеу үлгілері
|Еңбек ... ... ... ... |
|реттеу үлгісі| | | ... ... алу мен ... ... ... ... шығу ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... | | |
| ... | | |
| ... | | ... үлгі |Жұмыс орындарын |Еңбек нарығына ... ақы |
| ... ... ... ... ... |
| ... мен ... ... қиындығы|болуы |
| ... көп ... | | |
| ... | | ... үлгі|«Өмірлік жалдану» |Бұл жүйе ... ... |
| ... қолданылуы |жастардың еңбек |ету аясының тар |
| | ... өз ... ... |
| | ... | ... ... нарығын |Еңбекке |Жас ... ... ... ... ... ... алу |
| ... ... ... ... ... ... |
| |қамту саясатын іске |қоғамдық жүйенің ... |
| ... ... ... |кәсіпорындарға |
| | | ... ... | | ... ... тәжірибесіне байланысты автордың құрастырған үлгісі |
Еңбек нарығын реттеуде мемлекет тікелей араласады: ол ... ... ... ... ең ... ... ... жұмысбастылық,
қайта даярлау бағдарламаларын қабылдайды, еңбек ... ... ... ретінде келістіреді және т.с.с. Сондықтан ... ... ... ... Осы ... ... ... еңбек
нарығында 3 субъект бар екендігін білдіреді:
- ... ... ... ... ... мемлекет.
Жұмысбастылық пен еңбек нарығын реттеудегі мемлекеттің ... мен ... өте көп. Олар ... ... экономикалық жағдайға
байланысты еңбек нарықтарында пайда болатын мәселенің күрделілігіне қарай
анықталады.
Ал енді ... ... ... ...... ... экономиканың, халықтың байлығының ең басты
мінездемесі. Бірақ та, жұмысбастылық тек-қана ... ... ... ... ол ... ... да ие. Ол қоғамға пайдалы қарекет ету
арқылы өзін-өзі көрсету ... ... ... ... керек
етушілігін емес, сонымен бірге, қоғамның дамуының белгілі бір әлеуметтік-
экономикалық деңгейінде сұрауларға ... болу ... ... ... ... ... мен ... байланысты қатысы бар
адамның дамуының әлеуметтік аспектілерінің ең негізгілерінің ... ... ... ... ... ... ... Мамандар бұл мәселені басым қолданбалы зерттеулерде қарастырғандықтан
да болар (статистер, плановик (жоспаршы), демографтар). Алайда ... ... ... ... деп түсіндіреді.
Жалпы, халықтың жұмыспен қамтылуы немесе жұмысбастылығы – бұл оның,
яғни, ... ... ... ... ... жалақы, кіріс және
кәсіпкерлік табыс беретін жұмыспен қамтылу ... Бұл ... шама ... ... ... шама деп ... ... басқарушылық, білім беру және де ... ... ... ... ... ... жарамды халықтың санына ... ... ... ... ... жұмыс жасаушылар,
кәсіпкерлер, жеке қызметпен айналысушылар, фермерлер, кооператив ... ... ... және тағайындалғандар, әскери қызметкерлер,
ЖОО-ның студенттері, ПТУ мен арнайы орта оқу орнының оқытушылары мен жоғары
сынып ... ... ... ... ... ең ... өндірістің қоғамдық
жағдайына қатысты халықтың еңбек ұсынысының процесі әлде іс-қимылы ... ... ... жоғарыда көрсетілген анықтама арқылы
сипатталып қана қоймайды, ол ... ... ... ... ... ... ... бірі. Халықтың жұмысбастылығы
жұмысшының еңбек құралдарымен басқару жүйесінің ... ... ... ... Бұйрықты – әкімшілік басқару жүйесінде – бұл жұмысшы
мен еңбек құралдарының ... ... ... ...... бірлестік. Сондықтан, осыған орай, жұмысбастылық
түсінігі мен анытамасы кең ... әрі жан ... ... ... ... пен еңбек нарығының категориясының ... ... ... және ... ... ... тиіс.
Жалпы жұмысбастылыққа экономикалықтан басқа ... ... ... ... ... оқу орындарындағы білім алып жатқандарды; үй
шаруашылығы мен бала ... ... ... пен ... ... мемлекеттік билік органдарда қатысушыларды,
қоғамдық ұйымдарда қатысушылар мен қарулы күш қызметшілерін ... ... 2001 ... 23 ... ... ... ... №149 Заңының 2-бабында жұмыспен қамтылған халыққа мынандай
категориядағы халықты жатқызады:
1) еңбек шарты бойынша жұмыс iстейтiн, ... ... ... ... ... не ... емес ... уақыты жағдайларында орындайтын немесе ақы
төленетiн өзге жұмысы (қызметi), табысы ... ... ... ... өз ... ... ... қосалқы кәсiпшiлiкпен айналысатын және өнiмдi өнімді шарттар
бойынша өткiзетiн;
5) жұмысты азаматтық-құқықтық сипаттағы ... ... орын ... ... ... кооперативтердiң мүшелерi;
6) ақы төленетiн қызметке сайланған, тағайындалған немесе бекiтiлген;
7) Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерiнде, басқа да әскерлерi мен
әскери құралымдарында қызмет өткерiп ... ... ... ... қорларды және дін
бірлестіктерді қоспағанда, ұйымдардың ... ... ... құрылтайшылардың (қатысушылардың) мүлiктiк құқықтары
сақталмайтын адамдар жатады.
 Сонымен қатар, жұмысбастылыққа ... ... ... ... қатысуы мен қызмет көрсету сферасын жатқызады. Жұмыс бастылықтың
бұл түрі алғашқы деңгейлі мағынаға ие, оның ... да ... ... ... ... ... ... экономикалық потенциялы,
өмірдің сапасы мен деңгейі, әр елдің әлеуметтік – экономикалық және рухани
алға басушылығына байланысты болады. ... ... ... ие
болады:
- адамдардың материалдық игіліктері мен әр түрлі саладағы қызмет
(рухани, ... ... ... ... ... іс – ... ... жұмыс бастылық жеке және ... ... ... ... ... нақты жұмыс орнымен қамтамасыз ету: ... ... және ... ... ... ... барысында қолдануға
мүмкіндігінің болуы;
- жұмысбастылық жалақы, табыс ... ... ... да ... ... ... ... көзі болып есептеледі.
Осылайша, жұмысбастылық – бұл қоғамдық өнім өндіретін, нақты жұмыс
орнымен қамтамасыз ... және ... көзі ... ...... ... Ал, енді, жұмыс күшіне және жұмыс орнына деген ... ... ... ... ... ... еңбекке жарамды
халықтың мүмкіндігінше өте орташаланған шаманы көрсетеді. Жұмысбастылықтың
анализінің орталық сауалы – ... ... ... жұмысбастылығының
динамикасын, факторларымен жағдайын ... ... ... ... ... жұмысшылар санының жұмыс іздеу үстіндегі
жұмысшылар санына қатынасымен ұсынылады. Жұмысбастылық деңгейі жұмыс күшіне
сұраныс арқылы ... Ал, ... ... ... қажеттілігі
жоспарланған өндіріс көлеміне қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... ... ... қамтуды түрлі жолдармен реттеуге болады:
- өндірістің өзінің жұмыс күшіне қажеттілікті өзгерту жолымен, жаңа
жұмыс орындарын енгізу;
- жұмысшылар ... ... ... қажеттілікті төмендету-
мемлекеттің ауқымды әлеуметтік және әлеуметтік-экономикалық шараларын іске
асыру.
Жалпы ... ... және ... ... ... ететін сенімді статегия СТР негізінде еңбек өнімділігін
жоғарылатуға бағытталуы ... ... тағы да бір орын ... ... деңгейі
мен инфляция арасындағы ... ... ... ... ... ... ... өлшеуге бағытталған Ұлыбританиядағы
зерттеу нәтижесінде профессор У.Филипс жұмыссыздық деңгейі мен ... ... кері ... бар ... ... келді. Яғни,
«жұмыссыздық» деңгейі жоғарыланған сайын, инфляция деңгейі төмендейді.
Тұрғындардың жұмысбастылығын қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... ... бар. Көптеген әлеуметтік
байланыстар қоғамның байлар мен кедейлерге бөлінуі мен жұмыссыздық көбейген
кезінде олардың ... ең ... екен ... ... ... Дағдарыс
кесірінен тұрғындардың нақты ақшалай табыстары мен өмір сүру ... ... ... мен ... ... өткір қақтығыстар
пайда бола бастайды.
Тұрғындардың кедей категорияларының ақшалай табыстарының, ... ... ... ... және орта ... арасындағы
айырмашылық пен халықтың табыс деңгейі бойынша бөлінуі әжептеуір көбейді
және ресми түрде тіркелген жұмыссыздар саны да ... ... ... ұйымдастыру мәселелері бірінші ретте
шешілуі тиістілердің қатарына қосылып, оларды шешудің жолдары өзінің шегіне
жеткенін көрсетті. Тұрғындардың түрлі ... ... ... ... керек. Әлеуметтік-еңбек аясындағы ... ... үшін жаңа шешу ... табу ... ... ... қазіргі кезде орындалуы тиіс мәселелерге қатыса алмайды.
Қазіргі таңда мүгедектер, жастар және әйелдер ... ... ... тұрғындар категориясын жұмысбастылар қатарына қосу
мәселелерін ұйымдастырудың жаңа жолдарын табу өте ... Бұл ... ... аса ... ... сұрау етеді. Өйткені, төменгі
әлеуметтік статуспен ... ... ... ... бар адамдар ұшін
қазіргі кездегі жағдайда жұмыс табу өте қиын.
Көптеген елдерде өмір сүру үшін қажетті табыс табу үшін ... ... ... ... орналастыру. Жақсы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... іске асыру мен жақсы әлеуметтік әл-ауқатқа жету мен оны сақтау
үшін керек. Ең бірінші кезекте жұмыс өмір сүру көзі ... ... ... ... ... ... ... ету аясындағы ... ... ... ... ... елімізде үлкен жұмыс атқарылып жатыр.
Оның ең маңыздыларының бірі – шағын және орта ... ... ... ... ... ... өздерінің іске асырылмаған потенциалдарын ашып,
қалағаны бойынша жұмыс таба алады. ... ... ... ... мемлекеттік
және бюджеттік сферада еңбек ететін азаматтарға көптеген жеңілдіктер мен
олардың табыс деңгейін көтеру мақсатында ... ... ... ... жұмыскерлерді тарту саясаты жүргізіліп жатыр. Әсіресе,
мамандардың ... ... ... ... ... Бұл, тек жеке
секторда емес, сонымен қатар, ... ... мен ... ... қайта құру жағдайындағы жұмысбастылық және
еңбек аймағында нарықтық қайта құру жағдайындағы ... және ... ... ... өту ... ... ... мен білім беру
қызметінің нарығының келісіміне алып келді. Бұл жағдайға себеп болған білім
беру ... ... ... ... ... ... ... бөлу, жұмыс берушілердің талаптарына жұмыс күшінің ... ... ... ... үш топ ... ... ... экономика және әлеуметтік сапаның ақуалы; экономикалық саясат,
жұмыспен қамту саясаты; әлеуметтік-психологиялық немесе мінез-құлық [5].
1.3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ... ... МЕН ... ... экономикасын қайта құру барысында халықтың жұмысбастылығының
жаңа моделі қалыптасады: қоғамдық ... ... ... ... максималды түрде қатыстыру түсінігінен, жаңа, толық, ... ... ... ... ... жасау анықтамасына
көшеміз. Еңбек ... ... ... ... тигізетін
экономикалық реформалар, құрылымдық қайта құру бағдарламалары, ондіріс пен
сауда-саттық ... ... ... ... Қоғам қызметінің
негізгі салаларын қайта құрудың негізгі идеясы- өндіріс пен ... ... ... ... ... ... жаңарту мен қолдау.
Бұл тиімділікті көтеру және ресурстарды орналастыру барысында ... жеке ... ... ... туғызу, бәсекелестікті жоғарлату
мүмкіндіктеріне жол ашады деген ой туғызады.
Жұмысбастылық саласында нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, жалақыны қайта
құру кезінде жұмыс күшінің «құны» және «бағасы» деген ... ... ... ... пайда болған жаңа формалары
(контракт, уақытша еңбек келісімшарттары, т.б); үш жақты келіссөз негізіндн
әлеуметтік-еңбектік қатынастардың ... ... ... ... әлеуметтік қорғау мен жұмыссыздықтан сақтандыру ... ... орай , ... ... үш ... ... ... үлгерді. Еңбек нарығы біршама икемді, иілмелі сипатқа ие болды.
Аталып ... ... ... түрі ... ... ... ... деңгейіндегі еңбектік қарым-қатынасты қайта құрумен сипатталады.
Сыртқы еңбек нарығы мамандандырылған, ... ... әр ... ... ... игерген кадрларға бағытталған. Еңбек
нарығының ... ... ... ... ... сұраныстың төмендеуімен бірге ... ... ... өсу
тенденциясы;
- жұмыссыздар контингентінің жасаруы;
- уақытша жұмыссыздар арасында әйел ... ... ... нарығында жұмыс күшіне ұсыныс құрылымының сандық және сапалық
сиппаттары арасында теңсіздіктің күшеюі [5].
Қазақстандық еңбек ... ... ... ... ... ... қалыптастыру үшін , ... ... ... негізгі ыңғайларын өзгерту қажет. Бірінші
кезекте экономикалық ... ... ... ... ... рационализациясы. Халықтың жұмыспен қамтылуының жеткілікті
жоғары деңгейі жұмысшылаардың санының артықтығын сақтаумен емес, жаңа ... құру ... және сала іші мен ... ... ... халықтың жұмыс орнына қажеттілігін төмендетуі, жұмысбастылықтың
икемді қалыптарын кеңінен енгізілуі арқылы қамтамассыз етіледі.
Еңбек төлем жұмыс күшін өндіруге ... ... ... ... ... ... Маңызды бір жайт, бұның барлығы еңбектің тиімділігін
арттыру үшін жұмысшылардың ынталандыруын қамтамассыз ететін үйлестіріп
отырған ... ... ... қажет. Қазақстандағы еңбек нарығының
қызмет ету мәселелерінің бірі-қоғамдық ... ... ... ... ... жұмыс күшіне сұраныс құрылымындағы мамандық-
дәрежелі деңгейінде сипат алатын экономиканың шынайы дамуымен ... ... және орта ... білім алу жастар үшін жалпылай болып
кетті. Бұл ақиқат қоғамның мамандандырылуының осуінің ... ... ... салдары мен әсері керісінше, бұл халықтың кері
мамандандыру ... ... ... ... алу өз ... ... ... ғана көрсетеді. Соңғы жылдары еңбек нарығындағы
сұраныс пен ұсыныс арасындағы ... ... ... құрылымдық
теңсіздік керісінше өсуде: қарапайым жұмыс мамандары бойынша ... ... және ... ал ... мамандар бойынша ұсыныс үнемі
сұраныстан жоғары. Көрсеткіштер бойынша, бірінші орында ... ... ... ... ... заңгер және
менеджерлер.Жұмысбастылықтың мәселелері Қазақстан Республикасында келесідей
ерекшеліктермен сипатталады:
1) көптеген өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... экономика саласы және мемлекеттің аймақтық бойынша жұмысбастылық
деңгейіндегі айтарлықтай айырмашылықтар;
3) жұмыс күшінің бағасының төмендеп кетуі;
4) еңбек өнімділігінің ... ... ... ... ... ... яғни ... жұмыспен қамтылғандардың құқықтарының
бұзылуы;
7) бейресми секторларындагы жұмысбастылықтың өсуі;
8) жұмыссыздықтың өсуі;
9) босқындар мен мәжбүрлі ... бар ... ... өту ... кәсіпорындар еңбек төлемінің
жаңа әдістерін іздестіре отырып, оның теңгерлігін жоюға және ... ... ... ... ... ... жол ашуда. Алайда,
жаңа шарттардағы еңбек төлемінің механизмдерін жасамас ... ... ... анықтап алған жөн болар еді, себебі көптеген
экономистер мен ... ... ... ... «еңбек табысын
» қолдану керек деп ойлайды. ... ... ... ең ... ... ғана ... ... «еңбекақының» өзгерген
жағдайдағы экономикалық категориясының мәнін терең ... ... ... ... ұйымдастыру ұғымының №95 «еңбекақыны қорғау»
(1949 ... ... ... еңбек ақының астарында кәсіпкермен
орындалған немесе келешекте орындалатын қызметке ... ... ... ... ... ... ... есептейді. Қазақстан
Республикасының «Еңбек туралы» заңында еңбекақы еңбекке төленетін оның
күрделілігімен, сандық сипатымен және ... ... ... ... ... Мұның өзі Қазақстандық ... ... ... ... ... ... Қазақстанның еңбек рыногының қалыптасуының
сипаттамалық ерекшеліктері мынадай:
- жұмыспен ... ... ... ... жағдайында
халықтың экономикалық белсенділігінің артуы;
- жұмысқа орналасу мәртебесі бойынша жұмыспен қамту ... ... ... ... жұмыссыздықтың жоғары
деңгейі (90 пайыздан ... ... ... ... ... жеделдеуі.Кәсіпорындардан босағандар
мен жұмыс іздеушілер саны тоқтаусыз өсуде. Егер 1995 жылы ... ... ... ... санындағы олардың мөлшері
20,7 пайыз болса, 2000 жылы 38,5 пайыз болды;
- жұмысқа ... ... ... егер 1991 жылы бұл ... ... ... 2000 жылы – 34,7 ... жетті;
- жұмыс күшіне сұраныстың күрт өзазаюы, егер 1991 жылы жұмыскерлерге
деген қажеттілік 74,8 мың адамды құраса, 2000 ... 8,8 мың, ... ... 7,0 мың ... ... оның ... 716 ... орны
ғана тұрғындардың үлесіне тиеді;
- 1995-1996 жылдары ресми ... ... ... және ... екі жылда оның төмендеу тенденциясының пайда болуы,
экономикалық белсенді халыққа қатысты жқмыссыздық ... ... 3,7 ... ... 3,5-4,8 ... ... ... жұмыссыздық арасындағы алшақтық
үлкен [30].
Қазақстан Республикасының статистика жөніндегі ... ... ... жылы ... деңгейі 13,0% қарсы 9,8%
құрады. Бірақ ... және ... ... ... ... 2001 ... үлесі 3,0% -ке дейін төмендеді. 2001 жылдың 1-
ші қыркүйегінде ... ... ... ... ... ... 9,8% - ды құрады. Әкімдердің ақпаратына сай 147,4 мың ... ... ... жоспарлы тапсырма 1,2 есе артық жасалған); ... ... ... ... ... ... ... байланысты 82,6%)
; Қоғамдық жұмыстарда 104,7 мың жұмыссыз ... және ... ... ... ... 11,3 мың ... ... Жұмыссыздар деңгейі
туралы айтқанда, Қазаұстан Республикасы ... ... ... ... ... ... 2004 жылы 55-64 жастағы жұмыссыздардың
саны – 30,9 мың адам ... ... ... – 22,4 мың ... ... мың ... 2005 жылы тиісінше сандар мынадай: 31,1 мың адам,
17,0 мың адам, 14,1 мың адамды құрайды. ... ... ... ... жұмыспен қамту мекемелеріне орынданғандар соңынан 10,4%-ға өсті. Бір
мезгілде жарым-жартылай жұмысбасты адамдардың ... ... ... мәжбүрлі жабылуы немесе тоқтап қалуына ... ... 0,8% ... ... халықтың 1,5-ға қарсы. ... ... ... ... ... ... ... экономикада жұмыспен
қамтылғандар саны өскені байқалды: 6,1 млн-нан 6,9 млн адамға дейін, соның
ішінде, жалдамалы бойынша жқмыс ... саны ... баға ... млн. ... құрап, 12,0%-ке дейін өсті. Қазақстанда еңбек ресурстары
әлеуметтік басқарудың объектісі ретінде қызмет етеді, яғни ... ... және ... әсер ету. ... ... басқару үлкен өзіндік
байланыс объектісі ретінде ерекшеленеді, материалдық және рухани ... және ... ... экономикалық және әлеуметтік процесте
олардың рөлі өседі ... ... ... ... еңбек ресурстарын басқару
функциясы қинайды, олардың сандық және ... ... ... ... ... ... мен ... жататын факторлар саны
өседі. 90-жылдадың бірінші жартысында Қазақстанға ... ... ... ортада «икемді еңбек нарығы» туралы атап өту қажет.
Мамандардың ... ... ... ... өзгерту барысында
Қазақстанның заңдары мен басқа да институттары ... ... ... ... ... қамту кепілдікті тек жоғары билікті маман жұмысшыларға
ұсыну, ол ... ... ... және ... да ... ... етеді. Бұл концепция Қазақстандық еңбек нарығының
формалды институттарының құрылымына ... жоқ. ... ... ... ... ... толығымен Қазақстандық еңбек нарығының
формалды институттарының ... ... жоқ. ... ... ... ... ... толығымен Қазақстан бойынша демалыста
немесе толық емес жұмыс уақытысы тәртібінде болғанда «икемділіктің» ... ... ... ... ... элементтерінің толық емес жұмыспен қамту
жүйесінде болуын қарастыруға болады. Қазақстанда еңбек ... ... ... ... және «бейресми»деп бөлу, «икемділіктің» ... ... ... ... және «шеткі аймақтарға» бейресми бөлу)
дифференциаланғанқұрылымның дәстүрлі ... ... ... түріне,
әлеуметтік-демографиялық, кәсіпқойлық-салалық топтарға байланысты) сонымен
бірге дәстүрлі емес ... ... ... ... ... ... келесідей еңбек нарықтарына бөлуге болады, мысалы: «жоғары
деңгейлі», «негізгі» және «маргиналды». Бұл жеткілікті қатаң ... ... ... бір ... ... ... ... мысалы: «жоғары
деңгейлі » сектордағы жұмысшы бәсекеге төтеп бере ... ... ... ... ол ... қайтып оралмайды.
Осыдан кейін Қазақстандық еңбек нарығы ұйымының бұрынғы ... ... ... ... ... және
нарықтық өзгеру процесінің әсерінен құрылған күрделі құрылымдық жүйе болып
табылады. Бұл ... ... даму ... ... ... ... ... үйлестіріле отырып, дамыған елдер нұсқаларында
сатылап ... ... ... ... ... ... ... шешімдерді, еңбек нарығы мен ұлттық жұмыссыздық пен қамту
үлгісін жасау бір ... ... ... ... ... ... ал ... жағынан, республиканың экономикасының
өсуінің ерекшеліктері мен өзгеруін ... ... Бұл әдіс 2030 ... экономиканы дамыту стратегиясының ... ... ... ... ұзақ мерзімді жоспары мен талдауына, еңбек нарығы мен
жұмыспен қамтуды реттеуде жаңашыл теорияға сүйенуі керек[1].
Еңбек нарығының қазақстандық әдісін ... ... мен оның ... ... ... ... ... қажет. Толық ұлттық еңбек
нарығы елдің экономикасын толығымен және оның бөлек жүйелерін ... ... ... ... әсерінен қалыптасады. Еңбек
нарығының экономикалыық көрінісі өзінен-өзі пайда болмады, ол экономикадағы
нарықтық ... бар болу ... және ... еңбегінің белгілі
бір деңгейде жетуіне байланысты болды.
Ұлттық еңбек нарығының қорына мынадай сипеттамалар ... ... ... ... мен ... ... ... жиынтығы;
- әртүрлі экономикалық және ... ... ... қиылысқан жері;
- ұйымның шегінде жаңа жұмыс орнына ауысуға ... ... ... ... ... және оның ... қарым-
қатынас өрісі.
Қазақстан Ресубликасының «Еңбек ... ... ... ...... ... жеке ... қызметкер онымен еңбек қатынастары
арқылы байланысы болады. Қазақстандық экономист ғалымдар Омаров Н.А және
Байко А.В ... ... ... үш түрге бөліп қарастырады:
еңбекке ... ... ... жоғары қарқынды және әлеуметтік
инфроқұрылыының, ... ... ... ... ... ... аймақтары; әлеуметтік-экономикалық дамудың білікті
мамандармен жеткіліксіз қамтамассыз ... ... ... ... ... ... елдермен салыстырғанда адамның еңбегі төмен
бағалануда. Мысалы, бір сағаттық адам ... ... ... ... Францияда-15 долларды құрайды. Қазақстанда жұмысшы мен
мемлекеттік сектордағы қызметкердің бір сағат еңбегі 0,90 ... ... ... жұмыс күшінің сапасына деген сұраныс өседі, сондықтан
оның ақысын көбейту қажеттілігі туады дейді бір топ ... ... ... ... Республикасының еңбек нарығының қазіргі жағдайы
еңбектік қатынастарды мемлекеттік реттеуді ... ... Ең ... еңек ... ... ... жетілдіру, еңбектің әрекетін
таңдау, түрлерін кеңейту, ... ... ... жасап жүрген
жұмысшылардың минималды жол ақысын көтеру болып отыр. Қазақстанның нарыққа
көшу ... ... ... да ... ... байқалады,
көшпелі экономикаға сай жаңа тенденциялар пайда бола ... ... ... ... санының айтарлықтай қысқаруы;
2) мемлекеттік және мемлекттік емес экономика секторларының арасында
жұмысбастылардың қайта ... ... ... ... ... ... ... және республика аймақтарында ... ... ... ... оның тез ... ... квалификациялы кадрлардың аумалығы және еңбктік миграңия
прцесстерінің күшеюі;
5) бейресми сектордың белсенді дамуы мн жұмысбастылық санының ... өсуі ... ... ... ... ... ... еңбек
ұйымы) ұсынысы бойынша теңгерімге мынадай көрсеткіштер енгізілді:
- ... ... ... ... ... ... және
жұмыссыздар);
- экономикалық белсенді емес халық (үй шаруашылығындағы тұрғындар,
жұмыс істемейтін мүгедектер, оқытушылар және жұмыс істеуге ... ... және ... ... жұмыс істемейтін
зейнеткерлер және басқа да жұмыссыздар);
- дербес жұмыспен қамтылған халық (өзін жұмыспен ... ... ... ... (16 ... толып жұмыс іздеп жүрген тұрғындар) [2].
Еңбек нарығы және ... ... ... саласындағы үдерістер әрқашан
әлеуметтік – экономикалық даму ... ... ... ... ... ... тұрақты дамуы тікелей тұрақты жұмыспен қамтылу және
еңбек ... ... ... ... ... ... алумен
байланысты. Қазақстандағы еңбек нарығындағы жастардың ... ... ... ... ... негізделеді. Біріншіден, еліміздегі жұмыссыз халық
құрылымындағы 15–24 жас аралығындағы ... ... 26,3 ... ... ... азаматтар 17,4 пайызды құрады. Екіншіден, ең негізгісі –
ел болашағы. Жастар қоғамның саяси экономикалық және ... ... сол ... ... біздің елде олар ең қорғансыз топтардың
бірі болып табылады. аталған мәселелердің ... ... ... ... өте көп ... аударылмай келеді. Мемлекеттік және
облыстық бағдарламалар ... ... ... жеке ... ... тарта отырып, экономиканың келешегі бар,
дамыған салаларындағ ... ... ... және ... құруды
ынталандырады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... жастарды жұмыспен қамтуға мүмкіндік беретін төмендегідей
бағыттар ұсынылып отыр:
1) Жастарды еңбек ... ... ... ... ... жұмыспен қамту мәселелері көрсетілген (еңбек нарығының ... ... ... ... ... ... оқып ... жастардың негізгі ағымының еңбек саласындағы
құндылықтарды бағалау, еңбек нарығындағы әлеуметтік – ... ... ... біліктілік дайындығы тұрғысынан алғаш еңбек ... ... ... ... ... ... өсім ... әлеуметтік
дайындық қызметін үйлестіру мәселесі).
2) Оқу орындары түлектерін жұмыспен қамту мәселелері. ... ... ... оқу ... ... көп ... оқу
бітіргеннен кейін жұмысқа орналасуды мақсат тұтатындарын ... ... ... оның ... ... ... оқу ... түлектерінің 60,1
пайызға жуық негізгі нормативтері ... ... ... ... Жастарды қолдау бағдарламалары. ... ... ... ... ... тік тұруына және дамуына мемлекеттік қолдау
көрсету ... ... ... ... ... олардың
бағдарламалары жастар мәселесінің ерекшеліктерін ескереді. ... ... ... жасы жағынан ғана емес, ... ... ... ... тән ... ... де ... Жастардың кәсіби дайындығына ықпал ету. ... ... ... бойынша мемлекеттік еңбек және әлеуметтік қорғау ғылымдары
жастарға арналған бағдарлама ... ... ... ... келеді.
Жастарды жұмыспен қамту жағдайының тұрақтылығын арттыруды қамтамасыз ... ... ... беру және жастарды еңбекке кәсіби тұрғыдан дайындау
жатады.
Жастарды еңбекпен қамтуға ықпал етуге төмендегілер жатады:
- жастар үшін жаңа ... ... ... ... ... ... жұмыс орындарын қалыптастыру;
- жастарды жұмыспен қамтуға арналған мекемелер және кәсіпорындар
инфрақұрылымын құру
Еңбек нарығына сыртқы факторларының әсер етуі ... ... ... ету дәрежесіне байланысты және ол ... ... ... мен ... ... ... ... (БСҰ)
кіруімен күшейе түседі. Халықаралық еңбек бөлінісіндегі өзгерістер қазіргі
уақытқа ... ... ... нарығына онша әсер етпейді. Әлемдік
бағалардың ... ... ... экономика мен әлеуметтік
саланың дамуына тұрақты әсерін тигізеді [7].
Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 ... ... ... ... ... ... ... қабілетті 50 елдің
қатарына кіру ... ... ... аса ... ... бірі бұл – ... Басшысының «Жұмыспен қамтуды тұрақтандыру
саясаты ең пәрменді саясаты болған және болып қалады» деп анықтаған ... ... ... ... ... ... ... бізде бағдарламалар
бар, олар қозғалыссыз емес: біз халықаралық тәжірибені енгізіп және ... ... алға ... ... ... ... ... жылдары әзірленген үкіметтік ... ... ... жылдарға арналған кедейлікпен және жұмыссыздықпен
күресу бойынша мемлекеттік бағдарлама», ... ... 2003 ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарлама», «Қазақстан
Республикасының 2004–2006 жылдарға арналған әлеуметтік – ... ... ... ... ... әлеуметтік реформаларды
әрі қарай тереңдету бағдарламасының жобасы), сондай – ақ ... және ... ... едәуір шараларды көздейді, ал
жалғасып келе жатқан экономикалық өсім, халықтың жұмыспен қамтылу ... үшін ... ... ... ... ... ... инвестицияларды көбейту үшін жағдай туғызады.
Алғашқы мәліметтер бойынша Қазақстан Республикасында 2007ж ... ... ... саны 7,5 ... Бұл ... жылдың
сәйкес кезенімен салыстырғанда 200,9 мың ... не 2,8% көп. ... ... жалдамалы жұмысшылардың үлесі 64,5%-ды құраса, өз
бетінше жұмыспен ... - 34,6%. ... ... ... ... және ... емес мекемелерде – 81,3%-ды құрады.
Сол жылдың бірінші ... ... саны ... лық
белсенді жастағы халық, жұмыс орны жоқ, бірақ белсенді жұмыс іздеп жүрген
және жұмысқа дайын адамдар) ... ... ... ал жұмыс- сыздық деңгейі
-7,7% құраған. Бұл алғашқы жылдың ... ... ... ... 28,6 ... ... 4,4%-ға қысқарғанын көрсетеді. Жұмысыз халық ішінде ерлер -
257,1 мың адам ... мың ... ... ... ... мен жұмысбастылығының тағы да
бір ерекшелігі ол - мемлекет басшысының «Дағдарыс арқылы жаңару мен дамуға»
атты ... ... ... ... «Жол ... ... ... атқаруға жауапты мекемелердің бірі – ... және ... ... ... Қолға алынғанына көп уақыт өте қоймаса да ,
бағдарлама қазірдің өзінде жемісін беріп отыр ... ... ... іске ... ... еңбек нарығын
тұрақтандыру, өңірлік жұмыспен қамту және кадрларды ... ... ету үшін ... ... ... және ... ... даярлау
мәселелері жөнінде ведмствоаралық комиссия құрған болатын. Ал ҚР ... ... ... ... ... өз ... жергілікті атқарушы
органдардың дағдарысқа қарсы бағдарламалары негізінде жұмыспен қамту және
қызметкерлердің босауының ықтималдық картасын әзірлеген еді. ... ... ... іске асыру және оны қаржыландырудың ұтымды да ... ... ... ... ... ... экономиканың
шикізаттық емес секторларындағы өңірлік кәсіпкерліктің ... ... ... ... ету, сонымен қатар бар жұмыс орындарын сақтау
және тұрақты жұмыс істейтін жаңа жұмыс орындарын құру ... ... ... ... мынадай көрсеткіштерді
жатқызуға болады.
-жалпы сомасы 400 ... ... кем ... несиелерді жыл сайын
төмендетіп отыру.
2015 жылға қарай:
- өңдеу өнеркәсібінің ІЖӨ құрылымындағы үлесін 12,5 пайыздан кем емес
деңгейге ... ... емес ... ... ... экспорт көлемінің 40
пайыздан кем емес деңгейіне жеткізу;
- шикізаттық емес ... ... ... ... ... ... 43 ... кем түспейтін деңгейіне жеткізу;
- өңдеу өнеркәсібіндегі еңбек өнімділігін кем дегенде 1,5 есеге
ұлғайту.
Бағдарлама екі ... ... ... ... ... – 2010-2014
жылдар аралығы. 2010 жыл – Бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... шетелге тауар
шығарушыларды қолдау сияқты үш бағыт бойынша іске ... ... ... ... ... жж. – ... шешілуі жаңа
бағдарламаларды қолдау сияқты екі ... ... іске ... ... ... – 2011-2015 жылдар аралығында жаңа бағдарламаларды ... ... ... қолдау сияқты екі бағыт бойынша іске асырылатын
болады. 
Жол картасын жүзеге асыру аясында мемлекеттік ... 191,3 ... бөлу ... ... жұмыстарына 254 мың жұмыс ... ... және ... ... ... ... ... және
нысаналы тұрғындар тобы үшін әлеуметтік жұмыс ... құру ... ... мемлекеттік органдар мен әкімдіктер ... ... ... және 974 мың ... ... ... мен
кепілділіктерін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзара ... 7 900 ... қол ... Жол ... ... ... асыру барысында 106 млрд. теңге игерілген. Әлеуметтік
жұмыс орындарын құру үшін ... ... ... 8 088 ... ұйымдармен келісімшарттар жасап, оларға 56 522 адам орналастырылды.
Жол картасын қаржыландырудың жалпы лимиті жұмысынан ... ... және ... ... жәрдемге мұқтаж адамдардың болжамды қосымша
санына қарай айқындап отыр.Соның нәтижесінде, Жол ... іске ... ... ... ... бюджеттен 140,0 млрд.
теңге, ал жергілікті ... ... қоса ... ... 191,3 млрд. теңге бөлінді. Ал әлеуметтік жұмыс орындарын құруға
және «жастар тәжірибесін» ұлғайтуға республикалық бюджеттен 8,6 ... ... оның ... 34 мың жас ... ... ... тартуға
мүмкіндік береді. Аталған бағдарлама шеңберінде кадрларды даярлау және
қайта ... ... 14,4 ... ... ... ... асыру нәтижесінде қандай ... ... ... ... мақсаттар қандай? Бірінші, индустриялық-
инновациялық дамуға бағытталған жаңа инвестициялық жобаларды ... ... жеке ... кәсіпорындар үшін қаржы ... ... ... жеке ... бірінші кезекте банктердің
қаржыларын экономиканың шикізаттық емес ... ... ... ... ... Үшінші, жеке сектордың, бірінші кезекте,
шағын және орта бизнес кәсіпорындарының қаржылық-экономикалық ... ... ... асыру кезеңдері.
І саты—2010 жылдан 2014 жылға дейін, бұл орайда 2010 жыл қанатқақты
жыл ретінде ... ... ... 2020 ... ... қаржылар және оларды қаржыландыру көздері.
Бағдарламаны жүзеге асыру үшін республикалық бюджеттен 2010 жылы ... ... ... отыр. Оның ішінде: жаңа бизнес-бастамаларды
қолдауға—11,2 миллиард теңге; кәсіпкерлік секторды сауықтыруға—16 миллиард
теңге; экспортқа бағдарланған ... ... ... үшін 2,8 миллиард
теңге бөлінбек.
Осы орайда Үкімет ... мына бір ... еске сала кету ... ... ... мөлдірлігін қамтамасыз етудің маңызы
орасан зор. Біздің дағдарысқа қарсы ... ... ... оған ... ... ... ... Осындай маңызды жұмысты
республикалық және өңірлік ... ... ... зор деп
есептеймін”, деп атап көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетіледі деген ... ... бұл ... мына ... ... ... ... атап көрсету қажет. Олар:
1.Жобаларды жүзеге асыру үшін банктер берген несиелердің ... ... ... ... үшін ... берген несиелерді ішінара
кепілдендіру.
3.Өндірістік (индустриялық) инфрақұрылымдарды дамыту.
4.Бизнес жүргізуге сервистік қолдау көрсету.
5. Кадрлар даярлау, жастар тәжірибесі және ... ... ... ... жұмыссыздық (кесте ҚР статистика ... ... ... жасалған)
| ... ... ... ... ж I |
| | | ... |
| | ... |әйелдер|Барлығы |Оның ішінде |
| | | | | ... ... ... адам |624,0 |257,1 |366,9 |652,6 |277,0 |375,6 ... ... |7,7 |6,2 |9,2 |8,2 |6,9 |9,6 ... жас ... дағы |152,9 |78,5 |74,4 |207,2 |97,0 |110,2 ... мың адам | | | | | | ... ... |11,1 |10,4 |12,1 |14,7 |12,7 |17,2 ... | | | | | | ... ... ... |3,5 |2,5 |4,6 |4,3 |3,1 |5,5 ... ... | | | | | | |
2 ... ПЕН ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚ ОБЛЫСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТҚА СОЦИОЛОГИЯЛЫҚ
ТАЛДАУ: ҚАЗАҚСТАН ЖӘНЕ ӘЛЕМДІК ТӘЖІРИБЕ
2.1 ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫ РЕТТЕУДІҢ ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі
жұмыссыздықпен күресудің тәжірибесін қолдауының жан-жақты зерттеулерін,
халықты ... ... ... ... ... отандық механизмін
қалыптастыруға ықпал етеді.
2006-2007 жылдардағы ... ... ... отырғандай,
көптеген аймақтарда жұмыссыздық деңгейінің көп өзгерісі ... ... ең көп ... ... ... ... ... Еуропалық Одақ елдерінде байқалады. Онда жұмыссыздық деңгейі 2006-2007
жылдар аралығында 0,6 %-ға төмендеп, 6,2 %-ды құрады. ... Азия ... ... 3,6 % ... ... ең төмен деңгей болды. Оңтүстік
Азиядағы жұмыссыздық ... 5,2% ... ... Азия мен ... елдерінде – 6,6 % болды.
Женевада жасалған жыл сайынғы Халықаралық еңбек бюросының баяндамасына
сәйкес Таяу Шығыс елдері мен ... ... ... әлемдегі ең үлкен
жұмыссыздық деңгейі әлі де болса сақталуда. Ол 2007 жылы 12,2 % ... ... ... ... елдерінде бұл көрсеткіштер 9,8 ... ... ... ... ... ... сол сияқты жұмыс істейтін ең
кедей адамдар саны тіркелген, 10% ерлер мен ... 8%-і ... ... аз табысқа өмір сүреді. Бұл Африка елдерінде ... ақы ... ... ... ... ... ... халық санындағы жұмыс істейтіндердің үлесі
әр өңірге байланысты өзгеріп отыратындығын атап ... Таяу ... мен ... ... ... 2007 жылы ең ... деңгей – 47,3 %-
ды көрсетті. Шығыс Азияда бұл көрстеткіш ең жоғары – 71,6 %, ... ... үш ... ... ... атап өту ... Егер елде ... көп болса, ол халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... Азия елдерінде оқушылардың үлесі
еңбекке қыбілетті халық санының құрамында ... ... ... Латын
Америкасы елдерінде жұмыспен қамту ... 1,8 % ... 2007 жылы ... ... ... ... 60,3 %-ы ... істеді.
Халықаралық еңбек ұйымының бағалауы бойынша ... ... ... 1 АҚШ ... ... ... ... жұмыс істейтін,
кедейшілік шегінде тұрған адамдардың жалпы ... ... ... ... ... ... ... Таяу Шығыстағы, Солтүстік
африкадағы мемлекеттердегі өңірлерден басқа жерлерде төмендеген. ... ... ... ... ... ... саны 14 млн.
көбейген. Осы кезеңде күніне 2 АҚШ долларынан кем табыс табатындардың саны
Орталық және ... ... ... ... ... ... елдерде)
және ТМД елдерінде төмендеген, ал ең көп ... ... Азия ... 65 миллион адамды құраған. Сонымен бірге бұл көрсеткіш Оңтүстік-
Шығыс Азия елдерінде, ... ... ... ... Азия ... ... пен ... африка елдерінде артқан, ал ең көп арту ... ... ... ... ... 26 млн ... құраған.
Соңғы жылдардағы біршама экономикалық өсуге қарамастан, Орталық және
Шығыс Еуропа ... ... ... ... ТМД ... ... әлі де ... жұмыссыздықтың жоғары деңгейі тән. Оны коммунистік
жүйеден көшу кезеңінің белгісі деп түсіндіруге болады. Жалпы алғанда өңір
бойынша ... ... он жыл ... тіркелген 9,7 %- дан 2009 жылы 9,3
% төмендеді. Жұмыссыздардың көпшілігі ... ... рет ... ... ... табылады. Еңбек рыногына шыға отырып, олар жұмысшы күшінің
үдемелі ағынымен және қысқа ... ... ... ұсынысымен кездеседі.
2008 жылы көптеген елдерде жастар арасындағы жұмыссыздық 18,6 % болды және
олардың арасында ... ... ... ... деректері бойынша жұмыссыздық деңгейі 2009 жылдың
қыркүйегінде ... 7,8%, ... - 8% ... (2006 ... – тиісінше 8,5% және 8,7%).
Еуропа елдері арасында жұмыссыздықтың ең жоғары ... ... ... ең төмен деңгейі – Данияда – 3,5% тіркелді. Бельгия, Германия және
Францияда ол – 8,6-8,9%, Португалия, Испания және ...... ... Австрия және Люксембургте – 4-4,9% ... ... ... 2007 ... ... ... ... құрады.
Көптеген Еуропалық экономикалық қоғамдастық елдерінде жұмыссыздық
деңгейі ... ... ... ... ... Оның ең ... ... әйелдерде – 15,7%, ерлерде – 12,7%, ең төмен деңгейі: Эстонияда
әйелдерде – 3,7%, ... ... – 3,1% ... ... ... 2009 жылдың
үшінші тоқсанында Қазақстанда әйелдер арасындағы жұмыссыздық деңгейі 8,8%,
ерлер арасында – 6,2% құрады. ... ... ... ... (25 жасқа
дейінгі) жұмыссыздығының деңгейі ... 17%-ға (2008 ... – 17,7%), ...... (18,5%) жетті. Оның ең жоғары
мәні Польшада – 28,7%, ең төмен мәні – ... – 6,7% ... мен ... ол ... Финляндияда – 18,7%, Германия және
Испанияда – 15,7%-дан, Люксембург және ...... ... және ... – 6,9-9,1% ... ... үшін: 2008 жылдың
үшінші тоқсанында ... ... ... ... 11% құрады. 25
жастан жоғары жастағы халық арасында жұмыссыздық деңгейі Еуро-аймақ және ... ... ... (2006 ... қыркүйегінде – тиісінше 7,3% және 7,4%).
Оның ең ... мәні ... (12,2%), ең ... мәні – ... (3%)
байқалды. Бельгия, Франция және ... ол ... ... және ...... ... Нидерланды, Австрия және
Люксембургте – 3,3-4,1% құрады.
Өңірдегі ... ... ... ... қон ... ... келеді. Қайта құрылымдыау нәтижесінде жұмыстан шығып қалғандардың
көпшілігі, жұмыс таба ... ... ... ... үшін ... және ... ... мен ТМД елдеріне, Батыс елдеріне эмиграциялаған. Орталық
Азиядағы тартымды өңірлердің бірі ... ... ... ... және ... елдері мен ТМД елдерінде ерлер мен әйелдер арасында да экономикалық
белсенділік деңгейі төмендеген. Сонымен бірге, жұмыссыздық ... ... 54,8% ... 2009 жылы 53,0 % ... ... оң ... ... 2 АҚШ долларынан кем тасбыс табатындардың саны 10,5% ... он ... ... 33 % ... ... ... ТМД ... Орталық және Шығыс Еуропа ... ... және ұзақ ... ... ... ... ... 1999
жылдан бастап тұрақтылықтың қалпына келу үдерісі белсенді түрде ... ... ... өсу ... 1999 жылы 2,4 % ... 2009 жылы
6,3 % жетті, сөйтіп дамыған елдер мен Еуропалық Одақ елдерінің ... 3 % ... ... ... және ... ... елдері мен ТМД
елдерінің негізгі міндеті – жоғары ... ... жою мен ... ... ... әлеуетін толыққанды пайдалануды қамтамасыз ету
үшін жұмыспен қамту деңгейін арттыру. Бұл ... ... мен ... шаралары адамдардың еңбек рыногына интеграциялануы мен кедейшіліктің
қысқаруын қарастыратын жағдайда инвестиция ағынының келуін және жаңа ... ... ... макроэкономикалық саясатты енгізгенде
ғана мүмкін.
Халықаралық еңбек ұйымы БҰҰ ... ... ... ол ... ... ... халықаралық танылған адам құқықтары мен еңбек
саласындағы адам құқығын басты орынға қояды. 1919 жылы ... ... ... БҰҰ арнайы агенттігі болып 1946 жылы құрылды.
Жапон экономикасы соңғы жылдары біршама жетістіктерге жеткені белгілі,
алайда бұл елде де жұмыссыздықтың өсуіне байланысты ... ... ... күші ... ... ... үшін мемлекеттің қатысуы
жұмыспен қамту бойынша мемлекеттік бюроны ұйымдастыруды қарастырады. Алайда
бұл да ... ... ... ... ... ... бюролармен бірге жеке агенттіктер де маңызды рөл атқарады.
Жұмыс ... ... ... тырысатын фирмаларға дотациялар бөлінеді.
Мемлекет қарастырған шаралардың арасында оқу орындарын бітірген түлектерді
жұмысқа орналастыру да бар. ... ... ... ... ... ... ... жәрдемақылар төленеді. Массалық жұмыстан босатуды
болдырмау, жұмысқа ... ... ... ... ... ... терең әлеуметтік – экономикалық дағдарыс қазір
егеменді мемлекет болған бұрынғы одақ ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Жұмыссыздықты
қысқарту үшін бұл елдердің көпшілігінде түрлді әлеуметтік бағдарламалар
қабылданып, жүзеге ... оның ... ... ... ... бағдарламалары да бар.
ТМД елдерінде қабылданған ... ... ... ... ... ... ... асырылуы маңызды болып табылады. ТМД елдері «ТМД
елдеріндегі еңбек ресурстарының миграциясы туралы» ... ... бұл акт ... еңбек мигранттарының құқықтары реттеледі және
еңбек миграциясын реттеудің мемлекетаралық негіздері қаланады.
ТМД ... ... ... ... ... жасайды. Бұл
ұйымның әлеуметтік саясат және адам құқықтары жөніндегі тұрақты ... ... ... ... ... ... Парламентаралық Ассамблея Хартиясын қабылдауға ықпал етті.
Бұл құжат БҰҰ, Халықаралық еңбек ұйымының адам ... ... ... және басқа да құжаттарының қағидасына негізделген, адам
құқықтары облысындағы халықаралық ... сай ... ТМД ... ... ... қағидаларын және бастапқы бағыттарын анықтайтын
маңызды құжаттардың бірі Парламентаралық Ассамблеяның ... ... ... қамсыздандыруды4 кешенді жүйесінің ережесі болып
табылады. Бұл құжат әлеуметтік қамсыздандырудың кәсіби ... ... мен ... ... ... ... ... жүйені
енгізу келешегін қалыптастыруда бірыңғай бағыттың құрылуына негіз болды.
Еңбек рыногындағы жағдайды түзетуге және көп шығынды қажет етпейтін
бірқатар әлеуметтік – ... ... ... бар. ... отандық өндірушіге қатысты тұтынушының мүддесіне қарама
қайшы келмейтін протекционистік ... ... ... сыртқы экономикалық саясат жүргізу;
- майда, оның ішінде отбасылық кәсіпкерлікті дамыту.
Жұмыссыздарды еңбек рыногына бейімдеу ... ... ... ... ... ... ... бөле отырып, нақты өңірлердің
ерекшеліктерін ескере отырып жасалуы қажет. Ол үшін ... ... ... ... ... жұмыспен қамту бағдарламаларын
қаржыландыру көздерін республикалық және жергілікті бюджеттердің ... ... және шет ... пен ... ... ... отырып кеңейту
керек.
Соңғы онжылдықта экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... көп ... ете алмады. Еңбек өнімділігі әлемдік
ауқымда 26 % ... ... ... ... саны тек 16,6 ... ең ... жастар арасында кеңінен тарады ( 15-24 жас
аралығында). 2008 жылы әлемде 86,3 млн. ... ... ... бұл ... ... 44 %.
Ерлер мен ... ... ... қамту деңгейіндегі
айырмашылықтар үлкен күйінде қалып отыр. 2006 жылы 15 жастан жоғары ... ... саны тек 48,9 % ... ерлер арасындағы жұмыс істейтіндер
– 75,7%. 2008 жылы ғаламдық ... ... ... ... ... 39,5 % -дан 40% артты. Ауыл шаруашылығының үлесі 38,7 % түсіп кетті.
Өнекәсіптік секторда жалпы жұмыспен ... 21,3 % ... ... ... ... ... төмендету үшін экономикалық өсу және
жаңа жұмыс орындарын құру арасындағы өзара байланысты ... ... ... ... ... емес, өнімді және тартымды жұмыс орындарын құру –
жұмыссыздық деңгейін төмендетудің кепілі болып табылады. Бұл өз ... даму мен ... ... ... құрады.
2.2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЕҢБЕК ПЕН ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚ ОБЛЫСЫНДАҒЫ
МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТТЫҢ ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛУЫ
Мемлекеттік жұмысбастылықты реттеудің басты мақсаты – толық, ... ... ... ... жету ... ... Бұдан толық
жұмысбастылық барлық еңбекке қабілетті халықтарға қоғамның тиімді еңбекпен
айналысу үшін нақты мүмкіндіктерді беру ... ... ...... және еңбек потенциалын тиімді ... ... ... ...... күші ... ие
әлеуметтік-экономикалық еркін шараларды білдіреді.
Мынандай әртүрлі әдістер қолданылады:
1) заң шығаратындар:
- антимонополды заң шығарушылар;
- антидискриминациялық заң ... ... ... ... одақ ... реттеу;
- еңбекті заң жүзінде қорғау;
- төмен еңбек ақыны белгілеу;
- еңбекке қабілеттілерді белгілеу.
2) экономикалық:
- фирмалар мен ... ... ... ... мен ... төлеу;
- экономиканың қоғамдық секторларындағы өндіріс ұйымдары;
- жеке сектордағы мемлекеттік алымдар.
3) әкімшілік:
- ... ... ... ... тұруға квотаны белгілеу;
- жұмысбастылыққа таңдаулы салықты енгізу;
- кәсіби оқудың мерзімі мен қабілеттілігін белгілеу;
- мемлекеттік жұмысбастылық саясатының құқықтық қамтамасыз етілуі.
4)құқықтық ... ... ... ... ... ... мынандай заңды
актілер құрайды: Еңбек кодексі, Ұжымдық келісімдер, қоғамдық бірігулер,
еңбектегі ұжымдық қарама-қайшылықтарды ретке ... ... алу, ... ... ... мемлекеттік әлеуметтік көмек, ҚР-ғы халықтың
жұмысбастылығы туралы актілер [4].
Еңбек пен жұмысбастылықтағы мемлекеттік саясат деген ... ... ... қамту саясаты еске түседі. Жұмыспен қамту саясатын
таңдаудың екі түрі бар: активті және ... ... ... ... ... ... ... саясаттары ажыратылады.
Активті жұмыспен қамту саясаты ( еңбек рыногындағы активті ... ... ... ... ... ... ... жүргізетін
құқықтық, ұйымдастырушылық және экономикалық шаралар жиынтығы;
- жұмыс орындарын сақтап қалу үшін еңбеккерлерді жұмыстан ... ... және ... ... ... жұмыс іздеуші тұлғаларды оқыту, қайта дайындау және ... ... ... ... ... ... іздеу мен іріктеу;
- жаңа жұмыс орындарын ашуды қаржыландыру;
- қоғамдық жұмыстар жүйесі ... жаңа ... ... ұйымдастыру.
Мұндай саясат шеңберінде еңбеккерлерді жұмыстан шығаруды болдырмауға,
жаңа жұмыс орындарын ашуды субсидиялауға бағытталған іс- ... ... ... ... ... ... ... пассивті саясат)
негізінен жұмыссыздықтың теріс салдарын ... ... ... беретін жұмыссыздық жәрдемақысын төлеу, оның мерзімі біткен соң -
әлеуметтік жәрдемақы төлеу, сол сияқты басқа да шаралар. ... ... ... ... ... арқылы жұмыс орнын таңдау қызметін
ұсынады. Көбінесе басыңқы пассивті саясат термині пайдаланылады. Ол ... ... ... ... ... ... ұсынылатын
қызмет түрі көп болады [2].
Сырт қарағанда, жоғарыдағы екі ... да ... ... шығыстар
тұрғысынан алғанда үнемді болып табылады. ... ... ... күту ... тек ... рыногының жоғары икемділігі жағдайында
және жұмысшы күшінің өз бетімен жұмысқа орналасу мүмкіндігі жоғары ... ғана ... ... ... ... ... ... пассивті
саясаттың тежеуші реттегіштері әлсіз болып, нақты жағдайды күрделендіріп
жіберуі ... ... ... ... қамту саясаты республикалық және
өңірлік жұмыспен қамту бағдарламаларын өңдеу мен жүзеге ... ... ... Олар ... ... жағдайдан және оның даму
болжамынан туындай отырып жасалады.
Халықты жұмыспен қамтудың тиісті заңдылықтарына ... ... ... ... үшін ... ресурстарды дамыту;
- республиканың барлық азаматтарына факторларға ... ... және т.б.) ... ... етуге және жұмыспен ... ... ... ... мүмкіндіктерін қамтамасыз ету;
- адамның еркін дамуы үшін жағдайлар құру;
- заң шеңберінде жүзеге асырылатын азаматтардың ... ... ... ... және ... ... қабілеттерінің дамуына ықпал ету;
- халықты жұмыспен қамту саласында әлеуметтік қорғауды қамсыздандыру,
әлеуметтік қорғауды өте ... ... және ... іздеуде
қиыншылықтар көретіндерге жұмыспен қамтуды қамсыздандырушы
шараларды ... ... және ұзақ ... (бір ... артық) жұмыссыздықтың алдын
алу және қысқарту;
- әлеуметтік қорғауды ... ... ... ... жұмыс берушілерді ынталандыру;
- халықты жұмыспен ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік саясаттардың басқа да бағыттарымен үйлестіру;
- халықты жұмыспен қамту және оған ... ... ... өңдеу
мен жүзеге асыруда мемлекеттік ... ... мен ... ... өкілдерінің қызметін үйлестіру;
- халықты жұмыспен қамтуда халықаралық ... ... ... ... қамту бағдарламаларының үш деңгейі бар:
республикалық; өңірлік немесе облыстық; жергілікті;
- бұл әрбір ... төрт ірі ... ... ... (жұмыспен қамту туралы статистикалық және аналитикалық
ақпаратты жинау, нақты бір жердегі, өңірдегі, жалпы ... ... ... ... өзектілігін анықтау);
- бағдарламалық – мақсаттық (жұмыспен қамту ... ... ... құрастыру);
- ресурстық – қамсыздандырушы (барлық ... ... ... және ... да ... ... және
толық қамтамасыз ету);
- ұйымдастырушылық – ... ... ... ... ... ... ... [6].
Республикалық деңгейде жұмыспен қамту саясаты ... ... ... ... ... және ... қажетті
құқықтық, экономикалық, ұйымдастырушылық шаралар мен нормативтік актілердің
жиынтығын анықтау, ... ... ... қамту саласындағы рынокқа
көшудегі әлеуметтік – ... ...... шекті деңгейі
мен ұзақтығы, аз қамтамсыз етілген ... ... ... қабылдануын
ынталандыру мен квота өлшемі, жәрдемақыны төлеуге ... ... ... ... ... қайта дайындау мен жаңа жұмыс орындарын
ашудың мақсатты деңгейі сияқты шараларды анықтау болып табылады. ... ... ... ... қамтуды мүмкін ететін қаржы – несиелік,
инвестициялық және ... ... ... Осы ... және ... ... ... Жұмыс орындарын ашу
мемлекет тарапынан ынталандырылатын аумақтар анықталады. Қазіргі ... ... ... ... саясатының басты бағыттары мыналар:
1) инвестициялық белсенділіктің төмендеуімен, өндіріс көлемінің
қысқаруымен, инфляция және салдары тұрақсыз жұмыс орындары болып
табылатын ... ... ... ... ... ... массалық қарқын алуын
болдырмау;
3) ... ... ... ... ... ... дамыту мен кеңейтуге жағдай құру;
4) еріксіз жұмыстан босатылған ... ... ... қалу ... адамдарға тиімді мақсатты қолдау мен қорғауды қамтамасыз
ету;
5) жұмысқа тұруда қиындықтар көп көретін тұлғаларға ... ... ұзақ ... ... ... ... саясатының экономика және жұмыспен ... ... ...... және келешегі бар жұмсыс орындарының
қысқартылуын ... ... ... ... ... бетбұрыстар, селективті ... ... және ... да ... ... ... ... мен
өткізу арқылы ашылатын жұмыс орындарының санын арттыру.
Сонымен бірге республикалық деңгейдегі жұмыспен қамту саясаты ТМД және
басқа шет ... ... және ... көші – қон ... миграциялық
айырбас пен зейнетақылық қамсыздандыру бойынша, уақытша ... ... ... іс- ... ... мемлекетке шыққанда жалдау мен әлеуметтік қорғау
мәселелері бойынша ... ... ... және ... қатынастарды
ұйымдастыру жүйесін қарастыруы қажет яғни республикалық деңгейдің ... ... ... ... тең құқылы серіктес ретінде
қамтамасыз ететін құқықтық нормалармен қамсыздандыру ... ... ... ... саясаты тиісті деңгейдегі (облыстық)
билік органдарының өкілеттілігі шеңберінде сол аумақтарда азаматтардың
еңбек ... ... ... үшін жағдайлар құруға бағытталған, толық, өнімді
және еркін жұмыспен ... ... ... ... ... жұмыспен қамту саясатының өңірлік аспектісі сол ... ... ... әсер етуші ерекше ... мен ... ... жыл ... ... ... ... болып
табылады.
Еңбек рыногындағы үдерістерді реттеудегі маңызды ... ... ... ... итермелейтін және барлық мотивациялық қондырғылар
жүйесінің негізінде тұрған ... ақы ... ... ... ... ... тиімді және оңтайлы деңгейі мен оның ... шегі ... және ... ... ... Бұл ... сәйкес жұмысшының өзі мен
оның отбасын өмір сүруге қамсыздандыратын еңбеккерлердің ... ... ... ... құны негізінде отбасының ... ... ... қалыптасатын экономикалық категория
болып табылады. Ол қажеттіліктерді ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Біздің еліміз жетпіс жылдан астам уақыттан бері әлемде қажетті ... ... өмір ... ... ... құны ... шығарылды.
Жалақы “еңбектің сапасы мен санына қарай бөлінетін ұлттық табыстың үлесі”
деп анықталды. ... ... ... бөлу ... негізінде ұлттық
табыстың бұл бөлігін индивидтер арасында “еңбектік салымға пропорционалды”
түрде бөлу ... ... ... ... осы ... басшылыққа ала отырып,
әрбір еңбеккердің жиынтық табыстағы үлесін анықтап, кімге көп, кімге ... ... ... ... еді. ... ... деген сұраққа яғни
еңбекке ақының абсолюттік шамасы қандай болу ... ... ... ... жауап бере алмады. Бұл бөлушілік қатынастарды ұйымдастыруда кең ... ... ... ... ... ... үлгісінде де
сақталды. Социалистік кезеңде бөлушілік ... екі желі ... ...... ақы ... ... және ... тұтынудың
қоғамдық қоры арқылы, ол арқылы кеңес ... ... ... ... (білім беру мен денсаулық сақтау) тегін немесе жеңілдікпен
(тұрғын үй, коммуналдық және т.б. төлемдер) ... ... ... бұл ... ... ... ... және рухани игіліктер
мен қызметтер құны жағынан арақатынасы екіге бір болып бөлінген.
Қазақстандағы еңбектік ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
«Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы» Заңы ... ... ... ... саладағы тұрақты жағдай, еңбек ... ... ... ... ... жауап беретін жаңа еңбектік қатынастарды
реттейтін жүйе ретінде жаңа ... ... ... қажеттілігі туындап
отыр. Әсіресе бұл ел Президентінің экономиканың бәсекеге қабілетілігін
арттырып, дүниежүзілік ... елу ... ... ... ... міндеті қойылғаннан бері өзщекті болып табылады. ... ... ... ... қарауында болып табылады. Қазіргі кезде
басқа ... ... ... өте ... ... отыр.
2009 жылдың екінші тоқсанында экономикалық белсенді халық саны 7,9
миллион адамды құрады. Бұл өткен жылдың осы ... ... ... ... ... 0,3 % көп. ... ... 7,3 миллион адам
жұмыс істейді. Олардың ішінде жалдамалы еңбеккер ретінде 4,6 ... ... ... жеке ... ... 2,7 ... адам айналысады. Ірі және
орта кәсіпорындарда 2,6 миллион адам жұмыс істейді. Жұмыссыздыр саны ... ... ... 19,6 мың ... ... бұл ... 636,1 мың
адамды құрады. Жұмыссыздық деңгейі осы ... 8 % ... ... ... ... бірінші тоқсанда бұл көрсеткіш 8,3 % болатын. Егер
жұмыссыздыққа байланысты көрсеткіштерді өңірлер бойынша ... ... ... ... ... ... ... Жамбыл және ... ... ... әлі де ... ... ... деңгейі
төмен өңірлер: Шығыс қазақстан және Солтүстік Қазақстан. Халықты жұмыспен
қамту жағдайы алдағы жылмен салыстырғанда біршама ... айта ... ... ... ... деңгейі 2005 жылы 11,5 % болса, 2009
жылы ол 10,7 % ... ... ... ... ... (мың ... ... статистика жөніндегі Агеттігінің 2008-2009 жж. мәліметтері негізінде
жасалған).
|Өңірлер ... ... ... ... |
| | |ық ... ... |
| | ... |ар | ... |
| | ... | | ... | | | | |сі ... |15218,9 |7479,9 |7198,3 |19,6 |9,3 ... | | | | | ... |719,9 |435,1 |388,0 |47,2 |9,2 ... |1558,2 |733,3 |658,3 |754,0 |9,2 ... |669,7 |364,2 |322,8 |41,3 |10,2 ... |450,2 |203,0 |175,5 |27,5 |10,7 ... ... |760,7 |704,8 |55,9 |7,3 ... |980,6 |478,4 |417,8 |60,9 |12,3 ... ... |326,2 |285,5 |40,8 |10,0 ... |1350,8 |720,3 |654,1 |66,2 |8,3 ... |938,8 |564,6 |506,4 |58,2 |9,3 ... |606,6 |259,9 |223,9 |36,0 |12,5 ... |332,4 |146,0 |130,6 |15,4 |9,8 ... |758,9 |449,9 |408,5 |41,4 |8,7 ... |691,6 |439,9 |400,8 |39,1 |8,0 ... | | | | | ... |2045,4 |844,8 |747,5 |97,3 |9,4 ... | | | | | ... ... |493,6 |196,4 |178,1 |18,3 |8,7 ... ... |1136,1 |556,0 |496,1 |60,0 |9,6 ... өңірлерде өңірді дамытуды басқару және халықты жұмыспен қамтуды
басқару органдарының жаңа ... ... құру ... ... ... ... облысының тәжірибесін зерттеу және пайдалану
бағытында қызметін белсендендіре түсуі қажет. Шығыс Қазақстан ... ... яғни ... ... ... екі жылда да 7,3
% көрсетті. Ауыл халқын жұмыспен қамтудың ... ... ... ... ... ... ... қызметтің барлық
нысандарына, шағын ... ... ... қамтуға, халық
қолөнерін дамытуға мемлекеттік қолдау көрсету;
2) ауыл шаруашылық ... ... ... мен ... ... ... үшін лизингті дамыту, ... ... және ... –маркетингтік қызметтер құру;
3) ауылдық жерлердегі жұмыссыз халықтың еңбегін қолдану есебінде тұрмыстық
қызмет көрсету обьектілерін, әлеуметтік ... мен ... ... құру және ... ... жұмыссыздар мен қатар жасырын жұмыссыздарды да тарту арқылы
қоғамдық жұмыстар бағдарламасын қолдану;
5) жұмыс ... ... мен ... жеке ... ... ... ... қаржылық қорлар арқылы қаржы құралдарын тарту;
6) жұмыссыздық пен ... және бар ... ... ... ... ... түрде хабарландырып отыру.
Рыноктық қатынастарға көшу біздің елімізде жұмыспен қамтылған халық
арасында тегін немесе ... ... ... тоқтатуды қарастырды.
Нәтижесінде жұмыс істейтін көптеген азаматтардың жиынтық қорының қомақты
бөлігін ешқандай өтемақысыз қиып ... орын ... Бұл ел ... ... төмендеуіне, ал бұл әділетсіздікті өтемақылаушы
жекешелендіру мүмкіндіктері пайдаланылмады.
Жекелеген салаларда халықты ... ... ... дифференциациялау
еңбек рыногын реттеудің қосымша мемлекеттік шараларын өңдеу мен жүзеге
асыруды ... ... ... ... ... жұмыс беруші
бірлестіктерінің, кәсіподақтардың, еңбек рыногына әсер ететін басқа да
қоғамдық бірлестіктердің ... ... ... күшейтуді талап етеді [5].
2008 жылғы қаңтарда (бағалау бойынша) 15 және одан жоғары жастағы
экономикалық ... ... ... саны 8,1 млн. адамды құрады.
Республика экономикасында 7,5 млн. адам ... ... 2007 ... ... ... саны 1,9%-ға (137 мың адамға) өсті. Жұмыссыздар
саны (табысты жұмысы болмаған, оны үздіксіз ... және ... ... 15 және одан ... ... ... осы кезде 803,8 мың адамды
құрап, жұмыссыздық деңгейі 7,4% (2007 жылғы ... – 7,8%) ... ... (алдын ала деректер бойынша) жұмыссыздық деңгейі 7,3%
құрап немесе 2008 ... ... 0,5 ... ... ... ... халық саны 597,2 мың адамды құрап, көрсетілген кезең ішінде 28,2
мың адамға (4,5%-ға) азайды. Жұмыссыздардың ... ... ... ... мың адам (58,3%), ... – 249 мың адам (41,7%) ... Жұмыссыздық
деңгейі оларда тиісінше 7,7% және 6,2% құрады.
2010 жылы ... ... ... - 41%, әйелдердің - 59% ... ... саны 352,6 мың ... ... бұл ... ... ... адамға (44,2%-ға) көп. Жұмыссыздық деңгейі әйелдерде 8,7% (2006 ... ... ... – 5,9% және 6,4% құрады. Жұмыссыздар ішінде ... ... ... ... ... ... орта кәсіптік (арнаулы)
білімді – 25,1%, бастауыш кәсіптік білімді – 11,6%, ... орта ... ... құрады.
Өткен жылы 15-24 жастағы жұмыссыздардың саны 126,8 мың адамды құрады.
Бұл 2009 ... 42,2 мың ... ... аз. ... ... ... жас аралығындағы) деңгейі 2010 жылы – 9,4% (2006 жылы – 12,1%) ... ... ... ... ... 3,3% және 4,0% ... ... 2010 жылы 7,6 млн. адам жұмыспен қамтылды,
бұл 2009 жылғыдан 228,3 мың адамға (3,1%-ға) көп. Олардан ауып, ... ... ... - 32%, ... және ... – 18,5%, ... ... – 49,5%. Жалдамалы қызметкерлер саны 5 млн. адамға жетті,
бұл жұмыспен қамтылғандардың жалпы санының 65,2%-ы, өз ... ... – 2,6 мың адам ... жылдар аралығындағы жұмыссыз халық пен жұмыссыздық деңгейі
арнайы диаграммада берілген ... ... ... ... және ... ... ... деректері бойынша жұмысқа орналастыру мәселесі жөніндегі
уәкілетті органдарға 2008 ... ... 20,4 мың ... ... ауыл
тұрғындары – 8,5 мың адам.
Жұмыссыздар ретінде тіркелген азаматтардың саны 2008 ... ... 60,5 мың ... құрады, бұл 2007 жылғы желтоқсанға ... ... ... көп ... бірақ 2007 жылғы қаңтардан 16,8 мың адамға
(21,7%-ға) аз. Тіркелген ... ... ... ... 41,4 ... (68,4%), ауыл тұрғындары – 30,7 мың адамды (50,7%) құрады.
Экономикалық ... ... ... ... тіркелген жұмыссыздардың
үлесі 2008 жылғы қаңтарда 0,7% (2007 жылғы қаңтарда – 1,0%) құрады.
2008 жылғы қаңтарда 11,9 мың адам ... ... ... ... ... ... 58,3%-ы жұмысқа орналастырылды. Олардың ішінде
ауыл тұрғындары – 4,9 мың адам ... ... ... ... ... саны (бағалау бойынша) 4,9
млн. адамды құрады, бұл өткен жылғы тиісті айдағыдан 191,1 мың ... ... көп. ... ... ... және ... емес ... 81,6%,
жеке тұлғаларда – 11,6%, шаруа (фермер) қожалықтарында – 6,8% жұмыс істеді.
2010 жылы ірі және орта кәсіпорындарда 2,9 млн. адам ... ... ... ... ... санының 57,9%-ы. Бұл 2006 жылға
қарағанда 146,4 мың ... ... көп. ... қоса атқарушылық
жағдайларында 12,8 мың адам басқа ұйымдардан жұмысқа тартылды, азаматтық-
құқықтық ... ... ... – 20,9 мың адам ... ... жылы бір қызметкер орта есеппен 1843,5 сағат жұмыс істеді.
Жұмыс күнінің орташа ұзақтығы 7,4 сағатты ... жылы ірі және орта ... ... емес ... ... ... 19,4 мың адам жұмыс істеді, өндірістің тоқтап тұруына ... 19,6 мың адам ... ... 13,8 мың адам ... 70,5 % ... – 84,8%) ақшалай өтемақы алмады.
2010 жылғы желтоқсанның соңында ірі және орта кәсіпорындарда 20,1 ... ... ... адам ... ... ... 0,7%). Ең көп бос ... саны өнеркәсіп кәсіпорындарында – 5597 бірлік ... ... ... ... басқаруда – 4992 бірлік (24,8%), жылжымайтын
мүлікпен жасалатын операциялар саласында – 2108 бірлік (10,5%), ... – 1874 ... (9,3%), ... және ... – 1814 бірлік (9%),
құрылыс ұйымдарында – 324 бірлік (1,6%) тіркелді.
2010 жылғы ... ірі және орта ... 1020,5 ... ... қабылданды немесе қызметкерлердің тізімдік санына 35,8%,
олардан 42,4 мың адам ... 4,2% - жаңа ... ... ... ... ... байланысты 940,7 мың адам, соның ішінде тұрақтамаушылық
себептері бойынша – 777,7 мың адам (82,7%) ... ... ... ... ... 27,3% құрады.
2010 жылы өнеркәсіп кәсіпорындарына 265,2 мың адам жұмысқа орналасты,
олардан жаңа құрылған жұмыс орындарына – 11 мың адам ... ... ... құрылыста – тиісінше, 185 мың және 11,9
мың адам (6,5%), ... ... – 83,1 мың және 1,8 мың адам ... ... ... ... ... – 95,5 мың және 5 ... (5,3%), ... және ... – 87 мың және 3,4 мың адам ... басқаруда – 48,5 мың адам және 1,5 мың адам (3,3%).
Жұмыстан шыққан ... ... ... ... ... ... құрылыста – 19,3%, жылжымайтын ... ... ... – 8,7%, ... беру ... – 8,6% ... жұмыссыздық туралы сөз еткенде, оның ішінде әйелдер мен
жастардың жұмыссыздығының өсіп ... айта кету ... ... ... жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 2008 ... 27,7 % , ал ... ... ... ... 7,9 ... ... Өңірлердегі жастар жұмыссыздығының деңйеі республикалық жалпы
жұмыссыздық деңгейінен 4,6 % жоғары болып отыр. Жұмыссыздықтың ... ... ... ... алты ... астам уақыт жұмыссыздар
жұмыссыздардың жалпы санында 5 % ... ... ... ... өсіп ... бұл ... ... бойынша еңбек рыногында
оған сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... көпшілігінің мамандығы немесе білімі жоқ.
Бұрынғы жылдардағыдай ,ауылдық жерлерде әлі де ... ... ... беру ... ... Көп ... бұл мамандардың жоқтығынан
емес, қаржыландырудың жетіспеушілігінен, төмен ... ... - ... ... ... ... болып отыр.
Қалыптасқан жағдай ауылдағы жұмыссыздықты төмендетуді қамсыздандыратын
шаралар кешенін өңдеуді талап етеді.
Жалпы алғанда, республиканың ... ... ... жұмыссыздық
деңгейінің жаңадан құрылған жұмыс орындарына орналасқан азаматтар санының
артуы, экономикалық өсумен анықталған халықтың экономикалық белсенділігінің
артуы есебінен ... ... ... ... ... ... ... арналған халықты жұмыспен
қамту бағдарламасына сәйкес 137,4 мың ... ... ... ... қамту органдарына келген 216,2 мың адамның тоғыз ай
ішінде 156,1 мың адамы немесе өткен жылдағы осындай кезеңмен салыстырғанда
13,8 мың ... (8,9 %) ... ... ... ... жерлерде
58,2 мың адам немесе ресми жұмыссыздардың 67,4 % жұмысқа орналастырылған.
Еңбек рыногындағы белсенді іс- шаралар кәсіптік оқытуды ұйымдастыру,
жұмыссыздарды ... ... ... ... ... болып табылады.
2009 жылдың 1 қазанындағы мәлімет бойынша жұмыспен ... ... ... оқыту мен қайта дайындаудан 23,5 мың адам өткен,
олардың ішінде 14,9 мыңы немесе 82,3 % ... ... ал 410 адам ... ... ... 99,1 мың адам ... ... қамту органдарына
келген 45,9 % азамат тартылып, ауылдық жерлердегі ... ... саны 49,1 мың адам ... 56,8 % ... ... ... ТМД ... ішінде қолайла көрсеткіштер болып
табылады.ТМД ... ... тек ... мен ... жұмыссыздық
деңгейі көрсеткіші төмен болып табылады.
Еңбек рыногындағы қажеттілікті ескере отырып, жұмыссыздарды кәсіптік
даярлау мен қайт ... ... ... ... ... ... бәсекелестікке қабілеттілігін арттыру ... ... ... біліктілігін арттыру, қайта даярлау арқылы жүргізіліп
отыр [30].
2008-2010 жылдары қоғамдық жұмыстардың басым дамуына байланысты ... мен ... ... ағаш ... елді ... мен ... –эпидемиологиялық жай- күйін жақсартуға, өңірлердің
инфрақұрылымын ... ... ... электр тарату
желілерінің құрылысы және т.б.), көлік инфрақұрылымын дамытуға арналған
қоғамдық ... ... мен ... ... ... ... ... қамтудың өңірлік мәселелерін шешуде жергілікті ... ... ... ... ... шараларды жүргізуге болады:
а) бос орындар туарыл ақпараттар жинау жөніндегі жұмысты жандандыру;
ә) халықты және жұмыс берушілерді ... ... ... ... ету, ... жадынамалар, плакаттар тарату арқылы жұмыс іздеуге
жәрдемдесу, сондай- ақ бос жұмыс орындары ... ... ... ... ... қиындық көретін азаматтарға кеңестер беру;
в) лайықты жұмыс таңдауға, оның ... бос ... ... ... ... қызметін ұйымдастыру, қоғамдық жұмыстарға жіберу
жолымен жәрдемдесу;
г) еңбек рыногындағы бәсекелестік қабілеттілікті арттыру мақсатында
жұмыссыздарды кәсіптік ... ... ... ... ... еңбек рыногындағы жұмыс күшіне сұраныс пен ұсыныс мониторингін
жүргізу;
е) жұмыспен қамтудың белсенді саясатын жаңа ... ... ... іске ... ... ... қоса алғанда, еңбек рыногындағы
қажеттілікті ескере отырып, жұмыссыздарды ... ... және ... ... ... ... және орта ... қолдау және
дамыту, қоғамдық жұмыстардың түрлерін кеңейту және ... ... ... күшін аумақаралық, оның ішінде халықаралық шарттарға сәйкес
алмасуды дамыту жөнінідегі жұмыс жалғастырылады.
Қазақстандағы еңбекпен қамту ... ... ... ... ... бөлінуі, жалақыны жетілдіру, экономикалық өсудің
жоғары қарқынын қамтамасыз ету, экономиканың ... ... ... және орта ... ... ... ... қамту органдарын
басқару.
Экономикалық дамудың жоғары қарқынын қамтамасыз ету және эконимканың
салалық құрылымын жетілдіру ... және орта ... ... арқылы
мүмүкін болады. Және де кез келген қоғамдық үдерістерді ... ... ... ... болып табылады. Атап айтқанда,
басты міндеті тиісті өңірдегі халықты жұмыспен қамту деңгейін арттыру болып
табылатын ... ... ... ... ... бағалауды
енгізу керек. Аталған факторлардың ... ... ... қамту
көрсеткіштеріне ықпалы сөзсіз, алайда мемлекет осы ... ... ... ... қажет.
Елбасы Н.Назарбаев "Нұр Отан" партиясының "Жас Отан" жастар қанатының
бiрiншi съезiнде сөйлеген сөзiнде ауылдық жерлердiң мәртебесiн ... ... ... ... ... "Ауыл жастары" ұлттық бастамасын жасап,
оны жүзеге асыру қажет екенiн қадап айтқан едi. ... оқу ... ... "Дипломмен ауылға" жобасын ұсынамын. ... ... мың жас ... ... ... Өз ... ... пен
жергiлiктi атқарушы билiк ... ... ... ... ... болады", - деп мәлiмдеген Елбасы елiмiздiң кең байтақ
жерiнде жастарымыз өз орнын табуы үшiн тер төгу ... ... ... ... ... ... сәйкес ағымдағы жылдың басынан бастап
ауылдық елдiмекендерде жас маманның жұмыс iстеуiне және баспанамен қамтылуы
нысанаға алынды. Бiр айта ... бұл ... ... ... ... ... ... мәдениет және спорт мамандарына ғана
тиесiлi. Жобаға байланысты нақтырақ ақпарат алу үшiн ҚР Ауыл ... ... ... ... ... және ... ... бөлiмiнде орналасқан ... ... ... ... ... хабарласу арқылы
тиiстi сұрақтарыңызға жауап алуға болады. Маманға әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ... қабылданғаннан
кейiн арнайы келiсiм жасалады. ... ... ... ... сала
ұйымында кемiнде бес жыл мерзiм қызмет iстеуге ... ... ... бойынша барлық облыстық және аудандық әкiмдiктерде
ауылдық жерлерге тұруға және жұмыс ... ... ... ... ... ... ... орындалуын бақылайтын арнайы
басқармалар, мамандар бар. ... ... алу үшiн ... ауылға"
жобасын үйлестiрумен айналысатын "Нұр ... ... "Жас ... ... ... жастары одағы" ҚҰ-ның, "Қазақстанның Студенттер Альянсы" ҚҰ-
ның жергiлiктi өкiлдiктерiне хабарласуға болады. Жалпы жоба бойынша Алматы
қаласының ... ... ... ... ... ... ... 3-тен 6-ға
дейiн күнiне 10-30 адам келiп тiркеледi. Одан бөлек жоба бойынша көптеген
телеарна бағдарлама жөнiнде ... ... ... ... қаласы "Ауыл
жастары одағының" төрағасы Ермекбаев Самғаттың айтуынша, жобаның мақсаты —
жас маманның алған дипломына сай ... ... ... ... Ол үшiн ... ... ... ЖОО студенттерiне таратылып жатыр. Яғни, бұл
тек биылғы немесе ... жылы ЖОО ... ... ғана ... ... ... ... жұмыстан қысқартылып қалған және орналаса алмай
жүргендер де тiркеле алады. Ауылға қажеттi ... ... ... ... ... ... үш жеңiлдiкке қол жеткiзедi. Бiрiншiден, 70 айлық
есептiк ... ... бiр ... ... жәрдемақы берiледi.
Екiншi, тұрғын үйге иелiк ету үшiн бюджеттiң есебiнен 15 жыл мерзiмге ... 630 ... ... ... ... несие берiледi. Мұны теңгеге
шақсақ, 30 мың ... ... ... ... ... елдi ... қалалардағы әлеуметтiк салада қызмет ... ... 25 ... ... ... ... ... Қысқасы,
мұның бәрiне жоба бойынша қарастырылған бес мамандық: дәрiгер, мұғалiм,
мәдени қызметкер, әлеуметтiк қамсыздандыру және спорт және ... ... қол ... ауылға" жобасының өзектiлiгi ауыл мәртебесiн арттырып, ауылда
жұмысқа қабiлеттi тиiмдi еңбек ресурстарын жаңарту. Жобаның негiзгi ... ... оқу ... мен ... бiлiм ... жас мамандарды ауылға
тарту. Бұл идеяны iске асырудың екi тәсiлi бар: ... ... ... алған ауыл жастарын мiндеттi түрде ауылға қайтару және қала жастарын
ауылда жұмыс iстеуге шақыру.
5-кесте
Қазақстан Республикасында ... және ... ... ... жылдарда құрылатын жаңа жұмыс орындарының саны
|№ |Салалар ... ... |
| | |2008 |2009 |2010 | |
|1 ... |3786 |6585 |5219 |15590 |
|2 ... |10404 |18948 |18948 |48300 |
|3 ... |11204 |11451 |11976 |34631 |
|4 ... ... |16012 |1718 |488 |18218 |
|5 ... және орта |100000 |100000 |- |200000 |
| ... | | | | |
|6 ... ... |52 |1010 |- |1062 |
|7 ... беру |897 |1296 |253 |2446 |
|8 ... |217 |133 |133 |483 |
|9 ... |540000 |- |- |540000 ... ... |1529 |1829 |1242 |4600 ... ... салалар |20930 |15873 |8 |36811 ... ... ... |705031 |158843 |38267 |902141 ... ... ... Агеттігінің мәліметтері негізінде жасалған |
2.3 ҚАЗАҚСТАН ҚОҒАМЫНДАҒЫ ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫҢ ГЕНДЕРЛІК АСПЕКТІСІ
Экономикалық, әлеуметтік саладағы ... ... ... ерекшелікке ие, яғни әйел мен еркекке жаңа проблема және де ... ... Бір ... ... ... ... және ... салаларында қосымша әлеуметтену перспективалары ашылады. Екінші
жағынан, болып жатқан өзгерістер ... ... ... жыныстық
теңсіздікке алып келеді.
Қоғам дамуының алғашқы кезеңдерінде ерлер мен ... ... ... ... ... өндірісі басты орын алды. Сонымен бірге негізінен ер
адамдар іске асыра алатын еңбек ... ... бола ... ... ... ... бұлшық ет энергиясы шығынымен ... ... ... күші ... ... ... ... негізінде балалардың өмір сүруін қамтамасыз ету мен
натуралды үй шаруашылығының ... өтеу ... ... үй
жұмысының бекітілуіне объективті түрде әсер етеді. Тарихи дамудың келесі
кезеңдерінде қолөнердің жер ... ... ... мен тауар-ақша
қатынастарының дамуында отбасы өнімдерінің бір ... ішкі ... шыға ... ... ... ... пен үй ... қарай әйел еңбегі соңғысының синонимі ретінде қалыптасты. Онан
әрі әйел тек үй шаруашылығы және оған ... ... ... ... сипатқа ие болды, ал ... ... ... ... байланыстырылады.
Адамның табиғи энергиясын пайдалануға негізделген мануфактураның
пайда болуына сұраныс, ең ... ... ... ... ... ... ... нақты мамандық бойынша жалдамалы жұмысшының рөлін алғашқы
болып меңгерді. ... ... ... рөлі өмір ... ... ... 12-14 ... жұмыс күні мен еңбек
шарттарының ауырлығы жеке ... ... ... және ... айналысуда уақыт пен күш қалдырмады [9].
Еңбектің механикалық құралдармен жабдықталған мануфактураның
өнеркәсіптік өндіріске айналуы, ... ... ... ... ... ... бір ... біліктілігі бар жұмыс күшіне
деген сұранысты тудыртса, екінші жағынан, энергияның механикалық және басқа
да түрлерін қолдану өнеркәсіптегі ... ... ... мен ... мүмкіндік жасады.
Осылайша, өндіріс құралдары мен жұмыс күшінің бірігуіне үстемдік
етуші жалдамалы еңбек шарттарында әйел ... ... жеке ... ... қарай ауыса бастады. Бұл әйелдерден дәстүрлі тұрмыстық-
отбасылық рөлмен қатар жаңа әлеуметтік – кәсіби рөлді игеруді ... ... ... ... ... ... ... қызметтің орындалуы, бала
тәрбиесіне қатысты және отбасы мүшелеріне қызмет жасау сияқты міндеттер
әйелдер үшін ... ... және ... ... қол ... ... Сондықтан, кәсіби біліктілік рөлді кеңінен ... ... аз ... ... және төмен біліктілікті жұмыс орындарын иемденді.
Алайда, күні бүгінге ... ... ... әйел еңбегіне қатысты
«екінші деңгейлі» көзқарас қалыптасқан. Физиологиялық үдерістің субъектісі
ретінде (бала туу қабілеті) бала күтімі мен ... ... да ... көрсету сияқты әлеуметтік үдеріс ... ... ... ... мен ... ... ... еңбегі ерлер
еңбегінен түбегейлі өзгеше болады. Әйел еңбегіне, ерлер еңбегіне ... ақы ... әйел ... ... салалар ауқымы тар. Әйелдер,
әдетте, толық емес жұмыс күшімен қамтылған және олар ... ... ... ... ... ... байланысты әйелдердің
еркектерге қарағанда кәсіби біліктілігі төменірек, оларды қызмет саласымен
баяу жоғарылатады; олардың ... ... ... ... мен ... ... көп емес және де ... арасында басқарушы
қызметкерлер сирек кездеседі». Әйел еңбегінің бұл сипаттамасы мен ... жайы ... ... ... да бір дәрежеде қатысты, оның ішінде
Қазақстан да бар. Әйелдің жұмыс күші арзандатылған, аз төлеуге болатын, ... ... ... ... қабылдауға немесе босатуға
болатын еңбек сияқты саналады. Қазақстанда ... ... ... әйел ... ... ... негізгі құрбаны болды,
жаңа жағдайда әйелдердің барлығы бірдей жедел бейімделе, өзіндік бастама
көтере алмады. Әйел ... ... ... бар салаларға шоғырлана
бастады, еңбек саласында әйелдердің ... ... ... ... алды. Әйелдің бостандығы екі жақты жүктемеге байланысты әр кезде аз,
шектелген болғандығын және оның ... ... ... беру ... айта ... жөн [10].
Экономикалық теңдік немесе теңсіздіктің негізі ... әйел ... ... ... орны ... табылады. Олардың нарығындағы орны ең
алдымен екі топтың көрсеткіші болып ... ... ... көрсеткіштері бойынша, яғни жұмыс орындары мен жалақы ... ... Ең ... екі сұраққа жауап алу маңызды: қандай
тәсілмен жұмысбастылықтың гендерлік ... ... ... ... қызметінде гендерлік айырмашылық мар ма?
Әйелдер мен еркектердің экономикалық белсенділігі жастық ... қала ... мен ауыл ... ... ... ... ол бойынша бір – біріне өте жақын қалалық әйелдердің
экономикалық белсенділік шыңы 35-49 жас аралығында келеді, ... ... ... ... шыңы 25-49 жас ... келеді, ал бұл
көрсеткіш ерлердің экономикалық белсенділігімен пара-пар.
Гендерлік топтардағы экономиканың белсенділік деңгейіне әсер ететін
факторлар ... ... ... ... ... топ ... экономикалық белсенділікке әсер ететін факторлар
(автордың өзі құрастырған кесте )
|әйелдер ... ... ... ... |Еркектерге әйелдерге қарағанда ... ... ... ... деңгейін |
|отбасындағы балалар саны әсер ... ... ... күш ... ңәтиже оңай түсіндіріледі, яғни |түседі. ... ... ... күш | ... ... ... | ... ... ... ... ... тенденциясы ерлер үшін де |
|әйелдер үшін де ... ... үшін ... ... ... |Ерлердің денсаулық жағдайы |
|әсер (еркектерге қарағанда). ... ... ... |
| ... ... ... де |
| ... ... ... ... ... ... кері ... ... экономикалық белсенділікке |басқалардың кірісі, жұбайынан басқа,|
|қатысты шешім қабылдаған уақытта ... ... ... ... ... ... ... |жұмысбастылық деңгейі тек ... |
| ... ғана ... ... ... ... ... жалақы деңгейінің жағымды әсер етуі және |
|зейнеткерлер мен оқушылар мәртебесінің жағымсыз әсер етуі, жұптардың ... ... үшін де ... үшін де тең ... Бұл экономикалық |
|белсенділікке әсер ететтін факторлар құрылымы ерлер мен ... ... ... ... ерлердің белсенділігі коп жағдайда экономикалық, ал |
|әйелдердің белсенділігі әлеуметтік-демографиялық факторларға байланысты |
|болады. ... ... ... ... ... ... олардың талмай еңбек етуіне бірден-бір себеп – отбасылық ... ... ... ... үй ... тек бір
ғана жұмыс жасаушы қажетті деңгейде отбасын асырай амайды. ... ... ... ... ете ... Сонымен қатар, әйелдердің
жұмысбастылық деңгейінің өсуі ... ... ... және білім беру деңгейін көрсетеді. Әйелдердің кіріс беретін
қызмет жасауы қоғамның мінез-құлқы болып табылады. Жұмысқа ... ... ... қол ... ... ... ... әйелдердің еңбек нарығындағы орны жұмысқа орналасу немесе
жұмыстан босату барысында, сонымен қатар, қызмет бабындағы ... ... ... ... ... бұл ... ... нарығында
бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді және де әйелдерге берілетін жеңілдіктер
әйел ... ... ... ... ... емес ... Алайда, жеңілдіктер мен
кепілдемелер заңды актілерде бекітілгенімен қолданыста ... ... ... қатарынан Н.У.Шеденова еңбекті жыныстық бөлу
қоғамдық және кәсіби салаларда қабілеттерінің, ... ... ... жету ... ... мен ... арасындағы айырмашылық
тарихи белгіленген, сонымен бірге қоғамдық санада олардың ... ... ой ... деген көзқарас білдіреді. Әйел еңбегі туралы
Н.У.Шеденованың мына тұжырымымен мен де ... ... ... ... еңбегі
– бұл қоғамның әлеуметтік-экономикалық өміріндегі әйелдер ... ... және ... еңбек формасы». Осылайша,
әйел еңбегі күрделі, көп қырлы әлеуметтік-экономикалық категория ... ... ... ... ... ... қоғамдарға көшу барысында әйел жұмысбастылығы әлемдік
қарқыны, өнеркәсіп пен қызметтер саласында жұмыспен қамтылу ... ... үй ... ... ... ... ой-пікірдің өзгеріп
отырғандығын, олардың еңбек қабілетінің шектеулі ... ... ... әйел ... деген қабілеттілігінің өскенін куәландырады
дейді [10].
Гендерлік фактілер мен гендерлік теңдек Қазақстандық қоғамның ... ... ... ... ... жағдайда гендерлік деңгейдің
заңнамасы мен тұрақтану тенденциялары демократияның ... ... ... қамтудағы әртүрлі үрдістердің әсері барысында құрылғанын атап айтқан
жөн. Осыған орай жұмыссыздық ... ... әйел мен ... ... ... ... ерекшелігіне зерттеу жүргізу
қажет.
Жұмыс орындарын бөлу тенденциясы бойынша ... ... ... ... формалды емес экономикаға өту басталды
деп мамандар айтады. ... баға ... ... Республикасында
формалды емес жұмысбастылық – 15% құрайды. Формальды емес қызметтің түріне
көп жағдайда мыналар кіреді: сауда-саттық, ... ... ... ... ... ... репетиторлық жұмыс, сонымен қатар кеңселер мен
пәтерлерді тазалау, тамақ әзірлеу, бололарға қарау, ... мен ... және т.б ... Алайда, еңбекақы ең жоғары ...... ... ... сияқты жұмыстарды еркектер жасайды. ... ... ... және ... және киім ... секілді жұмыстармен
әйелдер айналысады, бұл жұмыстар еңбекақысы орташа топқа жатады.
Еңбек нарығындағы жағдайдың анализінің ... ... ... жыл ... ... жұмысбастылық саны күрт өсіп ... Егер ... ... ... бірі ... қысқарғаны болса, 2006 жылы бұл
мәселе екінші орынға ... ал өз ... ... ... ... өсті.
Ұсынылушы еңбек шарттарымен қанағаттанбауға байланысты бұл ... ... ... ол ... ... құбылыс пен еңбек нарығындағы
мінез-құлық стратегиясын орнатуға ... ... ... ... ... гендерлік теңдігі көбінесе әйелдер мен ... ... ... ... ... ... ... шығында көп жағыдайда теңдікті қамтамассыз етеді, ... ... ... ... ... мен еркектердің жалақы
мөлшеріндегі айырмашылық олардың мамандықтары мен саласындағы ... ... ... ... түрімен мамандықтарына
байланысты жалақының теңсіздігі ... ... және сол ... ... Егерде әйелдер мен еркектердің білім деңгейінің санасына
байланысты жалақы ... ... ... онда ... ... білдей
көрсеткіштері бірдей жалақы мөлшерін алуға болады деген сөз еді. ... ... ... орай орындалмауда.
Жалақы мөлшерін қарама-қарсы қойғанда бірнеше ... ... ... ... ... экономикада жалақының төленбеуі және
айлық жалақының кедергілері секілді проблемалар ... Бұл ... ... ... ... Сол ... де ... айырмашылық
жалақының өсуі жағдыйына қарай түсінуі қажет.
Екінші жағдай негізгі жұмыс ... ... ... ... ... ... Бірақ, «екінші жұмысбастылық феномені» сияқты
ұғымның таралуын шектемеген жөн. Сонымен ... ... ... ... және ... ... ... олар жоғары жалақы алады.
Квалификацияны жоғарлату үшін уақыт керек, алайда әйелдерге ... ... ... ... ... ... ... қатар,
әйелдердің кәсіби мансабының үзілісі айтылады. Жүктілік және босану, бала
бағуға байланысты олар өзінің квалификациясын ... ... ... ... асыруда әйелдерге
арналған экономикалық мүмкіндіктердің кеңейтілуіне назар аударған жөн. ... ... ... ... жаңа ... ... ... сонымен
қатар әйел кәсіпкерлер үшін жағымды орта құру, қаржыландырудың
әртүрлі көздеріне қолжетімділікті қамтамасыз ету (ең ... ... ету үшін ... әдістер алу мүмкіндігін кеңейтуде
әйелдерге көмек көрсету, ... ... ... ... қол ... ... ету, ... сәйкес жаңа
технологияларды қолдану.
Сонымен еңбекақы бойынша ... ... ... ... ... ... ... жұмыста еңбекақыны салыстыру еңбектік кірісте гендерлік
үзілісті нығайтады;
2) кәсіби сегрегация;
3) адамзаттың капитал сипатындағы кейбір ... (жас, ... ... ... еңбекақыдағы гендерлік үзіліс зейнеткерлік жасқа жақындаған
сайын төмендейді.
Қазақстанда әйелдердің қоғамдық өндіріске қосылу ... ... ие ... 1940 жылдары барлық жұмысшылардың ішінде халықтық
шаруашылықта әйелдер саны 30 ... ... ал 1960 жылы 38 ... ... ... бұл ... 49 ... (КСРО бойынша 51 пайыз)
құрады. Және де 90-шы ... ... ... бұл көрсеткіш сақталды.
Әйелдердің ... ... ... ... айлық жалақының
төмендігіне байланысты болды, яғни ... бір ... ... мөлшері отбасын асырап-бағуға жеткіліксіз болғандығына
байланысты. Сонымен қатар, құқықтық ... яғни ... ... көрсету
заңнамасымен қатар (зейнетақы, жұмыссыздыққа арналған жәрдемақы және т.б.
байланысты жұмыс жасаушы әйел ... ... ... ... ... ... ... және т.б. жалпыға ... ... 90-шы ... ... әлеуметтік – экономикалық жүйенің
өзгеруіне байланысты өзгеше тенденция пайда болды. Жұмысбастылар арасындағы
әйелдердің үлес салмағы азая ...... бұл ... – 49,4 ... ... ... 1994 жылы ол 45 ... дейін күрт төмендеп кетті, ал
одан кейін 45-46 деңгейде құбылып тұрды [19].
Еңбек нарығындағы анализ жасағанда соңғы ... ... ... және ... ... ... жағдайындағы теңсіздік жоғарылауын
крсетеді.
Соңғы жылдардағы еңбек нарығындағы өзгерістер еңбек бөлінісі мен жыныс
бойынша еңбектік ұстанымдар ... ... ... көрсетеді.
Әйелдер бірінші болып жұмыс кұшін босату бойынша көп ұшырады, олар еңбектік
ұстанымдарын тез жоғалтады, жоғары ... ... ... ... ... ... соғады.
Экономиканың ресми секторына енген әйелдер саны азайды. Егер 1990 ... ... мен ... ... ... саны 3200 адамды құраса, 1998
жылы – 1405 мың адам ... яғни 2,3 есе аз ... ... ... ... ... саны 3333мың адамнан 1666 адамға, яғни 2,0есе төмендеді.
Берілген мәліметтер бойынша, 2000жылы қаңтар-наурызда экономикада
жұмыс істейтіндер саны 6 млн ... ... оның ... ... (кіші
кәсіпкерлік субъектілерінсіз) – 2,4 млн адам, соның ішінде – 1,1 ... көп, яғни ... 45,8 ... жұмысшылар.
Жыныс бойынша кадрлардың босатылуы – жұмысбастылық саласындағы
гендерлік теңсіздіктің ... ... ... ... алғашқы
қадамдар ерлер мен әйелдердің қоғамдағы экономикалық өзгерістің әртүрлі
әсер етуін көрсетті.
Әлемдік тәрбие ... әйел ... ... себеп бойынша
ерлерге қарағанда жұмысбастылық деңгейі көбірек, еңбек ... ... әсер ... ... күші ... ... деңгей динамикасы радикалды реформалардың алғашқы ... көп ... ... ... 90-шы ... басында жұмысбасты
халақтың жалпы санының қысқаруы әйелдерді жалақы төлейтін жұмыс ... ... не ... ... ... ... кеңейтілген саласына
белсендіигеріліп шығару есебімен болды, олардың ең кең таралған формасы –
ұсақ жеке ... және жеке ... ... жасайтын әйелдерге қорғанысты және игалитарлы ... ... ... ... ... ... ... икемді еңбек саясатын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Қазақстандағы экономикалық реформалардың басында әлеуметтік-еңбектік
қатынастарды реттеу ... ... ... ... деп ... Оның ... элементтері:
- адамның құқықтарын қатаң сақтау;
- өмір мен еңбектің қалыпты шарттарын қамтамассыз ету;
- жұмысбастылықты ... ... ... ... еңбек нарығының қалыптасуының жағымсыз адамдарды әлеуметтік қорғау.
Алайда бұл ... ... ... қала ... заңдар мен бекітілген іс-әрекеттер жағымды
нәтижелер беру үшін ... ... ... бақылау жүйесі мен
заңнамалық нормалардың сақталуын қадағалау ... ... ... ... ... нарығының қалыптасу кезеңі мен ... ... ... ... ... ... болатын
еді.
Екіншіден, еңбектік жағдайлардағы ерлер мен әйелдердің тең ... ету ... ... ... әйел еңбегінің қолдануын
ынталандырған маңызды. Қалыптасқан жеңілдіктер мен шектеулер жүйесін оның
төмендеуі мен ... ... ... қарастырып өткен жөн. Әйелдерге
көрсетілген міндетті жеңілдіктер ана мен бала ... ... ... келеді. Ал кейбір әйел еңбегі жағдайндағы тиым салулуарды икемдірек
жасаған жөн - нақты жағдайдағы әйелдің ... ... ... ... бойынша.
Экономиканың дағдарысты жағдайында экономикалық қызығушылықтың
әлеуметтікке залалы өсе түсті, яғни он жыллдарға созыла ... ... ... етуін тоқтатады. Бір жағынан, мемлекетте оның барлық
формаларын қамтып өтуге ... ... аз, ... ... ... ... ... болдырмау мақсатында әйелдерге барынша
аз әлеуметтік көмек көрсетеді. Жұмыс ... ... ... ... санкцияларды енгізу мен қолдану, бүгінгі күнде кері
әрекетке алып келеді, яғни жұмыс берушілер ... ... ... ... 2000 ... ... ... әрекет ете батаған еңбек
жөніндегі жаңа Заңға Қазақстан терреториясындағы сонғы 80 ... ... мен ... ... қабылдамау немесе жұмыстан босатуға тиым
салатын құжаттар кірмейді. Жаңа еңбектік ... ... ... ... ... ... аналар, аурухана қағаздары және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... жұмыс беруші
оны өз есебі бойынша төлеуі мүмкін ... бұл ... ... ... қорғанысын төмендетеді,
олар казіргі кезде әйелдердің жұмысбастылығының төмендеуін ... ... ... бұл ... ... ету» ... ... сипатта болуы тиіс, олар отбасын қорғамайды, әйелдерді
жалақы табу мен ... ... ... ... ... таңдау жасауға
мәжбүр етеді.
Қазақстан Республикасы әлем қауымдастығымен қосылуды өзінің сыртқы
саясатының басымдығы ... ... ... 2000 жылы ... көптеген
елдері қол қойған БҰҰ Мыңжылдық декларациясында еркектер мен әйелдердің
теңдігін көтермелеу, әйелдің ... мен ... ... үшінші мыңжылдықта дамуының негізгі мақсаттарының бірі ретінде
анықталған. Қазақстан өзінің тәуелсіздігінің 17 жылы ... ... ... ... мен ... ... ... саласында белгілі бір
прогрестерге қол жеткізді. 1998 жылы Қазақстан БҰҰ Әйелдерге ... ... ... жою ... ... ... Сол
сияқты «Әйелдердің саяси құқықтары туралы» және «Күйеуге тиген әйелдің
азаматтығы туралы» БҰҰ Конвенциялары да ... ... ... ... көпжақты халықаралық әмбебап келісім-шарттардың жалпы 60-
тан астамын ратификациялады. БҰҰ Әйелдерге қатысты ... ... жою ... комитетінің сарапшылары ... ... ... ... ... ... оң бағалғанын атап өткен
жөн [37].
Қазақстан Президентінің 2005 жылғы 20 қарашадағы №1677 ... ... ... Қазақстан Республикасындағы гендерлік теңдік
стратегиясы бекітілді. Стратегия мемлекеттің гендерлік саясатын ... ... ... құжат, оны іске асырудың, ... ... ... тарапынан мониторинг жасаудың ... ... ... ... ... табылады. Стратегияны жүзеге асыру әйелдер
мен еркектердің өздерінің құқықтарын бірдей жүзеге ... үшін ... ... 2006 ... ... – 2016 ... ... кезеңде
еркектер мен әйелдердің құқықтарын, мүмкіндіктерінің теңдігіне ... ... ... және жұмыспен қамту және ... ... ... ... ... ету құқығы. ҚРКФ кәсіподаққа
мүше қызметкерлердің, ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау
және таныту мақсатында қажетті жұмыстарды жүргізіп жатқанын атап өткен жөн.
Жұмыс ... ... ... мен ... ... ету
жөніндегі белгілі бір жұмысты білім және ғылым, денсаулық ... ... ... тау-кен – металлургия, атом өнеркәсібі,
теміржолшылар және т.б. ... ... ... ... ... ... ... Павлодар және т.б. облыстық ... ... ... ... ... ... өздерінің
басты міндеттерін әлеуметтік-бағдарланған нарықтық экономика мен шынайы
демократияны дамытуға жәрдемдесу, еңбек адамының, жалданбалы ... де, ... де ... және ... ... ету деп біледі.Кәсіподақтар федерациясы мен оның мүше ... ... ... ... ... келісімдерді жасау кезінде еңбек ... ... ... ... мән ... көңіл бөледі [37].
Халықтың көп санды бұл санатын әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету
үшін Кәсіподақтар федерациясының ... ... ... ... ... ... ... ететін әйелдер мен жұмысшы ... ... ... ... ... ... бар. Бұл ... әйелдердің
жағдайын жақсарту жөніндегі мәселені шешудегі рөлінің артуына жағдай
жасады, олардың өндірістегі ... ... ... ... (тарифтік), өңірлік келісімдер мен ұжымдық келісім-шарттарда жұмыс
істейтін әйелдерге әлеуметтік кепілдіктерді бекітетін арнайы ... ... ... ... мен денсаулығын қорғау, кәсіптік
дайындау, демалысын ұйымдастыру, емделу және сауықтыру, ... ... ... ... ... ... жөніндегі іс-
шараларды қосудың міндеттілігі туралы талаптары орындалуда. Жасалған ... ... ... ... және өңірлік ... ... ... ... ... ... әйелдерге
қосымша әлеуметтік кепілдіктер беру жөніндегі неғұрлым сапалы, ... ... ... және көп ... ... [34].
Соңғы жылдардың ішінде Кәсіподақтар федерациясы мен оның мүше
ұйымдары Үкіметтен әйелдердің жағдайын жақсартудың ... ... ... ... ... ... жоюды, әйелдердің экономикалық
тәуелсіздігіне ... ... ... ... ... ... қол жеткізуін талап етті. Кәсіподақтар федерациясы мен ... ... ... Адам ... жөніндегі комиссияның
бастамасымен Еңбек ететін әйелдердің конгресі өткізілді.
Конгресс «Әйелдердің лайықты еңбек құқықтары мен әлеуметтік ... ... ... ... атты ... қабылдады, сондай-ақ жұмыс
берушілерді жүктілік және босану бойынша жәрдемақы төлеу міндеттемесінен
босату туралы ... ... ... жылғы 1 қаңтардан бастап жүктілік және босану бойынша ... ... ... ... қоры қаражатының есебінен
жүргізілетін болады, бұл ретте жұмыс істейтін әйелдердің ... ... ... демалысы немесе баланы бір жасқа толғанға дейін
күту жөніндегі демалысы ... ... ... ... ... тең құқықтары мен тең мүмкіндіктері туралы» ... ... ... ... мен еркектерге еңбек ақы төлеудегі алшақтықтарды
олардың кәсіптік ... ... ... жалақысы төмен
жұмыстарды жою жолымен болдырмау жөніндегі арнайы бағдарламаларды ... ... бап ... ... ... сол ... ... орындаумен қатар алып жүруге мүмкіндік беретін еңбек жағдайын
жасауға да міндеттейді (жұмыстың сырғымалы ... ... ... тыс ... босату, толық емес жұмыс уақыты режимін белгілеу,
жұмыс уақытында ... ... ... ... тең құқықтар мен тең
мүмкіндіктер туралы заңнаманы ... ... ... ... үшін ... көзделген [36].
Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында ауыр дене
жұмыстарында және ... (аса ... ... (аса ... ... жұмыстарда әйел еңбегін пайдалануға тыйым ... ... он ... ... ... адамдардың еңбегін қолдануға тыйым салынатын
ауыр дене жұмыстарындағы және ... (аса ... ... (аса ... жағдайындағы жұмыстардағы өндірістердің, ... ... ... және ... ... ... ... әйелдерді
қабылдау тек алдын ала медициналық тексеруден, олардың денсаулық жағдайына
зиян ... ... ... және ... ... саласындағы
уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілерінде ... ... ... ... әйелдер медициналық қорытындыларға сәйкес
қолайсыз өндірістік факторлар болмайтын басқа жұмысқа орташа ... ... ... ... Жүктілігі немесе бала күту себебі бойынша
оқуын үзуге мәжбүр болған жас ... ... ... ... ол
аяқталған соң әйелдер оқуын жалғастыра алады. «Қазақстан Республикасында
зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... әйелдерге (58 жаста)
зейнетақы еркектерге (63 жаста) қарағанда бес жылға ерте ... ... одан көп бала ... және ... 8 ... дейін тәрбиелеген әйелдерге
зейнеткерлік демалысқа 53 жаста шығу ... ... ... ... тек ... ... тұратын әйелдер ғана ие болатын [37].
Әйелдердің ... ... ... ... ... ... 33-бабына сәйкес «Қазақстан Республикасы
азаматтарының мемлекет ісін басқаруға қатысуға құқығы ... 2005 ... ... ... бойынша мемлекеттік қызметте 49713 әйел жұмыс істейді
немесе мемлекеттік қызметшілердің жалпы санының 57,4 %-ы. 2000 жылы ... ... 54 % ... саяси қызметшілер арасындағы әйелдердің үлесі 11 %-ды ... жылы – 8,8 %), ... ... ... ... – 9,7 % (2000 ... 9,5 %). Мемлекеттік әкімшілік қызметшілер арасындағы әйелдердің ... %-ға ... ... (2000 жылы – 56,2 %), ... ... ... – 60,1 %-ға ... (2000 жылы – 55,2 %). Өңірлерде де жағдай
осындай. «Мемлекеттік қызметтің кадр резерві ... ... ... 2003 ... 4 желтоқсандағы № 1243 Жарлығына сәйкес шешімдер
қабылдау ... ... үшін ... ... ... ... 2003
жылы өткен мәслихаттарға сайлау барысында әйелдердің қоғамдық-саяси
белсенділігінің артуы байқалды. 1484 әйел ... ... ... 20 %-ға ... ... кандидаттар болып тіркелді. Олардың
ішінде қатал бәсекелестік күресте 568 әйел немесе сайланған ... ... 17,1 %-ы ... ... ... Президентінің жанындағы Отбасы және әйелдер
істері жөніндегі ұлттық ... ... ... тұрғыда одан әрі
жоғарылату үшін халықаралық және үкіметтік емес ... ... ... жылда елдің барлық өңірлерінде 1200-ден астам конференциялар, тренингтер
және семинарлар өткізді. ... ... ... ... әйелдердің саны жалпы депутаттар санының 13% ... – 17,1% ... ... ... ... елдерінде биліктің
өкілді органдарындағы әйелдердің саны жалпы депутаттар ... ... ... қызмет туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12-
бабына сәйкес мемлекеттік қызметке кірерде жынысына ... ... ... ... ... жанама шектеулер қоюға жол берілмейді Мемлекеттік
атқарушы ... ... саны ... және ... ... ... Саяси мемлекеттік қызметшілер лауазымындағы, яғни ... ... ... бар-жоғы 7% құрайды. БҰҰ Әйелдерге қатысты
кемсітудің балық ... жою ... ... ... ... ... өкілді органдарында әйелдер үшін ... ... ... санының 30%-на дейінгі квота белгілеу қажет деп
есептейміз. Сол ... ... ... ... ... ... ... өкілділігін арттыру қажет [37].
Әйелдердің жағдайын жақсарту жөніндегі іс-қимылдардың Пекин
платформасының (1995 ж.) ... ... ... ... ... ... 30% өкілдігі болуына қол жеткізу. Бұл мақсатта:
1) бекітілген кадр резервінен әйелдерді түрлі лауазымдарға жоғарылату;
мемлекеттік қызметшілердің қызметтік нұсқаулықтарына ... ... ... ... кемсітушілікке жол берілмеу туралы ережені
енгізу;
2) басшы орындардағы ерлер мен әйелдердің арақатысын теңестіру үшін ... ... ... ... ... ... ұйымдардың
жәрдем көрсетуі мен саясаткер ... ... мен ... ... көшбасшылығы орталықтары, мектептері) жалғастыру.
Экономикада гендерлік теңдікке қол жеткізу. Ішкі ... даму ... ... қайта өркендету,
шағын бизнесті ... және ... ... ... іске асырылуына орай Қазақстанда жұмыссыздықты азайту
және ерлер мен әйелдердің жұмыспен қамтылуын ... ету үшін ... ... ... ... істейтін нарықтық экономика құрылды.
Жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім 10 жыл ішінде 4 есе ... өсті ... жылы 2700 ... ... 2008 ... қарай бұл көрсеткішті екі есеге
өсіру болжанып отыр. ... ... ... шамамен республикалық
бюджеттің 40 %-ына жуық жетті. ... ... ... бойынша
Қазақстан бүгінде табыс деңгейі орташа елдер тобына кіреді.
Қазіргі ... ... ... 3,7 млн. әйел ... істейді, бұл
жұмыс істейтіндердің жалпы санының 49 %-ын құрайды.
Қазақстан Республикасындағы кедейшілікті азайту ... ... ... ... 2005 ... ... ... 2003 жылдың бас
кезімен салыстырғанда, төменгі ... ... ... ... ... %-ға, ... ... төмен өмір сүретіндердің үлесін 48,8 %-ға,
жұмыссыздық ... 9,3 %-дан 8,1 %-ға ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
қабылданды, ол осы ... ... ... ... және ... ... Өткен 7 жыл ішінде ең аз ... ... ... беру ... бойынша 12 млрд. теңгеден астам
сомаға 125 мыңға жуық микрокредит берілді. 2004 жылы ... ... ... ... ... ... орналастыруға жәрдемдесу
туралы өтінішпен 282 мың жұмыссыз жүгінген, оның 142,8 мыңы – ... ... оның ... ... ... ... ... – 43,5 мың адам (30 %).
Жұмысқа орналастырылғаны – 74,5 мың әйел (52 %), оның ... ... ... 21,6 мың (50 %). 79,9 мың ... әйел ... ... %-ы) ... жұмыстарға қатысты. Қазіргі кезде әйелдер тіркелмейтін
секторда тезірек жұмыс таба алады [37].
Әйелдердің ... ... ... 2004 жылы 21 мың ... (160 АҚШ ... ... мен ерлердің орташа еңбекақысының арақатысының төмендегені
байқалады. Егер 1999 жылы әйелдердің ... ... ... жалақысының 67,6
%-ын құраса, ал 2004 жылы – 61,7 %-ын ... Бұл ... ... ... ... салаларында да (денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік
қызметтер көрсету саласы, мәдениет) ... ... 2004 жылы ... және
басқа да қолайсыз еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлердің саны
1340,4 мың адамды құрады, соның ішінде әйелдер – 528,6 мың адам (39,4 ... ... ... ... істейтін қызметкерлердің ішінде
әйелдердің үлес салмағы 34 %-ды, ... ... ... ... 10 %-ды құрайды. Табысы ең төменгі күнкөріс ... аз ... 19,8 %-ды ... ... ... ... ... ерлер мен әйелдерге тең қарау
мен тең мүмкіндіктер туралы: отбасы міндеттері бар ... ... ... ең төменгі нормалары туралы» конвенцияларына
Қазақстанның қосылуы туралы мәселені қарау. Мыңжылдықтың даму мақсаттарын
орындауға бағытталған:
қолдау ... ... ... ... және ... ... ... көрсету)
қолдана отырып, әйелдердің еңбек ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті және өзін өзі жұмыспен қамтуды
одан әрі дамытуға; ... ... ... ... даярлауға, бизнеске
әкімшілік етуді және басқаруды үйретуге ықпал ететін іс-шараларды әзірлеу.
Бұл ретте ... ... ... бағытталатын болады: бизнес-
менеджмент, өзіне өзі сенімділікті тәрбиелеу және ... ... ... ... беру ... ... желісін құру,
кәсіпкерлікке қаржылық қолдау көрсету, ... беру және ... ... дамыту жолымен шағын және орта бизнесті дамыту
жөніндегі ... ... ... ... ... және олар ... одан әрі дамуына жәрдемдесу жөніндегі тетіктерді әзірлеу.
Экономикада кейіннен өзгерістер болған кезде әйелдердің еңбекке ... ... ... ауыл ... соның ішінде ауыл
шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласында жұмыспен қамтылуын дамытуға
айрықша көңіл бөлу. ... ... ... ... ... теңдікке
қол жеткізу жөніндегі кепілдіктер жүйесін құру және табысты мансапты ... ... және бала ... ... үшін ... Бала ... және оларды тәрбиелеумен айналысатын әйелдер мен
ерлерге қолдау көрсету жөніндегі ... ... ... бала ... ... әзірлеу. Гендерлік теңдік мәселелерін ... ... ... ... және ... ... әкімшіліктің және кәсіподақтардың ерік ... ... ету үшін ... ұжымдарында, жұмыс орындарында ахуал талдау мен
зерделеу жүргізу ... ... ... қолдану: жиналыстар, әйелдер
мен ерлердің тең мүмкіндіктерін сақтау жөнінде ұсыныстарды ... ... мен ... ... ... ... Техникалық мамандықтарға
қыздар мен әйелдерді көбірек оқытып-үйрету [37].
Гендерлік аспектілерді ескере отырып: еңбек ... және ... ... ... ... салуының ізгілік жағын ... ... ... ... ... тарату және дамытуға; еркін
еңбек кестесі мен еңбек ... жаңа ... бар ... ... кең ... ... ... серіктестікті және өзара көмек
рухын дамыта отырып, ... ... ... ... ... ... және әміршілдік әдістерін экономикалық әдістермен ығыстырып
шығаруға бағытталған әлеуметтік ... ... ... дамыту үшін
жағдайлар жасау [37].
Гендерлік білім беру. 1999 жылғы санақтың деректері бойынша 15 және
одан ... ... ... сауаттылығы 99,5 %-ды құрайды. Білім беруге
қол жеткізе алу индексі 1999 жылғы 0,927-ден 2004 ... 0,944 %-ға ... Жасы ... және одан ... халықтың жалпы санынан әйелдердің 33,5
%-ның және ерлердің 40,0 %-ның жалпы орта ... ... ... ... 19,9 % ... орта ... бар. ... білімі бар әйелдердің үлесі
13,2 %-ды, ... ... – 12,0 %-ды ... 6-24 ... ... ... ... (мектептерде, кәсіптік-техникалық мектептерде,
колледждерде, жоғары оқу орындарында) жиынтықты үлесі 2004/2005 оқу жылының
бас кезіне қарай 74 %-ды ... ... бұл ... 75 %, ерлер арасында – 73 %
деңгейінде ... ... ... ... ... беру ... әйелдер
басым. Жалпы орта білім беру ұйымдарында әйел оқытушылардың саны басым ... ... ... ... ... ... дейінгі балаларды тәрбиелеу
мен оқытуды әйел тәрбиешілер ғана ... ... ... ... мен ... ... ... департаменттерінің 16 бастығының арасында
6 әйел бар (37, 5%). ... ... ... сатыларындағы (6 мен 24 жас
арасы) әйел жынысты ... ... 81,1 % ды, ер ... – 70,9 ... ... орта ... ... бозбалалардың үлесі қыздардың үлесінен
екі есе жоғары [37].
Бастапқы кәсіптік ... беру ... ... тігінші,
аспаз, шаштараз және басқа сияқты мамандықтар бойынша 99,8 %-ды ... ... орта ... ... мектептердің оқулықтарына гендерлік
сараптама жүргізілді. Балалардың санасында орнығып, ... ... ... ... бұл ... ұл балалар мен қыз балалардың
ескірген ... ... ... ... дайындық сыныптарына (6-7
жас), 1-4 сыныптарға және жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған
гендерлік ... беру ... оқу ... ... 2005 жылы олар
5-11 сыныптар үшін де ... ... ... мен ... оқу ... әзірлеу жүріп жатыр. ... ... ... ... енгізу мақсатында студенттерге арналған «Гендер
теориясына кіріспе» атты оқу-әдістемелік курс ... ... ... ... ... ... бағдарламасының шеңберінде
гендерлік білім беру бойынша жоба іске асырылуда.
Гендерлік курстар әл-Фараби ... ... ... ... ... ... тарих, құқық, әлеуметтік жұмыс,
филология бөлімдерінде), Абай ... ... ... ... ... ... қыздар педагогикалық институтында,
Қарағанды, Өскемен, Орал, ... ... ... ... және т.б. ... Ішкі ... ... жүйесінде
колледждердің оқу бағдарламаларына «Ішкі ... ... ... мен ... тақырыбы бойынша факультативтік сабақтар ... ... ... мәселелер «Жедел іздестіру қызметі» ... ... ... ... ... сөз ... Сонымен бірге
өткізіліп жатқан барлық іс-шаралар шашыранды сипатқа ие. Халыққа гендерлік
білім беру мен құқықтық жағынан ... ... ... саясат
қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоғарыда аталғандардан қорытынды жасай келе, қазір Қазақстанның еңбек
нарығындағы ... ... ... ... әлі де ... деңгейде екендігін атап өту керек. Нарықтық экономикада ... ... ... ... қызметін ұйымдастыру мүмкін емес. Ең
алдымен, экономиканың мемлекеттік емес ... ... ... қажет. Еңбек пен жұмысбастылық облысындағы ... ...... ... ... ету және ... ... болмақ. Сонымен қатар, жұмыспен қамту немесе жұмысбастылыққа
байланысты ... ... ... ... ұғымын ұмытпау қажет.
Және де еңбек пен ... ... ... дискриминациялардың
болмауын мемлекет тарапнан бақылауға алу ... ... ... басқа да мемлекеттік іс – шаралар ... ... ... ... ... жұмыспен қамту деңгейінің өсуін ынталандыратын шараларды жүзеге
асыру;
2) жұмыспен қамтудағы дискриминациялық жағдайларға жол бермеу;
3) халықты жұмыспен қамту саясатын ақпараттық ... ... ... ... нормативтік құқықтық базаны жетілдіру;
5) экономика салаларында жаңа жұмыс орындарын ашу;
6) жұмысшы күшіне ұсыныс пен сұраныстың теңгерімділігі жөніндегі шараларды
қабылдау;
7) ... ... ... ... жұмыспен қамтуға ықпал жасау;
8) шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау және дамыту;
9) жұмыссыздарды кәсіби оқыту және қайта даярлауды ұйымдастыру;
10) ... ... ... және ... өңірлік жұмыспен қамту мәселелерін ... ... ... ... ... жұмыспен қамту мәселлері жөніндегі уәкілетті органның қызметін жұмыспен
қамтуды реттеу және еңбек ... ... ... ... ... берушілермен, қоғамдық бірлестіктермен, жеке жұмыспен
қамту агенттіктерімен ықпалдастыру;
13) білім беру ... ... ... ... ... ... бірге жұмыспен қамту жөніндегі уәкілетті орган үкіметтік емес
ұйымдармен өзара іс -әрекетін кеңейтуі, ... «Бос ... ... ... тарту, жұмыссыздардың біліктілігін арттыруға
бағытталған тренингтер мен семинарларды ұйымдастыру мен өткізу үдерістеріне
қатыстыру, ұйым ... ... ... ... оқу ... мен ... берушінің арасында жұмысқа орналасуға шарт ... ... ... ... ... одан әрі ... ... жұмыспен қамту органдары арқылы жастар практикасын
ұйымдастыру, білім беру ... ... ... ... жүзеге асырылатын болады. Аталған жұмыспен қамту облысындағы іс
– шаралардың барлығы да ... ... ... және ... ... арттыруға өз үлесін қосады деп ойлаймыз.
Әйелдердің құқықтарын жалпыға ортақ танылған халықаралық стандарттар
дәрежесінде ... ... ету ... мына шараларды іске асыру
қажет:
1. 2011 жылы «Әйелдер мен еркектердің тең құқықтары мен тең ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының адам құқықтары саласындағы халықаралық
міндеттемелері мен ішкі еңбек ... ... ... ... ... байланысты зейнеткерлік демалысқа шығар кездегі еркектер ... тең ... ... ... ... ... бұл ... зейнеткерлік демалысқа 58 жаста не болмаса 63 жаста шығуды таңдау
құқығын қалдыра отырып ... ... ... ... өкілді органдарында әйелдер үшін заңнамалық
түрде жалпы депутаттар санының 30%-на ... ... ... ... ... шешімдер қабылдау деңгейінде ... ... 2012 жылы ... мен ... ... құндылықты еңбекке бірдей
сыйақы төлеу туралы» 1951 жылғы 29 маусымдағы Конвенцияны ратификациялау.
6. Адам ... ... ... немесе өзге қанаумен байланысты
қылмыстардың алдын алу және ... ... ... ... ... алу ... ... Тұрмыстық зорлық-зомбылықтан, адам саудасынан және басқа да ... ... ... әйелдерге арналған баспаналар ашу.
8. Қазақстанда адам саудасы проблемалары жөніндегі ұлттық баяндамашы
құрудың мүмкіндіктерін қарастыру.
Гендерлік аспектіні ескере ... ... ... мен ... ... ... және ... базаны жетілдіру, жұмыспен қамтудың
икемді нысандарын енгізу және кеңейту, еңбек жағдайларын жақсарту. Жүкті
әйелдер мен ... ... үшін ... ... ... ... ескере отырып, еңбек жағдайларын жақсартуға бағытталған іс-
шараларды іске асыру, олардың жүргізілуін бақылауды қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... жұмыс істейтін ... ... ... ... ... бөлу ... қарастыру
қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа ... жаңа ... - ... ... ... жолдауы, 2 наурыз 2007ж.
2. Байболова А., «Халықты жұмыспен қамту» // Саясат-2005. №4.
3. Қазақстан Республикасының статистикалық мәліметтері 2003 – ... ... К.Г. ... : ... ... – Алматы: «Санат»,
1997ж
5. Шеденов Ө.Қ., ... Е.Н., ... Б.А., ... ... Б.И. ... экономикалық теория.Ақтөбе, 2004.
6. Қайырбеков Б.О., Еңбек нарығын ... және ... ... жетілдіру жолдары, Тараз, 2009.
7. Нүркенов А.Н. Биліктің бөліну концепциясы. Алматы, 2004.
8. Сарсенбаева Р.Б., Социология ... ... ... ... ... Н.У. ... ... женского труда // Мысль. 1997.
№12.
10. Шеденова Н.У. Проблемы женской занятости // ... 1999. ... ... Н.У. ... ... ... ... в условиях
рыночных отношений – Алматы, Ғылым, 1998, 160 с.
12. ... П.А. ... ... / Труд в ... – 2002г. ...... ... Республикасының «Халықты жұмыспен қамту» туралы №149
Заңы, 2001 жылғы 23 қаңтар.
14. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... ... және ... ... Ел Призидентінің
Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: ... 1997, -176 ... ... А.А. ... ... ... М.: ... Т.1. –
213с., 353с., Т.2 – 18с.
16. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... ... және тең ... қатысуы – егемен Қазақстанның
өркендеу мен тұрақтылық жолында табыспен алға басуының кепілі //
Егемен ... 1998. 25 ... ... ... // ... 1925. №12. 30с.
18. Женщины в современном мире. К итогам Х-летия женщин ООН. М., Наука.
1989. -358 с. ... ... Л.В., ... А.Е. женщины в бизнесе // Социс. – 199. - №3
20. Бабаева Л.В. Женщины: актуальные направления социальной политики //
Социс. – 1997. - ... ... К., ... Ф. ... М., Госполитиздат. Т 21. 745с. (77)
22. Айвазова С.Г. Женщины в российском обществе: ... ... ... М. РАН, 1997. -47 ... Усачева Н. Женщина: ее статус, судьба и образ в ... ... 1995. – 218 с. ... ... Н.А. ... ... Смысл творчества. М., ... – 607 с. ... ... С.М. ... как ... ... ... 1996. –
128 с. (14)
26. Қараңыз: // Егемен Қазақстан. Сырғалым. №№8118, 28, 46, 13, ... №9 ... ... Де С. ... пол (главы из книги) // Иностранная литература.
1993, №3. С. ... ... С.Г. ... в ... ... гендерное измерение
политического процесса, С. 75.
29. Женские и гендерные монография исследования: концепции и напрвления
// Современная ... ... ... Самара, 1997. –
116 с. (11).
30. Статистический ... ... 1994-97. ... -592 с. ... ... о положении женщин в Казахстане 1997 г. Алматы. ... – 96 с. ... ... и дети Казахстана. Алматы. 1997. – 71 с. (57,59).
33. Сарсембаева Р. ... и ... ... о ... в ... Алматы, Мальвина, 1997. С. 96 (69).
34. Қазақстан әйелдері – ел болашағы үшін // Егемен ... 1998. ... Роль ... в ... ... и ... жизни
Казахстана. Отчет о положении женщин в РК. 1997. Алматы. - 96 с.
(24)
36. Сборник нормативных актов к ... ... ССР «О ... ... 1992.- 206 ... ... ... Казахстан от 8 декабря 2009 года № 223-IV «О
государственных гарантиях равных прав и ... ... ... женщин»

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
Еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныс,жұмысбастылық және еңбекке ақы төлеу17 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштер негізінде (Арқалық қ. мысалында)66 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты25 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық әлеуметтік көрсеткіштер34 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздықтың Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік жағдайына әсері 26 бет
Жұмыссыздык пен жұмысбастылык19 бет
Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық пен жұмысбастылық31 бет
Қазақстандағы жұмыссыздық, бүгінгі таңдағы жағдайы47 бет
Мемлекеттік қызмет пен еңбек құқығы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь